Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Havo 4 H4 en H5

No description
by

Dion Beusen

on 8 July 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Havo 4 H4 en H5

Vroegmoderne Tijd
1500-1800
Tijd van ontdekkers en hervormers
1500-1600
Tijd van regenten en vorsten
1600-1700
Tijd van pruiken en revoluties
1700-1800
Vroegmoderne Tijd
1500-1800
Tijd van ontdekkers en hervormers
1500-1600

- Columbus
- Ontdekkingsreizen
- Verovering wereld door Europa
- Splitsing kerk (protestanten)
Tijd van regenten en vorsten
1600-1700
Tijd van pruiken en revoluties
1700-1800
- Gouden eeuw
- Einde macht adel
- Absolute vorsten
- Verlichting
- Democratische revoluties
H4 Veranderingen in de Nieuwe Tijd
Inleiding
H5.1 Europa op ontdekkingsreis
Europa op ontdekkingsreis
Ferdinand Magelhaes

1519 vertrokken voor
een reis om de wereld

Amerika blijkt een apart continent te zijn
Waarom op ontdekkingsreis
- Portugezen zeilden steeds zuidelijker
op zoek naar goud en ivoor

- Portugezen en Spanjaarden wilden christendom verspreiden
na bezetting door moslims wilden zij de heidenen bekeren

- Vinden van een route overzee naar Azië
verkrijgen kostbare luxegoederen
Bartholomeus Diaz
1488
Kaap de Goede Hoop
Christoffel Columbus
1492
Amerika
Vasco da Gama
1498
Zeeroute naar Azië
Waarom ook naar het westen?
Portugezen langs Afrika naar Azië

Spanjaarden wilden dit deel ook bereiken

Één weg over, via het westen
Christoffel Columbus
Italiaanse koopman

Kreeg 3 schepen en 90 man van Spaanse koning

Na een maand bereikt hij India, noemt bewoners Indianen

Vind geen specerijen maar wel (beetje) goud

Spaanse vorst ziet mogelijkheden
Spanje vs Portugal
Ontdekken nieuwe gebieden

1494: Om conflict te voorkomen stelt de paus de lijn van Tordesillas in

Onbekende gebieden ten westen lijn voor Spanjaarden, ten oosten voor Portugezen

Vanaf 1500 kwam men er achter dat Columbus een nieuw continent had ontdekt
Amerigo Vespucci
Amerika vernoemd naar deze man

Ontdekker die schreef over de Nieuwe Wereld
Zwaarden, paarden en ziektekiemen
Spanjaarden veroveren met paar honderd man enorme rijken

Hoe?

Door hun kanonnen, geweren en soldaten te paard

En ziektekiemen

Zuid-Amerikanen waren niet bestand tegen Europese ziektes
- mazelen
- pokken
Gevolgen van de ontdekkingsreizen
Enorme afname bevolking Amerika door
- ziekten
- oorlogen
- slavernij

Beschavingen verdwenen
- bekeringen tot christendom

Wereldbeeld Europeanen veranderde
- Europese cultuur maatstaf voor de hele wereld, Eurocentrisme
Renaissance
Wedergeboorte Grieks Romeinse cultuur

Mens staat centraal

Renaissance terug te zien in:
- de schilderkunst
- literatuur
- architectuur
- beeldhouwkunst
- wetenschap
Renaissance
Middeleeuwen:
- leven zwaar, na de dood beter
- kerk en hiernamaals staan centraal

Vanaf 1350:
- Italiaanse denkers kijken anders naar zichzelf

- Mens vindingrijk genoeg om wereld te begrijpen en zijn eigen leven te bepalen

- Niet kerk en hiernamaals belangrijk maar

de mens en zijn leven op aarde
Renaissance
De renaissance (letterlijk: wedergeboorte) is een periode in de Europese cultuurgeschiedenis die volgde op de middeleeuwen. De term kwam in de 19e eeuw ook in omloop als historisch periodebegrip.

De renaissance als culturele beweging begon in Italië in de veertiende eeuw en verspreidde zich in de volgende eeuwen over de rest van Europa. De Italiaanse humanisten die de term renaissance introduceerden, meenden dat na een periode van verval, de middeleeuwen, een nieuwe gouden eeuw was aangebroken, die niets minder was dan een 'wedergeboorte' van de verworvenheden van de klassieke oudheid. De acceptatie van renaissance als periodebegrip had niet alleen te maken met de herleving van de klassieke oudheid en de wijze waarop deze periode werd gecontrasteerd met de tijd die daaraan voorafging. De term verwijst ook naar de 'geboorte' van belangrijke nieuwe ontwikkelingen in deze periode, zoals de teloorgang van het feodale stelsel, de ontdekking van nieuwe continenten, het copernicaanse stelsel in de astronomie en de uitvinding of introductie in Europa van drukpers, papier, kompas en buskruit.

Moderne historici zien echter op heel wat gebieden geen scherpe breuk met de late middeleeuwen, en benadrukken dat er eerder sprake was van continuïteit en verdere ontwikkeling van processen die reeds in de middeleeuwen waren begonnen.

Bron: Wikipedia
Renaissance
Overeenkomsten Renaissance en
klassieke oudheid
- Stellen de mens, zijn schoonheid en intelligentie centraal

- Heldere ideeën over de wetenschap (beantwoorden van vragen)
Invloed klassieke oudheid op:
- Schrijvers
- Kunstenaars

niet de bijbel maar gewone mensen of klassieke mythen worden beschreven of geschilderd
dit wordt zo natuurlijk mogelijk weergegeven
Humanisten
Geleerden die de mens centraal stelden en de Griekse en Romeinse cultuur bestudeerden

Zij komen vanaf 1350 op en zorgen voor de Renaissance
12e eeuw: Italiaanse schippers vervoeren kruisvaarders naar Constantinopel en Egypte

Ontdekken oude Romeinse en Griekse teksten, bouwwerken en beelden

Brengen erfgoed mee terug naar Italië

Ontstaan interesse in klassieke cultuur
Waarom begon de Renaissance in Italië?
Waarom begon de Renaissance in Italië?
14e eeuw: Rijke bestuurders Italiaanse steden willen prestige en aanzien verhogen


Geven opdracht tot het maken van schilderijen, beelden, paleizen in stijl klassieke Oudheid

Zij financieren Renaissance kunst

1350 begin Renaissance in Italië
Vanaf 1500 verspreiding richting noorden Europa
1304 dichter + priester Petrarca geboren in Florence

Zet de mens centraal in zijn teksten

Dit i.t.t. de middeleeuwen literatuur god centraal

Petrarca eerste humanist
Erasmus
1466 bij Rotterdam wordt Erasmus geboren

Zat tot zijn 30ste in het klooster, leest veel werk van klassieke schrijvers en reist daarna door Europa

Europese samenleving corrupt en immoreel

Maakt zelf een vertaling van de bijbel vanuit het Grieks
Humanisme
Lof der zotheid
, zet alle Europeanen, bisschoppen, kardinalen en de paus voor schut
geeft met humor kritiek

Humanist
: ging in navolging van de Grieks-Romeinse cultuur uit van het zelfstandig denken van de mens en niet van het goddelijke voorschriften.


