Prezi

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in the manual

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Ponolohiya, Morpolohiya ay sintaksis

No description
by Carlo Toquero on 12 March 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Ponolohiya, Morpolohiya ay sintaksis

Kabanata 5 KALIKASAN AT ESTRUKTURA NG WIKA Ang ponoholiya o phonology sa wikang Ingles ay tumutukoy sa makaagham na pag-aaral ng makabuluhang tunog na kinikilala nating ponema. Ang Ponoholiyang Filipino /b/ ~ /d/
dalang 'slowness' /b/ ~ /g/
galang 'respect' /b/ ~ /Ø/
alang = walang kahulugan sa wikang ginagamit Tandaan: Kapag ang ponema ay isinusulat, karaniwan itong ikinukulong sa dalawang guhit na pahilis (/ /) na tinatawag na virgules upang mapaiba sa karaniwang letrang ginagamit sa pagbabaybay ng mga salita. "Ang kalinawan ng isang wika ay nakabatay sa kalinawan ng ideya."
-Arthur Schesinger Jr. Balangkas ng Kabanata 1. Ponolohiya
2. Morpolohiya
3. Sintaksis Pagkakaltas ng ponema - isang uri ng pagbabagong norpoponemiko na nawawala ang isang tunog -- ang "i" Halimbawa: "Takpan mo ang kaldero." Ang salitang takpan(takipan sa orihinal na anyo) ay nagkaroon ng pagkakaltas ng ponema. MGA PRINSIPAL NA SANGKAP NG PANANALITA Ang pinanggagalingan ng lakas o enerhiya
Ang artikulador o mga kumakatal na bagay
Ang resonador o patanungan Anu-ano ang mga salik na kailangan upang makapagsalita ang tao? Sinasabing ang ponolohiya ay nakatuon sa pag-aaral ng mga makabuluhang tunog na tatawagin nating ponema na kilala rin bilang mga ponemang segmental. Ayon kay Aganan,et al. (1999), ang ponemang segmental ay mga tunog na ginagamitan ng mga katumbas na letra upang mabasa at mabigkas. Ponemang Segmental Malaki ang pagkakaiba ng mga katinig sa patinig. Sapagkat ang mga patinig ay likas na may tinig kung bibigkasin ang mga ito. Samantala, ang mga katinig naman kung bibgkasin ay maaaring may tinig o walang tinig. Ang mga Katinig Punto ng Artikulasyon - Ang naglalarawan kung saang bahagi ng ating bibig nagaganap ang saglit na pagpigil o pag-abala sa paglabas ng hangin sa pagbigkas ng isang katinig. LIMANG PUNTO NG ARTIKULASYON 1.)Panlabi
-/p, b, m/
2.)Pangngipin
/t, d, n/
3.)Panggilagid
/s, l ,r/
4.)Velar(Pangngalangala)
/k, g , n/
5.)Glottal Paraan ng Artikulasyon - Inilalarawan at ipinapakita kung papaanong ang mga sangkap sa pagsasalita ay gumagana at kung papaanong ang ating hininga ay lumalabas sa bibig o sa ilong sa pagbigkas ng alinman sa mga ponemang katinig. 1.Pasara
-/p, t, k, ', b, d, g/
2.Pailong
-/m, n, ŋ/
3.Pasutsot
-/s, h/
4.Pagilid
-/l/
5.Pakatal
-/r/
6.Malapating
-/w, y/ ANIM NA PARAAN NG ARTIKULASYON Ito ay binubuo ng a, e, i, o, u Ang mga Patinig Gitna Mataas Tsart ng Ponemang Patinig 5+7= (cc) image by anemoneprojectors on Flickr Mababa Harap Sentral Likod i e a u o Pares Minimal pasa = /pasa/ = 'bruise'
basa = /basa/ = 'wet'
ambon = /ambon/ = 'drizzle'
ampon = /ampon/ = 'adopt'
gulang = /gu.laŋ/ = 'age'
kulang = /ku.laŋ/ = 'lacking' Pares Minimal - Ay pares ng mga salita na magkaiba ng kahulugan ngunit magkatulad na magkatulad sa bigkas maliban lamang sa isang ponema sa magkatulad na posisyon. Mga pares ng salita na katgpuan ng magkaibang ponema sa magkatulad na magkatulad na kiligiran ngunit hindi nakakaapekto o nakapagpapabago ng kahuluganng taglay ng mga salita. PONEMANG MALAYANG NAGPAPALITAN sili = /si.li/
sile = /si.le/

