Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Jak powieść Henryka Sienkiewicza wzbogaciła naszą wiedzę o ś

No description
by

Asia Szczepaniak

on 11 April 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Jak powieść Henryka Sienkiewicza wzbogaciła naszą wiedzę o ś

Konflikt krzyżacko - polski
Rycerze
Jedną z wyższych warstw społecznych w średniowieczu, a zarazem grupę którą najlepiej poznaliśmy w ,,Krzyżakach” stanowili rycerze. Charakteryzował ich honor, odwaga oraz oddanie królowi i Bogu, a ich główne zadanie polegało na obronie ojczyzny. Jednak za tym, z pozoru niezbyt skomplikowanym (choć niewątpliwie trudnym) zadaniem kryje się cały szereg nakazów, zwyczajów, czy zasad, których każdy kto przeszedł pasowanie na rycerza musiał przestrzegać.

Pozycje społeczne w średniowieczu
W "Krzyżakach" widać, że stereotypowa opinia o służbie rycerzy średniowiecznych nie jest do końca prawdziwe. Zych ze Zgorzelic, gdy tylko kupuje giermka Hlawę, daje mu wolność. Jagienka także go szanuje. Na dowód tego namawia Zbyszka, aby dać Hlawie Spychów w dzierżawie. Jak wyglądał podział społeczny w Zakonie krzyżackim, a jak w średniowiecznej Polsce?
Miejsca historyczne
Magda Motoszko, Wiktoria Łuczak i Asia Szczepaniak Ie
Jak powieść Henryka Sienkiewicza wzbogaciła naszą wiedzę o średniowieczu, czyli podsumowanie "Krzyżaków".
Największym wrogiem średniowiecznej Polski był Zakon krzyżacki. Książka, którą właśnie kończymy omawiać, bardzo dobrze ukazuje stosunki między polskimi i krzyżackimi rycerzami. Dlaczego nie mogli żyć oni w zgodzie?
Przyczyny
Pod koniec XIV wieku Polacy mieli dość polityki Krzyżaków, którzy podczas pokoju napadali na wsie i zabijali niewinnych ludzi. Zakon krzyżacki próbował także podbić Żmudź, na której nieugięcie walczył brat Władysława Jagiełły, Witold. Ludność czekała na wielką wojnę, która miała nastąpić niebawem. Jednak mistrz krzyżacki, Konrad von Jungingen, nie chciał tego. Znał on przepowiednię świętej Brygidy, w której powiedziano, że Zakon krzyżacki przegra najważniejszą bitwę.
"Krzyżacy" Aleksandra Forda - 8:15

Wielka wojna
W 1407r. mistrz krzyżacki, Konrad von Jungingen, zmarł. Władzę przęjął jego brat, Ulryk von Jungingen. Wtedy Krzyżacy otwarcie przystąpili do wojny. W 1410r. wojsko polskie zmierzyło się z siłami Zakonu w bitwie pod Grunwaldem, którą zgodnie z przepowiednią, wygrali Polacy.
Miejscowości historyczne
Wszyscy wiemy, że Kraków przedstawiony w powieści, istniał naprawdę. Ale czy takie miejscowości jak Bogdaniec i Spychów także były kiedyś na mapie?
Podboje
Akcja "Krzyżaków" nie dzieje się w jednym miejscu. Wojny i podboje zmuszają bohaterów do ciągłych podróży.
W 1226r. księżę mazowiecki sprowadził Zakon do Polski. Na początku funkcjonował on jako Zakon Szpitalny Majświętszej Marii Panny. Póżniej zaczął opanowywa coraz większe tereny, co było powodem wojen.
Piramida społeczna - Zakon krzyżacki
Wielki Mistrz
Wielki Komtur
Wielki Szpitalnik, Wielki Szatny, Wielki Podskarbi, Wielki Minierz
Komturzy
Bracia
Ulryk von
Jungingen
Kono von Lichtenstein
Zygfryd de Löwe
brat Rotgier
Oczywiście każdy z nas wie, że nie każdy w Zakonie krzyżackim miał takie same prawa. Przedstawiamy piramidę społeczną oraz przykłady takich osób z powieści Sienkiewicza.
Piramida społeczna - Polska
Dama serca
Pasowanie
Jednak zanim przejdziemy do zwyczajów, które stanowiły codzienność rycerza, musimy sobie przypomnieć, jak wyglądał rytuał zamiany giermka na rycerza. Podczas pasowania mężczyzna przyjmował zbroję, recytując modlitwę i wymawiając przysięgę, która zobowiązywała go do przestrzegania kodeksu rycerskiego.
Trudno powiedzieć, kiedy następuje pasowanie. Główny bohater naszej lektury, Zbyszko, zostaje pasowany za zasługi- rycerzem zostaje po tym, jak wykazał się bohaterską postawą na polowaniu i udało mu się obronić księżną.

