Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Zmiana języka polskiego na przestrzeni lat

No description
by

Olek Chomiński

on 14 November 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Zmiana języka polskiego na przestrzeni lat

Ewolucja języka polskiego
ZMIANY WE WSPÓŁCZESNYM JĘZYKU POLSKIM
I ICH KULTUROWE UWARUNKOWANIA
Wewnętrzny (systemowy)
– zmiany powolne, ale stałe i w miarę równomierne zmiany wywołane zależnościami strukturalnymi, samymi układami elementów wewnątrz języka, dążeniem do ekonomii i udoskonalenia poszczególnych składników języka – fonetycznych, morfologicznych, leksykalnych, znaczeniowych, czy reguł gramatycznych;

Zewnętrzny (kulturowy)
- zmiany wywołane zależnościami zewnętrznymi, swoistym parciem rzeczywistości.
Są to niekiedy przekształcenie gwałtowne, szybkie skoki jakościowe – język jest bowiem nierozerwalnie związany
z życiem każdej wspólnoty i natychmiast odzwierciedla wszystkie zmiany obyczajowe, ekonomiczne, kulturowe, zwłaszcza polityczne, zachodzące w danych społecznościach. Takie zmiany miały w naszej ojczyźnie miejsce
od 1980 r. (działalność Solidarności), a swoja kulminację miały w roku 1989. Były to wielkie przemiany historyczne, wydarzenie epokowe. W ślad za przeobrażeniami politycznymi, gospodarczymi, społecznymi i kulturowymi bardzo zmienił się język ojczysty!

Były to najbardziej rewolucyjne wydarzenia dla naszego języka. Nawet II wojna światowa nie przyniosła tak znaczących przeobrażeń. Najbardziej doświadczają tych zmian ci, którzy wzrastali w Polsce Ludowej. Pokolenie,
które wzrastało już w wolnej Polsce, w
NOWEJ POLSZCZYŹNIE
nazywane jest
e–generacją
.

Przyczyny zmian we współczesnej polszczyźnie są różnorodne. Przede wszystkim mają na nie wpływ czynniki zewnętrzne. Największy wpływ miała zmiana ustroju państwa z komunistycznego/totalitarnego (gdzie język podlegał wzmożonej kontroli) na demokratyczny. Na to nałożyły się zmiany ekonomiczne, społeczne, a zwłaszcza kulturowe.

JAK WYGLĄDAŁ JĘZYK POLSKIM DAWNIEJ, A JAK DZISIAJ?
JAKIE JĘZYKI WYWARŁY/WYWIERAJĄ WPŁYW NA JĘZYK POLSKI?
ŁACINA
Język łaciński miał duży wpływ na polszczyznę już od X w.
Najstarsze zapożyczenia przechodziły przez język czeski i dotyczy głównie
religii
(kościół, msza, ksiądz, religia, pacierz, anioł) lub były związane
z
nauką
(np. atrament, bakałarz). W wiekach XVI i XVII pojawiło się więcej
latynizmów
- były to
wyrazy abstrakcyjne
(np. kwestia, racja, koncept, fatyga, sukces, traktat), a wiele znich odnosiło się do
prawa
(sekretarz, adwesarz, akt, artykuł, apelacja, dokument). Część dotyczyła
sztuki
(kolumna,tron,gust) czy
cech i określeń człowieka
(subtelny, wariat, furiat).Niektóre zapożyczenia dotyczą
wojskowości
(ekspedycja, impet, impreza jako bitwa, inwazja).


JĘZYK POLSKI NA PRZESTRZENI WIEKÓW
Liczne procesy zachodzące w języku naszych przodków prowadziły do tego, że język prasłowiański, jakim początkowo posługiwały się wszystkie plemiona słowiańskie zaczął się różnicować. Niektóre zmiany dotyczyły tylko plemion lechickich, inne zaś całej grupy zachodniosłowiańskiej. Ze względu na to, że przekształcenia zachodziły w różnym czasie i w różnym stopniu dzisiaj języki słowiańskie choć podobne, nie są jednak takie same.

PRZEGŁOS POLSKI
Ten najstarszy proces zaszedł na naszym terenie językowym między IX a XI wiekiem. Polegał na przejściu
ě
(tzw. jat')
w
a
i
e
(pochodzące z ě) w o (w pozycji przed spółgłoskami twardymi: t, d, n, s, z, r, l. Wynikiem tego procesu są dzisiejsze oboczności w wyrazach takich jak:
wieźć – wiozę, mierzyć – miara, wieniec – wianek, kwiecie – kwiat, bierzesz – biorę
.
W wyrazach:
wieźć, mierzyć, wieniec, kwiecie, bierzesz
przegłos nie zaszedł, gdyż następująca po
„e”
spółgłoska była zmiękczona lub historycznie miękka (np.rz).

