Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

CE Eindexamenkatern: de Republiek in een tijd van vorsten

Deze prezi bevat informatie over het eindexamenonderwerp 2013 voor V6.
by

Mevrouw Nijhof

on 9 February 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of CE Eindexamenkatern: de Republiek in een tijd van vorsten

De Republiek in een tijd van vorsten
Hoe kon de Republiek zo machtig en rijk worden,
en hoe kwam aan deze voorspoed een eind?

Hoofdstuk 2. De Nederlandse
Opstand (1555-1588)

Hoofdstuk 3. Een Gouden Eeeuw voor de Republiek
Een Gouden Eeuw (1588-1648)
Hoofdstuk. 1: De Nederlanden tot de Nederlandse Opstand
Paragraaf 1.3 Karel V en de reformatie
Paragraaf 1.1
De koningen van Engeland en Frankrijk
Hoofdstuk 1.
Centralisatie en reformatie (1477-1555)

POLITIEK

Vrede in Engeland
1485 Koning Hendrik II > centralisatie
Maar: Engeland heeft een sterk parlement, het Hogerhuis en het Lagerhuis, dat tegenwicht biedt aan de macht van de koning.

Vrede in Frankrijk
1461 Lodewijk XI > centralisatie
Maar: in Frankrijk heeft de volksvertegenwoordiging, de Staten Generaal, weinig te vertellen.
Absolute macht?
Belangrijkste kritiek: protestanten vinden dat de kerk niet tussen God en de mensen in moet staan; ze leggen de nadruk op de bijbel.
1517: Maarten Luther, 95 stellingen. Hij heeft kritiek op de verkoop van aflaten.
In Nederland krijgen de ideeën van Johannes Calvijn veel invloed.
Karel V treedt hard op maar moet 1555 toegeven.
Hoe werd de Republiek het rijkste en één van de machtigste landen van heel Europa?
De laatste oorlogsjaren
De Nederlandse opstand speelt zich af, na 1576, in het zuiden en oosten. Holland en Zeeland vormen één markt.
Landbouw blijft profiteren van Oostzeehandel en van de bevolkingsgroei in de zeegewesten.
De steden en gewesten in de Republiek zijn zelfstandig. In het bestuur maken kooplieden-regenten de dienst uit.
Brabant en Vlaanderen worden zwaar getroffen. Na de val van Antwerpen in 1585 wordt Amsterdam het centrum van de Europese handel.
Paragraaf 1.2 De Nederlanden onder Bourgondiërs en de Habsburgers
De macht in de Nederlanden ligt in de middeleeuwen bij de hertog of graaf van het gewest. Die regeert samen met de Staten (per gewest).
In de 15de eeuw gaan de zuidelijke gewesten bij het Bourgondische Franse rijk horen.
Bourgondische vorsten > centralisatie. Gevolg 1466: Staten Generaal, waarin alle gewesten vertegenwoordig worden. Afspraken over centrale staatskas.
1477: de Nederlanden komen onder gezag van het Habsburgse (Duitse) rijk > Karel V.
1515: Karel V. "Heerser over een rijk waar de zon nooit onderging".
Karel V zet de politiek van centralisatie Bourgondiers voort > 1531: Raad van State (adviescollege bestaande uit de belangrijkste edelen van de Nederlanden).
Karel V stelt een landvoogd aan die de macht krijgt in Nederland. In de gewesten kiest hij een stadhouder als plaatsvervanger.
Na zijn dood in 1555 wordt zijn zoon Filips II heer der Nederlanden.
Engeland - Frankrijk - de Nederlanden
Opdracht: "krachtenveld"
Welke politieke, economische, godsdienstige ontwikkelingen zijn er in Nederlanden en de omringende landen in de periode (1477-1555)
* Periode van centralisatie:
1477 > Nederlanden komen onder Habsburgs gezag.
1555 > Karel V doet afstand van de Nederlanden
* Hoe zat 't ook alweer?
Politiek van centralisatie :
Engelse koning > centralisatiepolitiek. Echter, macht parlement is groot!
