Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Tadeusz Różewicz

No description
by

Agnieszka Piwowarska

on 13 March 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Tadeusz Różewicz

"Po wojnie nad Polską przeszłą kometa poezji. Głową komety był Różewicz, reszta to ogon".
Stanisław Grochowiak
$1.25
Radomsko, Pażdziernik 9, 1921
Vol XCIII, No. 311
Młodość
Dzieciństwo
Czas wojennej zawieruchy
Czasy powojenne
"Śmietnik"
Od 1939 Tadeusz zaczął pracować jako goniec i magazynier w Kreishauptmannschafcie w Radomsku, potem jako pracownik magistracki w kwaterunku prowadził ewidencję komornego. Następnie został uczniem stolarskim w Fabryce Mebli Giętych "Thonet".
W 1942 został zaprzysiężony przez brata w Armii Krajowej (pseudonim "Satyr"). w 1943 przeniesiono go do oddziałów leśnych. Walczył z bronią w ręku od 26 czerwca 1943 do 3 listopada 1944 na terenie powiatów radomszczańskiego, koneckiego, włoszczowskiego, opoczyńskiego i częstochowskiego.
Pisał wiersze i zajmował się dziennikarstwem (prowadził pismo "Czyn Zbrojny"); będąc w partyzantce tworzył tez satyryczne pismo "Głos z Krzaka"
Trzykrotny debiut
3 sierpnia 1944, po zawiedzionej nadziei na wymianę przez Anglików, został rozstrzelany starszy brat Tadeusza.
W 1945 Tadeusz Różewicz ujawnił się w Komisji Likwidacyjnej. Trzy lata później został odznaczony Medalem Wojska Polskiego, a w 1974 londyńskim Krzyżem Armii Krajowej
W 1945 Różewicz mieszkał w Częstochowie, współtworząc inteligencję w tym mieście. Juliana Przybosia poznał w redakcji czołowego pisma literackiego "Odrodzenie". Zainteresowany młodym poetą Przyboś czym prędzej ściągnął go do Krakowa. Tam Tadeusz zdał maturę i został studentem historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim, jednak studiów nie ukończył. Wszedł do grupy młodej Neoawangardy Krakowskiej. Przyjaźnił się z takimi osobistościami jak Tadeusz Kantor, Jerzy Nowosielski, Kazimierz Mikulski, Andrzej Wróblewski, Andrzej Wajda.
Różewicz kompiluje pomysły, układa i rozrzuca teksty. Powstaje rewolucyjny wynalazek Różewicza – "śmietnik". Najbardziej znanym tego typu tekstem jest "Przygotowanie wieczoru autorskiego".
Różewicz sięga też do pop-artu, co stanowi bardzo obszerny nurt przejawiający się w "śmietnikach".
Odważne zerwanie środków estetycznych,
wyjałowienie języka,
zniszczenie kontekstów poetycznych wierszy
inspiracja także szkicem Gombrowicza – "Przeciw poetom".
W awangardzie i skrajnym stylu Różewicz (styl
Różewiczowski
) poszedł tak daleko, że nieoczekiwanie wystąpił przeciwko niemu Julian Przyboś.
W 1964 roku podpisał list pisarzy polskich, protestujących przeciwko listowi 34
Śmierć Józefa Stalina i wydarzenia 1956 roku zmieniły postać literatury polskiej. Krytyka zauważyła w wierszach Różewicza dążenie do wyzwolenia, a następnie został wydany zbiór jego "Poezji zebranych", co było sukcesem Różewicza jako młodego klasyka.

Perspektywa ta krępowała poetę, który wówczas fascynował się
awangardą paryską
(Samuel Beckett, Eugene Ionesco) i stworzył najbardziej rewolucyjne dzieło w swoim dorobku twórczym – "Kartotekę". Krytyka odnosiła się do niej na początku przychylnie (np. Jan Kott). Późniejsze interpretacje Macheja, Niziołka dowodzą, że sztuka jest tak dalece awangardowa, że nie do zrealizowania. Sprzeczności, które sztuka wywołuje, to między innymi ukryty powrót do klasycznego już dzieła romantycznego, co jest zauważalne w postaci Bohatera. Ukryty neoromantyzm będzie się jednak przejawiał w twórczości Różewicza dużo później.