-Wiecie! Nie ma to ludziom być dziwno, że za mężne a zacne uczynki jest zapłata, bo jeśliby cnota miała ostać bez nagrody, tedy i nieprawności ludzkie chodziłyby po świecie bez kary. A żeś ty żywota nie szczędził i z utratą zdrowia od srogiej żałoby nas bronił, przeto pozwalamy ci pasem rycerskim się przepasać i we czci i chwale odtąd przechadzać.

-Tak myślę, ze powinności rycerskie znasz i że będziesz godnie owe ozdoby nosił. Zbawicielowi naszemu, jako się patrzy masz służy, a ze starostą piekielnym wojować. Pomazańcowi ziemskiemu masz być wierny, wojny niesłusznej unikać i niewinności w ucisku bronić, w czym ci pomagaj Bóg i święta Jego Męko!

~Książę Janusz, ,,Krzyżacy”, pasowanie chorego Zbyszka na rycerza
Obyczaje
Pojedynki
Jednym ze zwyczajów, o których mogliśmy przeczytać w ,,Krzyżakach” były pojedynki. Jak wiemy, w tamtych czasach nie walczono jedynie w imieniu swego władcy, czy Boga. Kiedy panował pokój, potyczki były swego rodzaju rozrywką, w czasie której rycerze starali się udowodnić swoje męstwo i waleczność.
Walki mogły się odbywać na różnych zasadach: tzw. ,,jeden na jednego”, w grupach, pojedynki konne, czy te odbywające się ,,na pieszo”. Istniały również pojedynki na śmierć i życie. Zwycięzca pojedynku poza chwałą i uznaniem zdobywał również majątek pokonanego przeciwnika, a dokładniej wszystko co poległy miał przy sobie w chwili walki, łącznie z jego koniem i zbroją.
Rzucanie rękawicy
Rzucanie rękawicy to w najprostszym tłumaczeniu wyzwanie kogoś na pojedynek.
To rzekłszy, rzucił przed nich rycerską rękawicę, która upadła na podłogę, oni zaś stali w głuchym milczeniu, bo choć niejeden z nich rad by był wyszczerbić miecz na krzyżackim karku, jednakże bali się sądu Bożego. Nikomu nie było tajno, że Jurand wyraźnie oświadczył, iż nie rycerze zakonni porwali mu dziecko, każdy przeto w duszy myślał, że jest słuszność, a zatem będzie i zwycięstwo po stronie Rotgiera.

Ów zaś uzuchwalił się tym bardziej i wsparłszy się w boki, zapytał:

- Jest-li taki, któren by podniósł tę rękawicę?
A wtem jakiś rycerz, którego wejścia poprzednio nikt nie zauważył i który od niejakiego czasu słuchał przy drzwiach rozmowy, wystąpił na środek, podniósł rękawicę i rzekł:

- Jam ci jest!

I powiedziawszy to, rzucił swoją prosto w twarz Rotgiera,
po czym jął mówić głosem, który wśród powszechnego milczenia rozlegał się jak grzmot po sali:

- Wobec Boga, wobec dostojnego księcia i wszystkiego zacnego rycerstwa tej ziemi mówię ci, Krzyżaku, że szczekasz jako pies przeciw sprawiedliwości a prawdzie - i pozywam cię w szranki na walkę pieszą alibo konną, na kopie, na topory, na krótkie alibo długie miecze - i nie na niewolę, jeno do ostatniego tchnienia, na śmierć!

