The Internet belongs to everyone. Let’s keep it that way.

Protect Net Neutrality
Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

DTP_całość_wykładowa

Wyklady dla moich studentow studiów podyplomowych PWSBiA - Grafika multimedialna
by

Bogdan Kaminski

on 22 August 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of DTP_całość_wykładowa

Gęstość optyczna skanowania
Gęstość optyczna skanowania D jest to maksymalna gęstość optyczna na oryginale fotograficznym Dmax możliwa do odczytania przez skaner.
Gęstość optyczna oryginału fotograficznego jest miarą stopnia jego zaciemnienia. Mówi ona jak mało światła przepuszcza/odbija ten materiał .
Materiały transparentne (klisze) mają Dmax do 4,0, zaś refleksyjne (zdjęcia) mają Dmax do 2,7.
Czym ciemniejszy jest element na zdjęciu, tym odbija on mniej światła i tym trudniej skanerowi to światło rozpoznać.
Stosuje się formy fotopolimerowe i światło UV.
fotopolimer na płycie jest w kontakcie z negatywem, zwróconego emulsją do płyty
płyta jest eksponowana w UV, utwardzając fotopolimer w obszarach drukujących (przezroczystych)
obszary zaczernione nie przepuszczają UV i po ekspozycji wymywa się stamtąd fotopolimer.
Grupa krojów pisma
Krój pisma
Rodzina kroju
Odmiana kroju
Szerokość kroju
Waga (kolor) kroju

Literatura DTP
– Prepress, Press & Postpress
B. Kamiński – „Cyfrowy prepress, drukowanie i procesy wykończeniowe”, wydanie 2


B. Kamiński – „Nowoczesny prepress”



B. Kamiński – „Prepress i barwy”


B. Kamiński – KPP - skrypt WSISiZ oraz udostępnione wykłady
Literatura DTP
Część I
Wiadomości wstępne
Wstęp
Rola klienta, projektanta i drukarza
Etapy prepress
Dane cyfrowe
Część II
Formaty plików
Format EPS
Kompresja plików
Barwy w DTP
Część III
Zjawisko barwy
Definicja barwy
Wrażenie wzrokowe wywołane w mózgu przez padające na oko światło
Barwy, które nie są szare – to barwy chromatyczne (kolorowe) i mają wszystkie trzy atrybuty
Pary barw przeciwnych
Neutralna barwa addytywna
Neutralna barwa subtraktywna
Barwy achromatyczne (neutralne) i chromatyczne (kolorowe)
Barwy achromatyczne mają tylko atrybut jasność
Addytywne pierwszorzędowe - R, G, B
Subtraktywne pierwszorzędowe - C, M, Y
Mając barwy pierwszorzędowe otrzymuje się z nich barwy drugorzędowe - wynikowe
Przekrój prostopadły do Y wyznacza wykres chromatyczności Yxy
Przestrzeń barw zawarta w krzywoliniowym stożku z pionową osią Y luminancji
Model CIE Yxy
Modele barw definiują i standaryzują barwy. Oprócz modelu HSB wynikającego z atrybutów istnieją też inne, częściej wykorzystywane.
Modele barw
Wykres chromatyczności
Model Lab jest niezależny od urządzenia, na którym się realizuje barwa!
L - od czerni do bieli
b* - od żółtej do niebieskiej
Model CIE La*b* (Lab)
a* - od czerwonej do zielonej
Powstał przez przekształcenie matematyczne stożka CIE Yxy
Model RGB
Model CMYK jest zależny od urządzenia, na którym realizowana jest barwa
Poziomy jasności uzyskuje się przez stosowanie rastra!
K (blacK) - dodatkowa czarna
Y (Yellow) - żółta
M (Magenta) - purpurowa
Model CMY (CMYK)
C (Cyan) - niebieskozielona
Oparty na trzech subtraktywnych barwach:
Farby CMYK (triadowe) są transparentne.
w Polsce standardem jest Europa
podczas drukowania należy zapewnić ten sam standard triady CMYK
Oparty na modelu CMYK:
System Pantone Process
znane i dostępne w programach graficznych wzorniki: Pantone
zgodność barw na reprodukcji uwarunkowana jest zgodnością farb i papieru użytych podczas drukowania
Systemy uniezależniają od niedoskonałości monitorów. Wyboru barwy ze wzornika dokonuje grafik:
Systemy dopasowania barw (wzorniki)
wzornik ma dwie części - połysk i mat
można rozjaśniać barwy stosując „tintę” w DTP
System Pantone Solid
System określa barwy specjalne (kolory dodatkowe):
Drukowanie wykonywane jest „farbą z puszki”, czyli farbą o żądanym kolorze.
CMS - Systemy zarządzania barwami
Różne gamy barw urządzeń
Funkcjonowanie CMS
Tworzenie profili barwowych
porównanie wyników z bazą obrazu cyfrowego
zapisanie pomiarów w formie bazy
zmierzenie spektrofotometrem barw na wydruku
dysponowanie cyfrowym wzorcem IT8.7/3
drukowanie wzorca
dysponowanie spektrofotometrem
Profil drukarki
zmierzenie wartości gamma
Umiejscowienie kalibratora (kolorymetru) do ekranu, a następnie:
zmierzenie punktu bieli
zmierzenie plam jednolitych kolorów R, G, B
Profil monitora
skanowanie wzorca IT8.7/1 lub IT8.7/2
porównanie obrazu z plikiem opisującym wzorzec
zapisanie obrazu w pliku TIFF
Profil skanera
Istota prepress
Prepress –Cyfrowe tworzenie publikacji
Część IV
Konieczność sporządzania makiet
Budowanie makiety
Zawartość makiety c.d.
Makieta i jej realizacja
Wprowadzanie tekstu
Osadzanie fontów
Prawa autorskie i licencje na fonty
OCR – optyczne rozpoznawanie znaków
Tworzenie materiału ilustracyjnego
Elementy: źródło światła, elementy fotoczułe, układy przesuwu i elektronika. Wyposażenie skanera stanowi sterownik, który umożliwia wybór opcji.
Skanowania dokonuje światło. Odbite (przechodzące) światło zostaje zamienione w elemencie fotoczułym na elektryczny sygnał analogowy. Dalej, w przetworniku A/C następuje próbkowanie i zamiana na liczbę binarną.
Oryginały refleksyjne – skanowane w świetle odbitym, transparentne – przechodzącym.
2012-01-10
mała gęstość optyczna skanera
duża gęstość optyczna skanera
Rozdzielczość interpolowana skanera
Jest to wielkość wynikająca z tworzenia pikseli mniejszych z większych przy pomocy uśredniających algorytmów arytmetycznych.
Rozdzielczość optyczna skanera
Jest parametrem technicznym, stałym dla danego skanera i określa liczbę pikseli, jaką na jednostkę długości są w stanie wyprodukować jego elementy.
Miarą rozdzielczości optycznej są ppi (pixels per inch). Dla skanera płaskiego jednoobiektywowego jest to liczba elementów fotoczułych CCD na jednostkę długości listwy z tych elementów.
Programy grafiki wektorowej
CorelDraw, Illustrator, Freehand
niezmienna rozdzielczość przy zmianie skali
rysunki tworzone są z krzywych Beziera
programy rysunkowe
Programy graficzne
Programy grafiki bitmapowej
efekty artystycznego rysowania i malowania
Photoshop, Picture Publisher, Painter, Live Picture
malowanie myszką, piórem świetlnym i pisakiem
programy malarskie
Cyfrowe aparaty fotograficzne
Matryca elementów CCD pełni rolę kliszy w zakresie rejestrowania obrazów (ale nie przechowywania)
Polecane : PhotoDisc, Digital Stock, ArtBeats.
Biblioteki fotografii i inne
Najczęściej obrazy cyfrowe wolne są od dodatkowych opłat autorskich. Obrazy na CD są bardzo wysokiej jakości i nie wymagają dodatkowych korekcji.
Biblioteki clipartów
Cliparty najczęściej występują tematycznie.
Korzystanie z clipartów reguluje prawo.
Clipart - gotowy rysunek w postaci cyfrowej.
Unikanie wysokich kosztów i straty czasu dla uzyskania zdjęcia lub grafiki.
Biblioteki graficzne tworzą cliparty i/lub fotografie.

Biblioteki graficzne
Mierzenie w poligrafii jest odrębne od innych. Określa je typograficzny system miar.
Mierzenie typograficzne
Miary typograficzne i pismo
Informacje ogólne
Łamanie obejmuje operacje związane z poprawnym wprowadzaniem i formatowaniem tekstu oraz rozmieszczaniem w niej elementów ilustracyjnych.
Podczas procedury cyfrowego łamania praca jest całkowicie zautomatyzowana, tzn. wszelkie operacje są przeprowadzane w komputerowych systemach łamania i obserwowane na monitorach.

