Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

PG6. Republiek in tijd van vorsten

No description
by

esther koops

on 15 November 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of PG6. Republiek in tijd van vorsten

De Republiek in een tijd van vorsten
1477-1702

Waar gaat het over?
De politieke, religieuze en economische ontwikkeling van de
Republiek
tussen 1477-1702
vergeleken met de politieke, religieuze en economische ontwikkeling van
Engeland
en
Frankrijk
Hierbij wordt gekeken naar vier periodes:

1477-1555 de periode van het Habsburgse rijk
1555-1588 de periode van de opkomst van de Republiek (vrijheidstrijd)
1588-1648 de periode van de Republiek in Europa
1648-1702 de periode na de opstand
Waar past het bij?
Het onderwerp past bij de kenmerkende aspecten die je al kent:

- toenemende staatsvorming en centralisatie aan het einde van de middeleeuwen
- het veranderende wereldbeeld (humanisme/renaissance)
- het ontstaan van het protestantisme en de splitsing in de RK-kerk
- het conflict in de Nederlanden (80-jarige oorlog)
- de bijzondere plaats van de Republiek in staatkundig/economisch/cultureel gebied
- de overzeese expansie en de gevolgen als wereldwijde handelscontacten en slavernij
- het ontstaan van absolutisme
Periode 1477-1555
a love story....;)
In 1477 trouwt Maria van Bourgondië met keizer Maximiliaan van Oostenrijk. Hierdoor wordt het Bourgondische rijk bij het Habsburgse rijk gevoegd
Het Habsburgse Rijk wordt uitgebreid door tactische huwelijken
Filips de Schone + Johanna de Waanzinnige (Spanje)
Karel V + Isabella van Portugal
politieke situatie in de lage Landen/het Habsburgse Rijk
economische situatie in de Lage landen/het Habsburgse rijk
religieuze situatie in de Lage landen/het Habsburgse rijk
Binnen het Habsburgse rijk was geen eenheid en binnen de 17 gewesten van Bourgondië ook niet.
particularisme:
ieder gewest/iedere stad had eigen regels, belastingen en privileges.
Karel V begint met
centraliseren
(1531)
- bestuur vanuit 1 plek
- centrale wetten
Landvoogd
stadhouders
raad van State
advies over het beheer
van de lage landen
raad der Financiën
financieel beleid
Geheime Raad
centralisatieplannen
Koning
Binnen de 17 gewesten ligt het economische zwaartepunt bij de steden in Vlaanderen (het Zuiden).
- nijverheid bij de laken 'industrie' in Brugge en Gent
- handel bij de haven in Antwerpen aan de Schelde

Het gebied in het Noorden was drassig met weinig handel, steden, landbouw
De stagnatie in de economie wordt opgelost vanaf 1500 met de
moedernegotie
: de handel in graan vanuit de Oostzee naar Holland
gevolg:
- de bevolking groeit en de steden groeien.
- de landbouw kan zich richten op commercialisering
Door de invloed van de Humanisten (Erasmus) en later de Protestanten uit Duitsland en vooral Frankrijk wordt in de lage landen het Calvinisme populair.
Probleem van Karel V is dat bij de centralisatie ook de religieuze centralisatie past (1 geloof in zijn rijk)
In 1550 vaardigt hij bloedplakkaten uit
(protestantse ketters moeten worden vervolgd)
Vrede van Augsburg geeft ruimte aan de Duitse
vorsten om het protestantisme toe te staan in hun vorstendom....AFGANG!!!
Hoe zit het met Engeland ?
koning Henry/Hendrik VIII
(1491-1547)
centraliseert de macht maar er blijft invloed van het parlement
afscheiding van de RK kerk en richt de Anglicaanse kerk op met de vorst aan het hoofd

Hoe zit het met Frankrijk?
rond 1500
koning Louis/Lodewijk XII en François/Frans I

begin van de centralisatie /absolutisme (wat je terug ziet in allerlei oorlogen over grondgebied oa met Italië) en
vervolging van de protestanten

