Prezi

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in the manual

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/

No description
by Sarah De Keuster on 17 March 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/

Kijkwijzer bij het thema dans

Opdracht: pas de kijkwijzer toe.

Wat zie je:
op welke manier wordt er gedanst? Klassiek op spitzen, Op dansschoeisel, Op blote voeten
Wat zie je:
hoe gebruiken de dansers de ruimte? Bewegingen in de hoogte, Bewegingen over de vloer, Anders
Wat zie je:
hoe zijn de dansers gegroepeerd? Grote groepen, Duo's, trio's, etc. Solo's?
Wat zie je:
wat valt op aan de aankleding van de voorstelling? Kostuums, Decor, Omgeving waar gedanst wordt, Rekwisieten, Belichting

Wat hoor je:
op welke muziek wordt gedanst? Klassieke muziek, Popmuziek, Geluidscollage, Moderne muziek, Wereldmuziek, Alleen geluid van dansers
Wat hoor en zie je:
volgt de dans de muziek? Dans volgt muziek nauwgezet, Dans en muziek los van elkaar, Dans en muziek tegengesteld

Werkwijze:
welke lichamelijke prestaties leveren de dansers? Kracht: zichtbare inspanning, Techniek: (schijnbaar) moeiteloze perfectie, Souplesse: lenigheid, swingend
Inhoud:
is de voorstelling verhalend? Verhalend, Thematisch, Abstracte of pure dans
Betekenis:
wat roept de dansvoorstelling op? Roept emotie op, Roept op tot eigen interpretatie, Nadruk op technisch kunnen, Beeldt een verhaal uit, Bedoeld als amusement, Nadruk op (morele) boodschap

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/



Bij ons:
Jan Fabre, Angel of Death
Wim Vandekeybus (Herenthout, 30 juni 1963) is een Vlaamse choreograaf, regisseur, acteur en fotograaf. Door zijn loopbaan heen week hij steeds verder af van de traditionele dansvoorstelling en integreerde hij daarin woord, beeld, dans en muziek, vb: Blush
Anne-Theresa De Keersmaeker vb: Rosas danst Rosas. (zie http://www.digischool.nl/ckv1/dans/rosas/rosas.html)
Sidi Larbi Cherkaoui (Antwerpen, 1976) is een internationaal bekend Vlaams-Marokkaans danser en choreograaf.

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/

The 18th century dancer Marie Camargo

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/

Dansliefhebber Lodewijk XIV, absoluut koning van Frankrijk, stichtte in 1661 de Koninklijke Academie voor Dans om mensen op te leiden voor vertoningen aan het hof. Aan deze Academie werden de grondbeginselen van het ballet zoals wij die kennen vastgelegd. Vanaf dit moment kwam de ontwikkeling van ballet in een stroomversnelling: de techniek van de dansers werd steeds beter en de eerste sterdansers verschenen ten tonele. De academies (voor dans, muziek, beeldende kunst en theater) pasten prima binnen de centraal geleide politiek (alles kwam uiteindelijk steeds bij de koning terecht) omdat daarmee ook de kunsten konden worden onderworpen aan regelgeving. Alle kunst moest dienen tot meerdere eer en glorie van Frankrijk en tot verheffing van de koning en het hofleven. Om dit voor elkaar te krijgen moesten de kunsten goed georganiseerd en gecontroleerd worden. Via de academies met hun centrale regelgeving en maatstaven was dit perfect mogelijk!
Verder leidden deze ontwikkelingen op het gebied van dans ertoe dat dans niet meer een verplicht tijdverdrijf voor alleen maar hovelingen was, maar een professioneel beroep werd, waarvoor je opgeleid moest worden: aan alle regels en wetmatigheden moest voldaan worden! Bovendien waren de academies een soort genootschap van door de staat erkende dansmeesters die het vocabulaire en de richtlijnen voor de theaterpraktijk vastlegden en de gangbare danstechniek (zoals en dehors , de uitdraai van de benen en de vijf klassieke posities) beschreven. De dans wordt hiermee van het marktplein en uit de balzalen gehaald en naar het podium gebracht. Het ballet dat eigenlijk alleen aan de koninklijke hoven werd uitgeoefend, ontwikkelde zich in de negentiende eeuw tot het zogenaamde romantische ballet.

Kijkwijzer bij het thema dans

Opdracht: verzin zelf bij het derde concerto een decor, costume en danspassen/bewegingen.

Opdracht: pas de kijkwijzer toe.

Wat zie je: op welke manier wordt er gedanst? Klassiek op spitzen, Op dansschoeisel, Op blote voeten
Wat zie je: hoe gebruiken de dansers de ruimte? Bewegingen in de hoogte, Bewegingen over de vloer, Anders
Wat zie je: hoe zijn de dansers gegroepeerd? Grote groepen, Duo's, trio's, etc. Solo's?
Wat zie je: wat valt op aan de aankleding van de voorstelling? Kostuums, Decor, Omgeving waar gedanst wordt, Rekwisieten, Belichting
Wat hoor je: op welke muziek wordt gedanst? Klassieke muziek, Popmuziek, Geluidscollage, Moderne muziek, Wereldmuziek, Alleen geluid van dansers
Wat hoor en zie je: volgt de dans de muziek? Dans volgt muziek nauwgezet, Dans en muziek los van elkaar, Dans en muziek tegengesteld
Werkwijze: welke lichamelijke prestaties leveren de dansers? Kracht: zichtbare inspanning, Techniek: (schijnbaar) moeiteloze perfectie, Souplesse: lenigheid, swingend
Inhoud: is de voorstelling verhalend? Verhalend, Thematisch, Abstracte of pure dans
Betekenis: wat roept de dansvoorstelling op? Roept emotie op, Roept op tot eigen interpretatie, Nadruk op technisch kunnen, Beeldt een verhaal uit, Bedoeld als amusement, Nadruk op (morele) boodschap

bron: http://www.rosasdanstrosas.be/home/
http://www.cobra.be/cm/cobra/podium/1.1654822
Laatste ontwikkelingen
2000 – …

