Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Biblia

No description
by

Agnieszka Szymanska

on 11 February 2018

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Biblia

Biblia
What is the Bible?
The Bible is a book that tells the story of God and God's people, written by humans.
About the Bible
One book or many books?
Many voices
Putting together the canon

Old and New Testament
Old Testament
Law (Pentateuch), History, Poetry, Prophets (Major & Minor)
New Testament
Gospels, Church History, Letters (Paul & General), Prophecy (Apocalyptic)

Reading the Bible
How to read
Book, chapter, verse
Table of contents
Ways to read
Devotional
Literary
Historical
Theological

Read your Bible. No, really. I mean it.
Here's how:
Have your own Bible
Reading plans
Blogs and devotionals
Small group studies
Come to worship
Memorization

Is the New Testament More Important than the Old Testament?
Kain i Abel
Potop
Noe - wybrany przez Boga, by przetrwał zesłany na grzeszną ludzkość potop. Wraz z synami i przedstawicielami różnych gatunków zwierząt przeczekał potop na arce.
Lot i żona Lota
Gdy Bóg, rozgniewany na ludzi, skazał na zagładę Sodomę, pozwolił z niej wyjść Lotowi i jego rodzinie, zakazał im jednak oglądać się za siebie.
Żona Lota - po dziś dzień symbol kobiecej ciekawości - nie wytrzymała i obejrzała się za siebie. Została zamieniona w słup soli.
Abraham
To pierwszy patriarcha narodu żydowskiego. To on poprowadził Izraelitów do Kanaan w Palestynie i tu osiadł. Żoną Abrahama była Sara, która powiła mu syna Izaaka w wieku 90 lat.
Bóg, chcąc wypróbować wiarę Abrahama, zażyczył sobie ofiary z jego syna. Abraham spełnia rozkaz - mimo bólu pragnie ofiarować Izaaka na całopalenie. Powstrzymuje go wysłany przez Boga anioł.
Jakub
Jakub i Ezaw
Abraham żył 175 lat. Po śmierci Abrahama Bóg błogosławił jego synowi Izaakowi. Kiedy Izaak miał 40 lat ożenił się z Rebeką i mieli oni dwóch synów - Ezawa i Jakuba. Bóg wybrał sobie młodszego syna - Jakuba i jego obdarzył swym błogosławieństwem.
Gdy chłopcy podrośli - Ezaw został myśliwym, Jakub zaś lubił przebywać z matką. Izaak kochał Ezawa, bo przyrządzał mu ulubione potrawy z upolowanej zwierzyny. Rebeka natomiast bardziej troszczyła się o Jakuba, bo był delikatny i nie miał takiej siły jak Ezaw.
Pewnego razu Jakub gotował w domu jakąś potrawę. Ezaw zmęczony wrócił z polowania. Poczuł zapach przygotowanego posiłku i rzekł do Jakuba: "Jestem bardzo głodny, daj mi troszkę tej potrawy." "Dam ci - powiedział Jakub - ale najpierw oddaj mi swój przywilej pierwszeństwa." Ezaw odstąpił Jakubowi swoje pierwszeństwo w rodzinie za miskę gotowanej soczewicy i przysiągł bratu, że oddaje mu ten szczególny dar na zawsze.
Gdy Bóg powierza Jakubowi misję założenia narodu wybranego, rozgniewany Ezaw chce zabić brata. Jakub ucieka. W drodze ma sen: widzi sięgającą do nieba drabinę pełną aniołów. Bóg obiecuje mu, że jego potomkowie zamieszkają w kraju, o którym śnił.
Pewnej nocy Jakub toczy wakę z tajemniczym i potężnym aniołem, którego nie chce go puścić, dopóki nie otrzyma błogosławieństwa. To od nadanego mu wówczas przez Boga imienia pochodzi nazwa narodu Izrael - Izrael znaczy dosłownie "Ten, który walczył z Bogiem".
Miłosierny Samarytanin
Faryzeusz i celnik
Starożytność
Pojawienie się pisma (około 5000 lat temu) jest uznawane za umowny początek pierwszej w dziejach epoki - starożytności. Była ona zarazem epoką najdłuższą - jako datę jej końca wymienia się najczęściej rok
- upadek
476
cesarstwa zachodniorzymskiego.
Wynalezienie pisma miało znaczenie przełomowe - ludzie zaczęli tą metodą utrwalać swoje doświadczenia, myśli, odczucia i wspomnienia.
Pojęcie starożytności wprowadzili w XVI wieku
renesansowi humanisci.
Czasy dawnej Grecji i dawnego Rzymu nazywano starożytnością klasyczną. Wraz z upływem czasu termin "starożytność" objął również dzieje dawnych kultur Bliskiego Wschodu - Mezopotoamii, Egiptu, Fenicji, Syrii i Palestyny.
Także Biblia - święta księga dwóch wielkich religii: judaizmu i chrześcijaństwa - należy do dziedzictwa starożytności.
Dwa filary kultury europejskiej:
ANTYK
BIBLIA
KULTURA
Co to znaczy, że Biblia jest korzeniem kultury europejskiej?
Wpływy kulturowe Biblii
Biblia
stanowi fundament wiary - jest Księgą Świętą,
stanowi fundament etyki - jest niepodważalnym autorytetem moralnym,
jest źródłem historycznym,
jest źródłem niewyczerpanych motywów, archetypów, wartości i symboli,
jest studnią pojęć i zwrotów, związków frazeologicznych, które trafiły do języka codziennego i są powszechnie używane,
jest źródłem rozmaitych gatunków literackich,
jest źródłem natchnienia dla artystów.
Tryptyk niderlandzkiego malarza Hansa Memlinga stworzony między 1467 a 1471 rokiem.
Ogród rozkoszy ziemskich (lub Tysiącletnie królestwo) – tryptyk niderlandzkiego malarza Hieronima Boscha, namalowany ok. 1500.

Biblia nie jest jedną księgą, lecz zbiorem ksiąg, swoistą biblioteką. Słowo „biblia” znaczy po grecku „zwoje”, „księgi”.

BIBLIA
W średniowieczu na skutek pomyłki gramatycznej w wyrazie „biblia” zmieniono rodzaj na żeński, a liczbę na pojedynczą. Księgi stały się księgą.
W języku hebrajskim Pismo Święte określa się mianem Kitwej ha-Kodesz.
CZAS POWSTANIA I AUTORSTWO KSIĄG
Na Biblię składają się księgi, które
powstawały w ciągu wielu wieków, w kilku językach
, pod wpływem różnych wydarzeń historycznych, tradycji literackich, oddziaływań religijnych i kulturowych. Także każdy z tekstów sam w sobie nie ma jednolitego charakteru, gdyż
nie były one pisane przez pojedynczych autorów
, tylko redagowane przez dziesięciolecia, a nawet stulecia.
Przypisywanie ich Mojżeszowi, Salomonowi, Dawidowi i prorokom jest umowne.

Autorstwo Tory przypisuje się Mojżeszowi, choć nie ulega wątpliwości, że Pięcioksiąg ma wielu autorów.
Wciąż toczą się dyskusje odnośnie wieku, w którym żył Mojżesz. Większość biblistów oraz historyków skłania się obecnie do XIII w. p.n.e..

Pięcioksiąg Mojżeszowy w tradycji ustnej istniał natomiast prawdopodobnie od X w. p.n.e. Spisany zaś został dopiero na przełomie V i IV w. p.n.e.
Mojżesz – rzeźba Michała Anioła
Psałterz
tradycja chrześcijańska przypisuje Dawidowi, ale poszczególne
psalmy
mają różnych autorów. Niektóre psalmy nawiązują przecież do wydarzeń historycznych, które miały miejsce kilka wieków po Dawidzie.
Mimo to księgi biblijne tworzą spójną całość przez wzajemne nawiązania i odniesienia między sobą, przez konsekwentną koncepcję Starego i Nowego Testamentu.
Słowo „testament” oznacza „przymierze”, „umowę”, „związek”.

Pierwsze przymierze (stare) zostało zawarte między Bogiem a narodem żydowskim, drugie (nowe) z całą ludzkością.

Upowszechnienie się nazwy „testament” wynika stąd, że społeczeństwo kojarzy Biblię z pewnymi nakazami, z pewną spuścizną, podczas gdy tak naprawdę ważniejsze jest związek – przymierze człowieka z Bogiem.
Nazwa Pismo Święte podkreśla natchniony, objawiony charakter Słowa Bożego.
Autorzy ksiąg biblijnych przekazują ludziom to, co chciał im przekazać Bóg. Można powiedzieć, że Słowo Boże łączy się w Biblii z ludzkim, tak jak w Chrystusie łączy się natura boska i ludzka.
Sobór Watykański II wypowiedział się na ten temat w następujący sposób: „Prawdy przez Boga objawione, które są zawarte i wyrażone w Piśmie Świętym, spisane zostały pod natchnieniem Ducha Świętego. Boga mają za autora i jako takie zostały Kościołowi przekazane. Do sporządzenia ksiąg świętych wybrał Bóg ludzi, którymi - jako używającymi własnych zdolności i sił - posłużył się, aby, przy Jego działaniu w nich i przez nich, jako prawdziwi autorzy przekazali na piśmie to wszystko i tylko to co On chciał".
Biblia to także opowieść o historii świata – od jego stworzenia do przepowiadanego końca – łącząca w sobie elementy mitologiczne, historyczne i symboliczne. „Jeśli będziemy bronić naukowości/historyczności Biblii, zatracimy to, co w rzeczywistości najważniejsze – prawdę typu teologicznego , prawdę, która prowadzić ma do zbawienia.”


Księgi biblijne mają sens dosłowny (literalny) oraz metaforyczny (często niekonkretny, niejasny).
Sens biblijny
Stary Testament
Księgi historyczne (mówiące o dziejach Izraela: Rodzaju, Wyjścia, Kapłańska, Liczb, Powtórzonego Prawa).
Księgi prorockie (zapowiadające różne wydarzenia z dziejów narodu żydowskiego, m.in.: Księga Izajasza, Księga Jeremiasza, Księga Daniela)
Księgi mądrościowe/dydaktyczne (zawierające treści teologiczne, filozoficzne, moralne, m.in.: Księga Psalmów, Pieśń nad Pieśniami, Księga Hioba, Księga Koheleta)
Najważniejszą częścią Nowego Testamentu są Ewangelie (gr. euangélion ‘dobra nowina’), księgi opisujące wydarzenia z życia Jezusa i zawierające jego nauki.
Spisali je czterej ewangeliści – Mateusz, Marek, Łukasz i Jan.
Badacze uważają, że najstarsza Ewangelia powstała ok. 70 r. i jest
dziełem św. Marka.
Utrwalił on najprawdopodobniej relacje ustne świadków wydarzeń związanych z Chrystusem, być może również świadectwa samych apostołów. Mógł także korzystać z innych źródeł pisanych, które nie dotrwały do naszych czasów.

Podział Biblii
Stary Testament
Nowy Testament
46 ksiąg
27 ksiąg
(od powstania świata do narodzin Chrystusa)
(od narodzin Chrystusa do końca świata)
hebrajski
aramejski
grecki
grecki
(wyjątek: Ewangelia św. Mateusza w języku aramejskim)
Najstarsze przekłady
Septuaginta
- (III/II w. p.n.e.) najstarszy przekład ST na język grecki. Według legendy dokładnie takiego samego tłumaczenia dokonało niezależnie od siebie 72 żydowskich uczonych.
Wulgata
- (koniec IV w.) przekład Biblii na łacinę przez św. Hieronima. Ta wersja Pisma Świętego była najczęściej używana w liturgii Kościoła zachodniego. Stała się podstawą przekładów Biblii na języki narodowe. W 1546 sobór trydencki uznał ją za przekład obowiązujący w Kościele rzymskokatolickim.

Pięcioksiąg Mojżeszowy
Księga Rodzaju (Genesis)
Księga Wyjścia (Exodus)
Księga Kapłańska
Księga Liczb
Księga Powtórzonego Prawa
Jest to najstarsza część Biblii. W źródłach najczęściej określa się czas jej powstania między XIII a I w. p.n.e.
Składa się ze świętych ksiąg Izraelitów, w których opisano m.in. stworzenieświata i początki ludzkości, historie patriarchów, opowieść o ucieczce Mojżesza z Egiptu i wędrówce do Ziemi Świętej, a także zamieszczono zbiór starych hebrajskich praw oraz wizje proroków.
PODZIAŁ STREGO TESTAMENTU
W starożytności Stary Testament stał się znany przede wszystkim za sprawą greckiego faraona
Egiptu Ptolemeusza II Filadelfosa (308–246 r. p.n.e.), którego ojciec był jednym z generałów
Aleksandra Macedońskiego.