Politieke situatie tijdens het ontstaan van de Republiek
1555 Karel V treed af en Filips II wordt koning.
De adel in de Nederlanden krijgt steeds meer kritiek:
- met de centralisatie
- hoge belastingen
- godsdienst politiek
gevolg: 1566
Smeekschrift
landvoogd wordt iets soepeler tav protestanten met als gevolg: meer hagenpreken en in de herfst
Beeldenstorm
Alva wordt gestuurd als nieuwe landvoogd om orde op zaken te stellen: Bloedraad
In de Nederlanden zorgt Alva voor paniek
- edelen vluchten naar het buitenland (Willem van O)
- wie niet vlucht wordt onthoofd (Egmond en Hoorne)
Nu worden ook katholieken verontwaardigd

1568 eerste aanval op de Spaanse troepen (Heiligerlee) door de Oranjes.
Andere edelen vormen een 'vloot' watergeuzen.
In de steden is men bang:
- voor de katholieke Spaanse troepen
- voor de protestantse troepen
Gevolg van de angst in de gewesten is
Pacificatie van Gent
(1576)
Er moet samen gewerkt worden om de Spaanse troepen het land uit te krijgen.
Probleem: Godsdienst
Het zuiden wil alleen katholiek, het noorden alleen protestants
1579
Unie van Atrecht
en de
Unie van Utrecht
De Nederlanden vallen uit elkaar.
1580-1581 komt een juridische afscheiding van Spanje door: de
Deductie
en het
Plakkaat van Verlatinghe
.
De Nederlanden hebben het recht om Filips II af te zweren
gevolg:
- Willem van O wordt vogelvrij verklaard
- 7 gewesten gaan op zoek naar een nieuwe koning/bondgenoot tegen Spanje
Tot 1588 wordt er gezocht naar een koning. Daarna wordt de Republiek der Verenigde Nederlanden opgericht
periode 1555-1588 Ontstaan van de Republiek
In deze periode ontstaat er politieke en religieuze onrust in de 17 gewesten.
Eerst gericht op Spanje en daarna gericht op elkaar
Gevolg is een opdeling van het gebied.
- een deel blijft vrijwillig bij het Habsburgse rijk
- een deel wordt heroverd door het Habsburgse rijk
- een deel wordt onafhankelijk
Ook in Engeland en Frankrijk zijn er problemen met de machthebbers die gerelateerd zijn aan de godsdienst discussies van die tijd
economische situatie tijdens het ontstaan van de republiek
Economie was in dienst van het Habsburgse rijk
- hoge belastingen door oorlogen (oa met Frankrijk)
- handelsblokkade zorgde voor economische schade
- 10e penning omzetbelasting
gevolg: grote ontevredenheid bij de handelaren ook al waren ze niet protestants
Maar tijdens de opstand ontstaan er economische voordelen.
1585 Antwerpen
wordt heroverd door Spanje. Geuzen sluiten de Schelde af en hiermee de haven van Antwerpen
gevolg:
handel verplaatst zich naar Amsterdam en hiermee ook de rijke handelaren uit Vlaanderen.
Daarnaast is er een economisch gunstig klimaat:
de steden groeien door de Oostzeehandel/moedernegotie
geen feodale traditie dus mogelijkheden voor handelaren om een rol in het bestuur te spelen en economisch gunstige wetten/regels af te kondigen (Mare Liberum)
Door de nieuwe handel uit Antwerpen bloeit de nijverheid
Amsterdam wordt stapelmarkt
Weinig concurrentie van het buitenland
Nadeel is dat de Republiek geen economische eenheid is
en dat gebieden/steden elkaar tegen werken.
religieuze situatie tijdens het ontstaan van de Republiek
Willem van Oranje was op zoek naar godsdienstvrijheid, maar kreeg dit niet door tegenwerking van radicale katholieken en protestanten.
Maar er kwam wel 'gewetensvrijheid'.
In de praktijk betekende dit voor de Republiek
alleen protestantse erediensten mochten gehouden worden
katholieken mochten geen openbare ambten meer
onteigening van kloosters en kerken
andere godsdiensten dan katholiek mocht wel
katholieke diensten mochten niet openbaar (schuilkerk)
Hoe zit het in Engeland?
Na de dood van Hendrik VIII ontstaat er een machtsstrijd




dochter 1 Mary I Tudor (bloody mary) = katholiek regeert tussen 1553-1558 trouwt met Filips II van Spanje