Hoe veranderde de Renaissance de schilderkunst
Mens stond centraal, mens natuurgetrouw afbeelden

Eigen stijl ontwikkelen

Perspectief in de schilderijen

komt uit de wiskunde

Renaissance schilderkunst en wetenschap verweven met elkaar
Leonardo da Vinci
(1452-1519)
Schilder, architect, musicus, wiskundige en uitvinder

Een universeel mens met veel kwaliteiten

Uomo universalis
Ook het heelal wordt in kaart gebracht
Onderzoekers gingen observeren, metingen doen en experimenteren

Bestudeerde Ptolemaeus

Copernicus beweerde in 1543 dat de aarde
om de zon draaide en niet andersom

Heliocentrisme: de zon is het middelpunt
en de aarde draait er omheen

De kerk was hier tegen, woonplaats mens niet centrum van het heelal
Copernicus
1473-1543
Da Vinci
H4.2 De christelijk kerk valt uiteen


Huiswerk......
Lezen + opschrijven wat belangrijk is

Begrippen, personen, jaartallen
Kern van de tekst
Waar gaat katholieken en protestanten over?
Kerkhervorming of reformatie
Beweging in de rooms-katholieke kerk om misstanden te bestrijden. Mondt uit in het ontstaan van het protestantisme

Katholicisme
De christelijke kerk zoals die na het schisma in de Middeleeuwen los van de Oosterse of Grieks-orthodoxe kerk bestaat, met een paus aan het hoofd

Protestantisme
Oorspronkelijk een hervormingsbeweging, later een aparte christelijke stroming, die zich richtte tegen de misstanden in de katholieke kerk
katholieken en protestanten
Maarten Luther een Duitser uit Wittenberg

Had kritiek op de kerk:

- Monniken verkochten voor de kerk aflaten (papieren waarmee je je zonden kon afkopen)

- Ook had de paus volgens hen meer macht dan alle apostelen, engelen, heiligen en de maagd Maria bij elkaar
katholieken en protestanten
1517: Luther schrijft zijn kritiek op in 95 stellingen

De paus en geestelijken waren slechte mensen die fouten maakten. De ware autoriteit was de Bijbel, het woord van God
Maarten Luther
Kritiek Luther
Reacties paus, keizer en vorsten
Spijkert 95 stellingen op de kerk in Wittenberg
- Ieder mens kon zelf contact leggen met god
bidden, Bijbel lezen, innerlijk geloof te voelen

- Kerkelijke rituelen leiden af van boodschap god
sacramenten bijv. biecht, vormsel

- Aflaten handel was verwerpelijk
god bepaalde wie vergiffenis kreeg

- Kritiek op vereren van heiligen
dit waren afgoden

- Het celibaat voor geestelijken was onzinnig
onthouding van seks en huwelijk

- Kritiek op rijkdom kerk
kerk perst het volk uit voor eigen pracht en praal
Zijn beschuldigingen waren onvergeeflijk

Paus beval hem naar Rome te komen om terecht te wijzen
Luther weigerde

Professoren en humanisten steunden Luther
Luther bleef doorgaan met pamfletten verspreiden

Paus doet Luther in 1520 in de kerkban
Luther had de keizer en alle Duitse vorsten opgeroepen zich af te keren van de paus en een eigen Duitse kerk te stichten

Karel V roept Luther bij zich en wil hem zijn woorden terug laten nemen
Luther weigerde

Vorst van Saksen, Frederik de Wijze bood Luther bescherming
Luther zal hier veilig kunnen werken en ontkomt aan vervolging
Het Duitsland van Luther
Het Duitsland van de 16e eeuw was het Duitse Rijk

Een keizerrijk met tientallen kleine vorstendommen
Elke staat had een vorst aan het hoofd

Hoofd van het Duitse Rijk was de keizer
In 1519 keizer Karel V

De keizer was de beschermheer van de kerk
Waarom zoveel volgelingen?
Vorsten
:
- Corruptie binnen de kerk was groot
verdwijnen van veel kerkgelden naar Rome

- Bij de lutherse kerk werden zij hoofd van de kerken
Kregen invloed op benoeming predikanten
Konden de greep op hun gebieden vergroten
Mochten kloosters sluiten en bezittingen innemen

- Onderdanen moesten de vorst altijd gehoorzamen
ook als deze zich slecht gedroeg
Universiteiten
:
- Hier werden pamfletten door voor en tegenstanders geschreven

- Boekdrukkunst (in 1445 ontdekt) zorgt voor verspreiding ideeën
Vele mensen komen in aanraking met het Lutheranisme

- 1552 door Luther een Duitse Bijbel gemaakt
veel mensen lezen de Bijbel
Gewone

volk
:
- Was het zat dat veel belastinggeld naar Rome verdween

- Ook zij wilden meer invloed op benoeming priesters

- Hadden verder weinig keus
moesten het geloof aannemen wat hun vorst koos
Cuius regio, eius religio
Veel Duitse vorsten wilden zelf bepalen welke godsdienst zij kozen
Karel V ging hier niet mee akkoord

1540: Karel V start een militaire campagne tegen protestantse vorsten
Zonder resultaat

1555: Vrede van Augsburg
Iedere vorst mocht zelf zijn religie kiezen
Onderdanen moesten geloof vorst aanhangen

Cuius regio, eius religio = zoals de vorst, is de religie
Calvijn, een andere kerkhervormer
Johannes Calvijn, geïnspireerd door Luther

Vlucht naar Zwitserland en wordt een belangrijke kerkhervormer

Calvijn kreeg veel volgelingen in Zwitserland, de Nederlanden en Frankrijk

Luther in het Duitse Rijk en Scandinavië
verwierp rituelen kerk

verwierp rijkdom kerk

Voor de geboorte was al bepaald of je het eeuwige leven kreeg
predestinatie

God eren door nederig te zijn, te geloven en je begeertes te beheersen
Visie Calvijn
Hoe zag de protestantse kerk eruit?
- Geen beelden, schilderingen, versieringen en rijkdommen
leiden af van het geloof

- Sobere kerk aandacht voor god

- Predikant las voor uit Bijbel
in volkstaal

- Nog maar twee sacramenten (rituelen) werden nog uitgevoerd
doop, eucharistie

- Geen celibaat voor predikanten

- Er was geen hiërarchie in de kerk
ontbreken kerkleider, iedereen gelijk
Gevolgen
Miljoenen mensen kregen een nieuw geloof

Mensen moesten hetzelfde geloof als hun vorst aannemen
anders werd je vervolgd

In vele landen moesten mensen vluchten of kwam er een godsdienststrijd of oorlogen
- Ieder mens kon zelf contact leggen met god
bidden, Bijbel lezen, innerlijk geloof te voelen

- Kerkelijke rituelen leiden af van boodschap god
sacramenten bijv. biecht, vormsel

- Aflaten handel was verwerpelijk
god bepaalde wie vergiffenis kreeg

- Kritiek op vereren van heiligen
dit waren afgoden

- Het celibaat voor geestelijken was onzinnig
onthouding van sex en huwelijk

- Kritiek op rijkdom kerk
kerk perst het volk uit voor eigen pracht en praal
Calvijn
Luther
- verwierp rituelen kerk

- verwierp rijkdom kerk

- Voor de geboorte was al bepaald of je
het eeuwige leven kreeg
predestinatie

- God eren door nederig te zijn, te geloven en
je begeertes te beheersen
Ontdekkingsreizen
Humanisten Renaissance
Wetenschappelijke Revolutie