Z rozkazu faraona przetłumaczono święte księgi hebrajskie na grekę – wówczas język powszechnie używany w basenie Morza Śródziemnego. Przekład ten jest nazywany Septuagintą, gdyż według legendy dokonało go 72 tłumaczy w 70 dni, a wyraz septuaginta po łacinie znaczy ‘siedemdziesiąt’ .

Umożliwił on poznanie treści Starego Testamentu wszystkim wykształconym mieszkańcom starożytnego świata. To właśnie z tej greckiej wersji Pisma Świętego przez długi czas korzystali chrześcijanie.
W pierwszych wiekach chrześcijaństwa wierni korzystali z różnych źródeł i relacji dotyczących życia Chrystusa i jego nauk. Nie istniał wówczas żaden oficjalny zbiór ksiąg zaakceptowany przez Kościół. Z biegiem czasu powstał kanon – pisma wchodzące w jego skład uznano za święte, a ich autorów – za natchnionych przez Boga.
Paradoksalnie do ustalenia obowiązującego zbioru przyczyniły się prześladowania chrześcijan za czasów cesarza Dioklecjana (ok. 245–313). Wydał on bowiem rozkaz palenia dzieł chrześcijańskich, co zmusiło biskupów do określenia katalogu pism, które należało ratować przed zniszczeniem. W ten sposób powstał zbiór najważniejszych ksiąg chrześcijaństwa.
ST
NT
Ostatecznie pod koniec V w. synod biskupów zaakceptował obowiązujący do dziś kanon
Nowego Testamentu, składający się z czterech części.

Cztery Ewangelie

opisujące działalność Jezusa

Dzieje Apostolskie

(tradycyjnie przypisywane św. Łukaszowi i uznawane za kontynuację jego Ewangelii)
• 21 listów

(w tym 14 przypisywanych św. Pawłowi)

Apokalipsa św. Jana
EWANGELIE
Aż do późnego średniowiecza w katolicyzmie nie istniały tłumaczenia Biblii na języki narodowe.
Korzystano wówczas przede wszystkim z łacińskiej Wulgaty. Polski Kościół od 1599 r. posługiwał się
Biblią w przekładzie księdza
Jakuba Wujka
. Obecnie najpopularniejsza jest
Biblia Tysiąclecia
,
wydana po raz pierwszy w 1965 r.
Księga nad Księgami
Pismo Święte to prawdopodobnie najczęściej i w największych nakładach wydawana książka w historii. W latach 1815–1975 sprzedano na świecie 2,5 mld egzemplarzy Biblii, a u schyłku XX w. corocznie drukowano ponad 20 mln egzemplarzy. Do końca XX w. całe Pismo Święte przetłumaczono na ponad 350 języków, natomiast we fragmentach na ponad 2200 języków.
MOTYWY BIBLIJNE
ST
Stworzenie świata
Wygnanie Adama i Ewy z Edenu
Rajski ogród
Zabicie Abla przez Kaina
Potop i Arka Noego
Budowa wieży Babel
Ofiarowanie Izaaka (przez Abrahama)
Plagi egipskie
Przejście Izraelitów
przez Morze Czerwone
Przekazanie Mojżeszowi przez Boga Dekalogu
William Blake, Stworzenie świata/Urizen
William Blake, Stworzenie świata
Obraz jest symbolicznym zobrazowaniem aktu stwórczego (Bóg wyznacza cyrklem granice świata).
Brodaty starzec z cyrklem, owiany kosmicznym wichrem, to Bóg – Stwórca.
Znajduje się on w jądrze wszechświata – kuli ognistej, której symbolika odnosi się tu do wieczności i doskonałości.
Wieczność ta jest podkreślona siwizną włosów i brody, doskonałość i siła rysem harmonijnego młodzieńczego ciała, w którym jest coś z antycznego piękna, barbarzyńskiej dzikości i tytanicznej siły.
Na obrazie Williama Blake’a cyrkiel jest symbolem aktu stwórczego. Swoim kształtem przypomina on literę A oraz figurę trójkąta – starożytny znak Boga. „Jam jest Alfą i Omegą” (słowa Jezusa z Apokalipsy św. Jana)
Kolorystyka: Artysta posłużył się kolorami kojarzącymi się z piekłem: czernią i barwami ognia.

Schemat stworzenia

Dzień pierwszy – Stworzenie światła i oddzielenie go od ciemności.
Dzień drugi – Stworzenie sklepienia niebieskiego oddzielającego wody górne od dolnych.
Dzień trzeci – Stworzenie lądu i roślinności.
Dzień czwarty – Stworzenie Słońca, Księżyca i gwiazd.
Dzień piąty – Stworzenie zwierząt wodnych i latających.
Dzień szósty – Stworzenie zwierząt lądowych i człowieka.

KOSMOGONIA BIBLIJNA
Przedstawiony w Biblii opis stworzenia świata odpowiada wiedzy i wierzeniom ludzi starożytnych. Nie należy widzieć w nim traktatu naukowego, ale rodzaj tekstu literackiego.
Monoteizm (Bóg jest jedynym Stwórcą)
Bóg jest odwieczny, istnieje poza czasem
Świat stworzony został przez Boga w ciągu 6 dni
Bóg jest doskonały
Bóg powołuje wszystko do życia swoją mocą (wolą), siłą sprawczą jest Jego słowo (kreacyjna moc słowa), np. „Niech stanie się światłość!”
Bóg nadaje nazwy zjawiskom, co oznacza wzięcie czegoś w posiadanie (tzn. Bóg jest panem świata)
Tworzenie świata odbywa się stopniowo, jest realizacją określonej koncepcji
Bóg nie tylko stwarza świat, ale też porządkuje dzieło stworzenia (np. oddziela światło od ciemności, czyli dzień od nocy)
Człowiek został powołany do życia jako ostatni – stworzony został na obraz i podobieństwo Boga
Wszystkie dzieła Boga są dobre

1. Człowiek jest koroną stworzenia, ma panować nad światem i całą naturą, a także ma kontynuować dzieło tworzenia (prymat człowieka w świecie).
2. Na wyższość człowieka nad zwierzętami wskazuje fakt, że to człowiek nadaje im nazwy (w tradycji wschodniej oznacza to wzięcie czegoś w posiadanie).
3. Człowiek został powołany do życia jako ostatni – stworzony został na obraz i podobieństwo Boga. Został obdarzony rozumem i wolną wolą.
4. Ciało pierwszego człowieka Bóg „ulepił” z prochu ziemi. Słowo „ulepił” oznaczało pierwotnie czynność garncarza wyrabiającego na kole naczynie gliniane.

=
glina + oddech życia
możliwość kształtowania
wolność Boga w dziele stworzenia
kruchość
życiodajna siła, którą podtrzymuje Bóg
zależność od Boga
5. Potrzeba istnienia kobiety uzasadnia Biblia osamotnieniem pierwszego człowieka – mężczyzna sam sobie nie wystarczył. Jako istota o naturze społecznej, obdarzony seksualnością potrzebował towarzystwa.
6. Bóg stwarzając kobietę stworzył ją jako istotę równą mężczyźnie:
„Nie jest dobrze, żeby mężczyzna był sam; uczynię mu zatem odpowiednią dla niego pomoc” – kobieta jest dopełnieniem mężczyzny, ma mu pomagać.

UPADEK PIERWSZYCH LUDZI
A wąż był bardziej przebiegły niż wszystkie zwierzęta lądowe, które Pan Bóg stworzył. On to rzekł do niewiasty: «Czy rzeczywiście Bóg powiedział: Nie jedzcie owoców ze wszystkich drzew tego ogrodu?» Niewiasta odpowiedziała wężowi: «Owoce z drzew tego ogrodu jeść możemy,  tylko o owocach z drzewa, które jest w środku ogrodu, Bóg powiedział: Nie wolno wam jeść z niego, a nawet go dotykać, abyście nie pomarli». Wtedy rzekł wąż do niewiasty: «Na pewno nie umrzecie! Ale wie Bóg, że gdy spożyjecie owoc z tego drzewa, otworzą się wam oczy i tak jak Bóg będziecie znali dobro i zło».
Wtedy niewiasta spostrzegła, że drzewo to ma owoce dobre do jedzenia, że jest ono rozkoszą dla oczu i że owoce tego drzewa nadają się do zdobycia wiedzy. Zerwała zatem z niego owoc, skosztowała i dała swemu mężowi, który był z nią: a on zjadł.  A wtedy otworzyły się im obojgu oczy i poznali, że są nadzy; spletli więc gałązki figowe i zrobili sobie przepaski.
Gdy zaś mężczyzna i jego żona usłyszeli kroki Pana Boga przechadzającego się po ogrodzie, w porze kiedy był powiew wiatru, skryli się przed Panem Bogiem wśród drzew ogrodu. Pan Bóg zawołał na mężczyznę i zapytał go: «Gdzie jesteś?»  On odpowiedział: «Usłyszałem Twój głos w ogrodzie, przestraszyłem się, bo jestem nagi, i ukryłem się». Rzekł Bóg: «Któż ci powiedział, że jesteś nagi? Czy może zjadłeś z drzewa, z którego ci zakazałem jeść?» Mężczyzna odpowiedział: «Niewiasta, którą postawiłeś przy mnie, dała mi owoc z tego drzewa i zjadłem».  Wtedy Pan Bóg rzekł do niewiasty: «Dlaczego to uczyniłaś?» Niewiasta odpowiedziała: «Wąż mnie zwiódł i zjadłam». Wtedy Pan Bóg rzekł do węża:
«Ponieważ to uczyniłeś, bądź przeklęty wśród wszystkich zwierząt domowych i polnych; na brzuchu będziesz się czołgał i proch będziesz jadł po wszystkie dni twego istnienia. Wprowadzam nieprzyjaźń między ciebie i niewiastę, pomiędzy potomstwo twoje a potomstwo jej: ono zmiażdży2 ci głowę, a ty zmiażdżysz2 mu piętę». Do niewiasty powiedział: «Obarczę cię niezmiernie wielkim trudem twej brzemienności, w bólu będziesz rodziła dzieci, ku twemu mężowi będziesz kierowała swe pragnienia, on zaś będzie panował nad tobą». Do mężczyzny zaś [Bóg] rzekł: «Ponieważ posłuchałeś swej żony i zjadłeś z drzewa, co do którego dałem ci rozkaz w słowach: Nie będziesz z niego jeść - przeklęta3 niech będzie ziemia z twego powodu: w trudzie będziesz zdobywał od niej pożywienie dla siebie po wszystkie dni twego życia. Cierń i oset będzie ci ona rodziła, a przecież pokarmem twym są płody roli. W pocie więc oblicza twego będziesz musiał zdobywać pożywienie, póki nie wrócisz do ziemi, z której zostałeś wzięty; bo prochem jesteś i w proch się obrócisz!»4 Mężczyzna dał swej żonie imię Ewa5, bo ona stała się matką wszystkich żyjących. Pan Bóg sporządził dla mężczyzny i dla jego żony odzienie ze skór i przyodział ich.  Po czym Pan Bóg rzekł: «Oto człowiek stał się taki jak My: zna dobro i zło; niechaj teraz nie wyciągnie przypadkiem ręki, aby zerwać owoc także z drzewa życia, zjeść go i żyć na wieki»6. Dlatego Pan Bóg wydalił go z ogrodu Eden, aby uprawiał tę ziemię, z której został wzięty.  Wygnawszy zaś człowieka, Bóg postawił przed ogrodem Eden cherubów i połyskujące ostrze miecza, aby strzec drogi do drzewa życia7.

Sytuacja człowieka przed upadkiem i po wygnaniu z raju
„Zasadzenie drzewa poznania dobra i zła w raju miało być próbą, sprawdzianem relacji Adama i Ewy do Boga. Ze swej natury mieli oni słuchać słowa Boga w całej jego prawdzie oraz przyjąć miłość w całej pełni wymagań Jego stwórczej woli. Zerwanie owocu z tego drzewa było okazaniem niewierności wobec tych dwóch postaw i, jako takie, miało również znaczenie symbolu: niewiernej postawy stworzenia rozumnego wobec Boga. Jednocześnie nieposłuszeństwo to spowodowało utratę pierwotnej niewinności, czego oznaką w doczesności jest graniczne doświadczenie wstydu.

