Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Bodem

Water en lucht in de bodem
by

Toon Vandepoel

on 29 April 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Bodem

Belang van water
De bodem
Kleurveranderingen in de bodem
veroorzaakt door het bodemwater

De lucht in de bodem
Zonder water
Verzadigde bodem

Dode bodem
Voor de plant
Voor de kieming van het zaad
--> In de zaallobben zit zetmeel als reservevoedsel.
Bij de kieming ontbindt dit zetmeel mbv water en enzymen tot suikers, de verandering van suikers. levert energie voor de kieming
Water is:
oplosmiddel en transportmiddel
afkoeling van de plant door verdamping
Evapotranspiratie= Evaporatie en transpiratie
Voor de bodemdieren
Nuttige bodemdieren
--> vochtige omgeving
Voor de bodem
Temperatuur van de bodem bepalen
Beïnvloed de structuur van de bodem
Doorsnede van de bodem
Grondwater
Grondwatertafel
Grondwater
Diepte tot waar grondwater komt
= grondwatertafel
In grondwaterzone zijn alle poriën gevuld met water.
Hoe fijner de grondsoort,
hoe hoger en hoe trager water stijgt
Hangwater
Een zandgrond bevat veel grote poriën en weinig fijne capillairen waar water in blijft hangen.
Klei heeft vele kleine poriën en dus een goed sorptievermogen.
Klei is een fijnere grondsoort met kleinere poriën waardoor het water trager, maar hoger opstijgt.
Tensiometer
Zij meet de zuigspanning van de grond.
Hoe hoger deze waarde, hoe droger de grond.
Water-vasthoudend vermogen van de grond
Zand
Leem
Klei
Een zandgrond bezit vooral grote poriën. De grond is goed doorlatend maar ook snel uitdrogend want er zijn maar 5 à 10% matige porien met beschikbaar water voor de plant.
Kleigrond heeft veel kleine poriën. Het is een slecht doorlatende grond. Toch zijn er nog vele matige poriën met beschikbaar water voor de plant.
Leemgrond heeft de beste verhouding poriën.
Enkele begrippen:
Maximum watergehalte
Draineringswater
Veldcapaciteit
Verwelkingspunt
Beschikbaar water
Niet beschikbaar water
MAXIMUM WATERGEHALTE - DRAINERINGSWATER = VELDCAPACITEIT
VELDCAPACITEIT - VERWELKINGSPUNT = BESCHIKBAAR WATER
Water zo sterk vasthouden dat de wortels het niet kunnen opnemen

Besluiten uit de tabel
Hoeveel % bedraagt het maximum watergehalte voor alle grondsoorten?
Een zandgrond heeft veel draineringswater. Gevolg?
De voedingsstoffen kunnen mee uitspoelen
+/- 50%
Waarom heeft kleigrond zo weinig draineringswater?
Omdat de kleideeltjes zo klein zijn, zijn de poriën ook erg klein
Het volume beschikbaar water is het grootst bij een leemgrond en het laagst bij een zandgrond. Gevolgen?
Een zandgrond bereikt gemakkelijker het verwelkingspunt. De planten verwelken dan, tenzij ze water kunnen putten uit een ondiep gelegen grondwatertafel of als het regelmatig regent
Welke gronden zijn als verzadigd te beschouwen?
Moerasgronden, de grond beneden de grondwatertafel, grond na een hele zware regenval
Winter
Zomer
Open
Gesloten
Vervolg...
Kunnen planten al het bodemwater opnemen?
Neen, alleen het water in de poriën tussen 0,2 - 10 µm. Het water in grotere poriën sijpelt weg en de zuigkracht van de wortels is niet groot genoeg om het water in de kleinere poriën en het soptiewater op te nemen.
Is het erg als het verwelkingspunt (bijna) bereikt wordt?
Neen, als het niet lang duurt voor het regent, dan stijgt het watergehalte terug en kunnen de planten weer verder.
Wat kan je doen als het verwelkinspunt (bijna) bereikt wordt?
Kunstmatig beregenen.
10cm 50