Empirisme en Rationalisme
Verlichting
Deïsme, (god grijpt niet in)

Agnosten (niet-wetende)

Optimistisch rationalisme

Verlicht absolutisme

Abolitionisme
Revoluties
(democratische revoluties)
Amerikaanse Revolutie

Franse Revolutie
Industrialisatie (Industriële Revolutie)
Restauratie
Liberalisme
Humanisten, denkers die Griekse en Romeinse cultuur bestudeerden en de mens centraal stelden. Periode heet de Renaissance. In deze periode ook de ontdekkingsreizen. Renaissance wetenschappers probeerden alles te verklaren. Gingen zelf op onderzoek uit en experimenteren.
Renaissance --> Wetenschappelijke Revolutie
Wetenschappelijke Revolutie --> Empirisme en Rationalisme
De wetenschap gaat een grote plaats innemen in de samenleving. Kennis kon verkregen worden door waar te nemen en te experimenteren (empirisme). Daarnaast ging het verstand, de rede, een grote rol spelen in het bestuderen van de samenleving (rationalisme).
Empirisme en Rationalisme --> Verlichting
Door de wetenschap en je verstand te gebruiken kwam je achter de waarheid. Combinatie Empirisme en rationalisme. Alles werd ter discussie gesteld en niets werd zomaar aangenomen.
Verlichting --> Revoluties
De verlichte denkers gingen over alles nadenken. Was de samenleving wel goed zoals deze was? Mensen moesten gelijk zijn, er moesten mensen rechten komen, burgerrechten. De macht van de (absolute) vorst werd ter discussie gesteld.
Revoluties --> Restauratie
De Franse Revolutie kwam ten einde met Napoleon. Na Napoleon was er chaos in Europa, met het Congres van Wenen werd dit hersteld. Overal in Europa werden weer vorsten aangesteld. Ancien Regime leek terug te zijn. Het restaureren van Europa (periode Restauratie genaamd). Er werd gestreefd naar een Balance of Power
Restauratie --> Liberalisme
Niet iedereen was blij met de restauratie. Vele ideeën van de Verlichting bleven bestaan. Onder het liberalisme kwamen deze weer opnieuw op. Stroming die de vrijheid van het individu tegenover de almacht van de staat centraal zet. In 1830 en 1848 braken er weer overal revoluties uit voor verdere democratisering.
Wetenschappelijke Revolutie --> Industrialisatie
Door de Wetenschappelijke Revolutie werden er allerlei uitvindingen gedaan. Uitvindingen die ervoor gingen zorgen dat er een industriële samenleving ontstond. Dit ging gepaard met een Industriële Revolutie
1
2
3
4
5
8
1
2
3
4
5
6
6
7
Nationalisme
7
Napoleon --> Nationalisme
Met de verovering van vele gebieden door Napoleon kwam ook het besef bij volkeren op één staat te zijn. Na Napoleon hadden vele burgers gehoopt op volksvrijheid. Een nationale staat met eigen volksvertegenwoordigers, geen vorst meer aan het hoofd met zijn onderdanen.
8
Leren voor de toets
Wat?
H4 paragraaf 1 t/m 10, blz. 56 t/m 77
Begrippen, personen, jaartallen
Leestekst, bronnen, groene, paarse, oranje teksten

H5 paragraaf 1 t/m 9, blz. 78 t/m 89
Begrippen, personen, jaartallen
Personen jaartallen van paragraaf H5 1 t/m 5 hoeven niet!
Leestekst, bronnen, groene, paarse, oranje teksten

Hoe?
- Lees de gehele tekst door
- Haal personen, begrippen en jaartallen uit de tekst
- Wat hebben de personen gedaan, wat zijn hun denkbeelden
- Lesopdrachten, schema's, samenvatting leren
- Verwerkingsvragen maken/doornemen
- Prezi bekijken

Extra
- Bekijk de kenmerkende aspecten, maak hier een vraag vorm van en probeer deze te beantwoorden
- De sub-paragraaf kopjes hebben vaak een vraag vorm, probeer deze te beantwoorden

1. Het wereldbeeld verandert, Europese expansie overzee begint
2. De christelijke kerk valt uiteen
3. Westerse wortels in de Grieks-Romeinse wereld
4. Wetenschappelijke Revolutie
Waarom kreeg Luther zoveel volgelingen?
Wat is het verband tussen de boekdrukkunst en de reformatie/hervorming?
Calvinisme

Organisatie van onderaf, iedere gemeente bestuurde zichzelf
Verzet tegen vorst was toegestaan
Het stond al vast wie in de hemel kwam
Lutheranisme

Vorst hoofd van de kerk

Verzet tegen vorst was niet toegestaan
Door geloof kan men in de hemel komen
Verschillen calvinisme en lutheranisme
Protestantisme
Kenmerken Luther en Calvijn
Anglicaanse kerk
Engelse protestantse kerk

Ontstaan doordat Engelse koning Hendrik VIII niet mocht scheiden
- sticht vervolgens eigen kerk (1532)
- heeft kenmerken van katholieke en protestantse kerk

Adel steunde de koning omdat deze veel
grond kregen van de kerk
Wat betekent Contra-Reformatie?
De Contra-Reformatie
Wat te doen voor de kerk? Aanpassen of vasthouden?

Concilie van Trente (1545-1563)
- Kerk veranderde de leer niet

Maatregelen t.o.v. kerkelijke discipline:
- opstellen lijst verboden boeken, de Index
- Priesters mochten alleen inkomsten krijgen van de kerk
- Verbod op het verhandelen van kerkelijke ambten en aflaten

Andere maatregelen:
- Aanvaring kerk van oude Latijnse vertaling van de bijbel
- Leer werd op schrift gesteld --> leerboek
- Priesters kregen een gedegen opleiding, celibaat verplicht
- Vaste woon- en verblijfplaats voor priesters
Jezuïeten
Kloosterorde --> taak:
disciplinaire maatregelen uit voeren

Door:
- missiewerk, onderwijs en rechtspraak

Inquisitie: kerkelijke rechtbank
Godsdienstvrijheid
Keuze geloof werd gemaakt door de vorst

Pas vanaf de 18e eeuw komt hier verandering in

Scheiding tussen kerk en staat
- Ieder hun eigen taak
- Iedereen vrij om te geloven wat hij wil
- Discrimineren op grond geloof niet toegestaan
- Ontstaan in de Verlichting verspreid met de Franse Revolutie
Opkomst Renaissance
Wat is de Renaissance?

Waar is de Renaissance ontstaan?
- waarom daar?

Wat zijn kenmerken van de Renaissance?