Łamanie
Grupa krojów pisma
Największa jednostka systematyczna (11 grup).

Pismo jest to zestaw znaków, który pozwala na widzialne i trwałe przedstawienie myśli w danym języku.
Pismo
Atrybuty
kroju pisma

{
W krojach wyróżnia się rodziny krojów. Każdy członek rodziny pochodzi z jednego kroju, ale ma np. inną odmianę lub szerokość.
Na pojęcie rysunku oczka składają się m.in.: styl, rytm, proporcja, dukt, szeryfy itp.
Rodzina kroju pisma
Krój pisma
Jest to zestaw znaków przeznaczonych do drukowania, możliwy do zidentyfikowania przez jego projekt (rysunek oczka) i dostępność rozmiarów.
Atrybuty kroju pisma
Są to elektronicznie przetworzone odmiany kroju, np. pochylenie, pogrubienie, podkreślenie, przekreślenie, obrys, negatyw, zwężenie, poszerzenie, cień. W rodzinie dostępnej w DTP może nie być np. odmiany pogrubionej, ale można ją wytworzyć.

Przykładowy atrybut - Odmiana kroju pisma
Każdy krój ma co najmniej 6 odmian: prosta, pogrubiona, pochylona, wersaliki, małe litery, kapitaliki – wersaliki o wysokości liter małych.
Odmiany mogą być dostępne lub wytworzone elektronicznie.

18 pt
górna linia pisma
dolna linia pisma
linia pisma
To jest przykładowy tekst
14 pt
górna linia pisma
dolna linia pisma
linia pisma
To jest przykładowy tekst
Stopień pisma
Stopień pisma (wysokość) jest to miara wysokości liter mierzona pomiędzy górną i dolną linią pisma. Jeśli stopień pisma jest opisywany jako np. 14 pt, nie oznacza to wielkości znaków, które są tam użyte, ale jego własną miarę.

od odległości bez interlinii.
z większą o 4 pt odległością między wierszami,
Przykład tekstu (14/18 pt) 14 pt na 18 pt interlinii
18pt
Zmiana odstępu pomiędzy liniami pisma w akapicie (w DTP określanych liniami bazowymi) jest nazywana interlinią.
Wg programów DTP interlinia jest to odległość pomiędzy dwiema liniami bazowymi sąsiednich wierszy w akapicie.
Zapis, np. 14/18 pt oznacza tekst o stopniu 14 pt i interlinii 18 pt.