2mm 1
Vervolg...
Hoeveel water bevat 1m² van een leemlaag van 80 cm
(8 dm)
dikte?
* tabel: leemgrond 26% beschikbaar water
Een zandgrond en een leemgrond bevatten elk 10% water. Is er een verschil?
Ja, de zandgrond bevindt zich bij veldcapaciteit, maar de leemgrond bevindt zich beneden het verwelkingspunt zodat de planten zullen verwelken.
Gegeven: een leemgrond met 35% water en een kleigrond met 40% water.
Welke grond bevat het meest beschikbare water? Waarom?
Leemgrond: 35% - 12% = 23% beschikbaar water.
26 dm² water op 100 dm² (of 1 m²)
26 dm² . 8 dm = 208 dm³ = 208 l
1 dm³ = 1 l
Kleigrond: 40% - 32% = 8% beschikbaar water.
De kleigrond bevat veel niet beschikbaar water.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
1
2
14
Nog meer vraagjes...
De grondwatertafel beweegt op en neer volgens het seizoen. Wat is de oorzaak van de daling van de grondwatertafel in de zomer en de stijging in de winter?
De evaporatie is 's zomers groter dan de neerslag. Door de hogere temperatuur is de evaporatie groot. Ook de transpiratie is groot want de planten verbruiken en verdampen veel water (5 à 6 miljoen liter/ha/jaar). De neerslag zal dus niet percoleren naar de diepte maar onmiddellijk verbruikt worden. In de winter is er weinig verdamping door de bodem en door planten, door de lage temperatuur. De neerslag vult de grondwatertafel aan.
Waarom stijgt de grondwatertafel 's winters?
Er is te weinig verdamping door de bodem en door de planten door de te lage temperatuur. Bovendien zijn de akkers meestal onbegroeid. De neerslag vult de grondwatertafel aan.
Wanneer zou de grondwatertafel haar hoogste en haar laagste stand bereiken? Hoeveel zou het verschil bedragen?
Hoogst in februari/maart; laagst in september
Het verschil bedraagt 1 à 2m. (meestal slechts enkele dm)
Zomer:
Evaporatie groter dan de neerslag
- hoge temperatuur
- transpiratie van bodem en planten hoog
- neerslag wordt onmiddellijk verbruikt

Winter:
Evaporatie kleiner
- lage temperatuur
- neerslag vult grondwatertafel aan
(- akkers meestal onbegroeid)
Oxidatie
Zuurstof
Grondwatergronden
Ondiepe grondwatertafel
Lage vlakke gebieden
Hangwatergronden
Grondwatertafel zit dieper
In hogere heuvelachtige gebieden
Stuwwatergronden
Waterondoordringbare kleilaag
Hellingwatergronden
Ontspringen van bronnen
Een zandgrond beschikt over weinig beschikbaar water.
Bij hangwatergronden zit de grondwatertafel zo diep dat de planten geen grondwater kunnen opnemen. De planten zouden dus een absoluut watertekort kennen.
Natuurlijke drainering
slechte drainering
goede drainering
3 factoren
de helling: hoe groter hoe meer afvloei
de grondsoort: zandgrond laat goed door,
leem matig en klei slecht
de grondwatertafel: hoe dieper hoe slechter
Waterhuishouding
planten beschikken over voldoende water
Factoren die waterhuishouding bepalen:
de grondsoort: een droge leemgrond laat nog tarweteelt toe,
een droge zandgrond niet.
Goede waterhuishouding
het humusgehalte: hoe hoger het humusgehalte,
hoe meer water kan vastgehouden worden.
de structuur: hoe beter de structuur van de grond,
hoe beter de waterhuishouding.
de diepte van de watertafel
waterbehoefte verschilt van teelt tot teelt
Het ontstaan van de bodems in België
Verwering
Kan je nu op een kaart met de bodemstreken de ligging van deze drie grondsoorten verklaren?


De zwaarste deeltjes (zand) geraakten niet ver. De fijnere leemdeeltjes werden door de wind tijdens sneeuwstormen verder landinwaarts gedreven (niveo-eolische afzettingen). Ten zuiden van Samber en Maas vormde de hoogteligging de hinderpaal voor een afzetting van leem. Hier treffen we dan ook verweringsgronden aan i.p.v. afzettingsgronden. Zij ontstonden uit verwering van het moedergesteente.
De bodemstreken in België
Grondsoort en landbouwwaarde

- Gemakkelijk bewerkbaar
- Slechte vruchtbaarheid


- Moeilijk bewerkbaar
- Goede vruchtbaarheid
Kan goede bodem zijn als de structuur goed verzorgd wordt
Zware bodems:
Lichte bodems:
Kan goede bodem zijn als er voldoende organisch bemest wordt
zand, lemig zand en licht zandleem
zandleem en leem
klei en zware klei
Licht:
Middelzwaar:
Zwaar:
OPDRACHT

Wat is het verschil tussen zand en zandgrond?