Według Jana Pawła II zerwanie owocu z drzewa poznania dobra i zła jest symbolicznym ukazaniem poznania dobra i zła z pozycji doświadczenia i przeżycia zła, czyli zawinionej utraty dobra. Było to złamanie przymierza z Bogiem, w którym żyli pierwsi małżonkowie. Wydarzenie to zmieniło świat, stworzony przez Boga jako dobry. Skutkiem bowiem zerwania owocu – wydarzenie to papież nazywa biblijnym początkiem człowieka historycznego – jest w sercu człowieka trojaka pożądliwość: pożądliwość ciała, pożądliwość oczu i pycha tego życia, o której mówi teologia Janowa. Jednym ze skutków spożycia z drzewa poznania jest zatem to, że mężczyźni i kobiety mają pokusę patrzeć na siebie pożądliwe, co piętnuje Chrystus w Kazaniu na górze.”

Kain i Abel - dwaj synowie Adama i Ewy.
pasterz
rolnik
Obaj bracia składają Bogu ofiarę: Kain z płodów rolnych, Abel ze swojej trzody.
„Pan wejrzał na Abla i na jego ofiarę; na Kaina zaś i na jego ofiarę nie chciał patrzeć” (Rdz 4,4-5).
Rozżalony i zazdrosny Kain zabija brata.
„A gdy byli na polu, Kain rzucił się na swego brata Abla i zabił go” (Rdz 4,8)
Marc Chagall, Kain i Abel
"Gdzie jest brat twój, Abel?"
"Nie wiem. Czyż jestem stróżem brata mego?"
KARA:
Bóg przeklina Kaina i uprawianą przez niego ziemię.
Skazuje Kaina na tułaczkę ("na wschód od Edenu").
Naznacza go piętnem bratobójcy (znamię na czole).
Podobieństwa grzechu Kaina do upadku pierwszych ludzi
Bóg przestrzega przed grzechem.
Motyw wypędzenia ("na wschód od Edenu").
Bóg przeklina ziemię (za karę praca Adama i Kaina nie da plonów).
Obaj nie przyznają się do grzechu (wydaje im się, że Bóg nie wie o ich postępku).
Bóg ocala obu (odzienie ze skóry, znamię).
The Body of Abel Found by Adam and Eve
by William Blake, 1826
The First Mourning (Adam and Eve mourn the death of Abel)
by William Adolphe Bouguereau, 1888
Abel - hebr. Hebel "tchnienie przemijające"
Cain and Abel by Keith Vaughan, 1946
Ponieważ ludzie stali się grzeszni i nie byli posłuszni Bogu, Stwórca zesłał na ziemię potop, by oczyścić ją ze zła (symboliczne znaczenie wody obmywającej z grzechu - zapowiedź chrztu).
Jedynymi ocalałymi z potopu byli Noe i jego rodzina, którym Pan przykazał zbudowanie arki, na której miały się znaleźć zwierzęta (po parze z każdego gatunku).
Deszcz padał przez 40 dni i 40 nocy, a wody potopu opadały przez 150 dni. Wreszcie arka osiadła na górze Ararat. Kiedy Noe opuścił arkę, Bóg zawarł z nim przymierze, którego znakiem uczynił tęczę.
Potop nie wpłynął znacząco na zmianę człowieka. Kiedy wody potopu opadły, a ludzkość powoli zaczęła się mnożyć, okazało się, że ludzie dalej grzeszą. Jednak Bóg, zgodnie z obietnicą daną Noemu, nigdy już nie ukarał ich potopem.
Sodoma i Gomora były miastami, których mieszkańcy zgrzeszyli przeciwko Bogu, żyjąc w rozpuście.
Zagłada Sodomy i Gomory obrazuje pewną prawdę wiary: oto Bóg surowo każe grzeszników, ale ocala sprawiedliwych.
Ucieczka Lota z rodziną z Sodomy (ilustracja z Kroniki norymberskiej, 1493)
http://www.kigalczynski.pl/gesi/zonalota.html
Motyw potopu w mitologii greckiej
Deukalion i Pyrra, Peter Rubens
Potop w eposie o Gilgameszu
Utnapisztim - ocalony z potopu przez boga Enki; odpowiednik Noego.
Ostrzeżony przez przychylnego mu boga
Enkiego
, Utnapisztim
zbudował statek,
na którym pomieścił swoją żonę, krewnych, sługi i dobytek oraz rośliny i
zwierzęta wszystkich gatunków
. Po siedmiu dniach stawiania czoła burzom podczas potopu
statek osiadł na górze Nimusz
.
Po następnych siedmiu dniach Utnapisztim
wypuszcza kolejno gołębia, jaskółkę i kruka
. Ten ostatni już nie wrócił, co świadczyło, że wody potopu opadły i ptak znalazł miejsce, aby usiąść. Przybiwszy do lądu, Utnapisztim wypuścił wszystkie zwierzęta, zasadził wszystkie rośliny i
złożył ofiary bogom
. Skutki nierozważnie wywołanej katastrofy przeraziły bogów, którzy pożałowali swojej decyzji. W nagrodę za uratowanie życia ludzi i zwierząt obdarowali Utnapisztima wraz z żoną
nieśmiertelnością
.
Kto zsyła potop?
Zeus
Jaka jest przyczyna potopu?
zdeprawowanie ludzi, gniew Zeusa
Jak długo trwa potop?
dziewięć dni i dziewięć nocy
Kto zostaje ocalony?
Deukalion i Pyrra
syn Prometeusza
córka Pandory
Kto ratuje ich od potopu?
ratuje ich ojciec Deukaliona – Prometeusz
W jaki sposób zostają ocaleni?
Deukalion buduje arkę, umieszcza w niej
dobytek i chroni się tam wraz z Pyrrą
Jak kończy się opowieść o potopie?
gdy ustają deszcze, arka osiada na górze
Parnas, Deukalion składa ofi arę Zeusowi;
bogowie pozwalają mu uczynić nowych ludzi
II tysiąclecie p.n.e.
I tysiąclecie p.n.e.
Obraz potopu w Biblii i w mitologiach
Podobieństwa:
główne elementy fabuły: przyczyny (gniew), przebieg (deszcz, przybicie do góry, złożenie ofi ary przez uratowanych) i skutki potopu (zagłada ludzi, uratowanie nielicznych, także zwierząt).
Różnice:
kreacja Boga (sprawiedliwego, ale i litościwego i miłosiernego – zwierającego z człowiekiem przymierze) i bogów (karzących ludzi, ale pod wpływem namów zmieniających zdanie, namawiających do kłamstwa czy oszustwa).
CZŁOWIEK WOBEC BOGA W STARYM TESTAMENCIE
ZASTANÓW SIĘ
Które teksty ze Starego Testamentu podejmują problematykę relacji Boga i człowieka?
„Ja jestem Pan, twój Bóg, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli. Nie będziesz miał cudzych bogów obok Mnie! Nie będziesz czynił żadnej rzeźby ani żadnego obrazu tego, co jest na niebie wysoko, ani tego, co jest na ziemi nisko, ani tego, co jest w wodach pod ziemią! Nie będziesz oddawał im pokłonu i nie będziesz im służył, ponieważ Ja Pan, twój Bóg, jestem Bogiem zazdrosnym, który karze występek ojców na synach do trzeciego i czwartego pokolenia względem tych, którzy Mnie nienawidzą. Okazuję zaś łaskę aż do tysiącznego pokolenia tym, którzy Mnie miłują i przestrzegają moich przykazań”.
(Wj 20,2–6)
Historia Abrahama
Atrybuty Boga
•• Prawodawca i rozkazodawca
•• Jedyne źródło łask
•• Pragnie sprawdzić wierność człowieka
(wystawia go na próbę)
•• Żąda ofiary z jedynego syna
•• Zawiera przymierze z Abrahamem
Wskazania etyczne
dla człowieka
•• Nakaz absolutnego posłuszeństwa wobec Boga
•• Bojaźń boża
•• Bóg jako wartość najwyższa, w imię której należy poświęcić wszystkie inne wartości
(miłość ojcowską)
Obiecana nagroda
•• Błogosławieństwo boże
•• Liczne potomstwo
•• Pomoc Boga w zwyciężeniu wrogów narodu
izraelskiego
•• Wywyższenie potomków Abrahama ponad inne ludy
Język, jakim Bóg mówi do człowieka
•• Jednoznaczny nakaz (tryb rozkazujący:
„weź”, „złóż”)
•• Zapowiedź przyszłości (czasowniki w czasie
przyszłym dokonanym: „dam”, „zdobędą”) –
stanowiąca (magiczna) funkcja języka
Potwierdzenie wniosków na podstawie innych fragmentów Biblii
•• Kary zsyłane przez Boga na ludzi nieprzestrzegających jego nakazów (wygnanie Adama i Ewy z raju, potop, zniszczenie Sodomy i Gomory, pomieszanie języków budowniczym wieży Babel)
•• Pomoc Boga dla narodu wybranego
(wyprowadzenie Izraelitów z Egiptu, zdobycie ziemi obiecanej Kanaan)
•• Wybrańcy Boga (Jakub, Józef, Mojżesz, Eliasz) –
przywódcy narodu izraelskiego, działający na rozkaz i w imieniu Jahwe
•• Dekalog jako zbiór norm etycznych, eksponujących powinności człowieka wobec Boga
•• Historia Hioba (zakład Boga z szatanem, potwierdzenie wiary Hioba kosztem cierpienia, utraty majątku, bliskich, zdrowia)
Marc Chagall, Ofiarowanie Izaaka
Abraham poddany próbie – ofiara Izaaka
„Bóg dał, Bóg wziął, niech imię Jego będzie błogosławione”
(Księga Hioba)
Izaak po hebrajsku oznacza: ten, który się śmieje.
Dlaczego Bóg zażądał od Abrahama ofiary z syna? Dlaczego nie poprosił o cokolwiek innego?
Czy chodziło o to, by zmusić Abrahama do rezygnacji z tego, co było dla niego absolutnie najważniejsze?
W drugim opisie zawarcia przymierza czytamy, że Bóg zwrócił się do Abrahama słowami: Błogosławiąc [Sarze], dam ci i z niej syna, i będę jej nadal błogosławił, tak że stanie się ona matką ludów i królowie będą jej potomkami» (Rdz 17,16), na co Abraham upadłszy na twarz, roześmiał się; pomyślał sobie bowiem: «Czyż człowiekowi stuletniemu może się urodzić syn? Albo czy dziewięćdziesięcioletnia Sara może zostać matką?» (Rdz 17,17).
Najbardziej zaskakującą, a jednocześnie najbardziej niezrozumiałą kwestią z punktu widzenia teologii biblijnej jest to, że Bóg żąda od Abrahama złożenia w ofierze czegoś, co było przedmiotem Jego obietnicy lub — innymi słowy — czegoś, przez co przymierze miało stać się faktem.
Izaak jest synem Abrahama. Ale w oczach swego ojca jest też jedyną sensowną gwarancją Bożej obietnicy — z niego ma się zrodzić Jakub, a później cały Izrael. Jeśli nie będzie Izaaka, nie będzie Izraela. Jeśli nie będzie Izaaka, Bóg nie wypełni swojej obietnicy. Jeśli nie będzie Izaaka, Abraham nigdy nie zobaczy potomstwa licznego jak gwiazdy na niebie, a słowa Boga pozostaną zawieszone w próżni.
Tradycja żydowska nazywa Abrahama ojcem wiary całego Izraela. Święty Paweł, pisząc do chrześcijan, przywołuje go jako wzór wiary doskonałej. Oznacza to, że Bóg poddał go największej z możliwych prób.
Zwycięstwo Abrahama polega na tym, że umiał wznieść się ponad wszystko, co mógł pojąć i zrozumieć. Święty Paweł powiedział o Abrahamie: On to wbrew nadziei uwierzył nadziei (Rz 4,18).
Czy próba Abrahama była czymś wyjątkowym, była tylko jego udziałem, czy może spotkać każdego z nas?