"Kartoteka" jest pierwszym przykładem "teatru absurdu" w polskiej literaturze, reformujący w znaczącym stopniu światowe spojrzenie na ten nurt. Różewicz przejdzie drogę przez abstrakcyjne, neobarokowe i formistyczne dokonania w poezji. Szczególne miejsce zajmuje tu poemat "Zielona róża", a także "Nic w płaszczu Prospera", które otwierają w tej poezji kluczowy element: Nic. Paralelne do "To" Miłosza, Nic jest nowatorską odmianą absurdu w poezji. Nic jest najważniejszym środkiem urealnienia poezji, przekazania autentycznego przekazu rzeczywistości.

Tadeusz Różewicz uczęszczał do gimnazjum im. Feliksa Fabianiego, w którym uzyskał małą maturę.

Pierwsze swoje utwory publikował w "Czerwonych Tarczach". Młody Różewicz pisywał także do pisma "Pod znakiem Marii".

Tadeusz Różewicz zdawał do Liceum Pedagogicznego w Piotrkowie Trybunalskim, jednak oblał egzamin z powodu śpiewu. Był w trakcie starań o przyjęcie do Liceum Leśnego w Żyrowicach lub szkoły Marynarki Handlowej w Gdyni, gdy wybuchła wojna. Rodzina przechodziła wtedy problemy finansowe.
W 1944 powstały "Echa leśne" uważane za właściwy debiut literacki Różewicza. Tomik składał się z wierszy, fraszek, humoresek, wywiadów, prozy poetyckiej utrzymanej w duchu patriotycznym.
Trzeci debiut, jedyny, który Przyboś znał, uznał za rewolucyjny. Różewicz był wedle niego poetą, który
"jak Minerwa z głowy Jowisza wyskakuje zupełnie zbrojny"
.

Tomiki "Niepokój" i "Czerwona rękawiczka" z 1947 i 1948 wywołały szok ówczesnej poezji. Leopold Staff korzystał z nich przy pisaniu swych ostatnich wierszy. Do najbardziej popularnych wierszy wchodzi "Lament" i "Ocalony". Niedługo po ich wydaniu odpowiedział na nie Czesław Miłosz w tomie
"Ocalenie"
. Różewicz nadał nowy kształt poezji, co zaliczane jest do nurtu poezji odbudowującej sens po tragedii
Auschwitz
(wedle tezy Theodora Adorno, iż nie można stworzyć nic autentycznego po Oświęcimiu). To nowatorstwo polegało przede wszystkim na poetyce rozpoczynającej czwarty system wersyfikacji w poezji, a następnie piąty, nazywany często "różewiczowskim". Wersyfikację młodego Różewicza analizowali tacy powojenni eksperci jak Maria Dłuska czy Zbigniew Siatkowski.



Awangarda Krakowska
Tadeusz Różewicz
Rodzina Różewiczów przeprowadziła się do Radomska z Osjakowa (powiat wieluński) tuż po I wojnie światowej.

Tadeusz Różewicz urodził się w Radomsku jako drugi z trzech synów (starszy Janusz, młodszy Stanisław). Ojciec Władysław był niższym urzędnikiem sądowym, matka, Stefania Maria z Gelbardów, zajmowała się domem.

Zbiory wierszy i poematy
W poezji Różewicza pojawia się, tak jak w prozie Borowskiego
kompleks winy
, który obciąża żołnierza, obrońcę słusznej sprawy. Poczucie winy nie ogranicza się do aktu agresji, lecz rozciąga się na wszelkie uczestnictwo w jego skutkach.