W sali można by było usłyszeć przelatującą muchę. Wszystkie oczy zwróciły się na Rotgiera i na wyzywającego rycerza (...).
Pozostawanie na polu walki
W niepisanym kodeksie rycerskim istniał nakaz pozostawania na miejscu pojedynku po skończonej walce. Nie wolno było opuścić pola walki bezpośrednio po pojedynku, kiedy jakiś rycerz poległ, zwycięzca był zmuszony siedzieć przy nim przez całą dobę, tak aby bliscy pokonanego mieli możliwość do pomszczenia martwego.
Wjazd do miasta
W średniowieczu był obyczaj wjazdu do miasta w pełnym uzbrojeniu. Oznaczało to gotowość do walki. Z jakości i ilości ekwipunku można było ocenić zamożność rycerza.
Częstokroć ówcześni rycerze wjeżdżając do większych miast lub do zamków w od-wiedziny do znakomitych osób przywdziewali się na pełny rynsztunek bojowy. Był wprawdzie zwyczaj zdejmować go zaraz po przebyciu bram, do czego wzywał sam gospodarz uświęco-nymi słowy: „Zdejmijcie zbroję, szlachetny panie, albowiem przybyliście do przyjaciół" - niemniej jednak wjazd „wojenny” uważał się za okazalszy i podnosił znaczenie rycerza”.
Nałęczka
Nałęczka to rodzaj chusty noszony przez kobiety w średniowieczu. Jednak nie musi być ona tylko nakryciem głowy. W powieści Sienkiewicza możemy przeczytać o zwyczaju nakrywania tym białym materiałem głowy skazanego. Oznacza to tyle, że mężczyzna, który wcześniej szedł na śmierć, nie należał już do kata, a do właścicielki nałęczki.
Inne obyczaje wystepujące w powieści Sienkiewicza
~
Msze przed bitwą
~
Nienaruszalność posła
~
Okup
za uwolnienie z niewoli
~
Rycerskie słowo
(czyli inaczej obietnica, którą składał rycerz. Kiedy jej nie spełniał tracił całkowicie swoją godność)
Ślubowanie
Dama, której rycerz ślubował wcale nie musiała być niezamężna,
nie musiała też w przyszłości zostawać jego żoną
. Zdarzało się tak, że mężczyzna ślubował na przykład księżnej, żonie jego władcy.
Zbyszko złożył Danusi obietnicę, że zdobędzie dla niej pawie pióra z czubów niemieckich oraz, że będzie się pojedynkował z każdym kto nie zgodzi się z nim, że Danusia jest
najurodziwszą i najcnotliwszą spośród panien
. Mówi się, że obyczaj ten był nowy w trakcie trwania powieści Sienkiewicza i nie zagościł jeszcze na dobre w tradycji. Dlatego też, wiele osób, w tym Maćko, nie brali zaślubin ,,w pełni na poważnie”. Zbyszkowi radzono zerwać przysięgę przy pierwszej lepszej okazji i uważano jego oddanie za ,,młodzieńcze zachowanie”.