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/


BIO
Na haar humaniora ging Anne Teresa De Keersmaeker les volgen aan de dansschool van Maurice Béjart te Brussel. In 1980 debuteerde ze met haar stuk Asch. In 1981 verhuisde De Keersmaeker naar de Verenigde Staten. Ze maakte er kennis met de Amerikaanse postmoderne dans. Na haar terugkeer naar België creëerde ze in 1982 Fase, 4 movements to the music of Steve Reich. Het stuk betekende zowat haar doorbraak, want het leverde haar enkele uitnodigingen op voor internationale festivals op.
In 1983 richtte De Keersmaeker haar eigen gezelschap, Rosas, op. Met die compagnie maakte de danseres en choreografe vele beroemde voorstellingen, als Rosas danst Rosas, …
Ze werkte een hele tijd nauw samen met het Brusselse Kaaitheater, tot ze in 1992 op uitnodiging van de nieuwe directeur Bernard Foccroulle resident werd in de Brusselse Muntschouwburg.
In 1995 startte Anne Teresa De Keersmaeker met een eigen opleiding te Vorst, in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. In samenwerking met De Muntschouwburg richtte ze PARTS (Performing Arts Research and Training Studios) op. Na een strenge auditie en een stevig inschrijvingsgeld kunnen hier elk jaar een zestigtal studenten uit zo’n 25 landen zich komen vervolmaken in dans en choreografie.

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/



In de jaren tachtig en negentig van de 20e eeuw was er een enorme verscheidenheid aan stijlen. Eind jaren zeventig kwam er in de danswereld een sterke tegenbeweging op gang die zich keert tegen de abstracte principes van de voorgangers uit de jaren 50, 60 en 70.
De Duitse choreografe Pina Bausch weet zich met haar Wuppenthaler Tanztheater een onmiskenbare plek te veroveren op de landkaart van de dans met haar expressieve en theatrale dansstukken. Zij luidt de opkomst van het `danstheater' in: dans die gebruik maakt van allerlei theatrale middelen en niet alleen die van beweging. Bausch plaatst de persoonlijkheid van de danser centraal in haar dansstukken. Haar dansers zijn dan ook eerder toneelpersoonlijkheden dan sublieme virtuoze dansers. Vaak laat zij hen tijdens de repetities improviseren en op grond van autobiografische gegevens ontstaat er materiaal dat verwerkt wordt in het dansstuk. Centraal thema in haar werk vormt de strijd tussen de seksen: de man wordt vaak geportretteerd als agressor en de vrouw als gedomineerd slachtoffer. In haar sterk fysieke dansstukken spiegelt zij ons een weinig positief wereldbeeld voor waarin echt contact tussen mensen onmogelijk is en de communicatie bestaat uit misverstanden en onbegrip. Pina Bausch maakt in 1975 eveneens een versie Le sacrè du printemps waarbij de voortplantingsdrift van de mens op een nogal negatieve wijze centraal staat. = expressionisme



Tegenwoordig neemt ballet vrijwel over de hele wereld een belangrijke plaats in het culturele leven in. Frankrijk, Rusland, Nederland of Japan: overal worden de klassieke balletten gedanst zoals Giselle , of Het Zwanenmeer . Ballet blijft zich tegelijkertijd vernieuwen met werk van nieuwe choreografen:

William Forsythe
‘Voelen is overbodig.’
Iets dergelijks geldt voor de Amerikaanse choreograaf William Forsythe (1949) die in de jaren tachtig de balletwereld op haar grondvesten deed schudden door de klassieke ballettaal van haar gevoelige schoonheid en lieflijke lyriek te ontdoen. Hij ontwierp een bewegingsstijl die complex en onconventioneel hoekig is en hij probeert daarin de grenzen van wat fysiek coördineerbaar is te overschrijden. Forsythe behandelt de dans bovendien niet vanuit een gangbaar emotioneel of psychologisch gezichtspunt, maar als een proces van abstractie. Hij beschouwt dans als een vorm van denken, als een medium waarmee hij vorm kan construeren, analyseren en transformeren. Hij ontrafelt allereerst de academische dans en breekt met de geldende esthetische voorschriften. Hij wil in de kern van de zaken duiken en begint te zoeken naar die opeenvolgingen van posities die de dansers voor uitdagingen stellen, waar de natuurlijke dynamiek verstoord wordt en de dansers bijna uit balans raken: "Ik kijk graag naar mensen die beslissingen nemen. Ik zoek naar een intelligente manier om te dansen. Voor mij blijft het bewegen en het coördineren van het lichaam de hoogste vorm van denken".