Franse koning > centralisatiepolitiek. Macht Staten Generaal veel kleiner.
Karel V > Keizer van het Duitse Habsburgse Rijk. Hij neemt centralisatiepolitiek over van de Bourgondiërs.
Karel V
regeert van 1515-1555
Karel V is de baas, maar de Nederlanden zijn een afzonderlijk en onafhankelijk deel van het Habsburgse (Duitse) Rijk.
Alle 17 Nederlanden worden vertegenwoordigd in de Staten Generaal.
Karel benoemt in de Nederlanden een landvoogd - een familielid, dus macht blijft bij hem - en hij benoemt in de meeste gewesten een stadhouder. Die van Holland wordt gezien als de belangrijkste!
Echter, de soevereiniteit (het hoogste gezag) blijft bij Karel V en zijn erfgenamen rusten.
De Nederlanden
Johannes Calvijn
Belangrijkste gedachte: predestinatie.
De mens moest een sober en vroom leven leiden.
Calvijn vond, net als Luther, dat het volk de overheid moest gehoorzamen.
De overheid moest op haar beurt toezien op het juiste geloof en gedrag van haar onderdanen.
Maar als de overheid dat niet deed, kon het volk volgens Calvijn in opstand komen.
Paragraaf 1.3 Karel V en de reformatie
Opdracht: "de wederdopers"
#Tijdens de reformatie valt het christendom uiteen in twee kampen: de Rooms-katholieke kerk en de verschillende protestantse kerken.
"Stelling: de ideeën van Johannes Calvijn hebben geleid tot de Nederlandse Opstand. Als Maarten Luther voet aan de grond had gekregen was het anders verlopen".
Nederland
Paragraaf 1.4 Economie en maatschappij in de Nederlanden
"Graanschuur van Europa"
Les 2
Les 3
Kernbegrippen
haringvangst
moedernegotie
feodaliteit
commercialisering
autonomie
http://goudeneeuw.ntr.nl/krant/afleveringen/#/overzicht/4/
1477 - 1555: Politiek, economisch en religieus
Hoofdstuk 2. Het ontstaan van de Republiek
Hoe ontstonden de Nederlandse Opstand en de Nederlandse Republiek en wat waren de godsdienstige en economische gevolgen daarvan voor de Nederlanden in de periode 1555-1588?
Paragraaf 2.1 Rust in Engeland, oorlog in Frankrijk.
1553 Bloody Mary is katholiek, trouwt met Philips II.
1558 Elisabeth I (de Virgin Queen) is protestants.
Tegenstanders: Filips II en haar katholieke nicht Maria Stuart.
1588: de "onoverwinnelijke" Armada
Elisabeth overwint > lange periode van rust in Engeland
Engeland
Paragraaf 2.1
Oorlog in Frankrijk
Na 1555: groei Franse calvinisten (Hugenoten)
Vanaf 1562: burgeroorlog tussen katholieken en protestanten.
Zuid-Frankrijk > Hugenoten
Noord-Frankrijk > Katholieken
1572: Bloedbruiloft of Barthelomeusnacht.
De Bloedbruiloft 1572
Individuele opdracht
a. Wie werden het slachtoffer van de
bloedbruiloft?
b. Vergelijk de bloedbruiloft met de inquisitie van Karel V. Noem een verschil en een overeenkomst.
Opdracht: oorzaak en gevolg
Over de bloedbruiloft en de Nederlandse Opstand
Lees de recensie over de biografie van K.W. Swart en geef per tweetal antwoord op de volgende vragen.
1. Na de Parijse bloedbruiloft in de Bartholomeusnacht in 1572 schrijft Willem van Oranje aan zijn broer Jan van Nassau: "Zou de Bartholomeusnacht niet bestaan hebben, dan zouden we Alva de baas hebben kunnen worden. Licht deze uitspraak toe.
2. In hoeverre kunnen we de bloedbruiloft hierdoor als een Nederlandse nationale aangelegenheid beschouwen?
Paragraaf 2.2
De Nederlandse Opstand
Paragraaf 2.2 Nederlandse opstand! (1566-1576)
Oorzaken:
Toenemende centralisatie (belasting) en afnemende autonomie van de Nederlanden.
Toenemende geloofsvervolging.