Zand(deeltjes) zijn 50 μm à 2 mm groot. Zand(grond) bevat naast zand, ook nog klei en leem.
Als je de granulometrische samenstelling van de grond zou willen kennen, hoeveel zeven zou je dan boven elkaar moeten plaatsen? Welke poriëndiameter moeten ze hebben? Maak een tekening.

Drie zeven boven elkaar, met diameter 2 mm, 50 μm en 2 μm. Op de bovenste zeef blijft grint liggen, op de tweede zand, op de onderste leem en in de onderste klei
.
Je zeeft 1 kg droge grond en je vangt in de verschillende zeven respectievelijk 200 g klei, 300 g leem en 500 g zand op. Om welke grondsoort gaat het?
Kleigrond (E).
Hoe zou je een zandgrond kunnen verbeteren? Verklaar.
Voldoende organisch bemesten. Dat verbetert het sorptievermogen.
Boer X zakt men een lichte tractor diep in de grond, een andere boer (Y) die met een zwaardere tractor over zijn land rijdt, zakt minder diep weg. Duidt op de bodemkaart aan waar beide boeren zich zouden kunnen bevinden en zoek een verklaring waarom de ene boer dieper wegzakt dan de andere.
Boer X rijdt met zijn tractor op een lichte grond, waardoor hij diep in de grond zakt. Hij kan zich bijvoorbeeld in de Vlaamse Zandstreek bevinden. Boer Y zakt minder diep weg met zijn zwaardere tractor, dit wijst erop dat hij op een zware grond rijdt, bijvoorbeeld de Kempen.

Asperge groeit best op een droge (lemige) zandgrond. Waar in België zal de opbrengst van asperges dus het hoogst zijn?
In de Zandleemstreek
Organische bestanddelen
Strooisel: organisch materiaal is nog zeer goed te zien
Humus: organisch materiaal is niet goed meer te zien.
Voorbeelden van strooisels:



- dierlijke uitwerpselen: stalmest, drijfmest
- dode dieren: bacteriën, insecten, kadavers
- plantenresten: bijvoorbeeld oogstresten: bladeren en wortels die niet meegeoogst worden
- boomschors, champignonmest
- groenbemesters: zaait men met de bedoeling ze in te ploegen
Bodemorganismen verantwoordelijk voor de omzetting van strooisel naar humus:
regenwormen, insecten (doodgravers, mestkevers, springstaarten, vliegenlarven, ...), duizendpoten, pissebedden, mijten, nematoden, schimmels en bacteriën.
Opdracht
Als je in een porseleinen schaaltje wat zwarte grond gloeit, dan zal de organische stof en de humus verbranden. Wat gebeurt er met de kleur?
De kleur zal verbleken (of is roodachtig bij aanwezigheid van klei, zoals bij de fabricage van bakstenen).
Humus kan goed water en voedingsstoffen vasthouden in de bodem.
Proefje: Weinig klei, zuiver zand, tuingrond mengen met water en filtreren.
Waarneming: Het filtraat is nog altijd niet helder (klei en humus), wel helder (zand).
Verklaring: De kleine, colloïdale klei- en humusdeeltjes worden niet door het filtreerpapier tegengehouden. De zandkorrels zijn heel wat groter en worden wel tegengehouden.
Wat is een colloïdaal systeem?
Een colloïdaal systeem of colloïd is een fijn dispers stelsel: de ene stof (klei, humus) is heel fijn verdeeld in een andere stof (water). De deeltjes hebben een grootte tussen  10-6 en 10-9m. In een echte oplossing zijn de deeltjes veel kleiner.
Vb: Keukenzout, kristalsuiker lossen goed op in water
Vb: eiwit is ook een molecule maar toch colloïdaal.
Hoe zou je het % humusgehalte kunnen berekenen aan de hand van het % C?
Het % humusgehalte = C-gehalte x 100/58
Verklaar: Humus vormt het natuurlijk cement in de bodem.
Humificatie:
De ontbinding of vertering van strooisel tot humus door de h noemt men humificatie.
humificerende bacteriën en andere humificerende organismen,
Geef de omzettingen die plaatsvinden schematisch weer.
strooisel + O2 + humificerende bacteriën + andere humificerende organismen  CO2 + H2O + voedingsstoffen (N, K, ...) + humus + energie
Humificatie
Opdracht

In zandgrond is het een bindmiddel tussen de korrels. In kleigrond is humus een scheidingsmiddel tussen de kleideeltjes.