Myślę, że ma ona rzucić światło na każde ludzkie doświadczenie, w którym człowiek nie może sobie z czymś poradzić i stawia pytanie Bogu: „Dlaczego mnie tak próbujesz? To za dużo dla mnie, »za duży wiatr na moją wełnę«”. Próbujmy zrozumieć swoją sytuację przez pryzmat opowieści o Abrahamie. Moja wiara nie polega na tym, że będę wykonywał grzecznie wszystkie przykazania, a Bóg będzie mi błogosławił spokojnym życiem. Jeśli traktuję relację z Bogiem naprawdę poważnie, to dojdę do momentu, kiedy skończy się moje absolutne poczucie bezpieczeństwa, bo Bóg wystawi mnie i moją relację z Nim na próbę. Historia Abrahama i Izaaka nie jest opowieścią na katechezę dla przedszkolaków. To jest opowieść dla dorosłych, to wyzwanie dla dorosłej wiary, w której padają pytania, na które nie można znaleźć łatwych odpowiedzi.
Ojciec prof. Jan Andrzej Kłoczowski, dominikanin, filozof religii, historyk sztuki, wykładowca UPJP II w Krakowie
Abraham: Ojciec Mnóstwa
TAJEMNICA LUDZKIEGO CIERPIENIA W ŚWIETLE STAROTESTAMENTOWEJ KSIĘGI HIOBA
Ludzkim rozważaniom o naturze cierpienia zawsze towarzyszy refleksja dotycząca jego
źródeł, innymi słowy: twórców bardziej interesuje określenie przyczyn cierpień, które spotykają człowieka, niż opis tego, czego doświadcza człowiek, cierpiąc.
Historia i struktura Księgi Hioba
Historia powstania starotestamentowej Księgi Hioba jest co najmniej tak bardzo złożona jak problematyka, która została podjęta przez anonimowych autorów. Struktura tekstu biblijnego i historia powstawania jego kolejnych części wyjaśnia, że temat niezawinionego cierpienia od samego początku budził wśród ludzi rozmaite wątpliwości.

Najstarsza część tekstu, przypominająca tradycyjną bliskowschodnią nowelę, powstała prawdopodobnie w
X stuleciu p.n.e
. Na przełomie V i IV w. p.n.e. anonimowi autorzy zredagowali „część środkową” księgi, czyli tzw. Poemat, przypominający
dialog z elementami lamentacji
tytułowego bohatera. Geneza tej części utworu jest najbardziej złożona, ale wynika przede wszystkim z faktu, że anonimowemu autorowi nie wystarczyła prosta
historia o człowieku, który wszystko stracił i odzyskał. Poszukiwanie argumentów dotyczących źródeł cierpienia i próby jego racjonalizacji stały się podstawą „środkowej” lirycznej części księgi.
Najmłodsze fragmenty (np. Hymn o mądrości, Hi 28,1–27) prawdopodobnie zostały zredagowane w
III w. p.n.e.

W porównaniu z archaiczną historią o Hiobie ostateczny kształt utworu stał się o wiele bardziej zawikłany i tajemniczy. Niejednoznaczność historii człowieka doświadczonego przez los sprawiła, że właśnie ta księga biblijna należy do najbardziej popularnych fragmentów Biblii.
Bohaterem księgi jest
bogobojny Hiob
, który
cierpi niewinnie
.
Za namową Szatana
jego wiara i miłość do Boga zostały wystawione na
próbę.
Najpierw stracił majątek, potem rodzinę, aż na koniec został dotknięty trądem. Z początku Hiob nie zwątpił w sprawiedliwość Boga i ufał mu. Starał się jednak dociec,
jaka jest przyczyna jego cierpienia i jego sens
.
Lecz narastający nieustannie ból i cierpienie doprowadzają w końcu do tego, że
Hiob przeklina dzień swojego urodzenia,
żałuje, że się urodził. Zwraca się do Boga z prośbą o to, by pozwolił mu umrzeć. Czując się niezrozumiały przez przyjaciół, którzy nie wierzą w niewinność Hioba,
pyta on stwórcę o sens ludzkiego życia, o cierpienie, przemijanie i porządek tego świata.
Bóg jednak milczy. W końcu wytrwałość bohatera zostaje wynagrodzona. Bóg nie odpowiada wprawdzie na pytania Hioba, ale
nagradza go za jego wiarę i pokorę
, oddając mu pomnożony majątek i obdarzając go potomstwem.
Najważniejsza jest jednak nauka moralna, jaką Hiob wynosi ze swojej historii i niesie ona uniwersalne prawdy:

cierpienia nie da się pojąć ani wytłumaczyć
, można je przyjąć – pogodzić się z nim lub odrzucić – buntować się

cierpienie jest ogromną próbą dla człowieka
i prowadzi do rozważania fundamentalnych prawd egzystencji i wiary

ufność i wiara w Boga
, jak i podporządkowanie się Jego wyrokom,

później
wynagradzane

mądrość i potęga Boga znacznie przewyższają człowieka
, człowiek nie jest w stanie zrozumieć Boga
• na próżno szukać przyczyn cierpienia, bo
wyroki boskie są niemożliwe do poznania
przez człowieka


Księga Hioba stawia istotne pytanie:

dlaczego istnieje cierpienie i jak można je pogodzić ze sprawiedliwością Bożą
(nie daje jednak na nie wyczerpującej odpowiedzi; mówi jedynie, że Bóg może zesłać cierpienie nawet na człowieka sprawiedliwego, celem wypróbowania jego wierności).

Księga Hioba przeciwstawia się tezie, bardzo często występującej w Starym Testamencie, że cierpienie jest wyłącznie karą za grzechy
i przewinienia człowieka.
Przygotowuje w ten sposób ideę niewinnie cierpiącego za nasze grzechy Chrystusa i zadośćuczynienia poprzez ofiarę na krzyżu.

ZASTANÓW SIĘ
„Teraz poznałem, że boisz się Boga, bo nie odmówiłeś Mi nawet twego jedynego syna.”
(Rdz 22,12).
Podczas gdy prośba Boga (ofiarowanie Izaaka) była jedynie próbą, Stwórca rzeczywiście poświęcił dla ludzi swojego jedynego syna.
Hiob stał się symbolem niezawinionego cierpienia,
niezachwianej wiary, godności i pokory.
ZASTANÓW SIĘ
Czy potrafisz wymienić bohaterów, którzy - podobnie jak Hiob, doświadczyli cierpienia?
Czy rozpoznajesz scenę ukazaną na poniższym obrazie?
Nie należy zapominać, że żona Lota pozostawiła w płonącym mieście swoje dzieci, które miały już własne rodziny. Aniołowie Zniszczenia, co podkreśla Biblia, wywiedli z Sodomy tylko córki Lota, które mieszkały jeszcze z rodzicami. Tak więc przypisywanie żonie Lota niezdrowej ciekawości nie jest najbardziej trafną oceną. Kobieta patrzyła po prostu z bólem i przerażeniem na straszliwy los, który spotkał jej potomstwo.
Do dziś w Jordanii nad brzegiem Morza Martwego stoi blisko 4-metrowa skała przypominająca wyglądem człowieka. Według legendy to właśnie żona Lota, której imienia swoją drogą nigdzie nie zapisano.
Wyrażenia „stać jak słup soli” lub "obrócić się w słup soli"
są świetnie znane i używane w całym judeochrześcijańskim świecie już od wieków. Sami przecież stajemy się od czasu do czasu takimi słupami, gdy coś nas mocno zadziwi lub przestraszy.
ŻONA LOTA W POEZJI
ZASTANÓW SIĘ
Dlaczego Bóg zniszczył Sodomę i Gomorę?
Dlaczego żona Lota zamieniła się w słup soli?
Czy umiesz odpowiedzieć na następujące pytania:
K.I. Gałczyński "Żona Lota"
Biblizmy
wyrazy lub związki frazeologiczne mające swoje korzenie w Biblii
Alfa i Omega
przenieść się na łono Abrahama
beniaminek
błędna owca
chleb powszedni
ciemności egipskie
cierń w oku
drabina Jakubowa
dom zbudowany na piasku
droga krzyżowa
faryzeusz
głos wołającego na pustyni
hiobowe wieści
herod-baba
judaszowe srebrniki
kainowa zbrodnia
np.:
Biblia jest zatem Księgą, która pozwala człowiekowi przejrzeć się w sobie samym,
jest zatem źródłem samoświadomości.
Biblia to Księga - Źródło
"Żona Lota" Beata Obertyńska
"Żona Lota" Wisława Szymborska
http://www.babelmatrix.org/works/pl/Szymborska,_Wis%C5%82awa/%C5%BBona_Lota
"Żona Lota" Anna Achmatowa
http://aleklasa.pl/gimnazjum/c305-wiersze/zona-lota
http://sciaga.pl/tekst/94611-95-porownaj_na_jakie_emocje_zony_biblijnego_patriarchy_lota_polozyly_nacisk_beata
"Żona Lota" Józef Łobodowski
https://brainly.pl/zadanie/6491137
Oś fabularna najnowszego filmu Arronofsky’ego ogniskuje się wokół toposów biblijnych.
1. Szczęśliwe życie Hioba posiadającego ogromny majątek i dużą rodzinę.
2. Życie Hioba zgodne z nakazami Prawa, czyli Dekalogu.
3. Sugestia szatana, że gorliwa religijność Hioba wynika z dostatniego życia.
4. Zakład szatana z Bogiem i wystawienie wiary Hioba na pró
bę.
.
5. Utrata majątku, śmierć dzieci.
6. Choroba Hioba: trąd.
7. Doszukiwanie się w Hiobie winy - przyjaciele Hioba twierdzą, że jego cierpienie jest karą za grzeszne postępowanie.
8. Pokorne przyjmowanie wszelkich cierpień, wierne trwanie przy Bogu.
9. Wynagrodzenie Hiobowi jego wierności.
Sytuację życiową, w jakiej się znalazł bohater, charakteryzuje następujący fragment:
"Ciało moje okryte robactwem, strupami, skóra rozchodzi się i pęka."
Trąd był przez Izraelitów traktowany jako kara za grzechy zsyłana przez Boga.
W świetle prawa, jeśli objawy trądu nie ustępowały po upływie siedmiu dni, chory zostawał wyrzucony poza społeczność.
"Dlaczego na cel mnie w
ziąłęś?
"
Hiob zyskuje rysy uniwersalne, gdyż jego zachowanie może być wzorem dla innych ludzi, los Hioba jest po części losem każdego człowieka.
Lamentacja Hioba zawiera wypowiedzi o charakterze ponadczasowym, wykraczającym poza jednostkowe doświadczenie.
"Czyż nie do bojowania podobny byt człowieka?"
ŻYCIE JAKO WALKA
"Czas leci jak czółenko tkackie i przemija bez nadziei."
ULOTNOŚĆ LUDZKIEGO ŻYCIA
http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=431
William Blake, Hiob wyszydzany przez przyjaciół
"Człowiek swej drogi jest nieświadomy."
"Proszę Go, by się odezwał,
a nie mam pewności, że słucha."