Waarom is dit schilderij duidelijk uit de Renaissance afkomstig?
Huiswerk donderdag 13-02
Maken Blok 1 blz. 38
opdr. 1 t/m 16

Aan de slag!
Humanisme
:
net als in de Grieks-Romeinse cultuur uitgaan van het zelfstandig denken van de mens en niet van het goddelijke voorschriften
- het individu stond centraal


Mensen in de Renaissance vonden net als Grieken en Romeinen:
de mens zichzelf niet op de achtergrond hoefde te plaatsen

de mens belangrijk was en leefde voor zichzelf, niet voor een of andere groep

het leven geen voorbereiding op leven na de dood maar, 'Carpe Diem'

talenten en mogelijkheden van individuen mogen niet worden beperkt
Barok
Classicisme
Kunststijl ontwikkelde zich tijdens de Contra-Reformatie

Elementen Renaissance:
bouwstijl Griek-Romeinse tijd
schilderkunst

Nieuwe elementen:
Bouwstijl en inrichting veel overdadiger
Macht en grootheid laten zien (vorsten en kerk)
De toets
Verbanden verschillende onderwerpen
Huiswerk H4
Kunststroming die ontstond in de 18e eeuw

Wilden de kunst van de Grieken en Romeinen overtreffen
rationeler te werk gaan
harmonie in de kunst stoppen
Wetten en regels afleiden uit de kunst
Wetenschappelijke Revolutie
Begripsverheldering

Wetenschap
: probeert er achter te komen waarom bepaalde dingen gebeuren.
Omvat bepaalde vormen van menselijke kennis.

Revolutie
: een grote verandering in de samenleving, die in een korte tijd plaatsvindt, meestal met geweld.
Wetenschappelijke Revolutie
Nieuwe manier van onderzoeken waardoor het leven van veel mensen sterk veranderde
Kenmerken Wetenschappelijke Revolutie
- Nieuwe manier van onderzoeken:
observeren
experimenteren
redeneren

- Grote veranderingen in het leven van mensen

- Verzet van Kerk (en overheid, bevolkingsgroepen) tegen veranderingen

Waardoor veranderde de wetenschap in de Renaissance?
Empirisch onderzoek
Renaissance onderzoeker:
onderzoek doen door waarnemen, ervaring en experiment

Empirische methode

Vergelijkbaar met de Oudheid maar nu meer systematisch experimenteren

Aristoteles
Tegenstand voor onderzoekers
Tegenstand afkomstig van de kerk

Waarom?
Verloor greep op de wetenschap
Kerkelijke opvattingen werden ondermijnd
Wie zou er tegen deze Wetenschappelijke Revolutie kunnen zijn en waarom?
Tijden veranderen
Nikolaus Copernicus (1473-1543)
Oost-Pruisische astronoom
Beweerde dat de aarde om de zon draaide
Brengt zijn boek pas uit op zijn sterfbed

Andreas Vesalius (1514-1564)
Moest lijken stelen om het menselijk lichaam te onderzoeken, was niet toegestaan

Giordano Bruno (1548-1600)
Italiaanse geleerde
Was aanhanger ideeën Copernicus (ook van Luther)
Werd in 1600 als ketter tot de brandstapel veroordeeld

Galileo Galilei (1564-1642)
Italiaanse geleerde
Bewees met telescopen dat Copernicus gelijk had
Trok zijn beweringen in voor de kerkelijke rechtbank, kreeg levenslang huisarrest
Waardoor kwam het dat tijden veranderen voor de wetenschappers?
Nicolaes Tulp (1593-1674)
Liet zich schilderen door Rembrandt tijdens het ontleden van lijken

Isaac Newton (1642-1727)
Engelse geleerde
Stelde de leer van de zwaartekracht op
Werd in de adelstand verheven en kreeg een standbeeld

Antoine van Leeuwenhoek (1632-1723)
Nederlandse geleerde
Ontwierp goede microscopen
Ontdekte micro-organismen
Werd in 1680 lid van Royal Society, beroemde vereniging van Engelse geleerden


Tijden veranderen
Eind 16e eeuw wordt het klimaat gunstiger voor wetenschappers

Dit kwam door:
Samenwerken in verenigingen
Steun van regeringen
Nut van uitvindingen bleek groot

Voorsprong voor Europeanen op de rest van de wereld
vuurwapens, stoommachines
Huiswerk donderdag 03-03
Maken:
opdrachten paragraaf 4 --> blaadje
5. Het Ancien Régime gaat in Europa de toon aangeven
Absolute macht voor de Franse koning
Ancien Régime 1660-1789
Frankrijk zette de toon op vele gebieden
Lodewijk XIV
Paleis van Versailles
Vorst wordt de grote machthebber
Adel de baas op het land, staan vorst bij met raad en daad
vorst en adel afhankelijk van elkaar
adel krijgt grond van vorst, vorst krijgt steun adel

Steden liggen op een domein van een edelman
willen ontkomen aan herendiensten

Steden en vorst vinden elkaar
Steden onafhankelijk (geen herendiensten meer)
Vorst krijgt belastingen (kan een leger samenstellen)

Gevolg: vorst krijgt de macht over de edelen
Ontstaan staten
Het lappendeken van feodale domeinen verdwijnt

Ontstaan grote bestuurlijke eenheden
Frankrijk
Engeland
Pruisen
Bourgondië

Gekroonde edelman aan hoofd staat met inkomsten uit belastingen
Absolute macht voor vorsten
Vele koningen verkregen absolute macht (15de, 16de, 17de eeuw)

Absolutisme (autocratie)
regeringsvorm waarbij de koning alle macht heeft
niet aan wetten gebonden
overtuiging dat de vorst is aangesteld door god
geen verantwoording schuldig
Waardoor kan een vorst zijn absolute macht behouden?
Macht vorst dankzij twee monopolies
Vorst had het alleenrecht op:
- belasting innen (belastingmonopolie)
- geweld gebruiken (geweldsmonopolie)

Franse koningen Lodewijk XIV, XV en XVI behielden zo hun absolute macht
Franse Revolutie maakt hier einde aan
Uitzonderingen
Welke landen waren een uitzondering?
Waar hadden koningen geen absolute macht verkregen?
Engeland:
1215 Engelse koningen gedwongen Magna Charta te ondertekenen
beperkingen macht koning
stond vrijheden en rechtspraak in geregeld
Invoering parlement
vertegenwoordigers van adel, geestelijkheid en gegoede burgerij
o.a. goedkeuren belastingen
17e eeuw stadhouder Willem III wordt koning van Engeland, stemt in met Bill of Rights (1689)
Parlement krijgt meeste macht
Wetten worden pas van kracht na goedkeuring parlement
Enige grondrechten in Bill of Rights
Republiek Nederland
Republiek, geen monarchie
6. De Verlichting
Verlichting
18e eeuw --> Verlichting
Eeuw van de Redelijkheid
1700-1800 = 18de eeuw
Verlichting
Onderzoekers uit de Verlichting --> Verlichters

De samenleving met verstand onderzoeken

Kennis neemt toe
Problemen in samenleving kunnen worden opgelost

Rationeel optimisme
visie
Verlichting op verschillende gebieden
Verlichters sociale verhoudingen

Verlichters en godsdienst

Verlichters en economie

Verlichters en politiek

Verlichters en natuur

Verlichters en andere culturen

7. De verlichte despoten
Verlichte despoten
Frederik de Grote Catherina de Grote
Begrippen
Verlichters: samenleving met het verstand onderzoeken. Vrijheid belangrijk.