Aanleiding:
5 april 1566 "smeekschrift" aan Margaretha van Parma. Zij beloofde matiging van geloofsvervolging.
Reactie protestanten: hagenpreken en de Beeldenstorm (1566-1567)
Augustus 1567: Margaretha wordt opgevolgd door Alva.
Nóg krachtiger centralisatie (Tiende Penning)
Nóg krachtiger geloofsvervolging.
De Nederlandse Opstand begint
1568: Willem van Oranje valt samen met de geuzen uit Duitsland en Engeland de Nederlanden binnen.
1572: "Op 1 april verloor Alva zijn bril"
Veel steden sluiten zich bij de Geuzen aan.
Door het uitblijven van een aanval door de Hugenoten in het zuiden (je weet wel waarom!) kon Alva terugslaan.
1576 Pacificatie van Gent: de 17 gewesten zouden gezamenlijk de Spanjaarden verjagen.
Paragraaf 2.3 De stichting van onze Republiek
1579 Unie van Atrecht, ter verdediging van de calvinisten
1579 Unie van Utrecht, ter verdediging van Parma (de opvolger van Alva)
1580 Filips II verklaart Willem van Oranje vogelvrij.
1581 Plakkaat van Verlatinghe: vorst was aangesteld door God, maar kon worden afgezet als hij zijn onderdanen onderdrukte. Calvinistisch?
De Hertog van Anjou wordt vorst van de Unie van Utrecht.
1588 Staten generaal kiezen voor souvereiniteit: de Republiek is een feit!
De Republiek
1588: Oprichting Republiek én ondergang
Armada. Wat is het verband?
Religie
Willem van Oranje was voor godsdienstige
verdraagzaamheid: verschillende godsdiensten naast elkaar.
Anders dan Vrede van Augsburg!
Toch voorkeur gereformeerden, Nederlandse calvinisten. Waarom?
Gewetensvrijheid = godsdienstvrijheid
De Republiek bleef een godsdienstig verdeeld land.
Een overzicht:
handig voor op de koelkast
1477-1555: Centralisatie en reformatie in Frankrijk, Engeland en de Nederlanden. Deze periode begint met de Nederlanden onder het Habsburgse huis in 1477
en eindigt met het aftreden van Karel V in 1555.

1555-1588: De totstandkoming van de Republiek. Deze periode begint met het aantreden van de katholieke Filips II in de Nederlanden in 1555. Door centralisatie en geloofsvervolging breekt de opstand uit. In 1588 is de Republiek een feit.
Opdracht
Ordenen historische gebeurtenissen
hoofdstuk 1 en 2
Iedere groep krijgt 10 stukjes papier. Schrijf op ieder vel een historische gebeurtenis uit de periode 1477 -1588.
Schrijf op de achterkant het jaartal dat bij de gebeurtenis hoort.
In de volgende ronde geeft elke groep zijn tien velletjes door.
De nieuwe groep legt de gebeurtenissen op volgorde (zonder op de achterkant te kijken).
Pas daarna controleer je of het klopt.
Hoe kwam dat?
Paragraaf 3.1 Burgeroorlog in Engeland, godsdienstvrede in Frankrijk

Tijdens Elisabeth I is Engeland in oorlog met Spanje. Ze sluit een Drievoudig Verbond met de Republiek en Frankrijk. Haar opvolger Jacobus I (King Jack) sluit in 1604 vrede met Spanje.
King Jack en zijn opvolger Karel I waren in een felle strijd verwikkeld met het parlement.
In 1649 wordt Engeland een Republiek onder leiding van Oliver Cromwell.
De hugenotenleider Hendrik van Navarra komt aan de macht als Hendrik IV (Huis van Bourbon)
Veel tegenstand van de katholieken.
Hendrik IV doet opnieuw afstand van het calvinistische geloof.
In 1598 maakt Hendrik IV een eind aan de godsdienstoorlogen met het Edict van Nantes: Frankrijk is katholiek, maar ook de hugenoten hebben rechten.
Hendrik IV en Filips II sluiten vrede, echter voor korte duur. In 1610 wordt Hendrik IV vermoord.
Lodewijk XIII wordt koning. Hij vecht samen met kardinaal Richelieu in de Dertigjarige Oorlog tegen Spanje, omdat dit land te veel gebieden in het bezit krijgt rondom Frankrijk.
Burgeroorlog in Engeland
Godsdienstvrede in Frankrijk
Welvaart in de Republiek
Paragraaf 3.2 De eerste twintig jaar van de Republiek
1588: De Nederlanden worden een Republiek. Hoe zat het ook alweer met Frankrijk en Engeland?