W świetle Księgi Hioba Bóg jawi się jako Istota nieprzenikniona w swych zamiarach i działaniach. Nie wyjaśnia przyczyn tego, co spotkało Hioba. Sugeruje, że jako śmiertelnik Hiob wie zbyt mało, by pojąć sens doświadczenia, które stało się jego udziałem. Budzi lęk. Jest wszechmocny. Jest stwórcą wszystkiego i nieustannie sprawuje opiekę nad całym stworzeniem
(nic na świecie nie jest przypadkowe).
OGRANICZONOŚĆ LUDZKIEJ WIEDZY
NIEPEWNOŚĆ CZŁOWIEKA
http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=442
"człowiek - ten robak,
i syn człowieczy - znikomość"
MAŁOŚĆ, KRUCHOŚĆ CZŁOWIEKA
http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=456
http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=460
http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=466
http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=468
Żona Hioba uważała, że nie powinien modlić się do Boga, który zsyła na niego tak dotkliwe cierpienie.
Przyjaciele Hioba kazali mu szukać winy w sobie, sądzili, że źródłem jego cierpienia jest grzeszne postępowanie.
Hiob rozumiał, że w ludzką egzystencję wpisane jest zarówno szczęście, jak i cierpienie. Człowiek powinien więc przyjmować od Boga każdy los.
Problem sensu cierpienia podjął Albert Camus w powieści Dżuma, należącej do nurtu egzystencjalnego w literaturze.
Księga Koheleta
Kto jest autorem księgi?
W pierwszym wersecie osoba wypowiadająca się w księdze przedstawia się jako
syn Dawida.
Następnie pojawiają się informacje wskazujące na
Salomona
(syna króla Dawida). Wiadomo jednak, że dzieło powstało wiele setek lat po śmierci tego władcy Izraela, najprawdopodobniej w III w. p.n.e.
Nieznany autor powołał się na autorytet Dawida i Salomona, aby treści księgi zostały przyjęte jako niezaprzeczalna mądrość.
Kohelet nie jest imieniem.
W języku hebrajskim słowo to oznacza mędrca przemawiającego na zgromadzeniu
lub kaznodzieję. W odniesieniu do tej księgi biblijnej stosowana bywa też nazwa wywodząca się z greki, czyli
Księga Eklezjastesa
(gr. Ekklesiastes – hebr. Kohelet).
Jaki gatunek literacki reprezentuje Księga Koheleta?
Autor nadał swojemu dziełu formę poetycką. Księga Koheleta to nie traktat filozoficzno-religijny, lecz raczej zbiór rozważań, sentencji i przysłów. Księga Koheleta cechuje się swobodnym biegiem myśli bez sprecyzowanego bliżej planu kompozycji.
Księga Koheleta znajduje się pomiędzy Księgą Przysłów a Pieśnią nad Pieśniami.
(1) Słowa Koheleta, syna Dawida, króla w Jeruzalem.
(2) Marność nad marnościami, powiada Kohelet, marność nad marnościami – wszystko marność.
(3) Cóż przyjdzie człowiekowi z całego trudu, jaki zadaje sobie pod słońcem?
(4) Pokolenie przychodzi i pokolenie odchodzi, a ziemia trwa po wszystkie czasy.
(5) Słońce wschodzi i zachodzi, i na miejsce swoje spieszy z powrotem, i znowu tam wschodzi.
(6) Ku południowi ciągnąc i ku północy wracając, kolistą drogą wieje wiatr i znowu wraca na drogę swojego krążenia.
(7) Wszystkie rzeki płyną do morza, a morze wcale nie wzbiera; do miejsca, do którego rzeki płyną, zdążają one bezustannie.


„Marność” w hebrajskim tekście została oddana przy użyciu słowa hebel, co dosłownie oznacza „podmuch wiatru”, „tchnienie”, a metaforycznie opisuje coś nietrwałego, ulotnego.
ULOTNOŚĆ LUDZKIEJ EGZYSTENCJI, PRZEMILAJNOŚĆ
DEREMNY TRUD
CYKLICZNOŚĆ,
PORZĄDEK NATURY,
TRWAŁOŚĆ NATURY
(8) Mówienie jest wysiłkiem: nie zdoła człowiek wyrazić [wszystkiego] słowami. Nie nasyci się oko patrzeniem ani ucho napełni słuchaniem.
(9) To, co było, jest tym, co będzie, a to, co się stało, jest tym, co znowu się stanie: więc nic zgoła nowego nie ma pod słońcem.
(10) Jeśli jest coś, o czym by się rzekło: „Patrz, to coś nowego” – to już to było w czasach, które były przed nami.
(11) Nie ma pamięci o tych, co dawniej żyli, ani też o tych, co będą kiedyś żyli, nie będzie wspomnienia u tych, co będą potem.
(12) Ja, Kohelet, byłem królem nad Izraelem w Jeruzalem.
(13) I skierowałem umysł swój ku temu, by zastanawiać się i badać, ile mądrości jest we wszystkim, co dzieje się pod niebem. To przykre zajęcie dał Bóg synom ludzkim, by się nim trudzili.
(14) Widziałem wszelkie sprawy, jakie się dzieją pod słońcem. A oto: wszystko to marność i pogoń za wiatrem.
NIEMOŻNOŚĆ POZNANIA
POWTARZALNOŚĆ
VANITAS VANITATUM -
MARNOŚĆ NAD MARNOŚCIAMI
NIHIL NOVI SUB SOLE
NIC NOWEGO POD SŁOŃCEM
“wszystko już było”
"nietrwałości rzeczy i zdarzeń"
ZASTANÓW SIĘ
1. Wyjaśnij, jaki jest związek między określeniem Kohelet a zawartością księgi.
2. Słowa z drugiego wersetu są swoistym mottem całej księgi. Wskaż, jakie dowody na prawdziwość tego twierdzenia podaje Kohelet.
3. Wyjaśnij, dlaczego Księgę Koheleta zalicza się do ksiąg mądrościowych.
4. W jakim celu w wersecie 14 autor powtórzył słowa wersetu 2?
Księga Koheleta, rozdz. 1, w. 16–18, rozdz. 2, w. 1–6
Rozdział 1
(16) Tak powiedziałem sobie w sercu: „Oto nagromadziłem i przysporzyłem mądrości więcej niż wszyscy, co władali przede mną na Jeruzalem”, a serce me doświadczyło wiele mądrości i wiedzy.
(17) I postanowiłem sobie poznać mądrość i wiedzę, szaleństwo i głupotę. Poznałem, że również i to jest pogonią za wiatrem,
(18) bo w wielkiej mądrości – wiele utrapienia, a kto przysparza wiedzy – przysparza i cierpień.
Rozdział 2
(1) Powiedziałem sobie: „Nuże! Doświadczę radości i zażyję szczęścia!” Lecz i to jest marność.
(2) O śmiechu powiedziałem: „Szaleństwo!”, a o radości: „Cóż to ona daje?”
(3) Postanowiłem w sercu swoim krzepić ciało moje winem – choć rozum miał zostać moim mądrym przewodnikiem – […]
(4) I przyjrzałem się wszystkim dziełom, jakich dokonały moje ręce, i trudowi, jaki sobie przy tym zadałem. A oto: wszystko to marność i pogoń za wiatrem! Z niczego nie ma pożytku pod słońcem. […]
(5) Cóż bowiem ma człowiek z wszelkiego swego trudu i z pracy ducha swego, którą mozoli się pod słońcem?
(6) Bo wszystkie dni jego są cierpieniem, a zajęcia jego utrapieniem. Nawet w nocy serce jego nie zazna spokoju. To także jest marność.
ZASTANÓW SIĘ
1. Wyjaśnij, w jakim celu w przywołanym fragmencie Księgi Koheleta wielokrotnie użyto wykrzyknień.
2. Wymień, czego próbował Kohelet w swoim życiu, zanim stwierdził, że „wszystko marność”.
3. Wyjaśnij sens słów: „bo w wielkiej mądrości – wiele utrapienia, a kto przysparza wiedzy – przysparza i cierpień”.
Vanitas
Jeden z najważniejszych motywów w sztuce światowej. Nawiązując do Księgi Koheleta, koncentruje się na podkreślaniu powszechności przemijania oraz ulotności wszystkiego, co łączy się z człowiekiem. W sztukach plastycznych wiążą się z vanitas takie rekwizyty: czaszka, zegar, klepsydra, kwiaty (cięte), owoce, spalająca się świeca czy zamknięta księga.
Sebastian Stoskopff, Martwa natura wanitatywna, 1630
Pieter Claesz, Vanitas – martwa natura (1625)
Adriaen van Utrecht,Martwa natura wanitatywna z bukietem i czaszką (ok. 1642)
Anonimowy malarz, Alegoria Vanitas
Pieter Boel, Wielka martwa natura z trumną oraz symbolami władzy i bogactwa (1663)
Philippe de Champaigne, Vanitas (ok. 1671)
Vanitas Still Life with Self-Portrait, Pieter Claesz, 1628
Vanitas, Simon Renard de Saint-André, 1650
Hendrick Andriessen,Vanitas
Vanitas Vanitatum, Agostino Arrivabene
Człowiek jest bąbel
Człowiek jest bombol, szkło, lód, bajka, cień, proch, siano,
Sen, punkt, głos, dźwięk, wiatr, kwiat, nic, by go królem zwano.

/Symeon Potocki/
O ŻYWOCIE LUDZKIM
Jan Kochanowski

Fraszki to wszytko, cokolwiek myślemy,
Fraszki to wszytko, cokolwiek czyniemy;
Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy,
Próżno tu człowiek ma co mieć na pieczy.
Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława,
Wszystko to minie jako polna trawa;
Naśmiawszy się nam i naszym porządkom,
Wemkną nas w mieszek, jako czynią łątkom.
Sens życia
Kohelet wciąż poszukiwał jakiejś wartości, która nadaje życiu sens. A może lepiej byłoby brać życie, jakim jest? Egzystować? Oddychać, jeść, spać i nie zastanawiać się, po co to wszystko? Rozważ ten problem. Swoje spostrzeżenia zapisz w notatce.
Księga Koheleta, rozdz. 3, w. 1–14
(1) Wszystko ma swój czas, i jest wyznaczona godzina na wszystkie sprawy pod niebem:
(2) Jest czas rodzenia i czas umierania, czas sadzenia i czas wyrywania tego, co zasadzono,
(3) czas zabijania i czas leczenia, czas burzenia i czas budowania,
(4) czas płaczu i czas śmiechu, czas zawodzenia i czas pląsów,
(5) czas rzucania kamieni i czas ich zbierania, czas pieszczot cielesnych i czas wstrzymywania się od nich,
(6) czas szukania i czas tracenia, czas zachowania i czas wyrzucania,
(7) czas rozdzierania i czas zszywania, czas milczenia i czas mówienia,
(8) czas miłowania i czas nienawiści, czas wojny i czas pokoju.
(9) Cóż przyjdzie pracującemu z trudu, jaki sobie zadaje?
(10) Przyjrzałem się pracy, jaką Bóg obarczył ludzi, by się nią trudzili.
(11) Uczynił wszystko pięknie w swoim czasie, dał im nawet wyobrażenie o dziejach świata, tak jednak, że nie pojmie człowiek dzieł, jakich Bóg dokonuje od początku aż do końca.
(12) Poznałem, że dla niego nic lepszego, niż cieszyć się i o to dbać, by szczęścia zaznać w swym życiu.
(13) Bo też, że człowiek je i pije, i cieszy się szczęściem przy całym swym trudzie – to wszystko dar Boży.
(14) Poznałem, że wszystko, co czyni Bóg, na wieki będzie trwało: do tego nic dodać nie można ani od tego coś odjąć. […]
1. W przywołanym fragmencie nie pojawia się słowo marność. Dlaczego?
2. Nazwij figurę stylistyczną, która występuje w wersetach 2–8.
Jakie pełni ona funkcje?
3. Udowodnij, że przywołany fragment Księgi Koheleta jest pesymistyczny.
4. Udowodnij, że podany fragment Księgi Koheleta jest optymistyczny.
5. Scharakteryzuj obraz Boga widoczny w przywołanym tekście.
6. Nazwij propozycję ludzkiego życia zaproponowaną w przywołanym fragmencie Księgi Koheleta.
ZASTANÓW SIĘ
Księga Koheleta, rozdz. 5, w. 17–19

(17) Oto, co ja uznałem za dobre: że piękną jest rzeczą jeść i pić, i szczęścia zażywać przy swojej pracy, którą się człowiek trudzi pod słońcem, jak długo się liczy dni jego życia, których mu Bóg użyczył: bo to tylko jest mu dane.
(18) Dla każdego też człowieka, któremu Bóg daje bogactwo i skarby i któremu pozwala z nich korzystać, wziąć swoją część i cieszyć się przy swoim trudzie – to Bożym jest darem.
(19) Taki nie myśli wiele o dniach swego życia, gdyż Bóg go zajmuje radością serca.
O miłości w Starym Testamencie
(Pieśń nad Pieśniami)
Pieśń nad Pieśniami
Pieśń nad Pieśniami znajduje się w Starym Testamencie. Nie znamy jej autora. Prawdopodobnie było ich wielu, choć długi czas za twórcę uważano króla Salomona. W obecnym kształcie została spisana prawdopodobnie między VI a III w. p.n.e.
Jeden z mędrów starożytnego Izraela powiedział, że "wszystkie księgi Pisma są święte, ale Pieśń nad Pieśniami jest Święta nad Świętymi".
Koloryt odmalowanych w księdze pejzaży wskazywałby na Ziemię Świętą, na okolice Jerozolimy.
Tytuł Pieśń nad Pieśniami znaczy tyle co 'najdoskonalsza pieśń'. Jest to jedyna w całej Biblii księga, w której nie ma mowy bezpośrednio o Bogu ani o narodzie wybranym. Rozumiana w znaczeniu dosłownym jest ona po prostu poematem lirycznym o tematyce miłosnej.
Stanowi pochwałę ludzkiej miłości, biorącej swój początek w Bogu.
W Pieśni nad Pieśniami należy widzieć również przypomnienie pierwotnej prawdy o mężczyźnie i kobiecie, którzy mogą się sobie wzajemnie oddać tylko w miłości. Inne księgi mądrościowe nie podkreślają tego znaczenia, a rolę kobiety ukazują w zadaniu rodzenia potomstwa i prowadzenia domu.
Pieśń nad Pieśniami wzbogaciła więc pojęcie małżeństwa, w którym miłość jest najwyższą wartością, tworzącą prawdziwą równość między mężczyzną a kobietą.