bazowa
hfćźżęągjyĆŹŻĄĘabcdefx
środkowa
dolna
górna
akcenty górne
wydłużenia dolne
wydłużenia górne
Stopień pisma jest wymierzony tak, aby włączyć wydłużenia górne i dolne (wyznaczane przez odpowiednie linie) poszczególnych liter. Osobne zagadnienie tworzą akcenty znaków, występujących w różnych alfabetach (językach). Akcenty (wyznaczane przez linie akcentów) muszą się jednak mieścić pomiędzy górną i dolną linią pisma.
Szeryfy
wcięcie akapitowe tekstu podstawowego
Zasady dobrego składu tekstu
Zasady składu i łamania
wcięcie akapitowe oddzielnych części tekstu
końcowy wiersz akapitu może być krótszy od pełnego wiersza, ale co najmniej o 1 firet
końcowy wiersz akapitu nie może być krótszy od dwukrotnego wcięcia akapitowego
odległość międzywyrazowa 1/2 firetu (min. 1/4, max. 1,5)
niedopuszczalność powstawania korytarzy lub rynien
nie zawieszać pojedynczych liter: a i o u w z
nie przenosić więcej jak 2 kolejne wiersze (nie dotyczy wąskich łamów)
nie przenosić wyrazu czteroliterowego i cienkiej sylaby
grupy cyfr powyżej 3 rozdzielać spacją
znaki ułamków, potęg, procentów, minut, stopni itp. - bez odstępu.
Skróty typu cm, mm itp. rozdzielać sztywną spacją i umieszczać w tym samym wierszu co liczba
wyrazy dwuczłonowe zawierają dywiz, a nie pauzę lub półpauzę i nie zawierają spacji
tytuły powinny być ujednolicone w tekście i o takim samym kroju jak tekst podstawowy
w tytułach nie dzielić wyrazów
w tytułach wersalikowych od 16 pt bezwzględnie stosować kerning
przy wyliczeniach, za cyfrą stosować kropkę i spację, a za literą stosować nawias, spację i tekst
Zasady dobrego łamania
12 pt
16 pt
20 pt
łamać na określoną liczbę wierszy w łamie i odpowiednio dobierać justunek przed i po akapitach (zachowanie registru)
nie rozbijać kolumny „na papierki”
nie rozpoczynać kolumny „bękartem” (wdowa) i nie pozostawiać u dołu kolumny „szewca” (sierota)
pagina zwykła - cyframi arabskimi, pagina żywa – wersalikami, kapitalikami lub tekstem o 1-2 stopnie mniejszym o podstawowego
Naświetlanie
Serwer OPI
Łamanie
System uwzględniający obrazy w formatach niskiej i wysokiej rozdzielczości (komentarze).
Praca z systemem OPI
Oprócz edytorów istnieją także programy korekcyjne i tłumaczące, lecz są to tylko algorytmy. Wykorzystanie algorytmów sprawdzających nie jest wystarczającą kontrolą.
Klient ponosi odpowiedzialność za czytanie sprawdzające.
Czytanie sprawdzające
Korekta i standardy
techniczna (redakcyjna)
tekstowa (autorska, wstępna, językowa)
Procedura sprawdzania nosi nazwę korekty:
Każdy skład DTP musi być sprawdzony.
Korygowanie tekstu
Korygowanie koloru
Znaki te są unormowane i zrozumiałe międzynarodowo (norma ISO). Znaki są wpisywane na lewym lub prawym marginesie kolumny.
Znaki korektorskie
Systemy EPC/DAR
Systemy cyfrowe łamania
W pracy oprawianej przez szycie (drutem lub nićmi) oznacza to 3 mm na górnej, dolnej i zewnętrznej części składki – z trzech stron.
Dla opraw klejonych dodatkowy zapas, zwykle 1 mm, jest wymagany także na wewnętrznej części składki.
Separowanie cyfrowe barw
Część V
Rastrowanie cyfrowe
Część VI
Rastrowanie amplitudowe (AM)
Błędne i poprawne skanowanie z reprodukcji
Błędne i poprawne kąty rastra
Wadą AM jest możliwość powstania mory. Powody:
przyjęcie złych kątów rastra,
powtarzająca się symetria w obrazie
błędne skanowania reprodukcji.
Kąt
Parametry rastra
Korzyści stosowania rastrowania FM:
Punkty rastrowe FM mają wymiary 7-20 mm.
reprodukcja zbliżona do ciągłotonalnej
wyeliminowanie mory
mniejsze pliki obrazów cyfrowych
Punkty rastrowe mają różną gęstość
Punkty rastrowe są rozłożone losowo
Punkty są jednakowe i mniejsze niż w AM
Nie występują pojęcia liniatura, struktura, kąt
Rastrowanie wykonuje RIP naświetlarki
Metoda nowoczesnego prepress
Rastrowanie stochastyczne (FM)
Sposób budowy przez urządzenie laserowe punktów AM dla określonej liniatury przy danej rozdzielczości tego urządzenia oraz zreprodukowana skala szarości od świateł do tonów średnich
Budowanie przez naświetlarkę punktów FM oraz klin tonalny punktów rastrowych utworzonych techniką rastrowania FM
Odbitki próbne i testy kontrolne drukowania
Część VII
próba mokra
próba barwna
próba impozycyjna
Odbitki w stadium końcowym (jakość realizacji i zgodność kolorów):
laserowy (atramentowy) wydruk B&W
Odbitki w stadium początkowym (kompletność i pozycjonowanie):
Nie istnieje uniwersalna próba, odbitek jest wiele.
wzorca dla drukarni
podglądu do kontroli i akceptacji
Odbitka próbna pełni dwie role:
Odbitki próbne są to kopie obrazu (lub jego części) do skontrolowania przed drukowaniem nakładu.
Rola odbitek próbnych
Możliwości cyfrowego proofingu
Systemy cyfrowych prób barwnych
Pola pełnego pokrycia wielofarbowe
Wizualne i densytometryczne szacowanie zjawiska przyjmowania farby przez farbę.
Pola pełnego pokrycia jednofarbowe
Znaczenie pół kontrolnych
Wielkość i jednolitość nadawania farby.
Pola rastrowe (tonalne każdej z farb)
Przyrost punktu rastrowego i wartość kontrastu drukowania. Różni producenci oferują w swych testach różne wartości pól rastrowych.
Pola równowagi barw
Porównywanie równowagi kolorów pomiędzy parami pól pełnego pokrycia i pól tonalnych.
Test kontrolny firmy GretagMacbeth
Wizualna ocena poprawności wykonania formy.
Pola kontroli ekspozycji płyt
Podstawowe techniki drukowania
Część VIII
Cylindry:
formowy
pośredni
drukowy
Zasada drukowania
Offset
Drukowanie płaskie
drukowanie jedno- i wielokolorowych oraz wielobarwnych, np. akcydensów, ulotek, czasopism, książek, plakatów, map, opakowań.
Zastosowanie
mała jaskrawość i nasycenie barw
konieczna płaskość podłoża
druk na papierach i cienkich kartonach
Wady
taniość procesu
ogólna dostępność technologii
duża szybkość drukowania
duży wybór podłoży
powtarzalność procesu
Zalety
Nadawanie farby poprzez cylinder systemu Anilox
Zasada drukowania
Drukowanie wypukłe–fleksografia
drukowanie na foliach o dowolnej grubości i papierach: toreb, odzieży specjalnej, proporcy, koszulek, opakowań spożywczych, gazet, biletów, kart kredytowych itp.
drukowanie na papierach z klejem etykiet, nalepek, znaczków itp.
Zastosowanie
konieczna płaskość podłoża
drogie formy fotopolimerowe
możliwość odkształcania giętkich form podczas drukowania
Wady
drukowanie na różnorodnych podłożach
Zalety
Zasada drukowania
Drukowanie wklęsłe–rotograwiura
1 forma
2 obszar niedrukujący
3 elementy drukujące
drukowanie opakowań na podłożach niewsiąkliwych (tworzywa sztuczne i papiery specjalnie powlekane)
drukowanie na dobrych papierach dużych nakładów wysokiej jakości czasopism, albumów, opakowań itp.
Zastosowanie
trudność wykonania form drukowych
wysoka cena form
Wady
druk na podłożach niewsiąkliwych
bardzo duże nakłady z kompletu cylindrów
szeroka gama barw
Zalety
Farba jest przeciskana raklem przez oczka sita
Zasada drukowania
Inne techniki–sitodruk
drukowanie na dowolnym podłożu użytków reklamowych, plakatów, etykiet
Zastosowanie
niska wydajnosć
ograniczenie liniatur do 100 lpi
stosunkowo wysoka cena farb i form
wytrzymałość form żelatynowych do 4000, a syntetycznych do 10 tys. odbitek
duży przyrost punktu rastrowego
Wady
druk na podłożu płaskim i walcowatym
druk na każdym rodzaju podłoża (np. papier, szkło, metal, tkanina, folia)
bardzo grube warstwy farb (10-15 mm), dające znakomite nasycenie barw
Zalety
Tradycyjne wykonywanie form drukowych
Część IX
Formy fotopolimerowe
Wypukłe formy drukowe
1 ścianka cylindra
2 podparcie dla rakla
3 kałamarzyki wklęsłodrukowe
Cylinder rotograwiurowy ma wgłębione pola (kałamarzyki wklęsłodrukowe) o jednakowej powierzchni i kształcie, ale różnej głębokości.
Zmienne głębokości kałamarzyków dają różne wartości tonalne.
Każdy kałamarzyk jest oddzielony od sąsiedniego niedrukującym obszarem położonym wyżej i stanowiącym podparcie dla rakla.
Rotograwiurowe cylindry drukujące
Kopiorama sitodrukowa
Lampa do naświetlania sita
Cyfrowe wykonywanie form drukowych – CtP
Część X
Cyfrowe techniki drukowania i drukowanie DirectImaging
Część XI
Indigo E-Print 1000
druki do 6 kolorów
oprawianie
obszar zadruku do A3
prędkość 2000 A4/h
Quickmaster DI-46-4
2012-01-10
Przepływ prac (workflow) jest to przesyłanie przygotowywanej publikacji z jednego stanowiska na drugie, w celu realizacji kolejnego etapu.
Workflows są systemami (programami): np. Apogee. Jeżeli przesyłanym produktem jest zapisana cyfrowo publikacja i proces transmisji odbywa się łączami, wtedy mówi się o cyfrowym przepływie prac (digital worklows).
Na nowoczesne drukowanie stale oddziałują procesy cyfrowe: elektronika, informatyka i telekomunikacja. Zatem wiedza poligraficzna szybko zmienia się. Podstawą otrzymania dobrych wydruków jest jednak poprawne przygotowanie prac do drukowania.
Cyfrowy przepływ prac
Jeżeli nie występują wszystkie ww. elementy cyfrowe, wtedy mówi się o przepływie mieszanym, np. występują analogowe wyciągi barw na kliszach, a część procesów wykonana była cyfrowo.
Prepress są to ogół czynności, które muszą zostać wykonane, aby możliwe było uzyskanie publikacji w postaci reprodukcji w dowolnej formie i na dowolnym medium.
Kontrola przedprzelotowa - preflight
Jest to procedura wyszukiwania błędów, zanim praca zostanie skierowana do kolejnego etapu.
Preflight identyfikuje problemy w danych zapisanych w formatach PDF.
Spośród znanych w świecie programów kontroli można wymienić polski produkt – PdfPreflighter (AC&C HSH Group).
Prepress jest centralnym punktem dla drukowania i operacji związanych z drukowaniem. Dotychczasowe rozumienie zakończenia etapu prepress było typu computer-to-film (CtF, z komputera na kliszę z naświetlarki laserowej).
Dziś rezultatem końcowym prepress są: computer-to-plate (CtP, z komputera na płytę), computer-to-press (CtPs, z komputera na cylinder specjalistycznej maszyny drukarskiej),
computer-to-print (CtPt, z komputera na druk cyfrowy).
Obecne usługi cyfrowe umożliwiają jednak inne rodzaje publikowania, które można oglądać, np. przez Internet, w postaci multimedialnych wersji gazet, książek, magazynów ilustrowanych itp.
Znaczenie prepress
Nowa technologia jest dostępna dla każdego, tak więc klient, projektant i drukarz powinni ze sobą współpracować. Każdy z uczestników tego procesu ma określony udział w przygotowaniu określonej części cyklu prepress. I tak:
Klient najczęściej produkuje teksty w edytorze tekstowym. Otrzymane dane przesyła do projektanta grafiki.
Projektant wytwarza wizualny projekt pracy (w formie cyfrowej), który musi zaaprobować klient.
Drukarz generuje klasyczne formy drukowe metodą CtP, albo przesyła dane na maszynę CtPs, albo na maszynę drukowania cyfrowego CtPt.
System cyfrowy, odmiennie od konwencjonalnego, wytwarza tylko na żądanie poszczególne części procesu, np. wydruki próbne, zachowując ich pełną formę w postaci cyfrowej na komputerze.
Wynikają stąd kolejne etapy prepress:
wytwarzanie makiety,
wprowadzanie tekstu,
tworzenie ilustracji,
łamanie,
impozycja arkusza,
wykonywanie odbitek próbnych,
naświetlanie płyt lub skierowanie do druku.
Omówimy te etapy w dalszych częściach wykładu.
Oprócz prepress, także drukowanie (press) i wykańczanie prac po wydrukowaniu (postpress) obsługiwane są pod nadzorem komputerów.
W tym kontekście nowego znaczenia nabrało pojęcie digital workflows, bowiem wszystkie procesy połączono w jeden cyfrowy tor.
Utworzono standard systemowy (specjalistyczne oprogramowanie zainstalowane u projektanta, drukarni i introligatorni), określający całkowicie cyfrowy przepływ prac w układzie od pomysłu do gotowej publikacji, przygotowanej do dystrybucji. System ten nazwano CIP4.
CIP4 działa z formatem JDF, specjalnie skonstruowanym na te potrzeby, gdzie dla zapisu danych potrzebnych do wytworzenia publikacji wykorzystano język XML.
System CIP4
TIFF
JPEG
rodzime (aplikacji)
PostScript
EPS
PDF
działa w formie rozkazów programowych, które są interpretowane przez sterownik (stąd zwany jest PS interpretowalnym).
Format PostScript
PS wymaga sterownika (drivera) urządzenia, w którym będzie interpretowany.
realizuje funkcję tłumaczącą pomiędzy SO
Do formatów zapisu danych cyfrowych, najczęściej wykorzystywanych w prepress należą:
Adobe Acrobat oraz każda aplikacja DTP umożliwiają odczytanie i utworzenie danych PDF.
PDF zachowuje fonty, rysunki wektorowe, mapy bitowe i ich rozmieszczenie na stronie.
Format ma cechy kompresujące.
Umożliwia odczytywanie plików utworzonych w różnych systemach operacyjnych.
Format PDF
plik ma dwie części: rozkazy PS i podgląd zapisanych danych (preview)
zapisuje wektory i bitmapy, jest standardem wymiany gotowych elementów prac.
Elementy w EPS nie są przeznaczone do edycji.
Związane z konkretną aplikacją, np. Photoshop, CorelDraw, QuarkXPress itp.
Aplikacje umożliwiają także odczyt i zapis w formatach innych niż rodzime (konwertery).
Kompresuje (stratnie) obrazy, czyli zapisuje w objętości mniejszej, niż zajmują w RAM.
Podczas wczytywania do RAM obraz dekompresuje się i zajmuje więcej miejsca.
Format JPEG
Standard przemysłowy obrazów bitmapowych.
Zapis B&W, Grayscale, RGB, CMYK, Lab.
Format zapisuje ścieżki odcięcia i kanały alfa.
Format TIFF
Formaty rodzime
Przed archiwizacją należy utworzyć tzw. kolekcję, tzn. plik z natywną pracą, użyte obrazy i wszystkie fonty. Utworzoną kolekcję należy skompresować i zapisać na zapasowym nośniku.
Archiwizacja danych
Algorytmy bezstratne: zewnętrzne programy: WinZip, Arj, Rar, StuffIt, Disk Doubler
Algorytmy stratne: JPEG
Stratna kompresja - 100:1
Bezstratna kompresja od 2:1 do 8:1
Rodzaje kompresji: bezstratna i stratna
Dekompresja - przywracanie obrazowi jego
objętości początkowej
Kompresja - zmniejszanie objętości pliku na
nośniku magazynującym
Barwa może być emitowana lub odbijana
Zdrowy człowiek widzi fale w zakresie 400-700 nm
Biel jest mieszaniną barw z ww. zakresu długości fal
Każda fala ma swoją długość
Barwa pochodzi od światła, utworzonego przez fale elektromagnetyczne
Stożek barw HSB ilustruje trzy atrybuty
Barwa ma trzy atrybuty (kolor, nasycenie jasność):
jasność (B)
nasycenie (S)
kolor (H)
Przekrój prostopadły do Y wyznacza wykres chromatyczności Yxy
Ze wzorów matematycznych przelicza się Yxy na atrybuty HSB
Widoczny kolor
Model CMYK jest zależny od urządzenia (farb),
SWOP
Europa
bo farby występują w różnych standardach, np.:
Autotypijne mieszanie w oku barw świateł odbitych od reprodukcji
Wielkie powiększenie
Najważniejszy problem z bitmapami
Cztery kanały obrazu CMYK
Trzy kanały obrazu RGB
Poprawna konwersja RGB – CMYK (zapewniana jest przez CMS i profile ICC)
Model farb CMYK zawarty jest wewnątrz modelu świateł RGB, czyli jego przestrzeń jest węższa niż RGB
Przyczyny różnic kolorów:
różne modele barw urządzeń
różne gamy barw urządzeń
indywidualne cechy urządzeń
Elementy CMS:
profile barwowe urządzeń
niezależna przestrzeń barw
algorytm przekształcania modeli barw
algorytm renderowania barw spoza gamy
Zapewniają przenośność barw w workflow.
Zapewniają niezależność barw od urządzeń.
Umożliwiają kontrolę koloru na każdym etapie prepress.
Wymagają kalibracji urządzeń.
Firmy produkujące wzorce: Agfa, Kodak i Fuji.
Wzorce kolorystyczne IT8
oprogramowania (nowoczesny CMS)
dodatkowych urządzeń (kolorymetr, spektrofoto-metr, które pomagają wyznaczać profile monitora i drukarki)
wzorców (fotografie, przezrocza, obrazy cyfrowe)
Budowanie profilu wymaga:
kolorystykę: numery wzornikowe barw, składy procentowe CMYK, próbki barw itp.
Zawartość makiety
zwymiarowane elementy kolumny: format, rozmieszczenie tekstu i ilustracji, marginesy, spady, paginację itp.
Makieta powinna zawierać:
Makietę wykonuje się techniką cyfrową.
makieta może być wykonana przez klienta
makietę wykonuje grafik lub redaktor techniczny
Makieta musi być zaakceptowana przez klienta
Makieta - zawiera pomysł graficzny pracy.
dołączone szkice, fotografie, obrazy itp.
jeśli budujemy makiety dla witryny WWW, to musimy też podać schemat komunikacyjny witryny
jeśli poszczególne stronice publikacji są podobne, to buduje się tylko makiety uzupełniające wobec jednej podstawowej
fonty: nazwy, stopnie, wyróżnienia, interlinie
Drobne (w stosunku do makiety) zmiany realizacyjne są dopuszczalne, np. małe przesunięcie tekstu, mała zmiana skali rysunku itp.
Każde większe odstępstwo musi być uzgodnione z klientem, np. kolorystyka, fonty, liczba stronic itp.
Po zaakceptowaniu makiety następuje realizacja końcowej publikacji.
Sposób wprowadzania małych ilości tekstu bezpośrednio w aplikacji łamania. Większe teksty wykonywane są przez klienta.
Istnieją specjalne systemy klawiaturowe do tworzenia złożonych tekstów (matematyczne, chemiczne, muzyczne itp.). Dają one wysoki standard typograficzny. Obecnie są rzadko wykorzystywane.
Bezpośrednie wprowadzanie z klawiatury
Obecnie duże ilości tekstu przygotowuje klient.
Jest kilka metod wprowadzania tekstu:
bezpośrednie wpisywanie tekstu z klawiatury,
rozpoznawanie optyczne,
rejestrowanie głosu
systemy komunikacyjne przez modem, ISDN itp. oraz wprowadzanie z innych nośników i urządzeń, takich jak media przenośne do magazynowania.
Skuteczność rozpoznawania – 95%.
Do zamiany wykorzystywany jest mikrofon, karta dźwiękowa i oprogramowanie AVR.
Szybkość rozpoznawania – do 120 słów na min.
Oprogramowanie zawiera słownik (ok. 60 000 słów).
AVR zamienia głos osoby mówiącej do mikrofonu na tekst edytowalny przez edytor.
Rozpoznany tekst należy sprawdzić.
Wykorzystywany jest skaner i oprogramowanie.
Rozpoznawanie ma skuteczność ok. 85%.
Przykłady: ABBYY FineReader.
OCR zamienia tekst z wydruku na papierze do postaci znakowej dla edytora.
Automatyczne rozpoznawanie głosu (AVR)
Zapewnienie konwersji danych tekstowych
Problemy z przenoszeniem tekstu z mediów usuwalnych mogą powstać przy dostępie do danych.
Np. dyski uszkodzone lub o innym formatowaniu, zapis w nietypowym formacie, brakujące fonty w dokumencie oraz w zapisach stron EPS.
Problemem może być konwersja tekstu pomiędzy różnymi platformami i błędne rozpoznawanie znaków diakrytycznych (programy konwertujące).
Uwaga na wirusy!
Częstą formą przenoszenia tekstu jest nośnik wymienny.
Telekomunikacyjne przesyłanie tekstu
Teksty przesyła się też łączami, np. Internet, Intranet, ISDN, e-mail.
Definicja fontu cyfrowego
Font to niezależny zestaw (zbiór) znaków drukarskich (liter, cyfr, symboli, linii, ornamentów) zapisanych w pliku na dysku.
Fonty stosowane w DTP są wektorami skalowalnymi. Oznacza, że posługując się jednym przepisem na tworzenie znaku może być on zbudowany w dowolnej wielkości.
Wektorowy znak jest obrysem łączącym szereg punktów, które są dokładnie zlokalizowane i zdefiniowane cyfrowo. Wektory utworzone są przez krzywe Beziera.
Praca z fontami cyfrowymi
Gdy obiekt wektorowy (każdy, w tym font) ma być zobrazowany, np. wyświetlony lub wydrukowany, wtedy następuje stadium zamiany go do formy mapy bitowej (rasteryzacja).
Fonty wprowadzane w formie wektorowej zawsze na wyjściu są w formie zrasteryzowanej (piksele).
Można osadzać wybrane fonty w dokumentach w celu oglądania i drukowania. Osadzając fonty w PDF, działamy zgodnie z prawem. Przesyłanie fontów nie jest dozwolone. Można również skonwertować fonty na krzywe w dowolnej aplikacji DTP.
Fonty są licencjonowanym oprogramowaniem i są chronione przez prawo. Wraz z zakupem fontu są na kupującego przenoszone prawa do posiadania, ale nie do kopiowania lub sprzedawania. Licencja upoważnia do używania ich na pięciu procesorach CPU.
Fonty True Type i OpenType
Fonty TrueType wymagają tylko jednego pliku fontu, wspólnego dla monitora i drukarki. Fonty OpenType (też typu TrueType) dostępne jednocześnie dla platform PC i Mac.
Rozdzielczość obrazów bitmapowych
Jest to stopień odwzorowania szczegółów w porównaniu z oryginałem. Miarą rozdzielczości obrazów bitmapowych jest ppi (pixels per inch). Zmniejszanie piksela – wzrost rozdzielczości.
Skalowanie obrazu przeprowadzać możemy na dwa sposoby: ze zmianą rozdzielczości (wyłączona interpolacja) i bez zmiany rozdzielczości (stosowana interpolacja).
Jeśli stosujemy interpolację, wtedy wolno nam tylko usuwać piksele nadmiarowe, co odpowiada zmniejszaniu skali obrazu. Jeśli interpolacja dodaje nowe piksele (przy powiększaniu), wtedy przy zachowanej rozdzielczości tracimy ostrość obrazu.
Zmniejszona rozdzielczość
Zwiększona rozdzielczość
Oryginał
Zmiana skali obrazu bez interpolacji zmienia rozdzielczość
Zwiększenie skali z interpolacją powoduje utratę ostrości
Skanowany oryginał (ciągłotonalny)
Skanowanie
Skanowanie jest to zamiana analogowej postaci oryginału (obszarów ciągłotonalnych ) na jego reprezentację cyfrową (układ kwadratowych pikseli, jednakowych co do wielkości). Każdy piksel ma jednolitą barwę.
Zeskanowany obraz (z pikseli)
Parametry skanerów
Rozdzielczość obrazów bitmapowych i rozdzielczość skanowania (S)
Rozdzielczość (S)
obrazów tonalnych
określana jest z wartości liniatury (L) używanej do przyszłej reprodukcji rastrowej amplitudowej tego obrazu i skalą (P) powiększenia/pomniejszenia tego obrazu w porównaniu z oryginałem, wg zależności:
S = 2 · L · P
Jeśli mamy już zeskanowany obraz tonalny, to wprowadzając go do programu graficznego musi on mieć wymiary takie, jakie uzyskano podczas skanowania. Inaczej zmienimy jego rozdzielczość lub wprowadzimy interpolację powodującą utratę ostrości.
Analogiczna zasada S=2L dotyczy gotowych obrazów tonalnych pozyskanych w każdy inny sposób.
Rozdzielczość skanowania (S) kreski
określamy na podstawie jakości końcowej szczegółów, jakie chcemy uzyskać. Jeżeli ma powstać odwzorowanie o końcowej rozdzielczości (R), to oryginał :
S = R · P
Przy skanowaniu kreskowym pozytywna jest duża rozdzielczość interpolowana, która wygładza zakrzywione i pochylone krawędzie obrazu. Przy skanowaniu tonów wpływa ona negatywnie.
Jeśli mamy już zeskanowany obraz kreskowy, to wprowadzając go do programu graficznego musi on mieć wymiary takie, jakie uzyskano podczas skanowania. Inaczej zmienimy jego rozdzielczość.
Analogiczna zasada S=R dotyczy gotowych obrazów kreskowych pozyskanych w każdy inny sposób.
Rozdzielczość skanowania (S) pod konkretne urządzenie lub Internet
.
Jeżeli obraz skanowany jest na drukarkę o rozdzielczości wyjściowej (R) lub dla Internetu (R=72 ppi), a chcemy wykorzystać pełne właściwości tego urządzenia, wtedy:
S = R · P
Uwaga na
podstawowy błąd