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/

Stersolisten bestaan in deze formule niet meer: elke danser wordt geacht van even groot belang te zijn, dit in tegenstelling tot academische dansgezelschappen waar een strikte hiërarchie heerst. In deze periode werd door sommige choreografen gewerkt met amateurs, dat wil zeggen dansers zonder professionele scholing, met als achterliggende gedachte dat spontaniteit en een onbevangen houding belangrijker is dan techniek en spierbeheersing. Kortom: 'revolutionairen' als Steve Paxton , Trisha Brown , Twyla Tharp en Lucinda Childs hielden beweging en dans onder de loep en volgden daarmee een ontwikkeling in de beeldende kunsten, die van de abstractie.
Merce Cunningham zelf staat in deze jaren ook niet stil. Hij breekt nadrukkelijk met de dans van Graham die altijd nog vol betekenis en emotie is. Merce haalde zijn bewegingen weer uit het idioom van het academische ballet omdat alle regeltjes daarvan een onpersoonlijkere dansstijl zouden opleveren,en toonde zich daarmee een ware aanhanger van het postmodernisme . Hij begon een zoektocht naar het loskoppelen van dans en betekenis. Een van zijn meest gevleugelde uitspraken uit die tijd: "dance is motion, not emotion'.
Samen met zijn levenspartner, componist John Cage liet Cunningham de vorm, lengte en volgorde van de bouwstenen van zijn choreografie afhangen van het gooien van dobbelstenen, het trekken van strootjes en het werpen van een geldstuk: kop of munt? Loskoppelen van muziek, dans en decor , die dan pas op de première samenkwamen, was een volgende stap in het doorbreken van de voorspelbaarheid van de danskunst: door decors vóór de dansers te plaatsen,de dansers aan de zijkant van het podium te laten dansen en de muziek niet gelijk op te laten gaan met de dans of zelfs achterwege te laten, laat Cunningham de toeschouwer zelf kiezen waar hij naar kijkt of luistert.
Bij ons: Maurice Béjart (oprichter van Het ballet van de XX eeuw, te Brussel, 1960); 1959 eigen versie van Le sacre du printemps

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/

In het begin van de twintigste eeuw kreeg men meer behoefte om pure menselijke emoties in de dans te kunnen uiten. Gewoon verdriet, gewoon extase, opgewektheid of agressie. Dansers als Merce Cunningham en Martha Graham ontwikkelden eigen technieken om emoties zo goed mogelijk in de dans te verbeelden. Hieruit ontstond de moderne dans, dans die niet meer op de klassieke spitz geschoeid was, maar waar de beweging meer aards was gericht, met horizontale lijnen i.p.v. de verticale naar de hemel reikende bewegingen. Deze wat meer nuchtere benadering in de dans betekende zeker niet het einde van het academische ballet: vandaag de dag worden nog volop nieuwe balletten gemaakt die gebaseerd zijn op de academische ballettechniek.
Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/


In de tweede helft van de 19e eeuw raakte het ballet in West-Europa, in tegenstelling met wat er in Rusland gebeurt, in verval. Hieraan ontkwam zelfs het ballet in Parijs niet: mannelijke dansers verdwenen van het toneel. Zo werd in 1870 de mannelijke hoofdrol in het ballet Coppélia bij gebrek aan mannen door een vrouw in travestie gedanst. Ballet werd tweederangs vermaak in opera, operette, variété en revue. Het verviel in artistieke nietszeggendheid en stereotypen .
Op de eerste rijen stoelen in de Opéra van Parijs zaten welgestelde burgers met meer belangstelling voor de fraaie benen van de danseressen dan voor hun eventuele artistieke prestaties…. Deze decadente ontwikkeling leidde al snel tot wantoestanden. Het spreekwoordelijke symbool hiervan werd de beroemde en beruchte 'dansfoyer' ('foyer de la danse'):dit was een zaal achter het toneel, waar de dansers zich voor en na hun optreden konden verpozen. De rijke abonnementhouders hadden eveneens toegang tot de dansfoyer waar zij zich konden onderhouden met hun favoriete danseressen.

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/

In Rusland beleefde de danskunst in de tweede helft van de 19e eeuw een grote bloei. Aan de keizerlijke theaters in Sint Petersburg en Moskou was van 1862 tot 1903 de Franse choreograaf en balletmeester Marius Petipa in dienst. De vruchtbare samenwerking met de componist Pjotr Iljitsj Tsjaikovski leidde tot het ontstaan van de laat-Romantische sprookjesballetten , zoals Het Zwanenmeer, De Notenkraker , en De Schone Slaapster. Deze balletten werden ongekend populair, niet in de laatste plaats door de muziek die speciaal door componisten als Tsjaikovski werd gecomponeerd voor deze balletten.
Petipa besteedde weinig zorg aan de lokale kleuring van zijn balletten: Bournonville, de Deense choreograaf, maakte gebruik van kostuums en authentieke elementen uit volksdansen om een zo’n herkenbaar en natuurgetrouw mogelijk beeld te geven van een land, waar de dans zich afspeelt. Petipa volstaat met een tamelijk abstract aandoende stilering . Of de danseres nu de dochter van de farao of een Indiase tempeldanseres moet verbeelden:ze danst op spitzen en in tutu . Alleen in de versiering van de tutu is misschien een verwijzing te vinden (zoals de veertjes op de tutu’s in Het Zwanenmeer ). Deze stukken hebben tot op heden hun plaats op het repertoire gehouden bij alle grote balletgezelschappen.

Na haar dood voegt Giselle zich bij de wili’s, wraakzuchtige geesten van door hun bruidegom verlaten bruidjes. Let op het ‘doorzichtige’ karakter van de aankleding van het corps de ballet , door de tulen sluiers en tutu’s. Foto: Deen van Meer

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/


Het tijdperk van de romantiek begon min of meer met de opvoering van Giselle , où les Willis in de Opera van Parijs in 1841. De muziek was van Adolphe Adam, die bij het componeren nauw samenwerkte met de balletmeesters Coralli en Jules Perrot (1810-1892). De Italiaanse Carlotta Grisi was de eerste Giselle. Er zouden nog veel danseressen volgen die deze rol zouden spelen.
De meeste thema’s van romantische balletten zijn gericht op escapisme ,dat wil zeggen dat deze balletten het publiek even de sleur en zorgen van het leven van alledag willen laten vergeten. Deze balletten spelen zich meestal op twee locaties af: een echte ‘realistische’ plek, en een bovennatuurlijke wereld met geesten, spoken en tovenarij. In die laatste (fantasie)wereld moet het lijken alsof de dansers zweven: de dansers tillen hun partners hoog op en alle dansers en danseressen staan licht als een veertje op hun spitzen. Met hun grote sprongen lijken de dansers over het podium te zweven. In de echte wereld is alles veel lager bij de grond uitgewerkt met snel voetenwerk en lage sprongen.
In de romantische balletten krijgt het corps de ballet ook een belangrijke rol. De hele groep beweegt volmaakt synchroon als één geheel. Uit deze tijd stamt ook de term ballets blancs omdat het hele corps de ballet in het wit gehuld was om geesten uit te beelden.
De ballerina’s, die het dansen op spitzen tot zeer grote technische hoogte wisten te brengen,voerden in deze jaren de boventoon: mannen kwamen er minder aan te pas in het Franse ballet. In de romantiek worden de solodanseressen als ware sterren beschouwd. August Bournonville was een van de grootste dansers uit deze periode.