Jednym z głównych wątków w ,,Krzyżakach” jest wątek miłości Zbyszka i Danusi. Ich związek kojarzy nam się w dużej mierze z przysięgami, których dotrzymywał mąż podopiecznej Anny Danuty oraz z tym, jak stale pomagał swej wybrance, choćby karmiąc ją kiełbasą przy stole. Jest to kolejna rzecz, która wzbogaca naszą wiedzę o średniowieczu; mężczyzn w tamtych czasach charakteryzowała prawdziwie rycerska postawa wobec dam, które starali się stale bronić.
Prawo Rycerskie
Pobożność
Prawo
Codzienność
Konrad Lichtenstein, Rumpenheim, Burghard von Wobecke
Król
Duchowieństwo
Szlachta (rycerstwo)
Władysław
Jagiełło
ksiądz Kaleb
Maćko z Bogdańca, Jagienka ze Zgorzelic
Chłopi
Chłopi zgorzeliccy
Kary
Kodeks karny - zbiór przestępstw i przypisywanych do nich kar takich jak:
szubienica
ścięcie
utopienie
kary cielesne
Czy na wieść o wojnie każdy rycerz się cieszył?
Z jednej strony dla biednych rycerzy pokój oznaczał, że muszą wykupić zastawiony majątek, sprzedać ostrogi itd., ale z drugiej strony dawało to im szanse na uzyskanie przywilejów szlacheckich, czyli nadanie ziemi razem z chłopami od króla.
Czym zajmowali się rycerze w czasie pokoju?
Istnieje przekonanie, że ryczerze w czasie pokoju zażywali samych przyjemności, jednak musieli cały czas zarządzać rozwojem ziemi, którą posiadali, np. pilnowali budowy nowych stajni i szop. Aby nie wyjść z wprawy brali udział w turniejach rycerskich i polowaniach. Dla wytchnienia grali w różne gry towarzyskie, np. szachy.
Życie codzienne kobiet
Żony rycerzy także miały swoje obowiązki. Prowadziły gospodarstwo, wychowywały dzieci i przyjmowały gości. Natomiast dla odpoczynku zajmowały się np. hafowaniem. Dwórki towarzyszyły swojej pani, a żeby umilić jej czas często grały na instrumentach lub śpiewały.
11:40
Pomimo iż Polska od X w. była państwem chrześcijańskim, nawet najbardziej pobożni żyjący w czasach przedstawionych w powieści Sienkiewicza zachowali pogańskie obyczaje. Ludzie obwiali się złych mocy i klęsk, które mogły spaść na człowieka, gdyby zaniedbał pogańskich bożków. Ludność wierzyła także w dobro odpustów i relikwii.
Wierzenia
Bibliografia
Quiz
Nocami słyszało się harce na dachu gospody, a czasem pukało coś i we drzwi. Jagienka i Sieciechówna śpiące w alkieżu, tuż koło wielkiej izby, słyszały też w ciemnościach jakoby szelest drobnych stóp po polepie, a nawet i po ścianach. Nie przerażało ich to zbytnio, albowiem obie przywykły były w Zgorzelicach do skrzatów, które stary Zych nakazywał swego czasu karmić i które wedle powrzechnego w tych czasach mniemania, byle im kto nie żałował okruszyn, nie bywały złośliwe. Lecz pewnej nocy rozległ się w pobliskich gąszczach głuchy i złowrogi ryk, a na zajutrz odkryto ślady ogromnych racic na błocie. Mógł to być żubr albo tur, lecz Wit utrzymywał, że i Boruta choć nosi postać ludzką, a nawet szlachecką, ma zamiast stóp racice, buty zaś, w których się pokazuje między ludzi, zdejmuje dla oszczędności na błotach. Maćko zasłyszawszy, że można go sobie przejednać napiwkiem, namyślał się przez cały dzień, czy by nie było grzechem uczynić sobie złego ducha przyjacielem i radził się nawet w tej sprwie Jagienki.
- Powiesił bym na noc na płocie wołową mecherę pełną wina albo miodu - rzekł - i jeśli by go w nocy co wypiło to byśmy przynajmniej wiedzieli, że krąży.
- Byle mocy niebiekich przez to nie obrazić - odrzekła dziewczyna - bo nam błogosławieństwo potrzebne abyśmy Zbyszkowi szczęśliwie poratowanie dać mogli.
- Toż i ja tego się boję, ale tak myślę, że co miód to przecie nie dusza. Duszy nie dam, a co tam dla mocy niebieskich jedna mechera miodu znaczy!
Poświęcenie w imie wiary
Pobożny rycerz w obronie wiary lub by ją krzewić, walczył i był gotów oddać życie. Dużą część dnia przeznaczył na modły i udział w mszach.
1. Jak nazywała się święta, według której przpowiedni, Zakon miał przegrać Wielką Wojnę?
2. Wymień pozycje społeczne i ich przedstawicieli w Zakonie Krzyżackim.
3. Wymień jeden nakaz pochpdzący z niepisanego kodeksu rycerskiego.
4. Podaj trzy przykłady kar stosowanych w czasach średniowiecznych.
5. Wyjaśnij co to jest kodeks rycerski.
"Krzyżacy" - Henryk Sienkiewicz
"Krzyżacy" - Alexander Ford
https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Aredniowiecze
Bohaterowie
W powieści poznaliżmy bardzo wielu bohaterów pozytywnych i negatywnych, o pochodzeniu polski i niemieckim. Dla przypomnienia przedstawimy teraz tych najważniejszych:
Fikcyjni
Historyczni
Polacy i ich giermkowie
Zbyszko z Bogdańca
Ród Tępa Podkowa, zawołanie Grady
Rodzice: Jagienka z Mocarzewa i Jaśko z Bodnańca
Zbyszka od dzieciństwa wychowywała wojna.
Gdy zmarli jego rodzice opiekował się nim stryj Maćko, do którego szczerze się przywiązał.
Cechowała go niepospolita siła i zręczność oraz "mięśnie jak ze stali", którymi lubił się popisywać.
Poznajemy go w wieku ok. 18 lat
"Wygląda jak paź królewski z długimi, jasnymi włosami"
Na co dzień nosi kaftan ze skóry łosia, do podróży zakłada zbroję, a na uroczyste okazje przywdziewa strój zdobyty na Fryzach.
Czasami zachowywuje się bezmyślnie. Jest niedojrzały emocjonalnie, co ukazuje się w tym, że kocha jednocześnie dwie dziewczyny.
Prawdziwym mężczyzną staje się przez cierpienie, gdzie pokazuje swój honor rycerski. Pozostaje wierny Danusi. Jest odważny.
Z radością wywiązuje się z rycerskich obowiązków względem ojczyzny.
Pod koniec utworu Zbyszko stał się czułym i troskliwym ojcem rodziny, dobrym gospodarzem i utrzymał się jako rycerz wierny ojczyźnie i królowi, ceniący swój honor.

