Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

CE GS 2012

Republiek in tijd van vorsten
by

Christian Wulp, van der

on 15 November 2012

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of CE GS 2012

Republiek in een tijd van Vorsten

*leg heel goed de titel uit van dit onderwerp schema dat centraal staat bij de leerstof: Politiek: centralisme en particularisme
Economie: handelsbarrières en vrijhandel
Religie: staatsgeregelde godsdienst en godsdienstvrijheid Staat alleen de Republiek centraal tijdens dit examen? 1477: Het begin van de Habsburgse overheersing
1702: De Republiek gaat het tweede stadhouderloze tijdperk in Periode die centraal staat:
1477 - 1702
waarom deze jaartallen? Nee, De Republiek wordt in een internationale context geplaatst met:
* Frankrijk
* Groot-Brittannië Periode 1477 -1555:
strijd om macht en invloed tussen vorsten, adel en opkomende burgerij wordt groter
vorsten proberen hun positie te verstevigen door politiek van centralisatie te voeren In Frankrijk ontwikkelden filosofen ideeën over de absolute macht van de Koning
In Engeland bleef de rol van het Parlement traditioneel sterk als tegenwicht voor de vorstelijke macht. Vanaf 1477 stonden de Zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Door erving en verovering vanaf 1543 ook de Noord-Nederlandse gewesten onder gezag van Habsburgers.
Welke Habsburgse vorst was dit? Karel V 1500 -1555 regeerperiode van Karel V
Voortzetting van centralisatiepolitiek:
benoeming van landvoogd
invoering 3 raden:
- Raad van Financiën
-Raad van State
-Geheime Raad In 1555 opgevolgd door zijn zoon Filips II
(gebied Spanje en de Nederlanden) Kerngewesten van de Nederlanden waren traditioneel: Brabant en Vlaanderen.

In vergelijking met GB en FR waren deze gebieden sterk verstedelijkt! De Vlaamse handelssteden maakten deel uit van een internationaal handelsnetwerk bestaande uit de Oostzee, Italië, Frankrijk en Engeland.
De steden in Holland waren klein en de landbouw leverde weinig op door o.a. vervening van de grond oplossing van dit probleem door:

Moedernegotie De voedselvoorziening was dus door de Republiek veiliggesteld. (goedkoop graan uit de landen rondom de Oostzee)
Hierdoor o.a. specialisatie van de landbouw in de Republiek en verdere commercialisering van andere beroepen. Hierdoor enorme voorsprong op andere landen. Discussies over godsdienst leidden in begin 16e eeuw tot een breuk in het Christendom.
Wie was hiervoor verantwoordelijk in 1517? Maarten Luther Splitsing in de Katholieke Kerk als gevolg van de acties van Maarten Luther:
* Katholieken
* Protestanten

In Engeland was de staatskerk: Anglicaanse Kerk, in 1534 door Hendrik VIII uitgeroepen
In Frankrijk worden de Protestanten (Hugenoten) vervolgd. Karel V kiest ervoor om het Protestantisme te onderdrukken in de Nederlanden,
maar bij de Vrede van Augsburg in 1555 wordt Karel V gedwongen om in Duitse gebieden waar de lokale vorst protestants was de eredienst toe te staan.
volgens principe: "cuius regio eius religio" (van wie het land is, is de godsdienst) Periode 1555 -1588
(let op de gekozen jaartallen!!!) Waarom opstand tegen Filips II?
* strenge godsdienspolitiek
* hoge belastingen
* centralisatiepolitiek (elite was bang om autonomie kwijt te raken) Om rust te herstellen bieden de lage edelen aan Margaretha van Parma een 'smeekschrift' aan in 1566.
(wie is Margaretha?) De situatie escaleerde enorm door de beeldenstorm Filips II was als vroom Katholiek zeer geschokt door deze daad van agressie en wilde de verantwoordelijken streng straffen!
Welke maatregel nam Filips II? De hertog van Alva
komt naar de Nederlanden De situatie liep volledig uit de hand
door de Beeldenstorm!
Wie stuurt Filips II om orde te
herstellen? De vervolging van de ketters werd door Alva sterker.
Beeldenstormers en verantwoordelijken worden gestraft!
Noem 2 hoge edelen die ter dood werden gebracht? Dood van de graven Egmond en Horne Het conflict met Filips leidde tot 'de opstand'
die tot 1648 duurde.
(1568-1648) De leider van de opstand was
Willem van Oranje De gewesten probeerden samen tot een oplossing te komen voor de godsdiensttegenstellingen:

Dit wordt de Pacificatie van Gent 1576 genoemd Maar toch verdeeldheid in de Nederlanden:

1579: Unie van Atrecht (Artois): De Zuidelijke Nederlanden blijven Filips II trouw.