Lodewijk vervulde in zijn jonge jaren in een aantal dansproducties zélf de hoofdrol. In het Ballet de la nuit oftewel het Ballet van de nacht vertolkte hij de rol van de opgaande zon, waaraan hij mede zijn bijnaam van ‘zonnekoning’ dankte. Dit speciaal voor Lodewijk gemaakte ballet stelde hem in staat om als danser nog eens de macht van het absoluut koningschap duidelijk te maken: in de solo’s die hij in het stuk veelvuldig danste stond hij steeds in het middelpunt. De jonge koning was een redelijk getalenteerd danser en dat kon hij op deze wijze uitstekend voor het voetlicht brengen. Hij kreeg alle gelegenheid om zijn superieure techniek te tonen. Het ballet was zeer formeel: deze strengheid waarmee de spelregels van het toenmalige ballet werden toegepast sloten natuurlijk perfect aan bij de waardigheid en strengheid van de koning. Ook gaf de dans de koning in zijn solo’s de gelegenheid te tonen hoe hij in staat was zijn lijf al dansend in balans en evenwicht te houden: dit gaf de standvastigheid van de koning aan. Door zelf als solodanser op te treden gaf Lodewijk aan dat dansvaardigheid een belangrijke norm was: een hoveling moest goed kunnen dansen en om dat te bereiken had je veel discipline nodig. Hoe beter je aan die norm voldeed, hoe hoger je status was aan het hof. Jouw plaats en rol in de dans was derhalve een weergave van je plaats aan het hof en bij fouten of vergissingen tijdens de voorstelling kon dat leiden tot degradatie!


(left) A 17th century engraving shows Louis XIV dancing a minuet before the court.





(right) The 15 year old Louis XIV as the rising sun in "Le Ballet de la Nuit (1653)

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/



Toen een adellijke Italiaanse uit een belangrijk vorstengeslacht, Catharina de Medici , in het huwelijk trad met de Franse koning Hendrik II, nam ze een heel gezelschap mee van koks, kunstenaars en musici. Zodoende werd behalve de kookkunst ook de Italiaanse versie van dans geïntroduceerd aan het Franse hof. Deze soort dans,al snel bekend onder de naam ballet , werd buitengewoon populair, omdat het een theaterspektakel was dat behalve uit dans, ook uit muziek en poëzie bestond.


Deze eerste balletuitvoeringen hadden weinig uit te staan met het ballet dat wij nu kennen. Het waren ware monsterproducties die een hele dag of zelfs langer konden voortduren en waar de hovelingen zich konden vergapen aan exotische dieren, bont gekostumeerde figuranten die af en aan paradeerden, en soms zelfs hordes soldaten die op kwamen marcheren. Er werd gezongen en poëzie gedeclameerd en er werd vooral heel veel gegeten. Maar naarmate de jaren vorderden, werd het aandeel van de dans geleidelijk steeds groter.
Opvallend is dat bij dit soort dansfeesten (ook wel masques genoemd) het hele hof meedeed: vaak eindigden deze masques met een scène waarbij het hooggeplaatste publiek zich vermengde met de dansers, als teken van instemming met het vertoonde spel.

Dansend boerenpaar uit de middeleeuwen. Foto: Bibliothèque Lyon

Terwijl dansen op kerkhoven en bij begrafenissen in het vroege Christendom een normaal verschijnsel was, keurde Augustinus al in de vijfde eeuw in een preek de dans af. Hij klaagde dat het kerkgebouw waarin zich het gebeente bevond van de heilige Cyprianus "....verstoord werd door de ziekmakende onbeschaamdheid van dansers".
In de Middeleeuwen bestempelde de katholieke kerk in West-Europa dansen dus al snel als zondig. Tot in de zesde eeuw waren religieuze dansen in de kerk echter heel gewoon geweest. Omdat deze dansen, met name de Dodendansen vaak een extatisch karakter hadden waarbij de dansers zo opgezweept werden dat ze buiten zinnen raakten, meende de Kerk in dit soort uitingen steeds meer het werk van de duivel te moeten zien.
Je kunt stellen dat elke verbinding van dans en dood een Dodendans genoemd kan worden: dansen door doden, voor doden, rond doden, om te doden, om te sterven of juist om niet te sterven. De vorm die het meest voorkomt is echter geen concrete dans maar een metafoor : voor ons allemaal komt het moment dat de Dood je uitnodigt voor de laatste dans. Je ziet dit op allerlei schilderingen uit de Middeleeuwen en in tijden van pest en oorlog was dit thema angstaanjagend actueel....
Als er al gedanst werd in de kerk, dan waren dat stijlvolle en rustige bewegingen, ondergeschikt aan het gebed, waarbij het vooral ging om genezing en zuivering van de geest. Een voorbeeld hiervan was de circeldans . Nadat bij het concilie van Würzburg dansen definitief verboden werd, nam men voortaan genoegen met brave en ingetogen 'aftreksels': de processie en de labyrinthdans, een variant daarop waarbij priesters en kerkgangers een denkbeeldige bedevaart naar Jeruzalem maken waarbij zij een doolhofachtig patroon (het labyrint), aangebracht in de vloer van de kerk volgden.