Despoten: alleenheerser

Kortom: Verlichte despoten (ookwel Verlicht absolutisme)
Vorsten die alle macht in handen houden maar wel rekening houden met de belangen van het volk.
Montesquieu (1689-1755)

- De wetgevende macht:
De Staten Generaal (Eerste en Tweede kamer) en de regering (de koning en de ministers)

- De uitvoerende macht:
De regering (waar de koning deel van uitmaakt)

- De rechterlijke macht:
de rechters

John Locke (1632-1704)
Uitgangspunten:
- regeringen moeten beleid maken op wetten.
- belastingen mogen alleen geheven worden met toestemming volk of volksvertegenwoordiging.
- de staat mag geen invloed hebben op keuze godsdienst.
- de staat moet alle godsdiensten gelijk behandelen.

Vond verder dat bij tirannie, absolutisme het volk de heerser mocht afzetten --> Amerikaanse Revolutie en Franse Revolutie

Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
De mens vrij geboren, maar leeft overal onvrij

Een sociaal contract moet dit oplossen
een contract tussen de mensen
waarbij iedereen zal doen wat goed is voor het volk
wat goed is voor het volk is goed voor iedereen
de Algemene Wil

Mensen die afwijken van de Algemene Wil of niet gehoorzamen moeten hiertoe worden gedwongen


In een staat moeten drie machten gescheiden van elkaar bestaan:
- De wetgevende macht,
wetten maken, verbeteren afschaffen.
- De uitvoerende macht,
wetten uitvoeren.
- De rechtsprekende macht,
wetten controleren, zorgen dat deze nageleefd worden

Geen scheiding der machten zorgt voor gevaar vrijheid burgers
Hoe ziet dit er in Nederland uit
Hoe ziet dit er in Nederland uit?
Locke en Rousseau: hoogste macht ligt bij het volk

Montesquieu: de macht moet verdeeld zijn via de scheiding der machten
Verlichters over de politiek
Abolitionisme
Ontdekkingsreizen
Humanisten a..............................?
b...................................................?


Empirisme en Rationalisme
c...........................?
Deïsme, (god grijpt niet in)

Agnosten (niet-wetende)

Optimistisch rationalisme

Verlicht absolutisme

Abolitionisme
Revoluties
(democratische revoluties)
Amerikaanse Revolutie

d.................................?
Industrialisatie (e..............................?)
Restauratie
Liberalisme
1
2
3
4
5
8
6
Nationalisme
7
8. De oorzaken van de Franse Revolutie
9. Het verloop van de Franse Revolutie
- Wat weet ik al over de Franse Revolutie?


- Wat wil je nog weten over Franse Revolutie?
10. Overzeese expansie van Europeanen
Ancien Régime
Het Oude Regime, bestuur van voor de Franse Revolutie

Kenmerken Oude Regime:
1. autocratie
2. ongelijkheid
3. Een samenleving die bestond uit drie standen (in de 18e eeuw):
- 1e stand geestelijkheid
- 2e stand adel
- 3e stand burgers uit steden en boeren
Voorrechten van de geestelijkheid en adel
Geestelijkheid:
- De kerk bezat 10% van het land, geestelijkheid maar 1% van de bevolking

- Kerk mocht belasting heffen en hoefde zelf niet te betalen

Adel:
- Ongeveer 1.5% van de bevolking was van adel, bezat 20% van het land

- Edelen hoefden bijna geen belasting te betalen

- Hoge edelen kregen belangrijke functies
De klachten van de boeren
In de middeleeuwen waren boeren horigen geworden

In ruil voor bescherming hadden zij vele verplichtingen

Na de middeleeuwen de meeste boeren vrij toch bleven zij vele verplichtingen houden aan de edelen

80% was boer in Frankrijk. Wilden meer grond en eerlijkere belastingen

1787-1788 een slechte oogst, onvrede neemt toe
De klachten van de stedelijke bevolking
stedelijke werklieden
Ongeveer 2% werkzaam in nijverheid

Moesten hard werken voor een laag loon

Na slechte oogst 1787-1788 steeg onvrede
De klachten van de stedelijke bevolking
de bourgeoisie
Bourgeoisie, rijke burgerij in de steden

- Mochten geen belangrijke functies uitoefenen in regering, kerk en leger

- Betaalden veel belasting

- Hadden geen vrijheid van meningsuiting

- Hadden last van overheidsregels
Het land wordt slecht bestuurd
- De regering kon schulden niet meer betalen

- Het ambtenarenapparaat werkte slecht
kopen ambten

- De rechtspraak was oneerlijk

- De koning bestuurde land slecht
Welke invloed had de Verlichting op de Franse Revolutie?
Welke invloed had de Verlichting op de Franse Revolutie?
- Verlichters wilden vrijheid en gelijkheid voor iedereen
Dit was niet in het Frankrijk van voor de Franse Revolutie

- Verlichters wilden dat het volk de hoogste macht had
Nu had een persoon, de koning, de hoogste macht

- Verlichters konden de censuur ontwijken
Verspreiding van de verlichte ideeën ging dus door



toezicht van kerk en staat op alles wat geschreven was
Oorzaken ontstaan Franse Revolutie
- De geestelijkheid en adel hebben het veel beter
- Ontevredenheid onder andere bevolkingsgroepen
- Het land wordt slecht bestuurd
- De Verlichting
Ontevredenheid onder andere bevolkingsgroepen
De Staten-Generaal komen bijeen
De Staten-Generaal was een vergadering van drie standen

Iedere stand had één stem

Derde stand was hier niet blij mee, zij waren immers met veel meer maar hadden maar één stem
Derde stand roept zichzelf uit tot Nationale Vergadering
Nationale Vergadering (het parlement) vertegenwoordigde het hele Franse volk

Kreeg steun van enkele lage edelen en meeste lage geestelijken

De vergadering besloot:
- Er moest een grondwet komen met daarin:
de macht van de koning moest beperkt worden
de rechten en plichten van alle Fransen werden vastgelegd


De situatie was veranderd
Koning woedend maar gaf uiteindelijk toe aan de derde stand, hij gaf bevel aan edelen en hoge geestelijken om deel te nemen aan de Nationale Vergadering

Eerst: adel tegen koning

Nu: Derde Stand tegen de koning en adel
De armen in Parijs en de boeren steunen de bourgeoisie
Arme Parijzenaars bestormen de Bastille op 14 juli 1789

De Bastille was een oude burcht/gevangenis

Ook de boeren komen in opstand en plunderen landgoederen
Koning geeft verzet op
De Nationale Vergadering bepaalt nu alles, koning verzet zich nog af en toe tegen plannen

Angst voor boeren en nieuwe acties van Parijzenaars leiden ertoe dat de Nationale Vergadering met koning in Parijs komt te zitten

Zo konden de Parijzenaars alles beter volgen
De Nationale Vergadering gaat verder met hervormen (1789-1791)
Hervormingen:
- afschaffing voorrechten van de adel en geestelijkheid

- alle ambten in de regering, kerk en leger werden opgesteld voor iedereen

- grondbezit kerk werd afgepakt, beschikbaar voor rijke burgers en boeren

- sterke beperking macht van de koning

- invoering scheiding der machten (Montesquieu)
wetgevende, uitvoerende rechtsprekende macht

- invoering beperkt kiesrecht, macht in handen bourgeoisie

Oprichting 'Verklaring van de rechten van de mens en burger'
Verschillende groepen strijden met elkaar om de macht (1791-1793)
Vlucht koning
Op 20 juni 1791 vlucht koning Lodewijk de XVI