1579: Unie van Utrecht: De Noordelijke gewesten vechten door. reactie Filips II:
Willem van Oranje wordt 'vogelvrij' verklaard! Unieke gebeurtenis in de wereldgeschiedenis in 1581 Plakkaat van Verlatinghe: De noordelijke gewesten namen formeel afscheid van Filips II en gingen op zoek naar een nieuwe vorst.
Twee kandidaten:
Hertog van Anjou uit Frankrijk
Graaf Leicester uit Engeland
bleken beiden niet geschikt In 1588 besloten de gewesten zonder Koning verder te gaan:
ontstaan van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden Willem van Oranje stond voor verdraagzaamheid
accepteerde een pluriforme samenleving.
Hij zag dit als mogelijkheid tot herstel van de orde in het land.
Wat wordt bedoeld met ´pluriforme samenleving´? Willem van Oranje had alle steun nodig, dit gaf een kleine groep "orthodoxe" protestanten de ruimte om belangrijke posities in te nemen.
Dit sloot niet aan bij de denkbeelden van Willem van Oranje. (denk aan verdraagzaamheid) Maar in deze fase van de strijd was alle steun zeer welkom! Uit de Unie van Utrecht:
* Vrijheid van geloof
Maar vele steden maakten hiervan: "vrijheid van geweten", wat betekenden dat de stadsbesturen bepaalden welke godsdienst toegestaan werd.
'vrijheid van eredienst' hadden alleen de Calvinsten.
De Katholieken ondervonden hiervan de meeste hinder. Situatie in Engeland:
Veel onrusten na de dood van Hendrik VIII.
Hij wordt na zijn dood opgevolgd door Elisabeth I.
Wat was haar bijnaam?

Elisabeth maakte een einde aan de ketter vervolgingen ondanks enorme druk van de Paus en Spanje op de aanspraak van de troon. C Cate Blanchett als Elisabeth Hendrik VIII In Frankrijk:
Strijd tussen Katholieken
en Hugenoten met als "hoogtepunt" de bloedbruiloft in 1572. Door het overlijden van de laatste katholieke erfgenaam werd de Franse troon inzet van een burgeroorlog Terug naar de Nederlanden! Vanaf het aantreden van Filips II stond de economie in dienst van het Spaanse Rijk:
* belastinggeld werd gebruikt voor oorlogen
* verdere centralisatie
* invoer Tiende Penning (extra belasting) Tijdens de opstand begon voor de Noordelijke Nederlanden periode van economische groei.

Let op moeilijke zin in stofomschrijving!
"de groei...tot schaalvergroting" De Republiek bestond rond 1588 uit stedelijke en regionale economieën die van elkaar gescheiden waren door tolbarrières en gewestelijke handelsbeperkingen. Door de val van Antwerpen in 1585 groeide Amsterdam uit tot het centrum van de Europese handel.
De kooplieden uit Antwerpen kwamen met hun kennis en kapitaal naar Amsterdam.
Welke bevolkingsgroep in het bijzonder! Situatie in Engeland
* rust keert terug en handel
met de Levant