Pieśń nad Pieśniami ukazuje nierozerwalny związek mężczyzny i kobiety oraz ich wyłączną wierność. W czasach poligamii – która występowała nawet w Izraelu – było to ukazanie prawdy zawartej w stworzeniu człowieka.
Interpretacja najstarsza i pierwotna tej księgi biblijnej – zarówno żydowska, jak i chrześcijańska – jest religijna. Według niej Pieśń nad Pieśniami jest alegorią miłości, jaką Bóg okazuje człowiekowi.
Urzeczywistnianie się oblubieńczego odniesienia uwidacznia się na wielu płaszczyznach: Jahwe – Izrael, Mesjasz – naród wybrany, Chrystus – Kościół.
sens dosłowny
sens alegoryczny
OBLUBIENIEC
OBLUBIENICA
BÓG
NARÓD WYBRANY
JEZUS
KOŚCIÓŁ
tradycja judaistyczna
tradycja chrześcijańska
Dialog zakochanych
Pieśń nad Pieśniami ma kształt dialogu pomiędzy Oblubieńcem i Oblubienicą (z rzadka odzywają się tu inne osoby: bracia Oblubienicy i chór).
Całość złożona jest z sześciu pieśni.

DUCH ŚWIĘTY
MATKA BOSKA
Pieśń I: Nawiązanie znajomości (PnP 1:2-2:7)
Pieśń II: Wzrost i dojrzewanie miłości (PnP 2:8-3:5)
Pieśń III: Sprowadzenie oblubienicy (PnP 3:6-5:1)
Pieśń IV: Miłość wystawiona na próbę (PnP 5:2-6:10)
Pieśń V: Opis piękności oblubieńca (PnP 6:11-8:4)
Pieśń VI: Pochwała miłości (PnP 8:5-14)

Bohaterowie Pieśni nad Pieśniami
Oblubienica
Oblubieniec
https://www.epodreczniki.pl/reader/c/131473/v/30/t/student-canon/m/j0000000BSB1v38#j0000000BSB1v38_0000001K
Oblubienica:
Oblubieniec:
- wyidealizowany
- stały
- posiada słabości,
- zmienia się, dojrzewa do miłości
"Mój miły jest mój, a ja jestem jego."
Bohaterowie występują w przebraniu. On przedstawiany jest najczęściej jako pasterz, lecz nazywany bywa również królem. Przychodzi on i znika w sposób nagły i tajemniczy. Jest "promienny bielą" i pachnie drogocennymi maściami i olejkami. Wykonuje czynności symboliczne: zrywa lilie, mirrę z balsamem, spożywa świeży miód i przechadza się w ogrodach pośrod lilii, orzechów, świeżych winnici nad źródłami wody.

Ona jest dziewczyną z ludu, pozbawioną ojca, zdaną na łąskębraci, którzy jej nie kochają i wykorzystują do pracy w winnicy w skwarze słońca. Pasterka bywa jednak nazywana księżniczką, winnicą, a przede wszystkim ogrodem. I tak na przykład mówi ukochany do ukochanej:

Ogrodem zamkniętym jesteś, siostro ma, oblubienico,
Ogrodem zamkniętym, źródłem zapieczętowanym.
Ogród zamknięty to własność wyłączna - należy on tylko do oblubieńca, a może i do niego jeszcze nie należy, może dopiero ma się przed nim otworzyć.
Oblubienica znaczy dla swego miłego więcej niż cały harem królewski:
Sześćdziesiąt jest królowych i nałożnic osiemdziesiąt, a dziewcząt bez liczby, lecz jedyna jest moja gołąbka, moja nieskalana.
Marca Chagalla Pieśń nad pieśniami
PIEŚŃ CZWARTA
OBLUBIENICA:
2 Ja śpię, lecz serce me czuwa:
Cicho! Oto miły mój puka!
"Otwórz mi, siostro moja, przyjaciółko moja,
gołąbko moja, ty moja nieskalana,
bo pełna rosy ma głowa
i kędziory me - kropli nocy".
3 "Suknię z siebie zdjęłam,
mam więc znów ją wkładać?
Stopy umyłam,
mam więc znów je brudzić?"
4 Ukochany mój przez otwór włożył rękę swą,
a serce me zadrżało z jego powodu.
5 Wstałam, aby otworzyć miłemu memu,
a z rąk mych kapała mirra,
z palców mych mirra drogocenna
- na uchwyt zasuwy.


6 Otworzyłam ukochanemu memu,
lecz ukochany mój już odszedł i znikł;
życie mię odeszło, iż się oddalił.
Szukałam go, lecz nie znalazłam,
wołałam go, lecz nie odpowiedział.
7 Spotkali mnie strażnicy, którzy obchodzą miasto,
zbili i poranili mnie,
płaszcz mój zdarli ze mnie
strażnicy murów.
8 Zaklinam was, córki jerozolimskie:
jeśli umiłowanego mego znajdziecie,
cóż mu oznajmicie?
Że chora jestem z miłości.
http://www.nonpossumus.pl/ps/Pnp/1.php
Grajmy Panu na cytrze. Biblijne psalmy
Hendrick ter Brugghen, Król Dawid grający na harfie, 1628
Modlitwa
Religijni Żydzi oddawali i nadal oddają cześć swemu Bogu Jahwe. Kiedyś przede wszystkim składali w ofierze zwierzęta oraz płody rolne. Z czasem jednak (ok. 2000 lat temu) ważniejszą niż ofiara formą kultu stała się modlitwa. O tym, że Żydzi do Boga kierowali też słowa, zaświadcza Biblia. Jeden z najważniejszych fragmentów Nowego Testamentu przedstawia Chrystusa, który uczy modlitwy Ojcze nasz. Jezus z pewnością wielokrotnie zwracał się do Boga, również recytując lub śpiewając psalmy. To właśnie one staną się teraz przedmiotem naszej refleksji.
Czym jest modlitwa?
ZASTANÓW SIĘ
Czym jest psalm?
Anna Kamieńska
Trzy przestrzenie Psalmów Dawidowych
Psalmy to pieśni śpiewane przez starożytnych Hebrajczyków na chwałę Boga, modlitwy – thilim – ułożone w różnych wiekach i przez wielu autorów. Psalm – po hebrajsku mizmor – to pieśń religijna wykonywana przy akompaniamencie instrumentu strunowego. Najstarsze pochodzą z XI, ostatnie – z V wieku p.n.e..
Najczęściej powstawały jako pieśni okolicznościowe i przygodne, wiązały się z określonymi wydarzeniami z życia twórcy lub z sytuacją historyczną.
Autorstwo króla Dawida przyjmuje się w stosunku do 73 psalmów, 12 psalmów ułożył i skomponował muzyk Asaf, pozostałe są dziełami potomków Koracha. Jednak twórcza indywidualność Dawida tak zaciążyła nad charakterem całości, że mówimy zwykle ogólnie o Psałterzu Dawidowym. Psałterz Dawidów – tak też nazwał swoją księgę genialnych przekładów-parafraz Jan Kochanowski.
– swobodna przeróbka dzieła, zachowująca oryginalny sens, choć zmieniająca formę.
PARAFRAZA
Anna Kamieńska
Bóg Starego Testamentu i człowiek w Psalmach
Czym są psalmy w istocie? Psallein znaczy po grecku „opiewać”. Są modlitwami i pieśniami modlitewnymi.
Są to modlitwy błagalne, dziękczynne, złorzeczące, chwalebne, towarzyszące wstępowaniu po stopniach świątyni (pieśń stopni – szir ha maalot), towarzyszące obrzędowi koronacji czy zaślubin.
DEFINICJA SŁOWNIKOWA
(gr. psalmos – dosł. „dźwięk instrumentu strunowego” […]) – hebrajska pieśń religijna o charakterze modlitewno-hymnicznym. Zbiór psalmów w liczbie 150 wchodzi w skład pism Starego Testamentu. Rozróżnia się wśród nich rozmaite grupy utworów: hymny pochwalne sławiące potęgę i dobroć Jahwe, pieśni dziękczynne, patriotyczne, królewskie, żałobne, pokutne, profetyczne, błagalne i in.
Anonimowe dzieło z ok. 1200 r. n.e. przedstawia króla Dawida grającego na harfie.
W sztuce często prezentowano Dawida jako siedzącego na tronie króla grającego na instrumencie, zazwyczaj na flecie, cytrze lub harfie. Bibliści uważają natomiast, że Dawid nie grał na harfie, lecz na podobnej do niej lirze zwanej kinnor.
Representation of a Kinnor David at the City of David, Jerusalem
Psalmy były wykonywane przy akompaniamencie instrumentu. Bardzo ważną cechą psalmów jest więc
meliczność, czyli śpiewność, rytmiczność, liryczność.
To także wskazówka, do którego rodzaju literackiego należy zaliczać dzieła należące do tego gatunku. Trzeba jednak pamiętać, że: – podział na rodzaje literackie ma grecki rodowód, – psalmy powstawały długo przed tym, zanim ustalenia na temat tego podziału pojawiły się w dziełach o charakterze teoretycznoliterackim. Mimo wszystko nie popełnia się błędu, nazywając starotestamentowe psalmy (oraz pisane także dziś utwory o tym charakterze)
poezją.
Dawida uznano przecież za najwybitniejszego żydowskiego poetę i porównywano go np. z Rzymianinem Horacym.
Dziś mamy kilkanaście nowych przekładów psalmów. Najbardziej znaną ostatnią próbą jest przekład Czesław Miłosza dokonany z języka hebrajskiego, którego poeta uczył się specjalnie dla tej pracy. Nie można jednak zapomnieć o przekładach Leopolda Staffa, Wojciecha Bąka, Romana Brandstaettera czy Marka Skwarnickiego.
Starotestamentowa księga zawierająca psalmy nazywana jest po prostu Księgą Psalmów albo Psałterzem.
W okresie staropolskim, tzn. do XVII wieku, pojawiał się również tytuł Żołtarz.
Psalmy w przekładach
Psałtetrz floriański pochodzący z końca XIV wieku
https://pl.wikipedia.org/wiki/Psa%C5%82terz_floria%C5%84ski
Strona tytułowa Psałterza Dawidów Jana Kochanowskiego, 1579
Pojedynek Dawida z Goliatem
Dawid i Goliat Caravaggia
https://pl.wikipedia.org/wiki/Dawid_i_Goliat
The Young David Gathering Stones for his Slingsho
by Domenico Fetti
Psalm 1
Dwie drogi życia
http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=834
Psalm 8
Pochwała wielkości Stwórcy i godności człowieka

http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=841
Psalm 130
Z otchłani grzechu ku Bożemu miłosierdziu

http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=963
Psalm 138
Dziękczynienie