Geschiedenis van de dans
bron: http://www.dansmaar.nl/

Op deze Griekse vaas zie je een extatisch dansende bacchante. Foto:Lecce Museo te Lecce

Zo ongeveer vanaf rond 1400 voor Christus zijn er aanwijzingen dat er gedanst wordt in het Oude Griekenland. Vermoedelijk hebben invloeden via handel uit Egypte ( daar hebben archeologen reliëfs gevonden met voorstellingen die aan dansen doen denken, gedateerd rond 3000 voor Christus) via het eiland Kreta, dans naar het Griekse vasteland toe gebracht. De oudste dansen waren rituele dansen waarbij goden werden vereerd en om hun zegen werd gevraagd. Ook waren er krijgsdansen die mede dienden om lichaamsbeheersing en concentratie te trainen. Belangrijk werd de theaterdans, als onderdeel van het totaaltheater zoals we dat kennen uit de Griekse Oudheid.


Geschiedenis van de dans
bron: http://www.dansmaar.nl/

Jakob Mennel, 1503. Source: http://aeiou.iicm.tugraz.at/aeiou.history.docs/006929.htm

Geschiedenis van de dans
bron: http://www.dansmaar.nl/

Hoofse hofdans. Foto: Bibliothèque Nationale Paris

Ballet zoals we dat vandaag kennen en nog dagelijks op vele podia kunnen zien, is tijdens de Renaissance ontstaan aan de Italiaanse hoven. Het woord ballet komt oorspronkelijk van het Italiaanse 'ballo' en het Franse 'bal', vertaald in gewoon Nederlands als simpelweg 'bal'. Op een bal werd door hovelingen en de mensen van adel naar hartelust gedanst volgens patronen in vaststaande dansen. Je moest je daarbij precies aan de regels houden. Het 'leren dansen' maakte deel uit van de opvoeding in de hogere kringen. Onder leiding van aan de hoven verbonden dansmeesters leerden de hovelingen verschillende vormen van hofdans, gebonden aan zeer strakke regels. Voorbeelden daarvan zijn de bassa-dans , bestaand uit eenvoudige passen, waarbij men zich opstelt in rijen of in een cirkel. De danse-haute wordt gedanst met gesprongen passen.
In Italië werden de hofdansen geordend in suites, een vaste opeenvolging van bepaalde dansen. Bij feestelijke gelegenheden werden die suites dan weer aangevuld met gedichten en liederen, gepresenteerd met prachtige kostuums en decors, zodat een spectaculaire voorstelling ontstond. Zo zie je dat in het hofballet muziek, dans, zang, mime en voordracht steeds meer gecombineerd werden.

In deze periode is dans buiten de kerk meer een soort gezelschapsspel waarmee het volk en de adel zich op feesten en partijen vermaakte. Minstrelen maakten vaak een dans als onderbreking van hun zang en potsenmakerijen. Dans was bij het gewone volk spontaan, niet aan regels of voorschriften onderhevig. Deze dans was vaak onstuimig en openhartig in hun seksualiteit en aardsheid, ondanks de opgeheven vinger van de kerk. Zo was de rondedans in die kringen erg populair: in een lange ketting van mannen en vrouwen die elkaar bij de hand hielden danste men in een open of gesloten cirkel of in een lange rij.


In zekere zin aapte de adel het boerenvolk na, alleen op een meer hoofse en verfijnde manier. Aan de hoven in Bourgondië en Italië werden toen al grootse feesten gehouden. Als de adel ging dansen daarbij, volgden de dansers allen dezelfde bewegingspatronen en raakte men elkaar hooguit met de vingertoppen aan. Echt wild tekeer gaan was er niet bij: dat kwam met name door de kleding. Voor de dames lange slepen en voor de heren kousenbroeken met schoenen met zeer lange punten, waardoor je voetoppervlak wel twee keer zo groot werd.
Met de komst van de Renaissance, een tijdperk waarin de macht van de kerk afnam, rond 1450, werd dansen weer populair.

Geschiedenis van de dans
bron: http://www.dansmaar.nl/

Gemaskerde speler-danser in Romeinse dans-pantomine. Foto: BBC Hulton Picture Libary

Geschiedenis van de dans
bron: http://www.dansmaar.nl/

Bij de hogere burgers gold dans als belangrijk deel van de opvoeding. Natuurlijk betrof dat de plechtstatige wijze van dansen en niet het frivole of ordinaire gedans waar het gewone volk zo dol op was, dat was meer voor dronkenlappen!
Onder Griekse invloed ontwikkelde zich vanaf 200 v. Chr. de Romeinse theaterdans. Mime en pantomime speelden daarbij een grote rol. Omdat de Romeinse dansers zware kleding en maskers droegen om op het toneel beter zichtbaar te zijn, was druk en vitaal dansen wel moeilijk; dansen bestond voornamelijk uit been- en voetbewegingen om het ritme aan te geven.
Bij de Romeinen was dansen vermaak geworden en een algemeen geaccepteerd gebeuren. In de latere wat meer decadente periodes van het Romeinse Rijk gingen ook dames meedansen en daarmee kreeg dans een meer erotische lading. De Christelijke Kerk die toen in opkomst kwam, was met deze ontwikkelingen niet zo blij en zo zie je dan dat uiteindelijk dansers niet meer optreden in het theater maar als een soort rondtrekkende kermisklanten optraden op allerlei (volkse) feesten. Hieruit zullen later in de middeleeuwen de troubadoers en jongleurs ontstaan.