Engeland: In Engeland heerst een burgeroorlog. Engeland wordt een Republiek.
Frankrijk: Hendrik IV bereikt godsdienstvrede in Frankrijk. In de dertigjarige oorlog komt Frankrijk weer tegenover Spanje te staan.
3.2 De Republiek
In 1588 gebeuren twee dingen tegelijk:
1. Het ontstaan van de Republiek
2. De ondergang van de Spaanse Armada
De ondergang van de Armada betekent de redding van het protestantisme in Engeland, maar ook de redding van de Republiek.
Vanaf 1588 lukt 't het Nederlandse leger om een groot aaneengesloten gebied te veroveren.
Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden: Holland, Zeeland, Utrecht, Overijssel, Gelderland, Friesland en Groningen.
In 1596 sluit de Republiek het Drievoudig Verbond.
Echter, Spanje sluit vrede met Engeland en Frankrijk. De Republiek komt alleen tegenover Spanje te staan.
Filips III en de Republiek praten over vrede: - Spanje eist godsdienstvrijheid voor de katholieken in de Republiek.
- De Republiek eist vrijheid voor de
protestanten in het zuiden.
Resultaat: het Twaalfjarig Bestand (1609 -
1621)
Internationaal succes?
Maurits & Van Oldenbarnevelt
De Republiek is een statenbond van zelfstandige gewesten. De souvereiniteit ligt bij de Staten.
De Staten Generaal gelden als het belangrijkste centrale bestuur. Alle gewesten hebben één stem, maar Holland is overheersend. De Staten Generaal nemen besluiten over buitenlandse politiek en de defensie.
Twee regenten zijn het belangrijkst in de Republiek:
1. De stadhouder en opperbevelhebber van leger
en vloot, prins Maurits.
2. De landsadvocaat of raadspensionaris van
Holland, Johan van Oldenbarnevelt.
Opdracht: levenslijn
Maurits & Van Oldenbarnevelt
Lees individueel de instructie en de achtergrondinformatie.
Lees het kopje "Onthoofding Van Oldenbarnevelt" (begin paragraaf 3.3 van je handboek)
Maak in tweetallen een grafiek, een levenslijn. Telkens stel je jezelf de vraag: hoe reageerden Maurits en Van Oldenbarnevelt op deze gebeurtenis?
Doel van de opdracht: inzicht krijgen in de gebeurtenissen in de Republiek tussen 1590 en 1618.
N.B. Bijbehorende vraag uit het
eindexamenkatern is vraag 5.
Serie De Gouden Eeuw
Aflevering 3: staat zonder hoofd
http://goudeneeuw.ntr.nl/krant/afleveringen/
Een ethisch vraagstuk: vind je dat Johan van Oldenbarnevelt terecht wordt terechtgesteld?
In 1621 wordt de oorlog tegen Spanje hervat. Spanje neemt de overhand.
In 1625 wordt het Staatse leger onder leiding van stadhouder Frederik Hendrik versterkt.
Na een paar tegenaanvallen wil Spanje vrede.
In 1648 sluiten de Republiek en Spanje in 1648 de Vrede van Münster.
De gebieden die door de Nederlanders tijdens de oorlog tegen Spanje waren veroverd worden "generaliteitslanden" genoemd.
3.4 De Gouden Eeuw
Lees paragraaf 3.4
Geef zoveel mogelijk voorbeelden van de welvaart van de Republiek.
Noem zoveel mogelijk oorzaken voor deze welvaart.
Geef antwoord op de vraagstelling:
"Heeft de Tachtigjarige Oorlog de groei van de Republiek beïnvloed of juist niet?". Leg uit waarom.
http://www.youtube.com/watch?v=YJmQH_C1BYY
Hoofdstuk 4