1. Poezja o umieraniu kultury.
2. Postawa świadka epoki, obserwacja i analiza rozbitej osobowości człowieka końca dwudziestego wieku, nijakości jego życia.
3. Paraboliczny charakter wierszy.
4. Obraz egzystencjalnej trwogi człowieka współczesnego.
5. Poszukiwanie przyczyn rozpadu tradycyjnych wartości moralnych i estetycznych.
6. Stworzenie nowych form poetyckich – odrzucenie tradycyjnej poezji, częste posługiwanie się aluzjami (kulturowymi, biblijnymi).
7. Charakterystyczne cechy języka – rozbijanie dawnych znaczeń języka, grupowanie wyrazów na zasadzie wyliczeń, częsta zasada kontrastu, posługiwanie się parabolą, elipsą, brak interpunkcji, różnorodna długość wersów.
8. Oszczędność środków artystycznych (wiersz "Drewno").
Różewicz zaprzyjaźnił się z Tadeuszem Borowskim i obaj początkowo odnosili się sceptycznie do władzy komunistycznej. Obaj starali się wyjechać z kraju. Gdy Borowski starał się o wyjazd do USA, Różewicz poprosił przy wstawiennictwie Przybosia o stypendium do Paryża. Oba plany nie udały się, ale Borowskiemu udało się wyjechać do Berlina, a Różewiczowi do Budapesztu (na rok 1950).

Na Węgrzech powróciła u niego fascynacja człowiekiem szarym – "Troskliwość robotnicza o dobro wspólne" nie była wbrew pozorom sielankopisarskim wierszem optymistycznym, czy też czymś socrealistycznym, lecz szkicem postaci szarego człowieka. Prostota, szarość należy tu do osobliwej filozofii Różewicza sięgającej ideowo do "Rzęsy" Leopolda Staffa. Robotnik występujący w wierszu wystąpi potem w "Kartotece" jako Stary Górnik.

Wracając do Polski Różewicz postanowił zamieszkać w Gliwicach, odcinając się od wrogich mu środowisk literackich. Poetę upominał Julian Tuwim: "Ale, na miłość Boską, co Pan tam robi w tych Gliwicach...".

Pobyt na Węgrzech
poglądy komunistyczne
Tatr Absurdu
Styl różewiczowski
rezygnacja z kunsztu wersyfikacyjnego i ozdobnych środków stylistycznych
język wierszy sprowadzony do najprostszej leksyki, najczęściej rzeczownikowej. Budulcem wierszy stają się
zwykłe, codzienne słowa
, które wpływają na prozaizację stylu
wykorzystywanie homonimii i polisemii
eliptyczna, prosta, ograniczona do niezbędnych elementów składnia
częste użycie czasowników
naturalny szyk potoczny
ekspresywna segmentacja zdania
unikanie patosu i wzniosłości, a ukazywanie nieraz bardzo brutalnych scen (stąd nazwa – poezja nagich faktów)
antyforma, "ascetyzm" formy wierszy
Życie rodzinne
Latem 1949 roku, z braku widoków na własne mieszkanie, z Krakowa przeniósł się do Gliwic, gdzie mieszkał przy ul. Zygmunta Starego 28. Poślubił Wiesławę. W Gliwicach urodzili się ich synowie – Kamil (1950) oraz Jan (1953).
Podstawową trudnością, o której Różewicz nigdy nie wspomina była bieda. Dom utrzymywała żona. Różewicz w zaistniałej sytuacji nie zarzucił pisania. Poezję traktował jako rzecz główną: powołanie, fach.
8 października zmarł syn Różewicza Jan, zaś miesiąc później jego brat, Stanisław
Od 1968 Różewicz mieszka we Wrocławiu. Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
1944 – Echa leśne
1946 – W łyżce wody
1947 – Niepokój
(zawiera m.in. wiersz Ocalony)
1948 – Czerwona rękawiczka
1950 – Pięć poematów
1951 – Czas, który idzie
1952 – Wiersze i obrazy
1954 – Równina
1955 – Srebrny kłos (zawiera m.in. wiersz Przepaść)
1956 – Poemat otwarty
1958 – Formy (zawiera m.in. wiersz List do ludożerców)
1960 – Rozmowa z księciem
1961 – Zielona róża (wiersze wydane razem z dramatem Kartoteka)
1961 – Głos Anonima (zawiera poemat Et in Arcadia ego)
1962 – Nic w płaszczu Prospera
1964 – Twarz
1968 – Spadanie, Non-stop-show (poemat)
1968 – Twarz trzecia
1969 – Regio
1971- Przygotowanie do wieczoru autorskiego
1974 – Wiersze
1977 – Duszyczka
1983-
Na powierzchni poematu i w środku
1987 – Poezje
1989 – Na powierzchni poematu i w środku
1991 –
Płaskorzeźba
1996 –
Zawsze fragment
1998 –
Zawsze fragment. Recycling
1999 – Matka odchodzi – książka otrzymała laur Śląskiego "Oblicze Ojczyzny " Wawrzynu Literackiego za 1999 oraz Nike w 2000
2001 – Nożyk profesora (poemat i wiersze)
2002 – Szara strefa
2004 – Wyjście
1955, 2005 – Uśmiechy
2007 – Nauka chodzenia. Gehen lernen
2008 - Dwie strony medalu
2008 – Kup kota w worku
2012 – To i owo