Loie Fuller

Isadora Duncan

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/

Rond 1902 kwam o.a. in Duitsland het expressionisme op in de schilderkunst, een belangrijke stroming. De expressionisten wilden kunst maken met een zo groot mogelijke persoonlijke impact. Alle emoties moesten op een heel nadrukkelijke manier, bijna provocerend naar voren worden gebracht. Alsof ze 'van het doek spatten'. Op het gebied van dans had Rudolf von Laban nadrukkelijke ideeën over expressionisme . Hij bedacht de term Ausdrucktanz die in Europa zeer populair werd. Deze dansvorm wilde iets uitdrukken, zoals de naam eigenlijk al aangeeft, veel meer dan behagen of mooi zijn. Dans moest uiting geven aan intense emoties en niet aan esthetische of fysieke normen.
In het begin van deze eeuw werd de moderne dans door vrouwen gedomineerd. In een periode dat vrouwen nauwelijks iets in de pap te brokkelen hadden, vonden enkelen in dans een manier om te zeggen wat zij wilden zeggen en zich te ontdoen van de onderdanige positie die vrouwen in die tijd innamen. Danseressen als Loie Fuller en Isadora Duncan dansten bijvoorbeeld zonder corset. Revolutionair! Zij maakten furore met dansen waarin ze zich niet alleen ontdeden van het pijnlijke stramien van de insnoering van hun middel, maar ook van de academische dansprincipes. De bewegingen waren vloeiend en voornamelijk geïnspireerd op de natuur: organische vormen die deden denken aan ranke bloemen, het golven van de zee, of vlinders. Deze danseressen beoefenden hun kunst op blote voeten, in loshangende jurken of zelfs naakt!

Vaslav Nijinsky

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/

Diaghilev spoort zijn meesterdanser Nijinsky op een gegeven moment aan zelf balletten te gaan maken. Nijinski gaat op zoek naar een totaal nieuwe bewegingstaal en maakt Le sacre du printemps, op nieuwe muziek van Stravinsky . Die is op dat moment, ook al dankzij Diaghilev, al wereldberoemd en wordt beschouwd als de belangrijkste balletcomponist aller tijden. Le sacre du printemps is een vooruitstrevend project maar de wereld is er dan nog niet klaar voor.
Le sacre du printemps werd in 1913 in opdracht van Diaghilev's Ballets Russes door Stravinsky gecomponeerd en is een mijlpaal in de muziekgeschiedenis. Het ballet verbeeldt een heidens ritueel waarin een tot offer gewijde maagd zich dood danst zodat de lente kan beginnen. De première van het oorspronkelijke ballet van Nijinsky veroorzaakte een groot schandaal door de 'barbaarse' muziek en bewegingen van 'oermensen'.... Tijdens de première moet de dirigent de voorstelling stilleggen en de zaal om rust vragen, zoveel wordt er gefloten en gesist. Er gaan zelfs mensen met elkaar op de vuist. Tegenstanders vinden de driftige muziek ongehoord lelijk en de bewegingen barbaars en onbegrijpelijk. Voorstanders vinden het geniaal. Iedereen is het erover eens dat dit nog nooit vertoond is.
Door in deze compositie meer belang te hechten aan ritme dan aan melodie was Stravinsky zijn tijd ver vooruit. Tegenwoordig wordt Le sacre du printemps beschouwd als een meesterwerk.
De dansers reageren op de muziek, maar beelden geen verhaal uit. Hun lichamen bewegen feller of juist lieflijker, gedreven door abstracte impulsen. Soms lopen de dansers rond alsof ze een ritueel uitvoeren, dan weer maken ze plotseling acrobatisch sprongen om een tel later te doen alsof er niets is gebeurd. Le Sacre zorgt voor een nog groter schandaal dan Nijinsky 's eerste ballet. De bewegingstaal die hij voor dit werk gebruikt droeg een even rauw en primitief karakter als de muziek van Stravinsky: ingedraaide beenposities, voorover gebogen romp, de handen tot vuisten gebald, de voeten naar binnen gedraaid.

Anna Pavlova

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/

In het begin van de twintigste eeuw werd radicaal afgerekend met de academische traditie, zonder dat deze overigens ophield te bestaan. Het klassieke ballet was in Parijs en de rest van Frankrijk eigenlijk al in de loop van de tweede helft van de 19e eeuw over zijn hoogtepunt heen. Het verloor zich hoofdzakelijk in virtuoze hoogstandjes, maar nieuwe inspiratie en elan ontbraken. De Russische balletmeester Serge Diaghilev wist met zijn legendarische balletgezelschap Les Ballets Russes waarmee hij naar Parijs kwam, het balletleven aan het begin van de twintigste eeuw een belangrijke artistieke injectie te geven. De voorstellingen van de Russen onderscheidden zich van het klassiek ballet door de grote aandacht voor Russische volksdansachtige scènes met zeer kleurige decor s en kostuums. De choreografieën waren uiterst spectaculair en de Russische dansers en danseressen sprongen hoger dan men ooit in Parijs gezien had.
Diaghilev had bovendien een neus voor talent en wist veel bijzondere mensen aan zijn gezelschap te binden die later zonder enige uitzondering van groot belang voor de dans bleken te zijn: de choreografen George Balanchine en Michel Fokine en dansers als Anna Pavlova en Vaslav Nijinsky. Maar ook wereldberoemde componisten als Igor Stravinsky , Satie , Rimsky-Korsakov en Prokofiev en misschien wel de belangrijkste beeldend kunstenaar van de twintigste eeuw, Pablo Picasso, maakten speciaal voor dit gezelschap muziek, en decor- en kostuumontwerpen.
Ballet stond met Les Ballets Russes weer volop in de belangstelling en balletgezelschappen rezen als paddestoelen uit de grond. Wereldberoemd werd het New York City Ballet, opgericht in 1934 door George Balanchine nadat die in Amerika terecht gekomen was, maar nog veel meer vroegere medewerkers van Les Ballets Russes lieten overal ter wereld bij nieuwe gezelschappen hun artistieke sporen na.