ZANIK I WOKALIZACJA JERÓW
W języku polskim
jery
(głoski tworzące sylabę, tzw. półsamogłoski) zdolne do tworzenia sylab funkcjonowały
aż do X-XI wieku, kiedy to zaczęły ulegać procesowi zanikania lub wokalizacji. Wyróżniamy dwa jery:
twardy
i
miękki
. Jery zajmowały różne pozycje w wyrazie: mocną w sylabie poprzedzającej zgłoskę z jerem słabym, słabą - na końcu wyrazu oraz przed sylabą, w której występowała pełna samogłoska. Jery mocne ulegały wokalizacji i przekształcały się w
„e”
, zaś jery słabe zanikały, np. kot?k? - kotek. Pozostałością po wokalizacji jerów jest występujące dziś w polszczyźnie tzw. „e” ruchome, np. kotek – kotka, e:o.

ILOCZAS
Ważnym zjawiskiem występującym w języku polskim aż do początków XVI wieku był iloczas, czyli istnienie samogłosek długich i krótkich,
które różnicowały znaczenie. W momencie zaniku iloczasu samogłoski długie uległy pochyleniu (ścieśnieniu).
Długie
O
przeszło w
O
pochylone (
Ó
) a w konsekwencji jego wymowa zlała
się z
U
. Samogłoski pochylone zanikły na przełomie XVIII i XIX wieku.

PALATALIZACJA
Palatalizacja to proces, który zachodził etapami. Spółgłoski tylnojęzykowe (
k, g, h
) w sąsiedztwie samogłosek przednich (
i, ě, e
) przekształciły się w (
c, cz, dz, ż, sz
), stąd dzisiejsze oboczności:
noga : nodze : nóżka
, r
ęka : ręce : rączka
,
mucha : muszka
.
W wyniku palatalizacji powstały także takie spółgłoski jak: (
ś, ź, ć, dź
)

LICZBA PODWÓJNA
Liczba podwójna istniała w języku polskim obok pojedynczej i mnogiej, oznaczała ludzi, przedmioty, rzeczy występujące po dwie. Od XV wieku liczba podwójna zaczęła zanikać, ale pozostałościami po niej jest dziś przysłowie:
Mądrej głowie dość dwie słowie
oraz gwarowe formy takie jak:
róbta, nieśta, chceta, jesteśta, gotujewa, niesiewa
.

JĘZYK NIEMIECKI
Większość wyrazów z języka niemieckiego weszła do języka polskiego 700 lat temu. Wiążą się z
rolnictwem
(grunt, pług, fura, folwark, sołtys, chleb),
budownictwem
(dach, belka, rynna, ganek, rynek, ratusz, rynsztok),
górnictwem
(szyb, hałda, kilof). Jedne z najstarszych dotyczą
prawa
(pieniądz, cło, weksel, cznsz, koszt, lichwa). Znacznie bardziej odczuwalny wpływ germanizmów można zauważyć w czasie
zaborów
(bumelant, bruderszaft, kindersztuba, knajpa, szmelc, majstersztyk).

JĘZYK FRANCUSKI
Galicyzmy wiążą się z
życiem dworskim
(dama, amant, rywal, etykieta, galanetria, maniery),
modą
(beret, apaszka, szal, buty, bransoletka) oraz
jedzeniem
(omlet, krokiet, majonez, korniszon) a także z
alkoholami
( szampan, koniak, likier, bordo, burgund). Języki wzięte z francuskiego wiązane
są również z
architekturą
(balokn, salo, loża, suterena,) czy
meblami
(fotel, wersalka, sofa, lustro).

JĘZYK ROSYJSKI
Rusycyzmy zaczęly się licznie pojawiać w XIX w. Na początku dotyczyły
czasu zaborów
( brnkam zsyłka, kibitka, turma, czy amodzierżca).
Pózniej opisywały
gospodarkę komunistyczną
(snopowiązałka, kombajn, kułak) czy
okres ucisku politycznego
(łagier, gułag, samizdat).