p
opełniany przy ściągająniu obrazów z Internetu do celów publikacji!
Każdy ściągnięty obraz ma rozdzielczość 72 ppi. Należy go wprowadzić do Photoshop i w oknie Image-Image Size wyłączyć opcję próbkowania. Teraz należy wprowadzić do pola rozdzielczości wartość wymaganą do publikacji (najczęściej 300 ppi). Wtedy w polach szerokości i wysokości wyświetlone zostaną maksymalne wymiary obrazu jakie mogą być użyte w tej publikacji.
Kamery cyfrowe tworzą obrazy bitmapowe z oryginału analogowego. Czyli jest to inaczej skanowanie naturalnych scen.
W Polsce obowiązuje system H. Bertholda (normalny, metryczny), gdzie 1 m =2660 części (punktów typograficznych).
Podstawową jednostką jest 1 pt (skrót pt, pkt). Mogą być używane części punktu.
W Polsce 1pt = 0,376 mm, a według norm anglo-amerykańskich 1 point = 1/72”=0,353 mm.
Jednostką większą jest 1 cycero (skrót – c, cyc.) równe 12 pt (pica).
Inną jednostką jest 1 kwadrat (skrót – k) = 4 cyc. (canon).
W DTP panują amerykańskie programy do łamania, które stosują amerykański system miar. Wiele wydawnictw w Polsce stosuje także ten standard.
Znaki pisma
Alfabet składa się z majuskuł i minuskuł.
Majuskuła – wersalik, duża, wielka litera.
Minuskuła –mała litera, tekstowa litera.
W skład znaków tworzących font wchodzą:
majuskuły, minuskuły, kapitaliki, cyfry, znaki interpunkcyjne, dwugłoski, ligatury, odsyłacze, znaki specjalne, znaki akcentowane, linie i ornamenty.
Tracking
(regulowanie świateł) – algorytm dostosowania odstępów pomiędzy znakami dla dobrego wyglądu słowa lub ich grupy.
Kerning
(podsuwanie) – dostosowanie światła między parą liter.
Ligatura
– połączenie pewnych liter w jeden znak, aby polepszyć widok odstępów pomiędzy nimi.
Czcionka
To materiał zecerski o kształcie prostopadłościanu, którego górna część (tzw. główka), zawierająca oczko, daje na wydruku odbitkę znaku.
Z punktu widzenia dzisiejszych technik pojęcie czcionki ma znaczenie historyczne.