dochter 2 Elizabeth I (virgin queen) = protestant
regeert tussen 1558-1603
Tijdens het bewind van Elizabeth ontstaat:
- oorlog met Spanje mbt godsdienst
- behoefte om de wereldzeeën te regeren
Hoe zit het in Frankrijk?
In Frankrijk zijn er grote onlusten tussen
Hugenoten en katholieken. Een huwelijk zou hierbij de oplossing zijn
1572 Hendrik van Navarra trouwt met Margaretha (zuster van de Franse koning Karel IX)
maar dit blijkt een toch niet goed uit te pakken = Bloedbruiloft/Bartholomeusnacht.
Veel hugenoten vluchten naar de Republiek
Hendrik IV (van Navarra) wordt katholiek en in 1593 koning van Frankrijk en introduceert het edict van Nantes (1598) waarbij protestanten niet langer vervolgd worden
periode 1588-1648 Vestiging van de Republiek
Een periode waarin de oorlog voortduurt met constante grensverschuivingen. Het Habsburgse rijk heeft een slechte economie (oa door ondergang Armada + oorlogen met Frankrijk)
Een kleine pauze wordt ingelast tijdens het Twaalfjarig bestand (1609-1621)

Vanaf 1618 raakt de Republiek betrokken bij de 30-jarige oorlog, een godsdienstoorlog waar veel landen bij betrokken waren.

In 1648 bij de Vrede van Munster komt er een einde aan de 80-jarige oorlog en aan de 30-jarige oorlog
politieke situatie tijdens de vestiging van de Republiek
Discussie over de soevereiniteit:
Republiek krijgt een bijzondere positie:
statenbond
waarin werd samengewerkt in de Staten Generaal.
Het gewest Holland was hierin erg belangrijk - betaalde de meeste belasting.
De
raadspensionaris/landsadvocaat
was de Hollandse vertegenwoordiging in de Staten-Generaal maar de Stadhouder was militair de machtigste.
Wie heeft de macht?
Stadhouder van Holland
raadspensionaris
Gewesten zelf
interne problemen in Holland tijdens Twaalfjarig Bestand:
enerzijds raadspensionaris Van Oldebarneveld (1586-1619) - voor handels verbetering/voor het Bestand/aanhanger van Arminius.
anderzijds stadhouder Maurits (zoon WvO) (1584-1625)- voor militaire verbetering/tegen het Bestand/aanhanger van Gomaris
Maurits klaagt Johan Van Oldebarneveld aan voor verraad en Van Oldebarneveld wordt veroordeeld
Vanaf 1619 wordt de rol van de Stadhouder groter:
Er komt weer oorlog met Spanje
1625 Frederik Hendrik (zoon WvO) wordt legeraanvoerder van het hele leger van de Republiek
Internationaal gaat de Republiek meetellen oa door
Drievoudig Verbond (1596)
Frankrijk
Engeland Spanje
Republiek

Maar het verbond houdt niet lang stand
- Hendrik IV (navarra) moet vrede sluiten door een burgeroorlog in eigen land (gevolg Edict van Nantes 1598)
- Jacobus I sluit vrede met Spanje uit geldgebrek 1603
- Republiek sluit een tijdelijke vrede met Spanje 1609
economische situatie tijdens de vestiging van de Republiek
religieuze situatie tijdens de vestiging van de Republiek
De economie in de Republiek blijft groeien omdat zij een voorsprong hebben op andere landen met interne problemen (Eng/Fr/Sp)
Rond 1600 krijgt de Republiek internationale handel (1602
VOC
/1609 Wisselbank/1611 Amsterdamse Beurs) gestimuleerd door Johan Van Oldebarneveld.

WIC
(1621) begint met kaapvaart tegen de Spanjaarden

(Piet Hein) maar zet zich na 1648 voort in de slavenhandel en als onderdeel van de
driehoekshandel
Door het handelskapitalisme worden er investeringen gedaan in vernieuwing en uitbreiding van de handel (handelnederzettingen/scheepvaart)
Binnen de Republiek ontstaat een (protestantse) godsdienst discussie die het land verdeelt
Arminius
behoort tot de tolerante protestanten
(rekkelijken/remonstranten). Willen ook tolerantie tav katholieken en andere godsdiensten
Gomarus
Behoort tot de strenge aanhangers van Calvijn
(preciezen/contraremonstranten). Willen geen tolerantie in de godsdienst
predestinatieleer:
Staat het bij de geboorte vast of men wel of niet in het hiernaamaals komt (voorbeschikking of voorkennis van god)