In Frankrijk vele burgeroorlogen! 1588 - 1648
Let op de gekozen jaartallen! De 'jonge' Republiek hield stand:
mede door:
* ondergang Armada
* andere oorlogen tussen Spanje
en Frankrijk Willem van Oranje is in 1584 vermoord en zijn
zoon Maurits volgt hem op. Samen met de raads-
pensionaris Johan van Oldenbarnevelt wordt gewerkt om:
- militaire macht verbeteren
- handelspositie Republiek te versterken Prins Maurits en Johan van Oldenbarnevelt In de Republiek lag de souvereiniteit (macht) in handen van de Staten, sinds de Deductie van Vrancken.
(google in je telefoon naar dit begrip) De Republiek werd een Statenbond, met als belangrijkste gewest: HOLLAND, mede als belangrijkste financier van de defensie-uitgaven. In 1609 begon het Twaalfjarig Bestand: 1609-1621
(leer de jaartallen uit je hoofd!)
Tegen het einde van dit bestand nam er verdeeldheid toe:
op religieus gebied: Remonstranten tegen Contra-Remonstranten
op politiek gebied: Maurits tegen Oldenbarnevelt Let op VWO-stof:
Maurits sluit zich aan bij de orthodoxe stroming (=strenge stroming) die zich baseerde op de ideeën van Gomarus In dit religieuze conflict tijdens het twaalfjarig bestand stonden er 2 groepen tegenover elkaar:
*Arminius (Arminianen)
*Gomarus (Gomaristen) De aanhangers van Arminius woonden in Utrecht en Holland, die van Gomarus in de andere gewesten. In 1617 liet van Oldenbarnevelt, de Scherpe Resolutie aannemen.
Hierbij spraken de Staten van Holland zich uit tegen een nationale synode om het conflict tussen Arminianen en Gomaristen op te lossen, waarbij de steden een leger in mochten zetten.
Wat is een synode?
Vertel in eigen woorden de inhoud van de Scherpe Resolutie? Dit conflict eindigde met de Synode van Dordrecht die de kant koos voor Gomarus (dus voor Maurits)


einde gedeelte VWO-stof Op politiek gebied was er een machtsstrijd tussen Maurits en Oldenbarnevelt.
Met op de achtergrond de belangen van de gewesten tegenover die van de Republiek,
+ gewest Holland t.o.v. andere gewesten. Einde machtsstrijd in 1619:
Oldenbarnevelt op het Binnenhof onthoofd!!! Maurits + Staten-Generaal komen sterk uit deze religieuze strijd en de oorlog met de Spanjaarden wordt voortgezet! Maurits sterft en zijn zoon Frederik Hendrik van Oranje volgt hem op.
Wat is zijn bijnaam? In 1596 Drievoudig verbond:
Frankrijk
Engeland
Republiek
tekenen overeenkomst tegen Spanje Helaas na 2 jaar sloot de Koning van Frankrijk, Hendrik IV, een apart verdrag met Spanje! 1598 Edict van Nantes uitgevaardigd om einde te maken aan godsdienstoorlog en verder verzet tegen centralisatiepolitiek te voorkomen In de Duitse gebieden van het Habsburgse Rijk conflict tussen Katholieken en Protestanten in 1618 Start van de Dertigjarige oorlog
let op het jaartal (+ 30 = ???) Spanje koos partij voor de Katholieken
Frankrijk, bang voor meer invloed van Spanje, koos partij voor de Protestanten In 1648 sloot de Republiek de vrede van Munster
ook einde aan dertigjarige oorlog! De economie in de Republiek ontwikkelde zich goed ondanks de politieke- en religieuze problemen; met name de handel ging erg goed! Om de handel makkelijker te maken werden in Amsterdam, centrum van de wereldhandel, de Wisselbank en de Beurs opgericht Tegelijkertijd in Engeland als in de
Republiek oprichting van East India Company
als de Verenigde Oost Indische Compagnie (VOC) De Republiek legitimeerde haar recht op deelname op grond van geschrift `Mare Liberum` van Hugo de Groot.
Wat betekent de titel van dit boek! De West Indische Compagnie hield zich bezig met driehoekshandel en kaapvaart (piraterij) tegen Spanje.
Deze kaapvaart stond echter het functioneren als handelscompagnie in de weg.
(kun je immers piraten vertrouwen?) Periode 1648 / 1702

let op de jaartallen! In 1650 stierf stadhouder Willem II (zoon van Frederik Hendrik)
De regenten besluiten om geen nieuwe stadhouder te benoemen! Waarom geen nieuwe stadhouder

stadhouders te oorlogszuchtig
oorlog is slecht voor de handel periode 1650 / 1672

eerste Stadhouderloze Tijdperk Hoe moet het nu verder met de Republiek Hoe nu verder met de Republiek ruzie tussen 2 groepen

Staatsgezinden
Oranjegezinden Inrichting van de Republiek als statenbond MET of ZONDER Stadhouder ?