Szpalta
– nieprzełamany skład tekstu o dowolnej liczbie wierszy. W wyniku łamania ze szpalty są tworzone łamy układane w kolumny;
Łam
– liczba wierszy składu tekstowego, odpowiadająca długości kolumny.
Kolumna
– przełamany skład tekstowy, odpowiadający jednej stronicy. Rozróżnia się kolumny: jedno- i wielołamowe, spuszczone (ok. 1/4 wysokości od góry jest niezadrukowana), rozkładowe lub sąsiadujące (obok siebie parzysta i nieparzysta).
Justunek
– jest to materiał ślepy (bez oczka), służący do wypełniania tych miejsc w składzie, które nie mają dawać odbitki w druku.

Terminy typograficzne związane z łamaniem
firet
– justunek o stopniu odpowiadającym stopniowi fontów danego składu i szerokości równej jego stopniowi
półfiret
– justunek o stopniu odpowiadającym stopniowi fontów danego składu i szerokości równej jego połowie
spacja
– justunek o stopniu odpowiadającym stopniowi fontów danego składu i o szerokości mniejszej od połowy stopnia tego fontu.
paginacja
– inaczej numerowanie stronic w publikacji.
pagina
– część ponad kolumną zawierająca numer stronicy.
żywa pagina
– część ponad lub pod kolumną zawierająca zmienny w dziele tekst (np. tytuł rozdziału), która nie musi zawierać numeru stronicy.
Systemy DTP
Łączą wszystkie elementy (pismo, tintę, grafikę) w kompletne strony lub obrazy.
EPC/DAR instalowano w wielkich wydawnictwach.
Mają zastosowanie dla prac specjalistycznych (muzyka, matematyka, chemia).
Przykładowym jest Printbox (Quantel) – UNIX.

Istnieją dwa rodzaje systemów cyfrowego łamania: EPC/DAR (Electronic Page Composition /Digital Artwork and Reproduction) oraz DTP.
Budowa systemu DTP:
komputer główny
monitor, klawiatura i mysz
pakiet oprogramowania
urządzenia peryferyjne (on-line lub off-line)
Oprogramowanie na wszystkie platformy. Najlepsze: QuarkXPress, InDesign, PageMaker.