1617 Scherpe Synode wordt in Holland aangenomen door Johan van Oldebarneveld (iedere stad mag zelf kiezen en mag een eigen leger inhuren om dit te verdedigen)
1619 Synode van Dordrecht bepaald (met behulp van Maurits) dat de contraremonstranten gelijk krijgen en ingevoerd moet worden in de Republiek
Hoe zit het in Engeland?
Elizabeth I had de Republiek gesteund door de Armada te verslaan (1588) en in het Drievoudig Verbond (1596) maar haar opvolger Jacobus I sluit vrede met Spanje (1603)
In 1625 wordt Karel I koning met GROTE financiële problemen, om de macht van de adel in te perken zoekt hij financiële hulp in de Republiek
Dochter van Karel I wordt uitgehuwelijkt aan de zoon van Frederik Hendrik
1641 Maria van Engeland Willem van Oranje (stadhouder Willem II)

De relatie tussen Spanje en Engeland verslechterd hierdoor
Hoe zit het in Frankrijk?
Koning Hendrik IV (navarra) had de Republiek gesteund in het Drievoudig verbond maar kreeg grote interne godsdienst problemen - vrede met Spanje is noodzakelijk.
1610 wordt hij vermoord door een fanatieke monnik.
Dertig-jarige oorlog (1618-1648)
Godsdienstoorlog in Duitsland met steun van protestantse gebieden (Zweden/Denemarken/Frankrijk) en katholieke gebieden (Spanje/Frankrijk/Z-NL)

Tijdens de vrede van Westfalen worden grenzen bepaald en ook godsdienst verschillen tussen landen geaccepteerd
koning Lodewijk XIII krijgt rond 1627 in Frankrijk steeds meer (absolute) macht met behulp van kardinaal Richelieu. Dit wordt later uitgebouwd tijdens Lodewijk XIV.
De hugenoten en de adel krijgen hierdoor minder macht.
Bekijk de website van ZAPP met Johan van Oldebarneveld, Maurits over Frederik Hendrik
http://goudeneeuw.ntr.nl/glossy/#/overzicht/politiek/
http://goudeneeuw.ntr.nl/glossy/#/overzicht/rijkarm/
Bekijk de website van ZAPP met de uitzending over de handel in de Gouden Eeuw
http://goudeneeuw.ntr.nl/glossy/#/overzicht/handel/
Websites van Joost van Oort bij Hoofdstuk 3
Websites van Joost van Oort bij Hoofdstuk 2
Websites van Joost van Oort bij Hoofdstuk 1
Websites van Joost van Oort bij Hoofdstuk 4
Periode 1648-1702 De Republiek als internationaal erkende staat
De periode van:
Het eerste Stadhouderloze tijdperk (1650-1672) met oorlogen tegen Engeland en Frankrijk

Stadhouder Willem III staat daarna centraal in deze periode (1672-1702)
- wordt koning Willem III van Engeland met zijn vrouw Maria
(dochter van Jacobus II)
- vechten in drie (coalitie) oorlogen tegen Frankrijk (Lodewijk XIV)
Uitzending 'De Gouden Eeuw' over de moedernegotie
http://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1316966
Uitzending 'De Gouden Eeuw' over Johan van Oldebarneveld
http://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1315654
Uitzending 'De Gouden Eeuw' over de Val van Antwerpen
http://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1313852
Politiek in de tijd van de Republiek als internationaal erkende staat
In 1650 ontstaat een rommelige situatie. Stadhouder Willem II sterft (zoon van FH) en ZIJN zoon Willem III is nog te jong om het Stadhouderschap over te nemen.
Moet er WEL of NIET een nieuwe Stadhouder komen?
Staatsgezinden:
Vinden de Stadhouder (van Holland) te oorlogzuchtig en willen meer macht bij de Gewesten
Oranjegezinden:
Willen een stadhouder uit het huis van Oranje.
De Staatsgezinden winnen dit conflict en er komt geen Stadhouder 1650-1672). De raadspensionaris krijgt weer een meer belangrijke rol: Johan de Witt.
Voert de Acte van Seclusie door = Oranjes mogen geen Stadhouder van Holland meer worden
Hoe zit het in Frankrijk?
In Frankrijk was Lodewijk XIV (1643-1715) aan de macht gekomen. Hij introduceerde het absoluut koningschap (droit devin).
- adel krijgt minder macht
- bestuur wordt gedaan door 3e stand/ambtenaren. Zoals Colbert.
Hoe zit het in Engeland?
Karel I heeft de macht overgenomen van zijn vader Jacobus I. Hij wil een absolute macht maar krijgt grote problemen met het parlement
burgeroorlog ontstaat
(1642-1649) waarbij de koning Karel I wordt onthoofd en Oliver Cromwell aan de macht komt
Ondanks dat Stadhouder Willem II getrouwd is met de dochter van Karel I (Maria) bemoeit de Republiek zich niet met deze burgeroorlog.
1672 het Rampjaar
Zowel Engeland als Frankrijk vallen de Republiek aan (via land) Johan de Witt had vooral geld aan de vloot besteed.
Oranjegezinden kwamen in opstand en eisten Willem III als Stadhouder
Johan de Witte en zijn broer worden gelyncht.
Economie in de tijd van de Republiek als internationaal erkende staat
Engeland ziet de Republiek steeds meer als een concurent op handelsgebied. Er ontstaan handelsoorlogen over mercantilistische wetten.