De Republiek verliest haar voorsprong (1648-1702)
Jan Asselijn, "De Bedreigde Zwaan"
Nederland in 12 moorden
http://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1109470
Geef antwoord op drie vragen:
1. Noem de oorzaak of oorzaken van de moord op Cornelis en Johan de Witt.
2. Verandering en continuiteit. Vergelijk de situatie van Johan de Witt en de Republiek met die van Johan van Oldenbarnevelt en de Republiek. Noem drie overeenkomsten en drie verschillen.
3. Vind je Johan de Witt een held of juist niet? Beargumenteer je antwoord.
1672 -> breekpunt
Wat gebeurde ervóór?
Frankrijk
1643 Lodewijk XIV > absolute monarchie en absolute vorst. "De Zonnekoning".
Bijbehorende begrippen: mercantilisme (=hoge invoerrechten op buitenlandse producten) en Edict van Nantes (werd ingetrokken)
Gevolg: Frankrijk wordt stabiel en sterk.
Engeland
Cromwell aan de macht. Engeland is een Republiek.
1653 > Lord Protector.
1658 - 1660 "Restauratie" > Koning Karel II. Engeland wordt een monarchie.
Absolute vorst? Vergeet het Britse parlement niet!
Lodewijk XIV
Karel II
Aanloop "Rampjaar"
1667: Lodewijk XIV valt de Spaanse Nederlanden binnen.
De Republiek dwingt hem met steun van Engeland en Zweden te stoppen.
1670 Lodewijk XIV en Karel II sluiten een geheim verdrag (het Britse Parlement wordt erbuiten gehouden)
Frankrijk en Engeland vallen in 1672 de Republiek aan.
1672
Wat gebeurde erna?
Noem een hedendaagse absolute vorst.
Lees 4.2 en 4.3
Opdracht: "wie had de macht?"
Maak een tijdbalk die de periode 1588 - 1672 bestrijkt.
Geef in de tijdbalk aan wie wanneer aan de macht is.
Geef duidelijk aan wanneer een verschuiving in de machtstructuur plaatsvindt. Gebruik een symbool of kernbegrip.
Geef vervolgens aan hoe het volk daarop reageerde. Gebruik een symbool of kernbegrip.
4.2 Johan de Witt
1650-1672 Het Eerste Stadhouderloze Tijdperk. In 1653 wordt Johan de Witt raadspensionaris van Holland.
Staatsgezinden vs Oranjegezinden
Held of juist niet?
In 1651 nam het Engelse parlement de Acte van Navigatie aan (tegen de Hollanders)
In 1652 - 1654: Eerste Engelse Zeeoorlog. (handelsoorlog)
In 1662 sloot Johan de Witt een verdrag met Frankrijk tegen Engeland.
In 1665 Tweede Engelse Zeeoorlog. (inzet Nieuw Amsterdam)
4.3 Stadhouder-koning Willem III
http://www.geschiedenis.nl/index.php?go=home.showQuizOverzicht
1672: Rampjaar. Op zee houdt vlootvoogd Michiel de Ruyter stand tegen de Fransen en de Engelsen. Op het land verliest het leger.
Defensie: de Hollandse Waterlinie.
Willem III stadhouder van Holland en Zeeland. Zijn internationale levensdoel: een Franse hegemonie over Europa voorkomen.
Middelen: coalitieoorlogen, Glorious Revolution (Bill of Rights), persoonlijke unie (Engeland en de Republiek)
4.4 Het einde van de Gouden Eeuw
Nederland in verval door:
1. Reeks beschermende maatregelen zoals,
Mercantilistische maatregelen, Acte van Navigatie -->
- Terugloop Oostzeehandel
- Minder winst VOC

2. Kosten oorlogsvoering
- schuldenlast

Oplossing: Tweede Stadhouderloze Tijdperk? Nederland ging ten onder.
Full transcript