Impozycja arkusza drukarskiego
Jest to rozmieszczenie na określonym formacie stronic drukowanej publikacji tak, że ich położenie zapewnia uzyskanie właściwej kolejności w tzw. składce. Impozycją jest też rozmieszczanie wielu takich samych użytków. Impozycja jest stosowana do wszystkich technik drukowania.
Określenie impozycji
Wynikają stąd różne standardowe schematy impozycyjne.
Przy standardowym złamywaniu arkusza drukarskiego, następuje dzielenie arkusza na pół, przełamując bok dłuższy i kładąc ku wnętrzu.
Podczas impozycji należy zapewnić dodatkowe miejsce uwzględniające m.in. spad, zapas na łapki maszyny, testy kontrolne drukowania, znaczniki formatu, punktury i inne znaki drukarsko-introligatorskie.
Dodatkowe marginesy w impozycji
Programami do impozycji są np.: Preps (ScenicSoft), PdfOrganizer (AC&C HSH Group).
Istnieją także stacje do impozycji, np. SignaStation.
Proces polega na wczytaniu plików utworzonych w oprogramowaniu do łamania. Może być ona wyko-nywana z formatu aplikacji źródłowej albo na specjalistycznym oprogramowaniu z plików PDF.
Impozycja elektroniczna
Przykładowa kompletna impozycja
Nazewnictwo związane z maszynami drukarskimi
Maszyna z jednym zespołem drukującym, to maszyna jednokolorowa.
Maszyna z wieloma zespołami to maszyna wielokolorowa.
Maszyna wielokolorowa może drukować dwustronnie.

Maszyna zwojowa
Maszyna arkuszowa
Procesy introligatorskie
Klasyfikacja wyrobów poligraficznych
Druki luźne
– produkty składające się z jednej lub kilku nie połączonych ze sobą części (np. kartka ulotki reklamowej, gazeta codzienna).
Druki łączone
– produkty połączenia w całość kilku arkuszy, ale bez oddzielnie wykonanej okładki (np. tanie czasopismo, kalendarze zdzierane).
Oprawy
– efekt połączenia okładki z wkładem. Okładka jest zewnętrznym elementem oprawy. Wkład stanowią połączone ze sobą kartki (np. zeszyt, notes, boszura, czasopismo, książka itp.).

Oprawy
Okładki
Części: okładzina przednia, tylna i grzbiet.
Ze względu na łączenie okładki i wkładu, oprawy podzielono na trzy typy: proste, złożone i specjalne.
Oprawy proste mają przyklejony lub przyszyty grzbiet okładki do grzbietu wkładu.
Oprawy złożone nie mają połączonego grzbietu okładki z grzbietem wkładu, natomiast połączenie wkładu z okładką następuje poprzez tzw. wyklejkę.
Oprawy specjalne mogą mieć różne połączenia wkładu i okładki. Mogą to być np. jednocześnie wyklejki i połączenia grzbietów, spirale, klamry, nity itp.

Wkłady
Podstawę budowania wkładu stanowią składki lub kartki. Powstają one z arkusza lub wstęgi.
Arkusz
– płaski materiał (prostokąt), którego wysokość jest porównywalna z szerokością.
Wstęga
– płaski materiał, którego wysokość jest wielokrotnie większa od szerokości.
Kartka
– rodzaj arkusza, na którym po obu jego stronach znajdują się stronice.
Składka
– arkusz złamany jedno- lub wielokrotnie, dający w wyniku złożenia krawędź zwaną złamem. Elementami składki mogą być: wyklejka (dla opraw specjalnych), przyklejka (do zewnętrznej stronicy składki), wklejka (do wewnętrznej stronicy) i nakładka (składka nałożona na składkę).

Wybrane operacje introligatorskie
Przytoczymy tylko niektóre ważne:
Krojenie i cięcie
Krojenie – podzielenie półfabrykatu na części (powstają albo części podlegające dalszej obróbce, albo jedna taka część i odpad.

Mamy wkłady jedno-, wieloskładkowe i kartkowe.
Wkład jednoskładkowy
– składki włożone jedna w drugą (tworzą na grzbiecie jeden złam).
Wkład wieloskładkowy
– wiele składek położonych na sobie (tworzą na grzbiecie wiele złamów).
Wkład kartkowy
– położone na sobie oddzielne kartki (nie tworzą na grzbiecie złamów).

W krojeniu wyróżniamy trzy główne typy operacji: przekrawanie, okrawanie i wykrawanie.
Przekrawanie
– krojenie wzdłuż linii prostej.
Okrawanie
– wyrównywanie do danego formatu.
Wykrawanie
–wykonywane wykrojnikami.
Cięcie
– podział, w wyniku którego powstają ubytki materiału (pył, skrawki). W cięciu wyróżniamy dwa główne typy operacji: przycinanie i rozcinanie.
Przycinanie
– obróbka grzbietu wkładu, który ma być połączony z okładką przez klejenie.
Rozcinanie
– oddzielanie od siebie wielu wkładów lub całych opraw.

prostopadłe
Rozróżnia się cztery typy złamywania: prostopadłe, równoległe, mieszane i specjalne.
Złamywanie
(falcowanie)
Zgięcie arkusza lub wstęgi i złamanie go z wytwo-rzeniem trwałego śladu (złamu).

równoległe
mieszane
Bigowanie
Wytworzenie śladu ułatwiającego zagięcie.
Szycie
Łączenie elementów przy pomocy drutu lub nici. Druty – powleczone (przed rdzewieniem). Przy szyciu nićmi igła przebija wkład i kładziony jest ścieg.

Uszlachetnianie
Nadawanie nowych własności drukom przez:
Lakierowanie
– nakładanie warstwy lakieru.
Kalandrowanie
– nabłyszczanie położonego lakieru przez dociśnięcie powierzchni druku do gorącego wypolerowanego cylindra.
Laminowanie
(foliowanie) – łączenie całej powierzchni druku z folią z tworzywa.
Impregnowanie
–nałożenie stopionej substancji na powierzchnię druku (parafina, wosku).
Kaszerowanie
– łączenie powierzchniowe, np. klejem, dla usztywnienia druku.
Tłoczenie
– wciskanie matrycy w druk. Podczas tłoczenia można jednocześnie wykonać nadruk.

Arkusz autorski
Składa się z 40 000 znaków drukarskich (w tym spacje), lub 700 wierszy (linijek) poezji, lub 3000 cm2 ilustracji (w tym teksty muzyczne).
Do obliczania honorarium autora, korektora itp.