http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=971
Religijny współczesny Żyd czyta Księgę Psalmów, stojąc pod Ścianą Płaczu,
czyli jedynym zachowanym fragmencie Świątyni Jerozolimskiej
Źródło: Brian Jeffery Beggerly, Mężczyzna czytający psalmy, 2007, licencja: CC BY 2.0
Należy do psalmów mądrościowych,
wyznacza określony model życia oparty na wierze i cnocie,
ukazuje pozytywny wzorzec osobowy człowieka żyjącego w zgodzie z zasadami wiary i etyki, blisko Boga,
wobec zmienności losu i świata jego wiara i przekonania są stałe - taki człowiek przypomina "drzewo zasadzone nad płynną rzeką",
antywzorem osobowym jest tu grzesznik - człowiek występny, którego Bóg ukarze na Sądzie Ostatecznym,
porównanie dwóch postaw prowadzi do wniosku, że jedynym właściwym drogowskazem życia jest Prawo Boże.
William Blake, Urizen
Należy do psalmów mądrościowych stanowiących refleksję nad opisem i porządkiem stworzenia świata oraz do psalmów pochwalnych,
podmiot liryczny wychwala potęgę Boga i jego miłość do ludzi,
Bóg pojmowany jest jako Stwórca - Architekt, Stwórca - Artysta (Deus artifex), który nie tylko powołał do życia świat, ale także uporządkował go i uczynił pięknym,
God as Architect/Builder/Geometer/Craftsman, The Frontispiece of Bible Moralisee
Psalm o charakterze pokutnym i motywach lamentacji,
jeden z najczęściej parafrazowanych psalmów,
przedmiotem wypowiedzi podmiotu lirycznego jest wyrażenie schruchy za popełnione grzechy i prośba o wybaczenie,
motyw wołania do Boga z głębokości (grzech, upadek),
Bóg jako sprawiedliwy Sędzia,
przebaczenie jako dar łaski Bożej,
tragizm, dramatyzm wypowiedzi.
Psalm dziękczynny,
Podmiot liryczny dziękuje Bogu za Jego wsparcie i opiekę,
chwali sprawiedliwość Stwórcy.
Modlitwa wieków, czyli rozmowy człowieka z Bogiem w świetle wybranych utworów z Księgi Psalmów.
Po co człowiek się modli?
W jakich sytuacjach człowiek się modli?”,
Charakter dawnej poezji psalmicznej wynika ze specyfiki języka hebrajskiego. Podstawową jednostką formalną wiersza jest
werset
zbudowany z kilku członów, o których rytmie decyduje układ akcentów wyrazowych. Dlatego też współczesne polskie tłumaczenia hebrajskich psalmów stosują rozmaite typy
nierymowanego wiersza wolnego
. Podstawowym elementem poetyki starożytnego psalmu jest
paralelizm
, który wprowadza do tekstu specyficzny rytm. Obok tego dla poetyki psalmu są charakterystyczne również rozmaite typy
instrumentacji głoskowej
(np. asonanse, aliteracje),
akrostychy
czy rozmaite typy
powtórzeń
. Oczywiście, większość z tych rozwiązań poetyckich
jest niemożliwa do przełożenia z powodu ograniczeń, jakie nakładała i nakłada na tłumacza polszczyzna.
Psalm 109
Biada przewrotnemu nieprzyjacielowi!

http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=942
Praca domowa
Przeczytaj przywołane w podręczniku psalmy. Dokonaj ich analizy i interpretacji, a swoje wnioski zapisz w tabeli.
1. Typ psalmu.
2. Obraz człowieka.
3. Obraz Boga.
4. Relacje między człowiekiem a Bogiem
5. Środki artystyczne, sposób formułowania myśli.
np.
1. Pokutny (lamentacyjny).
2. Grzesznik, człowiek przyznający się do upadku moralnego, słaba, samotna istota, ktoś zagubiony i przerażony.
3. Surowy, lecz młosierny Sędzia.
4. Człowiek szuka wsparcia u Boga, prosi Go o wybaczenie grzechów, Bóg jest dla człowieka ucieczką - ratunkiem przed grzechem, człowiek boi się Boga, ale pragnie spotkania z nim.
5. Monolog liryczny, liryka zwrotu do zdresata, apostroficzność, pytania retoryczne, styl podniosły, wykrzyknienia, paralelizmy.

Psalm 130
WAŻNE POSTACIE BIBLIJNE
Nowy Testament
Cztery Ewangelie

Dzieje Apostolskie


Listy apostolskie


Apokalipsa św. Jana

(Mateusza, Marka, Łukasza, Jana)
Mówią o pierwszych gimnach chrześcijańskich, o rozprzestrzenaniu się Dobrej Nowiny w krajach północnej części Morza Śródziemnego, opisują głównie dzieje apostołów Piotra i Pawła, o innych tylko wspominają; obejmuj około 30 lat - od narodzin Kościoła w dzień zesłania Ducha Świętego do uwięzienia Pawła w Rzemie; autorem księgi jest Łukasz Ewangelista, uczeń i towarzysz Pawła z Tarsu, który uczestniczył w wielu opisywanych przez siebie wydarzeniach.
Spośród 21 listów autorem 13 jest Paweł z Tarsu; listy powstawały w związku z konkretnymi potrzebami gmin chrześcijańskich, zawierają naukę o Bogu i Dobrej Nowinie, a także praktyczne wskazówki dotyczące życia i zachowania, norm moralnych i obyczajowych; są źródłem historycznych informacji o wczesnym Kościele.
Księga prorocza, wizja ukazująca za pomocą tajemniczych symboli przyszłe losy ludzkości i koniec świata.
Samson Slaying the Lion (1628) by Peter Paul Rubens
Peter Paul Rubens, Samson i Dalila
Na czym polega kulturotwórcza rola Biblii?
Tadeusz Żychniewicz nazwał Biblię "
księgą spraw człowieczych
", bo podjęte w niej zostały
uniwersalne problemy egzystencjalne.

Marian Filipiak tak wyjaśniał
ponadczasowy wymiar zapisanych w Biblii pouczeń:
"Adam to nie nazwa jednostki ludzkiej - to nazwa pewnej ludzkiej sprawy, opis ludzkiego dramatu, to nazwa mojej sprawy. Historia Adama znaczy więcej niż historia Adama - oznacza historię, w której każdy z nas przechodzi przez jakąś pokusę i upadek. Kiedy czytam o dziejach Dawida, Absaloma czy Eliasza, syna marnotrawnego czy Samarytanina, myślę o tragediach rodzinnych, o zbuntowanych dzieciach(...) Losy postaci biblijnych są przykładem wzlotów i upadków ludzkich, wielkości i głębi ludzkich poczynań."
Stworzenie Adama (jeden z najbardziej znanych fresków Michała Anioła)
Michał Anioł, Stworzenie Ewy
1. Jaką pozycję zajmuje człowiek wśród innych stworzeń?
2. Co zadecydowało o wyniesieniu człowieka ponad inne stworzenia?
3. W jaki sposób Bóg powołał człowieka do życia?
4. Jak odczytać stworzenie kobiety – czy jest równa mężczyźnie i dlaczego została stworzona?
Adam and Eve. The Fall of Man by Hendrik Goltzius
Michał Anioł
Benjamin West, Wygnanie Adama i Ewy, 1791
Franz Floris, Kain i Abel
Léon Bonnat, Hiob
Parabola i jej funkcja w Ewangeliach
Ewangeliści różnili się osobowością i charakterem. Każdy z nich opisał to, co zobaczył, oraz to, o czym słyszał, w sposób dla niego właściwy. Każdy w inny sposób podszedł do opisu życia Chrystusa. Dzięki temu mamy pełny obraz Jezusa: Człowieka, Boga, Zbawiciela i Mesjasza.
Wszystkie symboliczne stworzenia utożsamiane z Ewangelistami mówią najpełniej o samym Jezusie Chrystusie, co potwierdza tekst odkryty na marmurowym bloku w okolicach Lidii:
"Jak człowiek cierpiał, jak lew zwyciężył, 
jak orzeł wzleciał, jak wół został zabity na ofiarę"
Symbolika ta ma swój początek w księdze Ezechiela i proroctwie mówiącym o rydwanie Bożym oraz w opisie czterech strażników Bożego tronu w Apokalipsie św. Jana.
http://biblia.wiara.pl/doc/423053.Symbole-Ewangelistow
Jordaens Jacob, Czterech Ewangelistów
Najmłodsza jest Ewangelia według św. Jana pochodząca z ok. 95-100 r.n.e.
Przy całej ciągłości i jedności Biblii
w Nowym Testamencie pojawia się pewne novum:
osoba Jezusa Chrystusa (Christos - gr. "ten, kto został namaszczony"),
ewangelia (Dobra Nowina - zapowiedź nadejścia królestwa Bożego i zbawienia; istotą Dobrej Nowiny przyniesionej przez Chrystusa jest przede wszystkim on sam ),
Trójca Święta,
kwestie etyczne związane z Chrystusem, który ustanawia nowe zasady postępowania zakotwiczone w miłości Boga i bliźniego - szczególnie miłosierdzie (zwłaszcza Ewangelia wg św. Łukasza), wyraźne wezwanie do miłości nieprzyjaciół, zasada nieoddawania złem na zło (w ST obowiązywała zasada odwetu "oko za oko, ząb za ząb").
Poszczególne ewangelie zostały napisane z myślą o różnych odbiorcach.
To właśnie wpłynęło na wybór materiału, jego ułożenie i różne ujęcia -
cztery portrety Jezusa.
Jak powstawały Ewangelie?
The Four Evangelists by Artus Wolffort
Ewangelie powstawały na przestrzeni lat.
Można wyróżnić trzy etapy ich narodzin:
1. Tradycja ustna - nauczanie Jezusa i jego cudowne czyny stały się podstawą dla ewangelicznego przekazu ustnego.
2. Nauczanie bezpośrednich świadków - apostołów, którzy posłuszni poleceniu Chrystusa przekazywali ustnie Dobrą Nowinę ("Jezus, będąc do niedawna nauczycielem, sam stał się przedmiotem nauczania.")
3. Redakcja (selekcja materiału oraz spisywanie wybranych słów oraz czynów Jezusa).
Czy wszyscy Ewangeliści byli bezpośrednimi świadkami nauczania Jezusa?
Caravaggio, Powołanie Mateusza
Łukasz i Marek nie byli świadkami nauczania Jezusa,
lecz znali fakty od apostołów.
Marek był uczniem Piotra,
a Łukasz Pawła.
Mateusz

Był on celnikiem. Pewnego dnia przed jego kantorek przybył Jezus i rzekł: ,,Pójdź za mną". Ten wywrócił swój stolik i poszedł za Chrystusem. Z poborcy podatków przeobraził się w apostoła. Ikony najczęściej przedstawiają Mateusza z Ewangelią w ręku, w towarzystwie uskrzydlonej postaci ludzkiej. Ewangelię rozpoczyna od genealogii Jezusa.
Jan
Był on szczególnie umiłowany przez Jezusa. Poznał go podczas chrztu w Jordanie i z młodzieńczej ciekawości postanowił za nim pójść. Podczas męki pańskiej jako jedyny z uczniów przybył na Golgotę, tam Jezus polecił mu zaopiekować się Maryją: "Rrzekł do Matki: Niewiasto, oto syn Twój. Następnie rzekł do ucznia: Oto Matka twoja. I od tej godziny uczeń wziął Ją do siebie".
Symbolem Jana jest orzeł, ponieważ ze wszystkich stworzeń tylko orzeł potrafi patrzeć prosto w słońce, a właśnie ze wszystkich pisarzy Nowego Testamentu Ewangelista Jan ma najbardziej przenikliwe spojrzenie, pomagające rozróżniać odwieczne tajemnice, odwieczne prawdy, przenikające umysł Boży.
Tradycja chrześcijańska głosi, że Mateusz poniósł śmierć męczeńską. Okoliczności jego śmierci nie są do końca znane. Według niektórych zginął w Etiopii, inni uważają, że został ścięty mieczem w Persji. Od X wieku jego grób mieści się w Solerno.
Łukasz
Był poganinem, ale przeszedł na chrześcijaństwo. Nie poznał osobiście Jezusa, ale możliwe, że spotkał jego matkę. Gdy Paweł Apostoł przybył w jego strony i nauczał o Jezusie, młody lekarz postanowił za nim wyruszyć, aby usłyszeć więcej. Swą Ewangelię napisał w oparciu o słowa innych - w tym apostołów. Napisał również Dzieje Apostolskie. Według przekazów Łukasz zmarł śmiercią męczeńską w Beocji, w wieku 84 lat.
Jego symbolem jest wół, gdyż jest zwierzęciem roboczym i ofiarnym, a tak właśnie Łukasz przedstawia Jezusa, jako wielkiego sługę ludzi i jako ofiarę za całą ludzkość.
Marek
Podobnie jak Łukasz ,,nie widział, a uwierzył" w Jezusa. Swą Ewangelię napisał u boku św. Piotra w Rzymie. Cechą charakterystyczną jego ewangelii jest przystępność, prosty język, łatwość w odbiorze. Ewangelia św. Marka uchodzi także za najkrótszą. Tradycja głosi, że Marek został umęczony ok. 68 roku.
Każda Ewangelia ma swój przewodni temat i nieco inaczej przedstawia Jezusa.
u Mateusza
- myśl przewodnia całej Ewangelii sprowadza się do następującej tezy: w osobie, w życiu, w czynach i w nauce Jezusa urzeczywistniły się wszystkie proroctwa mesjańskie Starego Testamentu, Jezus to Mesjasz;
u Marka
- Jezus jest Synem Bożym; Marek tezę tę udowadnia, opisując przede wszystkim cuda czynione przez Jezusa, jego mądrość i zwycięstwo nad szatanem;
u Łukasza