Het menuet is waarschijnlijk de bekendste Franse hofdans. Lully was de eerste die hem in een opera gebruikte en ten tijde van Lodewijk XIV (1638-1715) werd hij regelmatig aan het hof gedanst. De dans komt oorspronkelijk uit de Poitou in Zuidwest Frankrijk. Aanvankelijk was de dans aan het hof ook snel en opgewekt, maar werd hij werd meer ingehouden en langzaam in de loop der tijd en omschreven als 'gematigd en edel‘.
Pierre Rameau, Le Maître à danser, Paris, 1725. Figure du menuet.
An 18th century illustration depicts how Feuillet notation scores function as floor patterns.

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/

Nieuwe Tijd: Barok 1600 - 1750
Gebeurtenissen:
Bouw paleis Versailles
De 80-jarige oorlog
De Contrareformatie
De Republiek der Nederlanden
Lodewijk XIV
Reformatie
William Shakespeare


Fanny Bias, Genevieve Gosselin en Marie Taglioni

Geschiedenis van de dans bron: http://www.dansmaar.nl/

Zo rond 1735 drong ballet ook door tot Rusland en Engeland. In Rusland vestigde het Russische hof de School van St.Petersburg, en in die stad ontstond toen de op een na oudste balletacademie.
Maria-Madeleine de Crespé(1760-1796) een ballerina uit die tijd maakte samen met haar man Jean Dauberval (1742-1803) voor het eerst een ballet dat ging over de middenklasse van de bevolking: gewone mensen dus. In 1789 ging deze voorstelling in Bordeaux in première. Le ballet de la Paille ging over een moeder die een goede partij zocht voor haar dochter. Dit ballet staat nu bekend onder de naam La Fille Mal Gardée
In deze tijd gaan de ballerina’s voor het eerst op de toppen van hun tenen dansen, of, zoals dat officieel heet, en pointe . Op een prent uit 1821 zien we voor het eerst een zekere Fanny Bias zo dansen. Er wordt echter ook beweerd dat al in 1815 Geneviève Gosselin op haar tenen danste.
Hoe dan ook, degene die deze manier van balletdansen wereldberoemd heeft gemaakt was Marie Taglioni (1804-1884) uit Italië. Ze schijnt al vanaf haar 18e jaar zo gedanst te hebben. Speciaal voor haar maakte haar vader La Sylphide, een van de eerste belangrijke balletten die nog tot op de dag van vandaag worden opgevoerd. In dit ballet droeg de danseres een klokvormige jurk met een strak lijfje. Eerder (in 1831) had pa Filippo Taglioni de choreografie verzorgd voor een geestenscène van gestorven nonnen in een opera van Meyerbeer , Robert le Diable. Daarin kwamen overleden nonnen met witte habijten uit hun graven om een spookachtige dans uit te voeren. In het latere ballet la Sylphide, wat pa Taglioni speciaal voor zijn dochter zou gaan schrijven, wordt het witte nonnenkleed vervangen door witte tutu’s. Het ballet blanc in haar oervorm is dan ontstaan.

Laatste ontwikkelingen
2000 – ...
Laatste ontwikkelingen
2000 – ...
Laatste ontwikkelingen
2000 - ...
Eigen Tijd (vervolg)
1980 - 2000
Gebeurtenissen:
Golfoorlog
Het begin van internet
Ondergang van de Sovjet-Unie
Twin Towers
De Berlijnse muur

Eigen Tijd vervolg
1950 - 1980
Nieuwste tijd: Moderne dans
1930 - 1939
Gebeurtenissen:
Boekverbrandingen
Hitler aan de macht
Tweede Wereldoorlog
Atoombommen maken einde aan de oorlog

Eigen Tijd:1950 – 1980: moderne en postmoderne dans
Gebeurtenissen:
Castro grijpt de macht op Cuba
De Vietnam-Oorlog
Koreaanse oorlog
Koude Oorlog
Protest tegen kruisraketten
Studentenopstand in Parijs
Yoeri Gagarin is de eerste mens in de ruimte
Zesdaagse oorlog tussen Israël en zijn buurlanden
De eerste Personal-computer
Eerste televisie uitzendingen

De jaren vijftig, zestig en zeventig van de 20e eeuw staan in het teken van onderzoek en performances ; Cunningham kreeg na de jaren vijftig veel navolgers die ook wilden onderzoeken wat dans precies inhoudt en welke kanten je ermee op kunt. Deze choreografen verleggen steeds verder de grenzen van wat mogelijk is in de dans. Sommige experimenten doen nu misschien belachelijk aan, maar waren in die tijd verschrikkelijk revolutionair. Choreograaf David Gordon had bijvoorbeeld een solo-voorstelling waarin hij niets anders deed dan zitten, opstaan en weer gaan zitten. Maar ondanks het ogenschijnlijk ridicule karakter van dit soort performances effende het de weg voor een nieuwe kijk op wat dans vermag: het bracht de essentie van beweging terug in de discussie rond dans.
Nieuwste Tijd:Expressionisme in de dans
1902 – 1930

Gebeurtenissen:
Beurskrach van Wallstreet
Boekverbrandingen
Hitler aan de macht
Eerste Wereldoorlog
Sigmund Freud
Relativiteitstheorie van Einstein
Een voorbeeld van les ballets Russes:
Le Sacre du Printemps
Première: 29-05-1913, Parijs,Théátre des Champs Elysées
Door: Vaslav Fomitsj Nijinsky (choreografie), Igor Stravinsky (muziek), Serge Diaghilev (productie)
Nieuwste Tijd: Een Russische dansrevolutie in Europa!
1909 - 1939