Hoe komt het dat humus kan uitspoelen?
Humus is in water colloïdaal.
Hoe verbetert humus de grondstructuur?
OPDRACHT
Waarom is een bodem, verzadigd met water, een dode bodem?
De plantenwortels en micro-organismen kunnen niet meer ademen want er is geen zuurstof meer aanwezig.
Waarom is er verdamping nodig bij planten?
Voor de afkoeling en om de sapstroom te onderhouden. Opgeloste meststoffen kunnen maar opgenomen en getransporteerd worden in de plant als via de bladeren het vocht terug verdampt.
Een perceel poldergrond zal in het voorjaar traag/snel (schrap wat niet past) opwarmen. Waarom?
Traag. Omdat deze grond veel water kan bevatten en water warmt trager op.
Wat zal het effect zijn bij een grondbewerking van een te droge zandgrond? Hoe komt dat?
Stuiven. De deeltjes van een te droge zandgrond kleven niet meer aan elkaar.
Gevolg voor plantenwortels?
Proef
-> Plantenwortels sterven af.
Hygroscopisch water
Als alle poriën gevuld zijn spreken we over een verzadigde grond. Welke gronden zijn er zoal verzadigd?
De grond beneden de grondtafel, moerasgrond, grond na zware regenval, serregrond bij uitspoelen, ...
Natte grond
Droge grond
Samenstelling van de bodemlucht
Atmosfeer
Bodemlucht
Stikstofgas N2
Zuurstofgas O2
Koolzuurgas CO2
Edelgassen
Waterstofgas H2
Methaan
Stikstofdioxide N2O
Waterdamp H2O
Stikstofgas N2
Zuurstofgas O2
koolstofgas CO2
+/- 78%
+/- 21%
0,2 à 0,4%
Waarom is er 10 maal zoveel CO2 in de bodem?
Omdat er veel CO2 vrijkomt bij:
- de ademhaling van de plantenwortels en de bodemdieren;
- de vertering van organische stof door micro-organismen.

Waarom is een bodem met weinig O2 slecht?
Omdat de wortels dan onvoldoende kunnen ademen. Bij de ademhaling komt energie vrij die nodig is o.a. om water en voedingsstoffen te kunnen opnemen. Bovendien zorgen anaërobe bacteriën voor een zure humus.
Luchthuishouding
Slechte luchthuishouding
te veel water
te weinig lucht
slechte verluchting
Nadelige gevolgen:
- afsterven van wortels door zuurstofgebrek
- omwaaien van bomen door oppervlakkig wortelen
- slechte vertering van organische stof door het moeilijk ontwikkelen van aërobe bacteriën
De hoeveelheid lucht in de bodem hangt af van
- de textuur: zandtexturen bevatten relatief veel lucht
- de waterhuishouding: waterzieke gronden bevatten weinig lucht
- de structuur: een kruimelstructuur bezit een goede verhouding tussen lucht, water en bodemdeeltjes
- de grondbewerkingen: ploegen, frezen, … brengen lucht in de cultuurgrond
Opdracht
Waarom heeft een leemgrond (meestal toch) een goede waterhuishouding?








Een leemgrond is niet te droog omdat hij goed hangwater vasthoudt en dus veel beschikbaar water heeft. Een leemgrond is ook niet te nat omdat de grondwatertafel diep in de grond zit en de grond ook goed een teveel aan water doorlaat.
Welke nadelen vertonen waterzieke gronden, dus gronden met een te ondiepe grond- of stuwwatertafel?
- De structuur is
- De opwarming is
- De bewerking is
- De beworteling is
- De planten zijn
- De opbrengst is
Hoe kunnen deze gronden verbeterd worden?

