Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Хэл яриа

No description
by

oko oyuka

on 9 December 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Хэл яриа

Хүүхдийн хэл ярианы хөгжил
Хүүхдийн хэл ярианы хөгжилд яагаад онцгойлон анхаарах ёстой вэ?
Хэл бол хүмүүсийн харилцааны гол хэрэглүүр болохоос гадна хүүхдийн бүхий л талын хөгжил, боловсрол, төлөвшилд чухал нөлөөтэй байдаг. Хүүхэд хэл ярианы тусламжтайгаар орчноо нээж, таньж, бусад хүмүүстэй харилцаж, нийгэмшиж байдаг. Түүнчлэн хүүхдийн хэл ярианы чадвар сайн байх нь хожим нь сургуульд амжилттай суралцах, цаашлаад ажил, амьдрал дээрээ амжилттай байх үндэс суурь нь болдог.

Хэл ярианы гажиг, сааталтай хүүхдүүдийн хөгжиж боловсрох, нийгэмших боломж нь хязгаарлагдмал байдаг. Тиймээс ч Лудвих Виттгэнштайн “Миний хэлний хязгаар бол миний ертөнцийн хязгаар” гэж хэлжээ.

Хэл ярианы хөгжлийн үндсэн нөхцөлүүд
Хүүхдийн хэл ярианы хөгжил нь хүүхдийн хөгжлийн явц, орчин тойрны нөлөө, янз бүрийн нөхцөлд хийж буй туршлага зэргээс хамаардаг. Мөн дор дурдсан бүгд нэгэн зэрэг нөлөөлж байж хүүхдийн хэл яриа саадгүй хөгжинө.

- Сонсголын эрхтэн

- Бие эрхтний буюу физиологийн нөхцөл байдал

- Хөдөлгөөний буюу моторик хөгжил

- Мэдрэхүй буюу хүлээн авах чадвар

- Хэлний мэдрэмж буюу яриа ойлгох чадвар

- Ярих дур сонирхол

- Орчин тойрны нөхцөл

- Хүүхдийн тоглох зэрэг нь хамгийн чухал хүчин зүйлд орно.
Хэл яриа түүний физиологи үндэс
Хэл яриаг олон эрдэмтэд тал бүрээс нь судлан иржээ. Тухайлбал: Э.Жекобсон ердийн судлуулагчдын хэл ярианы эрхтнүүдийн булчингийн эрч хүчийг бүртгэх цахилгаан хэмжигчийг хэрэглэн судалж байв. Л.Макс сэтгэх үед сонсголгүй хүмүүсийн гарын хөдөлгөөний нарийн үйлдлүүдийг бүртгэн судалж байжээ. Хожим Л.А.Новикова 1955 сонсголгүй хүүхдүүдэд дуу авианы болон дохионы хэлээр сургалт явуулах, сэтгэх даалгаврыг гүйцэтгэх гарын булчин болон хэлний булчингийн идэвхтэй байдал нэгэн зэрэг өсч буйг судалсан. Дохионы хэлээр сургалт явуулахад сонсож буй хүмүүсийн хэлний булчингийн идэвх эхлээд өсч, дараа нь гарын хуруунууд идэвхждэг ажээ.
Хэл яриа үүсч явагдахад түүнийг удирдах мэдрэлийн тогтолцооны төвүүд, сөн амьсгалын замын ам, хэл, төвөнх, хоолой, уушги болон хоол боловсруулах зарим эрхтнүүд ам, шүд, залгиур хоолой чухал үүрэгтэй оролцдог.
Ээрч, гацдаг хүүхдийг эмчлэх, засах аргыг хослуулан эмчилдэг
Эрдэмтэд олон жилийн турш ээрүүг судлаад өвчин үү, эсвэл зөвхөн хэл ярианы өөөрчлөлт үү гэдгийг гүйцэд ялган салгаж тогтоож амжаагүй.
Харин зөвхөн хэл ярианы гажиг гэж үзвэл хэл заслын хичээлээр засах хэрэгтэй болно.
Ихэнх эмч нар ээрүүг эмчлэх, засах аргыг хослох хэрэгтэй гэж үздэг. Ихэвчлэн 2-5 насанд хүүхэд өгүүлбэрээр ярьж эхлэх үеэс ээрүүгийн анхны илрэл нь гарч ирдэг. Хүүхэд ээрүү болдог үндсэн 3 шалтгаан байдаг.

1.Төрөлхийн урьдал нөхцлүүд

2.Гадна орчны урьдал нөхцлүүд

3.Шууд нөлөөлөх шалтгаан
Хэл яриа
Зөвхөн хүн төрлөхтөнд оюун ухааны үйл ажиллагаа, тархины цогц бүрдэл байх бөгөөд түүний ач тусаар хүн "Хэл яриа" гэх харилцааны гол системийг хөгжүүлж чаддаг.
Хүний оршин байх утга учир харилцааны гол элемент нь болж өгдөг.
Өөрийн хүссэн зүйлсийг өнгөрсөн ирээдүй одоо гэх гурван цаг дээр ярьж чадна.
Психолингвистик
Хэл ярианы дуудлагыг бид хэрхэн бэлэгдэл зүй тогтол өолгон утгачилж хөрвүүлээд бусадтай харилцаад байна вэ гэдгийг судалдаг судалгаа юм. Ийнхүү шинжлэх ухааны судлаачид хэл ярианы хэрэглээ, эзэмшилт зэрэг холбоотой танин мэдэхүйн холбоосуудыг авч үздэг.
Хэл ярианы үндсэн нэгжүүд:
Үндсэн нэгж буюу үндсэн дуудлагын өнгөнөөс бүрддэг хэл яриаг фонем гэж нэрлэдэг. А гэдэг үсэг аав, ах, авдар, алим зэрэг ижил дуудлагатай үгэнд орж нэг феном болж байна. Зарим хэлэнд ердөө 15 феном байхад зарим хэлэнд 85 хүртэл феном байдаг байна. Жишээ нь:
Англи хэл нь 40 гаруй феномтой байдаг.
Ерөнхийдөө
Нэмэлтээр
CONCLUSION
Хэл яриа
THANK YOU!
Бүтэц:
Хэл ярианы сэтгэц физиологийн механизм:
I. Авиа үүсэхэд шаардлагатай, хөнгөн, гол амьсгалын булчингууд
II. Дамжуулах тогтолцоо – дуу авианы чичиргээ, хэлбэлзлийн үед дуу авианы долгион бий болно.
Хэл яриа нь хүн төрлөхтний хамгийн том ололт амжилтуудын нэг бөгөөд араатан амьтдаас ялгарч чаддаг гол онцлог юм.
Full transcript