1955 – Opadły liście z drzew
1960 – Przerwany egzamin
1966 – Wycieczka do muzeum
1970 – Śmierć w starych dekoracjach
1979 – Próba rekonstrukcji

1960 – Kartoteka
1962 – Grupa Laokoona
1964 – Świadkowie albo Nasza mała stabilizacja
1965 – Wyszedł z domu
1969 – Stara kobieta wysiaduje
1972 – Na czworakach
1975 – Białe małżeństwo
1979 – Śmierć w starych dekoracjach
1979 – Do piachu
1982 – Pułapka
1997 – Kartoteka rozrzucona
1997 – Palacz

Opowiadania
Dramaty
Scenariusze
Wspólnie z Kornelem Filipowiczem
:
1956 – Trzy kobiety
1959 – Miejsce na ziemi
1962 – Głos z tamtego świata
1966 – Piekło i Niebo

Wspólnie ze Stanisławem Różewiczem
:
1961 – Świadectwo urodzenia
1964 – Echo
1967 – Mąż pod łóżkiem w Komedie pomyłek
1968 – Samotność we dwoje
1973 – Drzwi w murze

1948 –
Medal Wojska Polskiego
19 lipca 1955 –
Złoty Krzyż Zasługi
1966 – Nagroda Państwowa I. stopnia
1955 – Nagroda Państwowa II. stopnia
1974 –
Krzyż Armii Krajowej
1977 – Order Sztandaru Pracy II klasy, za całokształt twórczości literackiej
15 sierpnia 1981 – odznaka Akcji „Burza”
7 października 1991 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego
11 listopada 1996 – Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski
1997 – nagroda "Złotej Kuli"
1997 –
Nagroda Polskiego PEN Clubu
im. Jana Parandowskiego
22 stycznia 1999 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Śląskiego
2000 –
Order Ecce Homo
.
10 marca 2000 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Opolskiego
2000 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego
4 kwietnia 2001 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego
1 czerwca 2006 doktorat honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego
26 listopada 2006 –
Nagroda Złotego Berła
8 października 2007 – nadanie tytułu honoris causa przez Akademię Sztuk Pięknych we Wrocławiu
2008 -
Złoty Wawrzyn Olimpijski
2008 w kategorii poezja
2008- otrzymał Europejską Nagrodę Literacką w Strasburgu
marzec 2008- jako pierwszy został uhonorowany "Silesiusem"
22 marca 2009 – Złoty Medal
"Zasłużony Kulturze Gloria Artis"
.
25 czerwca 2009 – nadanie tytułu honoris causa przez Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy w Kielcach
18 stycznia 2011 – Nagroda specjalna Polityki "Kreator kultury 2010"
Nagrody i wyróżnienia
O Różewiczu się mówi...
„Nie mogę sobie nawet wyobrazić, jak wyglądałaby powojenna poezja polska bez wierszy Tadeusza Różewicza. Wszyscy mu coś zawdzięczamy, choć nie każdy z nas potrafi się do tego przyznać.”
(Wisława Szymborska, „Poeci o Różewiczu...”, „Śląsk” 1996, nr 10)

„Przeczytałem Wybór Pana i jeszcze raz doświadczalnie stwierdzam, że spośród poetów, którzy wystąpili po wojnie, ostanie się tylko poezja Różewicza. Pan jeden jedyny wyraził w liryce dramat swojego pokolenia.”
(Julian Przyboś, list do T. Różewicza z 7.IV.1954)

Jubilat
Różewicz przyszedł do mnie.
Miał jedną nogawkę spodni
Wybitnie dłuższą.