- na pierwszy plan wysuwa się temat męki i zmartwychwstania Jezusa, zatem Chrystus jawi się tu przede wszystkim jako Zbawiciel całej ludzkości; Łukasz kładzie nacisk na wartość i potrzebę modlitwy; wysoko ocenia ubóstwo, gdyż bogactwa stanowią dla człowieka zagrożenie; w Łk poważną rolę odgrywają kobiety: Maria (to wokół niej skupia się historia dzieciństwa Jezusa, u Mt w jej centrum stoi Józef), prorokini Anna, nawrócona grzesznica, Marta i inne; będąc lekarzem Łukasz zwracał dużą uwagę także na uzdrowienia chorych przez Jezusa;
u Jana
- Jezus to ten, który objawia Ojca.
Zwiastowanie
Pokłon Trzech Króli
Jan Chrzciciel
Salome
Salome
Kuszenie Jezusa na pustyni
Liczne uzdrowienia chorych
Powołanie apostołów
Uzdrowienie sługi setnika
Ożywienie zmarłego w Nain
Obmycie stóp Chrystusa
Rozmnożenie chleba
Chrystus w domu Marii i Marty
Wjazd Jezusa do Jerozolimy
Zdrada Judasza
Pocałunek Judasza
Ostatnia wieczerza
Pojmanie Jezusa, Hieronim Bosch
Zaparcie się Apostoła Piotra, Caravaggio
Chrystus przed Piłatem, Mihály Munkácsy
Antonio Ciseri, Ecce Homo
Caravaggio, Ecce Homo
Cierniem koronowanie Antoona van Dycka
Judasz zwraca srebrniki Rembrandta
Jezus ukrzyżowany Rubensa
Chrystus dźwigający krzyż Boscha
Złożenie do grobu Tycjana
Wieczerza w Emmaus Caravaggia
Wniebowstąpienie, Jan Matejko
Wniebowstąpienie, Benjamin West
Przypowieści ewangeliczne
Przypowieść o siewcy
Miłosierny Samarytanin
Przypowieść o słudze wiernym i niewiernym
Nieurodzajne drzewo figowe
Przypowieść o ziarnku gorczycy i o zaczynie
Przypowieść o uczcie
Zaginiona owca
Syn marnotrawny
Obrotny rządca
Bogacz i ubogi Łazarz
Faryzeusz i celnik
Przypowieść o minach
Przypowieść o przewrotnych rolnikach
Grosz wdowi
Pieter Claesz Soutman, Czterej Ewangeliści
Saint Matthew by Guido Reni, 1621
El Greco, Święci Piotr i Paweł
gr. apostolos = wysłaniec
przykłady:
PRZYPOWIEŚĆ (gr. parabole, hebr. maszal) – to gatunek literatury moralistycznej, którym w NT określa się nauki Jezusa nawiązujące do sposobu nauczania rabinów.

Przypowieść to utwór narracyjny, w którym przedstawione postacie i zdarzenia stanowią przykłady uniwersalnych prawideł ludzkiej egzystencji. Prosta fabuła staje się tylko pretekstem do przekazywania głębszych treści o charakterze moralnym, filozoficznym czy religijnym.

Przypowieść ma dwa znaczenia: dosłowne (literalne) oraz ukryte (metaforyczne/alegoryczne).
Właściwa interpretacja paraboli wymaga zatem przejścia od znaczenia dosłownego do ukrytego znaczenia metaforycznego/alegorycznego.

Postawy i dziania bohaterów, przedstawione sytuacje i zdarzenia, poddane pewnej celowej schematyzacji, służą przekazaniu sensu nadrzędnego.

UWAGA!
Od biblijnych przypowieści bierze początek cały literacki sznur utworów parabolicznych.
Pisarze późniejszych epok polubili szyfrowanie głębokich prawd pod prostą fabułą.
Znakomitymi przykładami mogą być powieści takie jak:
Dżuma Alberta Camusa
oraz
Proces Franza Kafki
.
"Powiedział też do niektórych, co ufali sobie, że są sprawiedliwi, a innymi gardzili, tę przypowieść: "Dwóch ludzi przyszło do świątyni, żeby się modlić, jeden faryzeusz a drugi celnik. Faryzeusz stanął i tak w duszy się modlił: "Boże, dziękuję Ci, że nie jestem jak inni ludzie, zdziercy, oszuści, cudzołożnicy, albo jak i ten celnik. Zachowuję post dwa razy w tygodniu, daję dziesięcinę ze wszystkiego, co nabywam". Natomiast celnik stał z daleka i nie śmiał nawet oczu wznieść ku niebu, lecz bił się w piersi i mówił: "Boże, miej litość dla mnie, grzesznika!" Powiadam wam: Ten odszedł do domu usprawiedliwiony, nie tamten. Każdy bowiem, kto się wywyższa, będzie poniżony, a kto się uniża, będzie wywyższony"."
(Łk 18,9-14)
faryzeusz
celnik
pycha
przekonanie o własnej sprawiedliwości
pobłażliwość wobec siebie
pogarda wobec innych
skromność
pokora
nie osądza innych
- wylicza swoje dobre czyny i zasługi
- dziękuje Bogu za to, że nie jest taki jak inni
- jest pewny siebie
- przeprasza za swoje grzechy, bije się w piersi i błaga o litość
-w poczuciu swej niegodności uniża siebie i staje gdzieś w tyle świątyni
"Jezus nawiązując do tego, rzekł: "Pewien człowiek schodził z Jerozolimy do Jerycha i wpadł w ręce zbójców. Ci nie tylko że go obdarli, lecz jeszcze rany mu zadali i zostawiwszy na pół umarłego, odeszli. Przypadkiem przechodził tą drogą pewien kapłan; zobaczył go i minął. Tak samo lewita, gdy przyszedł na to miejsce i zobaczył go, minął. Pewien zaś Samarytanin, będąc w podróży, przechodził również obok niego. Gdy go zobaczył, wzruszył się głęboko: podszedł do niego i opatrzył mu rany, zalewając je oliwą i winem; potem wsadził go na swoje bydlę, zawiózł do gospody i pielęgnował go. Następnego zaś dnia wyjął dwa denary, dał gospodarzowi i rzekł: "Miej o nim staranie, a jeśli co więcej wydasz, ja oddam tobie, gdy będę wracał". Któryż z tych trzech okazał się, według twego zdania, bliźnim tego, który wpadł w ręce zbójców?" On odpowiedział: "Ten, który mu okazał miłosierdzie". Jezus mu rzekł: "Idź, i ty czyń podobnie!""
(Łk 10,30-37)
Vincent van Gogh, The Good Samaritan
Jacopo Bassano, The Good Samaritan
Uniwersalizm tej przypowieści polega na tym, że ustaliła ona na zawsze wzór człowieka służącego innym bezinteresowną pomocą.

Określenie „Miłosierny Samarytanin” oznacza dziś altruistę - człowieka szlachetnego, bezinteresownego, wielkodusznego.
Syn marnotrawny
http://malenkadroga.pl/?id=4&j=118#mt
Jakie cechy propaguje, a jakie piętnuje przypowieść?
Jakimi wartościami kierował się każdy z wymienionych bohaterów?
BOHATER Motywy postępowania

Kapłan

Lewita

Samarytanin

Zbójcy
Sposób postępowania wobec rannego
obojętność, zlekceważenie go
miłość
nienawiść, okrucieństwo, agresja
Wyjaśnij, jakie dwa modele ludzkiego myślenia i charakteru obrazuje przypowieść
(scharakteryzuj faryzeusza i celnika).
Syn marnotrawny oznacza osobę, która zgrzeszyła, lecz nawróciła się, zrozumiała swoje błędy, pragnęła się zrehabilitować.

W literaturze często nawiązywano do tego biblijnego motywu. Synami marnotrawnymi byli: Jacek Soplica (Pan Tadeusz Mickiewicza) i Andrzej Kmicic (Potop Sienkiewicza)

The Return of the Prodigal Son (1773) by Pompeo Batoni
The Prodigal Son by Geliy Korzhev
The Prodigal Son by Wilson Ong
Hieronim Bosch, Syn marnotrawny
Giovanni Francesco Barbieri, Powrót syna marnotrawnego
Przypowieść o siewcy
Wdowi grosz
Przypowieść o talentach
przypowieść
dydaktyzm
alegoryczność
schematyzm konstrukcji świata
obrazowość
niewielki rozmiar
narracyjność
Ojciec
Starszy syn
Syn marnotrawny
Miłosierny Bóg
Skruszony grzesznik, który powraca do Boga
Człowiek, który jest blisko Boga, nie odchodzi od Niego, ale nie rozumie zasad Jego miłości
Uniwersalne przesłanie
Każdy człowiek ma prawo do błędu, ważne jednak, by umiał się do niego przyznać i zawrócić z niewłaściwej drogi.

Warunkiem wybaczenia jest pokorne przyznanie się do winy.
O robotnikach w winnicy
Miarą człowieczeństwa staje się zdolność do aktu bezinteresownej miłości.
uniwersalizm
"Gdy podniósł oczy, zobaczył, jak bogaci wrzucali swe ofiary do skarbony. Zobaczył też, jak uboga jakaś wdowa wrzuciła tam dwa pieniążki, i rzekł: "Prawdziwie powiadam wam: Ta uboga wdowa wrzuciła więcej niż wszyscy inni. Wszyscy bowiem wrzucali na ofiarę z tego, co im zbywało; ta zaś z niedostatku swego wrzuciła wszystko, co miała na utrzymanie"."
(Łk 21,1-4)
João Zeferino da Costa, The widow's mite
'niewielka suma dana przez ubogą osobę kosztem wyrzeczeń, ale z dobroci serca'
wdowi grosz
dwa modele ludzkich charakterów
http://malenkadroga.pl/?id=5&j=105

Gospodarz winnicy
Robotnicy
Winnica
Łaskawy Bóg
Grzeszni ludzie, których Bóg hojnie obdarza darami i zaprasza do Bożego Królestwa
Boże dary, Królestwo Boże
Uniwersalne przesłanie:
Dobroć, miłość, miłosierdzie wykraczają poza granice sprawiedliwości i logiki, pozostają poza zasadami matematy- cznego, racjonalnego osądu.
Bóg nie ma obowiązku tłumaczyć się z czegokolwiek i nie musi również wyjaśniać, dlaczego jednych wynagradza bardziej szczodrze, a innym daje mniej.
http://malenkadroga.pl/?id=5&j=67#mt
Ziarno = słowo Boże, które pada na różny grunt.
Siewca = Bóg.
ziarno na drodze
ziarno na skale
ziarno między cierniami
ziarno na ziemi żyznej
Ludzie, którym diabeł zabiera słowo Boże z serca, nim je zrozumieją
Ludzie z radością przyjmują słowo Boże,
ale wierzą w nie krótko, ulegają pokusom
Ludzie, którym troski lub bogactwo
zagłuszają słowo Boże
Ludzie, którzy słuchają słowa
Bożego i zachowują je
Słabość, brak wysiłku
Powierzchowność,
chwilowy entuzjazm
Pokusy, troski codzienności
Chęć poznania Boga, wierność Bogu
brak korzenia
http://malenkadroga.pl/?id=5&j=134#mt
Podarowane przez pana sługom talenty są symbolem Bożych darów - wszelkich wartości, których pragnie człowiek.
Symbolizują zarówno dobra materialne, jak i duchowe.
Talent był jednostką wagi i wynosił około 35 kilogramów. Tak więc jeden talent srebra był naprawdę olbrzymią sumą.
Full transcript