Rodzaje arkuszy
Jest to sfalcowany arkusz drukarski.
Arkusz introligatorski
Arkusz drukarski
Arkusz podłoża, na którym wydrukowano pracę.
Zawiera materiał nie pochodzący od autora (np. reklamy). Reszta jak autorski.
Arkusz wydawniczy
Separacje do pliku w aplikacji DTP
Otrzymywanie form drukowych wymaga cyfrowego rozdzielenia (separacji) każdej impozycji na układ tylu części, iloma farbami będzie drukowana praca:
praca z kolorów specjalnych (wielokolorowa) – musi powstać tyle form drukowych, ile użyto kolorów
praca CMYK (wielobarwna) – wymagane są 4 formy
praca CMYK z kolorami specjalnymi liczba form wynosi: 4 + liczba kolorów specjalnych.
Separację nazywa się wyciągiem barwy.
Grafik przygotowujący publikację nie może wychodzić z przestrzeni farb drukarskich.
Separcje dla form drukowych
Separacje mogą być wykonywane w programie DTP (np. do łamania) i zapisywane w pliku PDF. Każdy kolor jest zapisany w oddzielnej części tego samego pliku.
Z przygotowanej pracy graficznej można także wykonać plik w formacie PDF, który nie zawiera separacji (tzw. plik composit). Jest to najczęściej stosowany przypadek.
Wtedy separacje wykonywane są w tzw. RIP urządzenia końcowego w drukarni.
Aby możliwe było wykorzystanie takiego pliku dla wykonania form w drukarni, należy wcześniej upewnić się czy:
praca zawiera obrazy cyfrowe w modelu CMYK
praca zawiera wektory tylko w modelu CMYK lub wykonane z kolorów dodatkowych
Separacje w RIP z pliku composit
Obrazy przy jednakowych odległościach punktów, ale o różnych ich kształtach
Tonalności w obrazach reprodukuje się rastrowo. Raster AM rozkłada tonalność na punkty zwiększające się wraz z tonalnością
Liniatura
Liczba linii punktów rastrowych na 1" (lpi):
do 80 - gazetowy, do 130 - mat niepowlekany, 150 i więcej - powlekany
Jest to kształt punktów, np. kwadratowe, krzyżowe, kropkowe, liniowe, eliptyczne itd.
Struktura
Przy drukowaniu CMYK są cztery typy takich linii, po jednym dla każdej z farb CMYK. Np. przy drukowaniu offsetowym muszą one wynosić:
C - 15o
Y - 0o
M - 75o
K - 45o
Jest to kat pod jakim ułożone są linie punktów.
W RIP może zachodzić separacja pliku composit lub działanie na separacji z aplikacji DTP.
RIP przekształca rozseparowane części na mapy 1-bitowe (B&W), które zapamiętuje w RAM.
Jeżeli w oryginale występuje tekst lub inny wektor, wtedy w RIP następuje ich rasteryzacja (piksele).
Jeśli podczas wydruku do pliku rastrowaliśmy publikację – zawsze w pliku zapisana jest propozycja rastrowania.
Rastrowanie w RIP
Każdy program DTP może przygotować rastrowanie podczas kierowania do pliku PDF. Opcje ogólne rastrowania znajdują się w opcjach drukowania.
Wprowadzone rastrowanie jest jedynie propozycją dla RIP-a. Jeżeli ma zostać ono zachowane, wtedy musimy poinformować o tym operatora.
Rastrowanie w programach DTP
06.05.2013
RIP dysponuje rastrem cyfrowym. Raster jest formułą, określającą ułożenie, wielkość i kształt punktów.
RIP definiuje rozmiar i kształt tzw. komory rastrowej (odwrotność liniatury).
Aby określić wielkość punktu wstawianego do tej hipotetycznej komory, RIP odczytuje piksele obrazu obejmowane przez tę komorę. Piksele mają zapisane poziomy jasności barwy farby, dla której następuje rastrowanie. Im poziom jest większy, tym punkt ma mniejsze wymiary (raster AM). Jeśli komorą objętych jest więcej pikseli, RIP uśrednia poziom.
RIP może konwertować mapy 1-bitowe do formy negatywu lub odbicia zwierciadlanego (dla różnych technik drukarskich).
Po zakończonym rastrowaniu w pamięci RAM RIP-a zapamiętane są wszystkie wyciągi barw, które są kierowane do części drukującej, np. laserowej.
Nie należy wykonywać prób idealnie zgodnych z projektem, a nierealnych w druku!
Próba barwna powinna zaprezentować jak najdokładniej końcowy wydruk nakładu.
odwzorowanie barw najwierniejsze z drukiem nakładowym (docelowa)
najdokładniejsze odwzorowanie barw (wizualna)
Należy rozróżniać dwa aspekty prób:
szybsza realizacja próby
szybsza edycja błędów
uwzględnienie różnych technik drukowania
obniżka kosztów
powtarzalne proofy
Cyfrowy proofing przeważa na analogowym:
Plotery kolorowe
Próby impozycyjne
Przykładowe plotery do wydruków wielkoformatowych
System atramentowej próby barwnej Digital Cromalin
Test kontrolny firmy DuPont (Digital Cromalin)
Testy kontrolne służą do kontroli procesu drukowania,
Wykorzystywanie testów kontrolnych
Testy kontrolne drukowania umieszczane w impozycjach i na próbach
Spotykane nazewnictwo i przeznaczenie prób:
jednostronna, dwustronna, impozycyjna, rozproszona, progresywna, produkcyjna, wizualna, typograficzna, kontraktowa.
Klasyfikacja prób
Każda forma drukowa ma:
elementy drukujące (przenoszą farbę)
elementy niedrukujące (nie dające zadruku)
Wiadomości podstawowe
Podział technik drukowania wynika z kształtu budowy elementów drukujących formy :
drukowanie płaskie – offsetowe (elementy na jednym poziomie)
drukowanie wypukłe – fleksograficzne (elementy wystają nad powierzchnię)
drukowanie wklęsłe – rotograwiurowe (elementy są wgłębione poniżej powierzchni)
inne – sitodruk
Aby wykonać formę należy mieć specjalnie przygotowaną w fabryce płytę metalową (aluminium).
Produkując płytę na formę fabryka wykorzystuje szczególne procesy (ziarnowanie, utlenianie, presensybilizacja).
Offsetowe formy drukowe
Postać klisz z wyciągami barw
Roto, Sito
Flexo
Offset
Ekspozycja obrazu na płytę:
płytę z montażem umieszcza się w kopioramie
po zamknięciu pokrywy włącza się próżnię
światło aktyniczne (np. UV) naświetla obiekt
po ekspozycji następuje wywoływanie formy
Kopiowanie i wywoływanie form
Kliszę wyciągu barwy z naświetlarki przykłada się emulsją do światłoczułej powierzchni płyty i umieszcza w kopioramie.
Niezrastrowany diapozytyw tonalny jest nakładany na papier naświetlony wcześniej przez raster
Tradycyjna metoda tworzenia cylindrów.
W metodzie stosuje się papier pigmentowy.
Jest to warstwa żelatynowa na podłożu papierowym.
Trawienie
Raster nałożony na papier pigmentowy i naświetlany świat-łem UV
Papier po naświetleniu żelatyny (czerń oznacza wzmocnienie żelatyny)
Efekt wytrawienia miedzio-wanego cylindra (czym większa biel tym głębszy kałamarzyk wklęsłodrukowy)
Efekt powtórnego naświetlenia przygotowanej żelatyny przez diapozytyw (większa szarość oznacza większe wzmocnienie)
Ostateczny efekt wydrukowania składowej obrazu farbą cyan na białym podłożu
Efekt nadania farby cyan do kałamarzyków (czym inten-sywniejszy cyan - tym więcej farby w kałamarzyku)
1. Diapozytyw przyłożony jest do sita pokrytego emulsję. Następuje ekspozycja w UV.
2. Podczas wywoływania emulsja w miejscach nienaświetlonych (obszary obrazu) jest rozpuszczana pozostawiając otwarte obszary oczek sita.
3. W obszarach naświetlonych emulsja tworzy twardy szablon.
Formy mają zablokowane oczka sita w obszarach bez obrazu i czyste obszary drukujące. Do tego stosuje się następujący proces fotochemiczny:
Produkcja formy
Dawniej w sitodruku do wykonywania form drukowych używano jedwabiu naturalnego.
Jedwab zastąpiono przez włókna syntetyczne (nylon, poliester) lub cienki drut ze stali.
Formy sitodrukowe
Przy wytwarzaniu form używa się dwóch typów laserów: termicznych (światło ogrzewa formę) i widzialnych (naświetlany jest materiał foto płyty).
Urządzenia CtP są bębnowe (wewnętrzne lub zewnętrzne). W systemach z bębnem wewnętrznym płyta wewnątrz bębna jest nieruchoma, a źródło światła się obraca, zaś z bębnem zewnętrznym płyta umieszczona jest na bębnie i obraca się wraz z nim.
Płaskie formy drukowe
Drukiem precyzyjny to reprodukcja wykonana formą drukowa powstałą w technologii CtP.
Technologia CtP daje znacznie lepsze punkty na formie. Urządzeniem używanym w CtP dla form offsetowych jest laser.
Istota druku precyzyjnego
Głowice z laserami termicznymi wykorzystują fale IR: 830 i 1064 nm, zaś lasery ze światłem widzialnym wykorzystują fale niebieskie.
Wszystkie typy emulsji wymagają wywołania po naświetleniu ich światłem widzialnym lub IR.
Unikatem w CtP jest system oparty na lampie UV, a nie na laserze (UV-Setter basysPrint)
Bęben wewnętrzny
Naświetlanie płyt
System może też eksponować materiał światłoczuły. System wymaga podwójnego naświetlania. Najpierw laser usuwa powłokę tworzącą maskę okrywającą polimer. Następnie UV utwardza fotopolimer w obszarach obrazu. Na końcu usuwana jest maska i polimer.
Grawerowanie laserowe płyt
System stosuje sterowany przez komputer laser CO2 wielkiej mocy, który selektywnie usuwa z walca lub tulei gumowe obszary nie zawierające obrazu. Po wygrawerowaniu nie jest potrzebny żaden dalszy proces. CtP nosi nazwę LEP.
Wypukłe formy drukowe
Cyfrowe grawerowanie
Pierwszy system (oparty na tzw. heliokiszografie) zawiera komputerową jednostkę analizującą dane cyfrowe, która aktywuje diamentowy rylec wykonujący kałamarzyki wklęsłodrukowe w miedziowanym cylindrze.
Innym systemem jest CtP jest Gravostar (MDC), w którym grawerowanie cylindra odbywa się bezpośrednio przy udziale lasera mocy.
Wklęsłe formy drukowe
Wycinanie elektroniczne
Metoda polega na zautomatyzowanym wycinaniu szablonów przy pomocy noża, sterowanego ze stacji roboczej typu CAD (Computer Aided Design).
W efekcie tworzony jest szablon maskujący określony kolor, który jest montowany na sicie, blokując oczka sita przed przeciskaną farbą.
Innym rozwiązaniem metody jest zastosowanie lasera (ScreenCut 5000) do wycinania szablonów w nierdzewnych foliach metalowych. Precyzja cięcia laserowego jest wielka.
Otrzymane w ten sposób formy są bardzo wytrzymałe, ale nadają się wyłącznie do prac aplowych (bez punktów rastrowych).
Sitowe formy drukowe (CtS)
System pracuje ze standardowym płaskim sitem pokrytym światłoczułą emulsją. Cyfrowy obraz aktywuje specjalizowaną drukarkę atramentową, która osadza na emulsji czarny atrament typu woskowego, blokujący obszary nie zawierające obrazu. Sito jest następnie tradycyjnie eksponowane UV i wywoływane.
Przykładami tego typu systemów są Jet Screen i StencilMaster.
Dają one formy o wymiarach do 3500x5200 mm. Przy liniaturze do 75 lpi i rastrze eliptycznym lub stochastycznym. Umożliwia to uzyskiwanie tonalności 2 – 95%.
Wykorzystanie drukarek
Przy tradycyjnym drukowaniu z określonego zestawu form drukowych produkowany jest, kolejno ten sam wydruk, czyli duży nakład.
Computer-to-Print (CtPt) zmienia to podejście. W cyfrowym drukowaniu nie występuje materialna forma drukowa, a jedynie „wirtualna”, tworzona na jedną tylko odbitkę.
Umożliwia to uzyskanie dowolnych nakładów oraz drukowanie z dużą elastycznością, dostarczając wydruków o dowolnej zmienności danych (personalizacja druków – niemożliwa dla klasycznych technik).
W porównaniu z klasycznym offsetem (najpopularniejsza technika) drukowanie cyfrowe jest opłacalne dla prac niskonakładowych poniżej 300 kopii.
Przykładem wkroczenia druku cyfrowego na terytorium sitodruku są wielkoformatowe systemy barwnych wydruków cyfrowych (bannery).
Istota drukowania cyfrowego (CtPt)
Systemy (drukarki komputerowe) mogące dru-kować zmienne dane stosują oprogramowanie tworzące w dokumencie obszary połączone z bazą. Zmienne dane obejmują tekst i grafikę.
Systemy są używane w druku na żądanie (PoD) przy wykonywaniu: nadruków, personalizacji ulotek, biletów, dowodów kasowych.
Wśród systemów B&W wyróżnia się systemy druku arkuszowego i zwojowego, a używanymi technikami są laser, atrament i magnetografia.
Systemy czarno-białe ze zmiennymi danymi
Systemy CtPt produkują 3 typy reprodukcji:
tylko w czerni lub tylko kolorami specjalnymi
w procesie wielobarwnym.
CtPt – Systemy drukowania
IBM InfoPrint 4000 (laser):
papier ciągły
system dwustronny (dupleksowy)
szybkość 436 A4/min.
rozdzielczość 600 dpi.