Okazało się, że miał w niej
Dwie nagrody literackie
i złoty medal.
Oby druga nogawka
zrównała się z pierwszą!
koniec
(Leopold Staff, list z sierpnia 1955)

Najważniejsze cechy poezji Tadeusza Różewicza:
Wczesna powojenna poezja Różewicza jest przede wszystkim
ekspresjonistyczna i katastroficzna
, tak silnie, że oskarżano go o nihilizm. Oprócz tego krytyka wyrzucała poecie zainteresowanie, "plagiatowanie" zachodniej poezji. Socrealistyczne obrzydzenie do wpływów Eliota, Pounda, Russella na poezję Różewicza przejawiało się nie tylko u krytyków czysto komunistycznych, ale także u Wyki, który jednak podziwiał dokonania w poezji młodego poety.
Dopóki nie poczujesz się nieszczęśliwy, nie narodzi się w tobie „poezja”!

Źródło: Przygotowanie do wieczoru autorskiego


Mam dwadzieścia cztery lata
Ocalałem
Prowadzony na rzeź

To są nazwy puste i jednoznaczne
Człowiek i zwierzę
Miłość i nienawiść
Wróg i przyjaciel
Ciemność i światło

Człowieka tak się zabija jak zwierzę
Widziałem:
Furgony porąbanych ludzi
Którzy nie zostaną zbawieni.


Pojęcia są tylko wyrazami:
Cnota i występek
Prawda i kłamstwo
Piękno i brzydota
Męstwo i tchórzostwo.

Jednakowo waży cnota i występek
Widziałem:
Człowieka który był jeden
Występny i cnotliwy.

Szukam nauczyciela i mistrza
Niech przywróci mi wzrok słuch i mowę
Niech jeszcze raz nazwie rzeczy i pojęcia
Niech oddzieli światło od ciemności.

Mam dwadzieścia cztery lata
Ocalałem
Prowadzony na rzeź.
Te głowy ciosane łopatą
jak meduzy z purpurowym rdzeniem
pomykają
w płytkiej nocy w pamięci.

Płaskie mury obrastały
mózgami
kipiały prute salwami arterie
Przebite na ciemność oczy
usta na ukos.

Twarze matek notowały:
Młody skopany rozkraczony
z sinym kroczem
krzyczy

partyzant dźwiga
flaki niebieskie
rozwalony na polu chwały
poległ

miedzianowłosy Żyd
z sześcioramienną gwiazdą w oczach
zwisł

kurierka z zielonym okiem
w brzuchu
wyskoczyła z pociągu

zbierajcie każdą kroplę krwi
która nie będzie policzona.

Cyjanek sypie na
pęknięte usta
biały śnieg.

Termopile polskie
Ocalony

Drewniany Chrystus
z średniowiecznego misterium
idzie na czworakach

cały w czerwonych drzazgach

w cierniowej obroży
z opuszczoną głową
zbitego psa

jak to drewno łaknie
Drewno
ze zbioru pt. „Poemat otwarty” (1956)
Rozstępują się
straszliwe ciemności
nagromadzone nad światem
przez złych ludzi
kiedy w sercu
małego chłopca
świeci iskierka
miłości.

Źródło: Przepaść
Nazwa pokolenia pochodzi od tytułu powieści Romana Bratnego
Kolumbowie. Rocznik 20
.
-pokolenie "apokalipsy spełnionej"(żyli ze świadomością śmierci).
-pokolenie tragiczne ponieważ (...)"dorastało do trumny"(...)
-Katastrofizm - nadrealistyczne (surrealistyczne) obrazy, akcentujące wszechobecność zniszczenia, j
-Mroczne wizje vs Arkadia (utracona)
-próba walki o wartości, zapewnienia ich przetrwania, odnalezienia ukojenia i azylu w słowie.

Kolumbowie
Tadeusz Różewicz i starszy strzelec „Wiktor” (w rogatywce) w obozie leśnym koło wsi Garnek, zimą 1943/44
Full transcript