Door te zorgen voor een betere ontwatering: draineringsbuizen, greppels, grachten, …
slecht
trager, dus latere telen
moeilijk
zwak
zwakker, gevoeliger voor ziekten
laag
Nog meer vraagjes
De grond is te nat in de winter en te droog in de zomer.
Waarom is de waterhuishouding van een stuwwatergrond niet goed?
Hoe zou veen en turf ontstaan?
Het zijn plantenresten die slechts ten dele zijn gehumificeerd door gebrek aan lucht.
Mag een groeiende plant 24 uur onder water staan?
Neen, de wortels kunnen niet meer ademen. Er is veel kans dat ze dood gaat.
Wat gebeurt er dan met bomen die bij een overstroming een tijdje onder water staan?
Niets, de wortels zijn in rust en ademen weinig of niet. De bomen gaan niet dood als de wortels maar vroeg genoeg weer droog komen te staan.
De bodemtemperatuur
Factoren die de bodemtemperatuur bepalen:
- Het watergehalte: om grond op te warmen, moet ook het water opgewarmd worden.
- De grondsoort: klei bevat veel water en warmt traag op, zand bevat weinig water en warmt dus snel op.
- De kleur van de bovengrond: zwarte grond slorpt warmte op. Humusrijke gronden warmen dus sneller op.

- De helling: zuiderhellingen zijn het warmst (wijngaarden).
- De organische bemesting: organische mest geeft warmte vrij bij omzetting door bacteriën.
De bodemstructuur
Korrelstructuur
Kruimelstructuur
- slechte structuur
- korrels kleven niet aan elkaar
- te weinig grote poriën voor lucht
- te weinig kleine poriën voor water
- duinzand, humusarme zandgrond, blekgrond
- goede structuur
- korrels kleven aan elkaar tot kruimels
- grote poriën voor lucht
- kleine poriën voor water
- bindende bestanddelen voornamelijk humus
Wat is het belang van een goede structuur?

- Er kan voldoende lucht in de grond dringen, nodig voor de ademhaling van de plantenwortels en de bodemorganismen.
- Er kan voldoende water vastgehouden worden in de matige poriën die de planten kunnen opnemen.
- De overmaat aan water kan via de grote poriën en holten naar beneden draineren. Zo wordt wateroverlast vermeden.
- De lucht- en waterhuishouding is dus beter zodat de beworteling en dus de hele plantengroei beter is. Ook het (aërobe) bacterieleven ontwikkelt zich gunstig.
De bodemstructuur verbeteren:
- Goede organische bemesting
- Groenbemesters
- oordeelkundige grondbewerking
- kalk
- goede drainering
- stabiliseren van de bodem met producten afgeleid van petroleum
Vragen
Som een aantal voorbeelden op waarbij de structuur verslechtert:
Waarom is overstroming met zeewater niet goed?
Zeewater bevat veel zout (NaCl). Bij opdrogen ontstaat een witte korstvorming die een verluchting van de grond en een goede zaadkieming belet.
- te grote druk van machines, vooral bij de oogst bij nat weer in het najaar;
- het intens bespelen van sportterreinen en het onvoldoende verzorgen van de grasmat;
- het ontstaan van een ploegzool door de druk van het wiel in de ploegvoor;
- teveel grondbewerkingen uitvoeren zodat stuiven kan optreden bij zandgrond;
- natriumhoudende meststoffen verslechteren de structuur. Na+ verhindert het aaneenkleven van gronddeeltjes tot kruimels.
Nog vragen:
Waarom worden de poldergronden het best in het najaar geploegd?
Als een kleigrond vóór de winter bewerkt wordt, kunnen kleibrokken openvriezen.
Waarom is het van groot belang om grondbewerkingen nooit uit te voeren op te natte of te droge grond?
- Bij te natte grond heeft de grond geen draagkracht meer en is er gevaar voor toeslempen
- Wanneer de grond te droog is, vallen de kruimels uiteen en wordt hij stuifgevoellig.

Bijgevolg leiden de grondbewerkingen in deze omstandigheden tot structuurbederf.
De zuurtegraad van de bodem
pH-waarde
pH staat voor potentia hydrogenii. De potentie of kracht om H+ atomen aan te trekken tov OH- atomen.
Verhouding H+ atomen = OH- atomen
Verhouding H+ atomen > OH- atomen
Verhouding H+ atomen < OH- atomen
neutraal, pH = 7
zuur, pH < 7
base, pH > 7
pH-waarde bepaalt:
- de opneembaarheid van voedingsionen
- de structuur van de bodem
Ideale pH-waarde hangt af van:
- plantensoort
- grondsoort
Bemesting is de belangrijkste factor die de zuurtegraad kan beïnvloeden.
Full transcript