Wil zich aansluiten bij edelen in het buitenland die troepen verzameld hadden

Vlucht mislukt mensen keren zich tegen koning en zijn bang voor een buitenlandse inval
Hierin werden ideeën van de verlichters over vrijheid en gelijkheid vastgelegd

Er kwam echter geen volledige gelijkheid

Grondwet in 1791 gereed, macht in handen van de bourgeoisie
Frankrijk raakt in oorlog met andere landen
Om een einde te maken aan de verdeeldheid begint Frankrijk een oorlog

Regeringen die de Franse Revolutie niet goed gezind zijn worden aangevallen

Oostenrijk wordt de oorlog verklaard, Oostenrijk en Pruisen vallen Frankrijk binnen

Lodewijk en Marie Antoinette worden hierna afgezet en veroordeeld tot de dood
Frankrijk raakt in oorlog met andere landen
Andere landen schrikken van deze veroordeling

Frankrijk wordt nu aangevallen door Oostenrijk, Pruisen, de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, Spanje, Portugal en Zweden

Niet iedereen steunt de Franse regering
Radicalen verslaan hun vijanden (1793-1794)
Strijd tussen gematigde revolutionairen en de radicalen werd in 1793 beslist

Dit kwam door de steun van de arme Parijzenaars

Radicalen hadden nu de macht in de Nationale Vergadering
Radicalen beginnen de Terreur
Alle vijanden van de revolutie moesten terechtgesteld worden

13.216 mensen tot de guillotine veroordeeld
+
22.000 mensen zonder proces gedood

Deze periode van massale executies wordt de Terreur genoemd
Guillotine
Radicalen organiseren bestuur en leger in Frankrijk beter
Radicalen kregen veel steun bevolking met name door goede organisatie bestuur en leger:

- Alle delen van Frankrijk kregen afgevaardigden om te kijken of bevelen goed werden uitgevoerd

- Algemene dienstplicht werd ingevoerd (hierdoor had Frankrijk een groter leger dan tegenstanders)

- Frans leger werd goed georganiseerd
Buitenlandse vijanden worden verslagen
Het einde van de Terreur
Ook radicalen kwamen onder guillotine

Niet alleen de gematigden maar ook veel radicalen willen dat er een einde komt aan de Terreur

Robespierre (leider Terreur) en aanhangers worden buiten de wet gesteld en geguillotineerd
- Was een kleine groep,
- willen nog meer hervormingen, kiesrecht voor iedereen,
hogere lonen, lagere prijzen
- Gesteund door: minder rijke burgers, vooral in Parijs

Tegenstander de gematigde parlementsleden --> Girondijnen
veelal rijke burgers, revolutie is mooi geweest
Derde stand komt in verzet
De bourgeoisie leek de overwinning te hebben behaald, maar met name de radicale parlementsleden willen meer hervormingen

Radicale parlementsleden --> Jacobijnen
Leider: Robespierre
Napoleon de nieuwe heerser van Frankrijk
Radicalen willen een nieuwe grondwet

Na de dood van Robespierre kwam hier niets van terecht

Bourgeoise krijgt de macht weer in handen
- vijf directeuren aan de macht (1795-1799 het Directoire)

Ideeën van radicalen werden niet meer uitgevoerd:
algemeen kiesrecht
iedereen recht op onderwijs
overheid moet voor armen zorgen
1795-1799 de regering heeft veel problemen

- een grote hongersnood, vooral onder de armen

- Buitenlandse vijanden bleven oorlog voeren tegen Frankrijk

- Nieuwe bestuurders dachten vaak alleen aan zichzelf

- Franse adel probeerde met geweld de regering omver te werpen

Deze opstand werd neergeslagen door de jonge officier, Napoleon
Napoleon komt in 1799 aan de macht
Napoleon en de ideeën van de Franse Revolutie
Napoleon was een groot veroveraar (bijna heel Europa)

Maar heeft ook veel ideeën van de Franse Revolutie over Europa verbreid
Code Napoleon
Wetgeving van Napoleon

- Iedereen was gelijk aan de wet

- Mensen mochten niet meer gevangen worden genomen zonder dat er een rechtszaak op volgde

- Je kreeg hulp om je te verdedigen (advocaat)
Napoleon komt ten val
De koningen in Europa moesten niets van de ideeën van Franse Revolutie hebben, hun macht werd er minder door

Burgers waren vaak wel blij met deze ideeën

Napoleon benoemde overal in veroverde gebieden familieleden tot koning

Het slechte bestuur hiervan leidde tot veel onvrede
Napoleon verslagen
1814 verslagen door groot aantal legers na veldtocht in Rusland

Gevangen op Elba

Ontsnapt en komt weer aan de macht in Frankrijk

Wordt opnieuw verslagen nu bij Waterloo (1815)
Waterloo
Wat bleef er van de Franse Revolutie over?
De vorsten van voor de Franse Revolutie of hun erfgenamen kwamen bijna allemaal weer op de troon -->
restauratie


Echter:
- hervormingen als de Code Napoleon bleven bestaan

- Er kwamen bijna overal grondwetten waardoor de macht van de koning beperkt werd

- Koning moest de macht delen met het parlement

- Verklaringen van de Rechten van de Mens en Burger werden veel gebruikt in bijv. grondwetten

- In veel landen kwam scheiding van Kerk en staat
Dit zorgde voor vrijheid van godsdienst
Wereldwijde handelscontacten leiden tot begin wereldeconomie
17e eeuw, wereldhandel kleinschalig
18e eeuw, begint de wereldhandel te groeien
producten komen meer in trek
toenemende welvaart --> meer producten verkocht

Gevolgen wereldhandel:
- Voor West-Europeanen
nieuwe producten, meer banen, meer rijkdom voor velen uit bovenlaag bevolking
- Voor niet Europese volken
werden veelal gedwongen te werken voor Europeanen
Werden van grond verdreven en velen kwamen om het leven
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20051221_slavernij01
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20050127_handelinslaven03
Vragen over paragraaf 10

1. Wat verstaan we onder kapitalisme?

2. Wat zijn de belangrijkste kenmerken van kapitalisme?

3. Wat is handelskapitalisme?
Slavenhandel en plantages
Noorden van Noord-Amerika
visvangst
handel
scheepvaart
kleine boeren bedrijven

Zuiden van Noord-Amerika
grootschalige landbouw
katoen, rijst en tabak

Zwarte slaven uit Afrika leverden de arbeidskracht

Ontstaan van een plantage-economie
economisch stelsel dat drijft op het hebben van plantages met slavernij

Tegenstander slavernij waren abolitionisten
abolitionisme: beweging die streeft naar afschaffing slavernij
komt pas eind 18e eeuw echt op gang
Trans-Atlantische slavenhandel
Trans-Atlantische slavenhandel
Slaven handel vanuit Afrika over de Atlantische oceaan naar de Amerika 's
Engeland
Frankrijk
Spanje
Portugal
Nederland

Nederland had een aandeel van 5%
H5 Industrialisatie van het Westen
Paragraaf 1 t/m 4
Paragraaf 1 t/m 4
Paragraaf 5
Verandering in het kapitalisme:
van handelskapitalisme naar industrieel kapitalisme
Sinds de Late Middeleeuwen ontstaan van kapitalisme
Handelskapitalisme genoemd