estruktura = /'estruktu.ra /
istruktura = /'istruktu.ra /

politika = /politika /
pulitika = /pulitika /

biyolin = /biyoli.n/
biyulin = /biyuli.n/ h h 'chilli' / 'pepper' h h 'structure' h h 'politics' 'violin' Maaari rin nmang maging pares minimal ang /i/ at /e/, gayundin naman ang /o/ at /u/. Tulad ng mga sumusunod: bos = /bos/ = 'boss'
bus = /bus/ = 'bus'

parte = /pa.rte / = 'part'
parti = /pa.rti / = 'party'

mesa = /me.sa / = 'table'
misa = /mi.sa / = 'mass' h h h h ANG MGA DIPTONGGO Mula sa halimbawang nasaksihan, masasabing hindi malayang nagpapalitan ang mga ponemang /i/ at /e/ , gayundin ang /o/ at /u/ sapagkat nagkokontrast ang mga ito sa magkatulad na kaligiran. Samakatwid, ang pagpapalit ng mga ponemang nabanggit ay nakapagpapabago ng kahulugan ng mga salita. Sa talakay nina Santiago at Tiangco, ang diptonggo
(dipthongs sa wikang Ingles) ay tumutukoy sa alinmang patinig na sinusundan ng malapatinig na /w/ o /y/
sa loob ng isang pantig. Ang mga diptonggo ay maaaring maiayos at mailarawan sa pamamagitan ng isang tsart. Harap Sentral Likod Mataas Gitna Mababa iw , iy uy ey aw , ay MGA DIPTONGGO NG FILIPINO ANG MGA KLASTER Ang consonant cluster ay tumutukoy sa uri ng syllable
pattern. Ito ay sunuran ng dalawa o higit pang katinig na
matatagpuan sa loob ng isang pantig na maaaring sa inisyal
o pinal na pusisyon. PONEMANG SUPRASEGMENTAL Binigyang-kahulugan ni Resuma(2002) ang ponemang suprasegmental bilang makahulugang yunit ng tunog ng karaniwang hindi tinutumbasang titik o letra sa pagsulat. bagkus, inihuhudyat o sinisimbolo ito ng mga notasyong ponemik upang matukoy ang paraan ng pagbigkas ng isang salita o isang pahayag.

Subalit kung pagtutuunan ang gamit ng mga ito sa pagpapahayag, masasabi nating ang mga ponemang suprasegmental ay mga pantulong na sangkap sa 21 ponemang segemental upanf maging mabisa ang paggamit ng mga ito sa pakikipagtalastasan.
(Santiago at Tiangco: 2003) 1.) Intonasyon, Tono at Punto Saklaw ng ponemang suprasegmental ang sumusunod: ang intonasyon, tono, punto, haba, diin at antala Resuma(2002) - Ayon sakanya, ang intonasyon ay ang pagtaas at pagbaba ng tinig sa pagsasalita, maaring maghudyat ng kahulugan ng pahayag.

Otanes at Shachter(1972) - Ang bawat pitch points ay may tatlong natatanging pitch levels: ang mataas, katamtaman, at mababa.

Aganan et. al.(1999) - Ang tono ay nakatuon sa paraan ng pagbigkas o pagsasalita na nagpapahayag ng matinding damdamin na maaring malambing, pagalit, marahan at iba pa. 2.) Haba at Diin Haba - Tumutkoy sa haba o ikli ng pagbigkas sa patinig ng pantig ng salita.

Diin - Paglakas at paghina ng bigkas sa pantig ng isang salita. Hinggil sa bahanging ito, ginamit ni Resuma(2002) sa kanyang gramatika ang tuldok /./ upang matukoy ang pantig ng isang salita na may diin. aso = /a.so / = 'dog'
pito = /pi.to / = 'whistle' Halimbawa: Malaki ang nagagawa ng diin at haba sa pagbabago ng kahulugan ng isang salita. Gamitin nating muli ang mga halmbawang salita sa itaas.
aso /'a.so / = 'dog'
/aso / = 'smoke' h h h h h h pito /pi.to / = 'whistle'
/pito / = 'seven' 3.) Antala o Hinto Santiago (2003) - Ang antala o hinto ay ang saglit na pagtigil sa pagsasalita upang higit na maging malinaw ang mensaheng ibig ipabatid.

Resuma (2002) - Ang hinto ay tumutukoy sa pagtigil sa pagsasalita na maaring panandalian o pangmatagalan. Halimbawa: Ang antala o hinto, tulad din ng diin at haba, ay nakaaapekto sa pagbabago ng kahulugan ng isang pahayag tulad na lamang ng halimbawa sa ibaba. a.) Hindi ako ang may kasalanan.
b.) Hindi, ako ang may kasalanan.
See the full transcript