JĘZYK ANGIELSKI
Anglicyzmy pojawiłysię na początku XX w. Dotyczyły
psychologii

(stres),
kultury
(trend),
techniki
(radar, laser, kontener, flesz). Wiele zapożyczeń dotyczy
sportu
(trening, doping, start, finisz, rekord, ranking, mecz, badminton, hokej, futbol, rugby, gol, stoper, drybling, rakieta, set, net, kort). Najnowsze zapożyczenia odnoszą się do
informatyki
(komputer, bit, bajt, CD-ROM, RAM, serwer, skaner),
muzyki
( wideoklip, DJ, reggae, breakdance) oraz
ekonomia
(biznes, logo, leasing, broker). Najwięcej pochodzi jednak z
życia codziennego
(supermarket, fresh market, hipermarket),
gier
(puzzle, scrabble) a także
kinematografii
(horror, thriller, reality-show).
Bardzo dużo odnosi się do
jedzenia
(fast food, sandwich, dip, krakers, koktajl)
i
przedmiotów codziennego użytku
(notebookm laptop, organizer, pampers, marker).

JAK ZMIANY WPŁYWAJĄ NA NASZ JĘZYK?
Na przestrzeni 10 lat można zauważyć, że nasz język powoli zmierza uku wyginięciu. Wraz z rozwojem techniki (z czym wiążą się neologizmy) coraz częściej zauważalne są w potocznej mowie słowa pochodzenia zagranicznego oraz liczne skróty. Niestety nie mamy na to zbyt dużego wpływu.
Żyjąc w takich czasach, gdzie technologia stoi na pierwszym miejscu, musimy się do nich dostosować, czyli wprowadzić w życie nowe słowa (zagraniczne).
Najlepsze porównanie mają osoby starsze. Zostali wychowani na prawdziwej polszczyźnie, których celem było uczenie swoich potomków tego języka i przekazywanie go z pokolenia na pokolenie.
Dzisiejszy zmodyfikowany język polski jest dla większości z nich niezrozumiały i zawiły.
Podczas konwersacji prowadzonych między młodymi ludźmi, wychowanymi w erze komputerów
a starszymi, wychowanych w czasie wojny, dochodzi do wielu niezrozumień i niejasności.
O CZYM ŚWIADCZY ZMIANA JĘZYKA POLSKIEGO?
- życie w epoce rozwoju techniki i nauki,
- edukacja (nauka wielku języków obcych),
- skracanie zdań
- nie przestrzeganie poprawnej składni i gramatyki
- nie czytanie książek i lektur
- gry komputerowe.
POZYTYWIZM
Pozytywizm – geneza zmian
W Polsce na przemiany cywilizacyjne drugiej połowy XIX wieku ogromny wpływ wywiera upadek powstania styczniowego. Królestwo Polskie poddawane było konsekwentnej polityce rusyfikacji wskazująca na drugorzędność polaków jako obywateli. Według władz carskich Polska była jedynie prowincją carskiego imperium. Podobna sytuacja miała miejsce na terenie zaboru pruskiego gdzie trwała akcja germanizacyjna. Ograniczało to możliwości tworzenia w języku polskim oraz nauczania języka polskiego co spowodowało walkę z cenzurą za pomocą tzw. języka ezopowego. Język ten był systemem metafor i przemilczeń czytelnych tylko
dla polskiego odbiorcy tekstu.

Problemy epoki postyczniowej
Pisarze często skarżący się w listach i pamiętnikach na los twórców nie mogących mówić o rzeczywistości taką jaka jest byli na porządku dziennym. Żaden z twórców tej epoki nie dożył wydania swoich najważniejszych dzieł poza wszechobecną cenzurą. Oprócz skutków politycznych upadek powstania styczniowego uświadomił społeczeństwo o braku sensu romantycznych ideałów i romantycznych scenariuszy historii. Pragnienie zmiany autorytetów, światopoglądów oraz ideałów stało się widoczne w młodym pokoleniu.

Zmiany w języku
W epoce pozytywistycznej dzieła nie opierały się już na wydumanych i abstrakcyjnych ideałach. Wysnute z fantazji opowieści i dzieła straciły na znaczeniu po powstaniu styczniowym. Pozytywizm obfituje w rzeczowość i użyteczność. Język w tekstach stał się bardziej rzeczowy i ścisły, nie jak w romantyzmie. Jednakże termin pozytywizm w Polsce odnosi się bardziej do filozofii niż tekstów literackich jako że w czasie tej epoki nie ukazało się wiele tekstów literackich, zwłaszcza w jej trakcie.