Ondernemingen bestonden vooral uit:
Handels- en nijverheidsbedrijven
Meesters, kooplieden/ondernemers
Landbouwbedrijven
grootgrondbezitters

Ontstaan van industrieel kapitalisme
Vanaf de 19e eeuw sprake van industrieel kapitalisme

Kenmerken industrieel kapitalisme:
1. Fabrieken en mijnen voornaamste productiemiddelen
2. De productiemiddelen in handen van fabrikanten en grootindustriëlen
3. Fabrieken omgezet in NV's (naamloze vennootschap): eigendom van aandeelhouders

Vanaf eind 19e eeuw gaat de overheid zich op beperkte schaal inmengen in de kapitalistische samenleving
Paragraaf 6
Verandering in de gelaagdheid en het bezit van mensen
Veranderingen in de industriële samenleving
Veranderingen in het gebruik van arbeid
machines nemen veel werk over

Veranderingen in het gebruik van de natuur
natuur zorgt voor nieuwe soorten energie, nieuwe grondstoffen

Veranderingen in het gebruik van de techniek
op het gebied van communiceren, amuseren, vervoer

Veranderingen in het kapitalisme: van handelskapitalisme naar industrieel kapitalisme
de industrie wordt het belangrijkst

Veranderingen in de gelaagdheid en het bezit van mensen
vanaf de 19e eeuw ontstaat er een nieuwe gelaagdheid
Gelaagdheid samenleving in West-Europa rond 1800
Kleine zeer rijke bovenlaag, gegoede burgerij of bourgeoisie
Kleine middenlaag met enig bezit
Grote arme benedenlaag

Verandering vanaf begin 19e eeuw door het industriële kapitalisme
nieuwe groep zeer rijke kapitalisten
fabrieksarbeiders worden grootste bevolkingsgroep
middenlaag breidt zich sterk uit
personeel in de dienstensector breidt zich sterk uit
(produceren geen voorwerpen maar leveren diensten)

Meer mobiliteit: men kon makkelijker van de ene laag naar de andere laag over stappen
het draaide niet om afkomst maar om bezit of prestaties
Overzicht paragraaf 1 t/m 6
Verandering in het kapitalisme:
van handelskapitalisme naar industrieel kapitalisme
Wat zou deze verandering in kunnen houden?
Verandering in de gelaagdheid en het bezit van mensen
Gelaagdheid samenleving in West-Europa rond 1800
Kleine zeer rijke bovenlaag, gegoede burgerij of bourgeoisie
Kleine middenlaag met enig bezit
Grote arme benedenlaag

Welke veranderingen zouden er plaats kunnen vinden?
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20040224_kinderarbeid01
http://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1158632
Paragraaf 7
Bevolking en steden groeien snel
Vragen paragraaf 1 t/m 6
Huiswerk donderdag 24-03
Lezen H5 paragraaf 5 en 6
1. Wat is kapitalisme?
2. Waarom werd het tot de 18e eeuw handelskapitalisme genoemd?
3. Waarom werd het daarna industrieel kapitalisme genoemd?
4. Wat zijn kenmerken van industrieel kapitalisme?
5. Welke drie lagen waren er in West-Europa rond 1800?
6. Hoe zag de gelaagdheid er daarna uit?

Activiteitenboek blz. 53
Opdr. 9, 10 en 11 --> geel



Productie in de landbouw neemt sterk toe
- verbeteringen in de landbouw
- rond 1880 was het voedsel probleem voor West-Europa volledig opgelost
- veranderingen waren spectaculair:
agrarische revolutie

Grote vooruitgang in de geneeskunde
- Geneeskunde kende in de 19e eeuw flinke vooruitgang
- Inenting tegen pokken (Jenner in 1796)
- Bacteriën veroorzaken ziekten (Pasteur 1864)
- Meer aandacht voor hygiëne
- Overheid ging aandacht besteden aan de gezondheidszorg



De invloed van de bevolkingsgroei op de industrialisatie
Meer mensen --> meer vraag naar producten --> grotere afzetmarkt voor fabrikanten --> fabrikanten gaan opzoek naar snellere productiemethoden

Veel arbeiders --> lonen laag --> winsten hoog --> ruime investeringsmogelijkheden --> groei industrialisatie

Snelle groei van steden
Arbeiders gaan bij fabrieken wonen --> groei van nieuwe en/of oude steden
1750 in Engeland, 15% woont in steden
1850 in Engeland, 50 % woont in steden

Vanaf de 19e eeuw verbeterde het leven in steden langzaam
Waardoor groeien bevolking en steden?
Paragraaf 8
Discussie over de 'sociale kwesties'
Hoe moet er een einde gemaakt worden aan de armoede van een groot deel van de bevolking en de kinderarbeid?
De sociale kwestie
Sociale wetgeving
Arbeiders organiseren zich

Sociale wetgeving
Wie is verantwoordelijk voor verbeteringen voor arbeiders?
liberalen: overheid moet zo min mogelijk invloed hebben

Eind 19de eeuw:
- radicale liberalen veranderen van mening --> omstandigheden te slecht, overheid moet dit verbeteren
- conservatieven --> particuliere moeten voor verbetering zorgen
- confessionelen --> voor gematigd overheidsingrijpen
- socialisten --> voor groot ingrijpen overheid

Eind 19e eeuw:
- beperking kinderarbeid en werktijden
In NL
Kinderwet van Van Houten
in 1874 opgevolgd door de
Arbeidswet
van 1889

Vanaf 1900 :
- 1900 Leerplichtwet, kinderen van 7 t/m 12 jaar moesten verplicht naar school
- verbetering gezondheidszorg, onderwijs voor de jeugd, ziektegeld, uitkeringen
- loop van 20ste eeuw sterk verbeterd
Hoe zouden arbeiders zich kunnen organiseren?

Arbeiders organiseren zich
Arbeiders en medestanders gaan zich organiseren, waarom?
- sociale wetten lossen niet alles op, veelal slecht nageleefd
- beter opkomen voor de belangen van arbeiders

Hoe? door vakverenigingen op te richten
- vakverenigingen werden eerst verboden
- einde 19de eeuw toegestaan, vakverenigingen, staken

Vakverenigingen groeien uit tot politieke partijen
Paragraaf 9

Het modern imperialisme (1870-1914)
Welke kenmerken van blz. 89 herken je in de bronnen?

Modern imperialisme
: het proces van versnelde uitbreiding van westerse macht in gebieden die tot dan toe niet, of slecht op papier, door westerse landen werden bestuurd
Modern imperialisme
Politieke motieven
bezit was een kenmerk van macht
veel koloniën --> grotere rol wereldpolitiek
nationalisme --> groot rijk droeg bij aan nationale trots
Economische motieven
- grondstoffen uit koloniën
- afzetgebieden buiten Europa
'Beschavingsopdracht' als motief
- voor de rest van de wereld voor beschaving zorgen --> the white man's burden

Extra's
Huiswerk donderdag 12-02
- Lezen paragraaf 3 en 4, blz. 64 t/m 67

Vraag 5
Vraag 4
vraag 4
vraag 1
vraag 2 en 3
vraag 2 en 3
vraag 7
vraag 8, 9 en 10
vraag 10
vraag 2, 5
vraag 2
vraag 4
vraag 4
vraag 4, 6
net als in de Grieks-Romeinse cultuur uitgaan van het zelfstandig denken van de mens en niet van het goddelijke voorschriften
- het individu stond centraal
Humanisme
vraag 1
7
9
10
Huiswerk donderdag 05-03
Opdrachten (activiteitenboek blz. 40, opdr. 10 en 12)
1. Tijdens de Franse Revolutie (1789) werden onder invloed van ideeën van de Verlichting de voorrechten van de Eerste en Tweede Stand afgeschaft.
- Noem een idee van de Verlichting
- en leg uit dat het van invloed was op de afschaffing van deze voorrechten.