Wat te doen met de macht (soevereiniteit) van de Staten? Dankzij bestuurlijke kwaliteiten van lokale regenten kon Johan de Witt de belangen van de Republiek goed verdedigen.
Hij handelde in het landsbelang, maar bij conflicten koos hij vaak partij voor de belangen van de Hollandse regenten Hoe is de situatie in Frankrijk?
In 1661 de macht in handen van Lodewijk XIV:
* vorst alle macht
* centralisatie Hoe is de situatie in Engeland?
* Burgeroorlog met onthoofding van Karel I (Hoe heet Karel in het Engels?)
* "overwinning" van het parlement
* macht in handen van Oliver Cromwell (functie: Lord Protector)
De Nederlandse Republiek bleef neutraal in de Engelse burgeroorlog.

* In 1660 werd door Parlement de monarchie opnieuw hersteld: Restauratie
Koning Karel II bleef financieel afhankelijk van Parlement In Tweede helft 17e eeuw (welk jaartal bedoel ik?) kwam positie Republiek in gevaar door Engeland en Frankrijk.

Lodewijk XIV wilde een 'groot Frankrijk' en voerde continu oorlogen.
Ook Engeland is vijandig! Binnen de Republiek:
land- en zeegewesten hadden verschillende voorkeuren over verdediging van het grondgebied.
De buitenlandse politiek van Johan de Witt was erop gericht om d.m.v bondgenootschappen Frankrijk en Engeland uit elkaar te spelen. 1672: RAMPJAAR:

Karel II Stuart (Engeland) en Lodewijk XIV (Frankrijk) vallen samen de Republiek aan!

Radeloos - Redeloos - Reddeloos * Moord op de Gebroeders de Witt als reactie
* herstel van positie stadhouder Nieuwe stadhouder: Willem III
* sterk legeraanvoerder met ruime bevoegdheden
* vlootvoogd Michiel de Ruyter succes in 1673 (Zilvervloot) Zoek op !
De Republiek wordt tegenstrever Lodewijk XIV Ontstaan van een nieuw bondgenootschap tussen Engeland en de Republiek:
Het Parlement in Engeland keurt de nieuwe Koning Jacobus II af, omdat hij katholiek was.
Het Parlement zoekt toenadering tot stadhouder Willem III Willem III wordt Koning van Engeland
Deze periode wordt de Glorious Revolution genoemd
1688 - 1689 Door dit huwelijk werd dus Willem III Koning van Engeland en stadhouder in de Republiek.
Een sterk front werd hiermee gevormd tegen het Katholieke Frankrijk.
Willem (Wiliam) bleef Koning tot zijn dood in 1702
waar kennen we dat jaartal ook alweer van? In Engeland werd door de troonsbestijging definitief een parlementaire democratie door de invoering van de Bill of Rights (voortaan had het parlement het laatste woord)
Dit document vormt samen met de Magna Charta uit 1215 de basis voor de democratie in Engeland. In de Republiek besloten de meeste gewesten na de dood van Willem III in 1702 geen stadhouder meer te benoemen. 1702 tot 1747
Het tweede Stadhouderloze tijdperk! Afronding van onderwerp De economische voorsprong die de Republiek had opgebouwd, kon met de opkomst van Engeland en Frankrijk in de tweede helft van de 17e eeuw niet worden vastgehouden! Acties Frankrijk: Mercantilisme (zoek dit op)
Acties Engeland: 1651: Acte van Navigatie (zoek dit op) In de Republiek ging het bergafwaarts dankzij de teruggang in handel en nijverheid + de vele oorlogen die de Republiek voerden.
Gevolg: steeds slechtere positie van de landsverdediging
In de Republiek ontstond een samenleving waar rijke burgers het gezag bepaalden:
* geen sterk centraal gezag
* stedelijke autonomie
* "vrijgevochten" Geen censuur door de "gewetensvrijheid"
Amsterdam fungeerde als vrijplaats voor "vrijheid van drukpers"
Internationale wetenschappers als Descartes, Spinoza etc... lieten hun werken drukken in de Republiek.
TOLERANTIE stond hoog in het vaandel! Tijdens het Tweede Stadhouderloze Tijdperk 1702-1747 bleek dat de weinig slagvaardige decentrale bestuurscultuur van de regenten niet meer voldeed in de internationale politiek (met name tegen Frankrijk en Engeland)

Dit waren de nieuwe wereldspelers op politiek terrein.
Het bestuur van de Republiek kwam in handen van een vaste groep regentenfamilies>
Full transcript