Oce Pagestream 350 (atrament):
papier ciągły
rozdzielczość 300 dpi
szybkość do 350 A4/min.

Nipson Varypress M 700 (magnetografia):
papier ciągły
szybkość do 105 m/min (ponad 700 A4).
Za najlepsze w świecie są uważane następujące systemy barwnego drukowania:
Indigo E-Print 1000 (maszyna arkuszowa)
Indigo Omnius
Agfa Chromapress
Xeikon DCP/32D
IBM InfoColor 70
Xerox DocuColor 70.
Każdy system (z wyjątkiem Indigo E-Print 1000) jest zwojowy i wielobarwny oraz używa napędu Xeikon. Każdy ma jednak inny RIP.
Systemy barwne computer-to-print
Agfa Chromapress
Urządzenia Chromapress (32 i 50) oparte są na elektrofotografii z organicznymi fotopółprzewodnikami.
Rozdzielczość - 600 dpi ze zmienną gęstością punktów (jakość obrazu porównywalna do naświetlania klasycznego z liniaturą 175 lpi).
Szerokość zwoju – 320 (500) mm.
Możliwy zadruk dwustronny z szybkością przeliczaną na 2100 (3000) formatów A4/h.
Możliwość drukowania na różnych mediach: papier, plastyk, papier etykietowy z klejem.
Gramatury papierów od 60 do 220 g/m2.
Barwy otrzymywane są z suchych tonerów.
Najczęściej są to plotery atramentowe. Zastępują sitodruk dla niskich nakładów.
Z systemami dostarczane jest specjalistyczne oprogramowanie i atramenty odporne na zanikanie. Większość systemów to zwojowe jednostki atramentowe z 4 głowicami CMYK.
Systemy druku ze zwoju o szerokościach ponad 1000 mm. Szybkości drukowania od 3 m2/h do ponad 30 m2/h.
Druk na papierze, płótnie, folii, winylu itp.
Szerokoformatowe systemy barwne
Color Span Europe DisplayMaker:
ciągły przepływ atramentu, rozdzielczość 1200 dpi, szybkość 5,3 m2/h.

Hewlett Packard DesignJet:
atramenty wodne, rozdzielczość do 600 dpi, szybkość 3 m2/h.

RasterGraphics Piezo Print 5000:
piezoelektryczna, druk zwojowy do 1320 mm, rozdzielczość 307 dpi, szybkosć 35 m2/h.

CalComp CristalJET:
atramentowa na dowolny typ atramentu, rozdzielczości do 720 dpi.

3M Scotchprint 2000:
elektrostatyczna, rozdzielczość 400 dpi, szybkość 240 m2/h, platforma Sun Sparc.
Systemy barwnego druku computer-to-press (CtPs) dające wydruki w konwencjonalnym procesie drukowania offsetowego, oparte na zobrazowaniu form drukarskich Direct Imaging bezpośrednio na maszynie (zamiast na oddzielnym urządzeniu CtP)
Quickmaster DI-46-4 (Heidelberg):
arkuszowa czterokolorowa
drukowanie suchym offsetem
bezpośrednie obrazowanie form drukowych
rozmiar arkusza 460x340 mm
szybkość drukowania 4000/h.
Zrastrowany w RIP obraz jest zamieniany w sygnały 64 diod laserowych IR.
CtPs – Systemy ze zobrazowaniem cyfrowym
Materiałem na formę jest folia 3-warstwowa:
podłoże poliestrowe (spód)
środkowa warstwa tytanowa (środek)
wierzchnia warstwa silikonowa (wierzch).
Podłoże poliestrowe daje warstwę oleofilową. Światło laserowe pozostawia w folii wgłębienia, w które wprowadzana jest farba. Powierzchnię formy tworzy warstwa silikonowa, stanowiąca elementy niedrukujące.
Druki na papierach o gramaturach 60-300 g/m2. Wytrzymałość form do 30 000 odbitek.

Skonstruowano też cyfrową maszynę offsetową Heidelberg SM 74 formatu B2, na bazie DI-46-4.
Maszyna ma format 500x700 mm i jest dostępna w wersjach 4–6-kolorowych + lakierowanie.
Omni-Adast Dominant 705C DI:
rozmiar arkusza do 486x660 mm
rozdzielczość do 2450 dpi
liniatura rastra do 200 lpi
szybkość 10 tys. ark./h
konfiguracje 2–5-kolorowe
formy drukowe w systemie Presstek (PEARL).
Goss ADOPT:
cyfrowe zobrazowanie na cylindrze pokrytym tlenkiem niklu, używając roztworu miedziowego
po zakończeniu druku czyszczenie cylindra z formy drukowej
farba i woda są zmieszane do postaci emulsji.
KBA-Planeta i Scitex 74 Karat:
format B2+ (520x740 mm)
suchy offset
szybkości do 10 tys. ark./h
formy drukowe przetworzone termicznie
liniatury do 200 lpi.
w przypadku monitora ten sam obraz inaczej wygląda na różnych monitorach, bo luminofory RGB mają różne standardy
w przypadku skanera listwa CCD jest pokryta różnymi filtrami RGB i otrzymamy różne obrazy
Model RGB jest zależny od urządzenia, tzn.:
B (Blue) - niebieskiej
G (Green) - zielonej
R (Red) - czerwonej
Oparty na 3 addytywnych barwach świateł pierwszorzędowych:
Model RGB jest zależny od urządzenia, tzn.:
Istota interpolacji
P = (50+50+50+50+70+70+90+20+20)/9 » 52
rozdzielczość obrazu po interpolacji bikubicznej
rozdzielczość obrazu oryginalnego (poziomy jasności)
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
Full transcript