2. De Pruisische koning Frederik de Grote wordt beschouwd als een voorbeeld van een verlicht absoluut vorst. Aan hem wordt de uitspraak toegeschreven ‘Alles voor het volk, maar niets door het volk’. Deze uitspraak wordt vaak gebruikt om te laten zien dat ‘verlichte’ vorsten niet alle ideeën van de Verlichting overnamen.
- Noem het idee dat zij meestal niet overnamen
- en verklaar dit.
Huiswerk vrijdag 18-03
- Lezen blz. 70
- Ga naar activiteitenboek blz. 48
(ook lezen)
_________________________________________
- Maak opdracht 1 en 2
(Maak gebruik van paragraaf 8 en 9)
De Franse Revolutie: bronnen plaatsen in de tijd
(AB blz. 48)

Bron 1
(Afkomstig van Edmond Géraud, zoon van een rijke familie uit Bordeaux. Hij studeert in Parijs. Hij schrijft op 12 augustus 1792 aan een oude bekende in Bordeaux.)

1 De brief is geschreven door iemand uit Bordeaux die in Parijs de revolutie meemaakt. Vermoedelijk is hij uit de
bourgeoisie
afkomstig (
reizen naar andere steden en het kunnen schrijven zullen meer onder de bourgeoisie dan onder de lagere bevolkingsgroepen zijn voorgekomen
). Hij hoort waarschijnlijk
niet tot de adel of de geestelijkheid, want die waren tegen de revolutie.

2 Uit het neerhalen van standbeelden van koningen blijkt, dat Lodewijk XVI waarschijnlijk pas ten val is gekomen: na de inval van Oostenrijk en Pruisen (HB blz. 73). Dus is de brief
kort na april 1792
geschreven.
De woede tegen de koningen kan ook rond de terechtstelling van Lodewijk XVI tot uitbarsting zijn gekomen. Dan is de brief
rond januari 1793
geschreven.
Bron 2
(Gravure uit de tijd van de Franse Revolutie)

1 De titel, de toelichting en de afbeelding tonen aan dat op deze gravure het ‘ontwaken van de Derde Stand’ is afgebeeld: de liggende persoon (de Derde Stand) is bezig zijn ketens te verbreken; de edel-man en de geestelijke kijken verschrikt toe.
De gravure zal dus gemaakt zijn door een lid van de Derde Stand.

2 De tekening zal gemaakt zijn
kort na de val van de Bastille (14 juli 1789
; HB blz. 70): die wordt op de achtergrond afgebroken.
Bron 3
(Rede van Robespierre op 21 juli 1793)

1 De toespraak is gehouden door een
Jacobijn
: zij wilden de positie van de
armen
(in Parijs) verbeteren en probeerden hun steun te krijgen.

2 De spreker heeft het over ‘de revolutie die de laatste drie jaar heeft plaatsgevonden’. Uit zijn woorden blijkt ook dat tot dan toe niets voor de armen is gedaan. Dat wilden de radicalen / Jacobijnen. De toespraak zal dus
kort voor of na de machtsovername door de Jacobijnen (juni 1793
) zijn gehouden:
de tweede helft van 1792 - de eerste helft van 1793
.
Bron 4
(Lodewijk XVI tot de Staten-Generaal op 5 mei 1789 in zijn openingsrede)

1 De spreker is de
koning
: hij spreekt de hoop uit dat
alle Standen met hem willen samenwerken
. Hij spreekt tot de Staten-Generaal en kon die vergadering als enige bij elkaar roepen.

2 De toespraak zal zijn gehouden tijdens de
opening van de Staten-Generaal in 1789
(HB blz. 72): ‘Daarom heb ik u bij elkaar geroepen’ en ‘Samen zullen we ons inzetten ...’. Het vergaderen moest dus nog gaan beginnen.
Bron 5
(De ‘Verklaring van de rechten van de mens en de burger’, aangenomen op 27 augustus 1789 als inleiding op de grondwet die daarna geschreven zou worden)

1 Het betreft de ‘Verklaring van de rechten van de mens en de burger’.
De tekst is waarschijnlijk geschreven door
vertegenwoordigers van de bourgeoisie
. Zij profiteerden het meest van deze rechten (bijvoorbeeld artikel 17: de bescherming van eigendommen).

2 In
1789
: in het historisch overzicht staat, dat de Verklaring in 1789 was vastgelegd (HB blz. 73).

Inzicht:
1. De Industriële Revolutie begon in de textielnijverheid.
Leg uit waarom de textielnijverheid als eerste gemechaniseerd werd.

2. De Industriële Revolutie kon in een land pas ontstaan als aan een aantal voorwaarden was voldaan. Er moesten bijvoorbeeld voldoende grondstoffen, kapitaal, arbeid en afzetmarkten aanwezig zijn. Kies een land, en leg telkens met een historisch voorbeeld uit dat land uit, welk verband er bestond tussen:
– een afzetmarkt en de Industriële Revolutie in dat land,
– en de grondstoffen en de Industriële Revolutie in dat land.

3. Veel historici laten de tijd van de Nieuwste geschiedenis, ook Moderne Tijd genoemd, beginnen met de Industriële Revolutie. Geef hiervoor een reden.


Opdrachten bij paragraaf 8
Lees blz. 80
1. Wat was de eerste sociale wet voor kinderen in Nederland?

2. Waarom kwam er van deze wet in de praktijk weinig terecht?

3. Waarmee kwam pas echt een einde aan de kinderarbeid?
Bronvraag bij paragraaf 8
4. Bekijk de afbeelding links onderaan op blz. 80. Ben je het er mee eens dat er echt een einde aan kinderarbeid kwam in 1900 met de Leerplichtwet?
Aan de slag, werkcollege, opdrachten paragraaf

Huiswerk vrijdag 04-03
Maken opdrachtenboekje paragraaf 5
René Descartes
"Cogito ergo sum"
Aan de slag met je opdrachtenboekje
Huiswerk maandag 14-03

- Overhoringsvragen bij onderwerpen H4
Opdr. 1 t/m ?

Huiswerk vrijdag 18-03-2016

Socrative afmaken (blijft open)
Handboek:
- Lezen H5 paragraaf 1 t/m 4
Activiteitenboek:
- Maken gele opdrachten 1 t/m 5 (blz. 52)
Huiswerk vrijdag 25-03
Activiteitenboek:
- Opdr. 8 en 12 --> groen
- Blz. 56, De Industriële Revolutie in beeld gebracht
- Bron 1 t/m 3
- Opdr. 1 en 2
Huiswerk vrijdag 25-03
Activiteitenboek:
- Blz. 56, De Industriële Revolutie in beeld gebracht
- Bron 1 t/m 3
- Opdr. 1 en 2

Lees paragraaf 9 op blz. 89
Full transcript