ROZWÓJ JĘZYKA POLSKIEGO
Wyróżnia się cztery okresy rozwoju języka polskiego :
• staropolski – między czasami najdawniejszymi, a początkiem wieku XVI
• średniopolski – od wieku XVI aż do końca XVIII
• nowopolski – do 1930
• współczesny – po 1930.

Odmiana rzeczowników uległa uproszczeniu.
Zmiękczono wiele wyrazów za pomocą ‘i’ (np. kamene> kamienie).
W bezokoliczniku zanikło ‘i’:
by-ti > *byci > być
nes-ti > *nieści > nieść
dvigną-ti > *dźwignęci > dźwignąć

Wiele czasowników zmieniło formy czasu teraźniejszego:
żywię – żywiesz > żyję – żyjesz
grzebę – grzebiesz > grzebię – grzebiesz
kolę – kolesz > kłuję – kłujesz
porzę – porzesz > pruję – prujesz
rostę – rościesz > rosnę – rośniesz
kradę – kradziesz > kradnę – kradniesz
łupam – łupasz > łupię – łupiesz
kłamam – kłamasz > kłamię – kłamiesz
Najstarsze zdanie w języku polskim "Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai" zapisano w 1270 roku we Wrocławiu na karcie 24 Księgi henrykowskiej.







Najstarszy druk w języku polskim ukazał się 35 lat po wynalezieniu druku przez Jana Gutenberga w 1475 roku we Wrocławiu. Były to trzy modlitwy katolickie "Ojcze nasz", "Zdrowaś Mario" oraz "Wierzę w Boga". Wydane we Wrocławiu przez Kaspra Elyana.

ZAPOŻYCZENIA Z JĘZYKÓW OBCYCH

burmistrz – niem. Bürgermeister
mecz – ang. Match
Atrament (łac. atramentum → czernidło)
Pasterz - (węg.pásztor)
Butik (z franc. boutique)
Czerep – białoruski
Kalafior – włoski

Coraz częstsze skróty – od ogólnie przyjętych (np. itp.) do pełnych zdań (zw – zaraz wracam).

Co powodują zmiany w języku polskim?

Rozszczepienie języka, powstawanie odmiennych dialektów i gwar.
Dopuszczanie coraz większej liczby błędów jako akceptowalne w poprawnej polszczyźnie:

Włanczam – zamiast włączam
Niewiedza w stosowaniu ‘tę’ czy ‘tą’.
Umią – zamiast umieją
Mój małżonek – zamist mój mąż (tej formy nie używa się określająć własnego współmałżonka)
Plastyk – zamist plastik
Życzy bez ‘sobie’(np. ‘czy życzy pani…?’)
Nadużywanie ‘iż’ , ‘aczkolwiek’ i im podobnych
Bynajmniej – zamist przynajmniej
‘Żyd’ i ‘żyd’ – mylenie pojęć
!? – zamiast ?!
Wielokropek z ogonem – wielokropek składa się z TRZECH kropek

FILMY
1. Gwara ludowa
2. Gwara poznańska
3. "Pan Tadeusz" po kaszubsku
4. Feel-"Jest już ciemno" po śląsku
5. Gwara młodzieży
BIBLIOGRAFIA
http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna
http://niekalecz.blox.pl/html
http://pl.globalquiz.org/ciekawostki-jezyk-polski/
http://www.gwarypolskie.uw.edu.pl/
http://www.youtube.com/
https://www.google.pl/
MAŁA ENCYKLOPENIA POWSZECHNA - PWN 1959r.
E.Paczoska "Przeszłość to dziś"
AUTORZY
Olek Chomiński
Maciek Czerski
Filip Wachowicz
Dominik Tkaczuk
LO IX w Szczecinie listopad 2013r.
EMOTIKONY
Jest to złożony ze znaków tekstowych wyraz nastroju, używany przez użytkowników Internetu
:) uśmiech
;) uśmiech z przymrużeniem oka
:( smutek, zmartwienie
:C duży smutek
;( płacz
:P pokazanie języka
:D, xD szeroki uśmiech
:* pocałunek
:O zdziwienie
:/ grymas niezdecydowania/zniesmaczenia, sceptycyzm
:| niezdecydowanie, brak emocji
^^, ^_^ – uśmiech, radość, duma
O_O, o_O, O_o – szok, zdumienie, sceptycyzm
-.-, -_- – obojętność, niezadowolenie, irytacja
Full transcript