1652-1654 (eerste Engelse oorlog) over de koopvaardij en vissersschepen.
De Republiek verliest en de Acte van Navigatie wordt ingevoerd. (niet-Engelse schepen mogen geen goederen verschepen naar Engeland.

1665-1667 (tweede Engelse oorlog) vooral over kolonien in Amerika. Bij de vrede van Breda komt Nieuw Amsterdam in Engelse handen en Suriname in handen van de Republiek
Frankrijk ziet de Republiek steeds meer als concurent op handelsgebied en ook daar komen mercantilistische wetten.

Door minister Colbert worden invoerrechten in Frankrijk ingesteld. Wil je handelen met Frankrijk dan moet er worden betaald.
De economie in de Republiek gaat bergafwaarts.
- minder handelsinkomsten door handelswetten
- oorlogen met Frankrijk en Engeland zorgt voor minder inkomsten
- grote schulden door oorlogen
- maar ook interne problemen als veepest en paalworm
Uitzending van ZAPP met Michiel de Ruijter
http://goudeneeuw.ntr.nl/glossy/#/overzicht/oorlogvrede/
1660 wordt de monarchie hersteld (restauratie) Karel II komt aan de macht MAAR de macht van de koning wordt wel ingeperkt.
Jacobus II houdt zich hier niet aan geeft meer rechten aan katholieken.
1688 hulp wordt gezocht bij Stadhouder Willem III
en Maria Stuart (dochter van JacobusII). Immers zij zijn protestants. Door the Glorious Revolution wordt Stadhouder Willem III koning Willem III van Engeland
1689 Bill of Rights
Engeland wordt een parlementaire democratie

Tussen Engeland en de Republiek wordt een coalitie gesloten tegen het katholieke, absolutistische Frankrijk.
1677 trouwt Stadhouder Willem III met Maria Stuart (dochter van Jacobus II van Engeland)
Lodewijk XIV streeft naar:
- een groot land met natuurlijke grenzen.
- Frankrijk als economische grootmacht
- katholieke eenheid in zijn land (Edict van Nantes wordt ingetrokken 1685)
Johan de Witt probeert Engeland en Frankrijk op een afstand te houden door afwisselend verbonden met de landen aan te gaan.
1662 verbond met Frankrijk tegen Engeland
1668 verbond met Engeland tegen Frankrijk
Godsdienst in de tijd van de Republiek als internationaal erkende staat
In de Republiek heerst een redelijke mate van tolerantie ten aanzien van:
- anders denkenden in geloof of denkbeelden of wetenschap
- weinig censuur maar dit betekende niet dat ALLES mogelijk was
Boeken van wetenschappers en denkers worden gedrukt in de Republiek en verkocht in het buitenland.
Voltaire en andere denkers wonen veel in de Republiek
Vooral godsdienstig kritische werken
zijn niet welkom in de Republiek en worden VERBODEN
De wensen van Lodewijk XIV zijn oorzaak van de constante oorlogen tussen de Republiek en Frankrijk vanaf ca 1650
Full transcript