Gebeurtenissen:
Eerste Wereldoorlog
Ontwikkeling van de radio
Russische Revolutie

Romantisch ballet
1850 - 1900
Romantisch ballet
1850 - 1900
Gebeurtenissen:
De wereldtentoonstelling in Parijs
Charles Robert Darwin
De Amerikaanse Burgeroorlog
Friedrich Nietzsche
Russisch-Japanse oorlog
Japanse invloed op het culturele leven in Europa
Film
Eerste wolkenkrabbers in de V.S
Nieuwste Tijd: Romantiek
1840 - 1850
Gebeurtenissen:
Industriële revolutie
Karl Marx
Schopenhauer
Bouw Chrystal Palace
Congres van Wenen
Uitvinding van de verftube
Amerika onafhankelijk
Nieuwste Tijd: Classicisme tot de Romantiek
1740 - 1840
Gebeurtenissen:
Fotografie
Franse revolutie
Industriële revolutie
Napoleon I
Slag bij Waterloo
Stoommachine

Nieuwe Tijd: Barok 1600 - 1750
Gebeurtenissen:
Bouw paleis Versailles
De 80-jarige oorlog
De Contrareformatie
De Republiek der Nederlanden
Lodewijk XIV
Reformatie
William Shakespeare

Nieuwe Tijd: Renaissance vervolg
1450 - 1550

Nieuwe Tijd: Renaissance
1450 - 1550
Gebeurtenissen:
Boekdrukkunst
Bourgondisch Hof
Columbus ontdekt Amerika
Dante
De Medici
Paus Julius II
Petrarca
Uitvinding olieverf
Het Humanisme
Middeleeuwen vervolg
476 – 1450

Ancien régime: Middeleeuwen
476 - 1450
Gebeurtenissen:
Verovering Engeland door Willem de Veroveraar
Schisma Orthodoxe en Rooms-katholieke Kerk
Kruistochten.
Karel de Grote
Het ontstaan van Constantinopel
100-jarige oorlog
Verovering van Jeruzalem door de Moslims

Klassieke Oudheid: Romeinen
-200 - 323

Gebeurtenissen:
Begin van het Christendom
Einde Romeinse Rijk
Het ontstaan van Constantinopel
Pompeji
Klassieke Oudheid: Grieken
-1400 - 200
Gebeurtenissen:
Alexander de Grote
Aristoteles
Plato
Socrates

http://www.rosasdanstrosas.be/home/
Bij ons:
Anne Theresa De Keersmaeker
Reichs minimalistische muziek vormt een rode draad doorheen het oeuvre van De Keersmaeker.
De paradox tussen de wiskundige precisie van Reichs muziek en de emotionele impact ervan die zich ontlaadt in uitbundige vreugde, trok de choreografe sterk aan . De strakke systematiek van Reichs werk en de even pure bewegingstaal van De Keersmaeker sluiten wonderwel op elkaar aan.
Naar aanleiding van de viering van 175 jaar België, bedacht de choreografe in 2005, de volksdans van Ik Hou van U/Je t'aime Tu Sais .
Anne Teresa barones De Keersmaeker werd in 2006, 68ste in de Vlaamse verkiezing van De Grootste Belg.
Medio februari 2008 werd de choreografe onderscheiden met de graad van Commandeur dans l'Ordre des Arts et des Lettres omdat zij bijgedragen heeft aan de verrijking van de kunsten of de literatuur in Frankrijk en wereldwijd.

Op 6 mei 1983, precies dertig jaar geleden, verbaasde de jonge Anne Teresa De Keersmaeker met 'Rosas danst Rosas'. De voorstelling groeide al snel uit tot een internationale klassieker die ook nu nog wordt opgevoerd.
De originele voorstelling Rosas danst Rosas duurt 1u40′ en is opgebouwd uit een openingsscène, 4 hoofdstukken en een eindscène. De vier hoofdstukken vertrekken elk vanuit een heldere positie van de dansers. In het eerste deel bewegen de dansers terwijl ze heel de tijd op de grond liggen. In de tweede deel zitten ze op een stoel. In het derde staan ze op een lijn. En tenslotte bewegen ze door heel de ruimte.
In 1997 verfilmde Thierry De Mey Rosas danst Rosas in een oude technische school in Leuven.
Opdracht: pas de kijkwijzer toe.

Wat zie je:
op welke manier wordt er gedanst? Klassiek op spitzen, Op dansschoeisel, Op blote voeten
Wat zie je:
hoe gebruiken de dansers de ruimte? Bewegingen in de hoogte, Bewegingen over de vloer, Anders
Wat zie je:
hoe zijn de dansers gegroepeerd? Grote groepen, Duo's, trio's, etc. Solo's?
Wat zie je:
wat valt op aan de aankleding van de voorstelling? Kostuums, Decor, Omgeving waar gedanst wordt, Rekwisieten, Belichting

Wat hoor je:
op welke muziek wordt gedanst? Klassieke muziek, Popmuziek, Geluidscollage, Moderne muziek, Wereldmuziek, Alleen geluid van dansers
Wat hoor en zie je:
volgt de dans de muziek? Dans volgt muziek nauwgezet, Dans en muziek los van elkaar, Dans en muziek tegengesteld

Werkwijze:
welke lichamelijke prestaties leveren de dansers? Kracht: zichtbare inspanning, Techniek: (schijnbaar) moeiteloze perfectie, Souplesse: lenigheid, swingend
Inhoud:
is de voorstelling verhalend? Verhalend, Thematisch, Abstracte of pure dans
Betekenis:
wat roept de dansvoorstelling op? Roept emotie op, Roept op tot eigen interpretatie, Nadruk op technisch kunnen, Beeldt een verhaal uit, Bedoeld als amusement, Nadruk op (morele) boodschap
See the full transcript