Mieczysław Kalenik jako Zbyszko z Bogdańca w filmie "Krzyżacy" Alexandra Forda
Maćko z Bogdańca
Danusia Jurandówna
Jagienka ze Zgorzelic
Jurand ze Spychowa
Hlawa
Krzyżacy i inni
Sanderus
Inni:
Fulko de Lorche
Zygfryd de Lowe
Polacy
Krzyżacy
Księżna Anna Danuta
Książę Janusz
Władysław Jagiełło
Inni:
Konrad von Jungingen
Ulryk von Jungingen
Kuno von Liechtenstein
Inni:
Przyjechał z dalekiej Lotaryngii, aby walczyć z niewiernymi zamieszkującymi - według Krzyżaków - Litwę i Żmudź.
Młody, o łagodnych oczach i smutnej twarzy
Sprawiał wrażenie kruchego i delikatnego.
Podczas polowania wykazał się wielką odwagą.
Był nadzwyczajnie kochliwy.
Świadek na słubie Zbyszka i Danusi
Zaprzyjaźnił się ze Zbyszkiem i pomógł mu wydobyć się z rozpaczy po śmierci Danusi.
Honorowy, szlachatny i prawdomówny
Niemiec, który urodził się w Toruniu.
Sprzedaje on fałszywe relikwie i odpusty
Spryciarz, oszusti wydrwigasz
Sprtytny i naiwny, odważny i tchórzliwy
W gróncie rzeczy człowiek poczciwy
Książe Mazowiecki
Sprawiedliwy i mądry, sprzyjający Polsce
Wróg Krzyżaków
Jadwiga - Król Polski, żona Władysława Jagiełły
Zyndram z Maszkowic
Zawisza Czarny
Kniaź Witold
Dojrzały, brodaty mężczyzna ogromnej postury , lecz szczupły
Włosy ujęte w pątlik
Zazwyczaj nosi skórzany kubrak z pręgami wyciśniętymi przez pancerz, na nim miedziany pas, a za pasem nóż.
Jest nieprzecętnie zachłanny na dobra majątkowe.
Serdecznie kocha swojego bratanka i jest gotów uczynić dla niego wszystko.
Jest rycerzem honorowym i dotrzynuje danych obietnic nawet jak wszyscy inni o nich zapomnieli (Kuno von Liechtenstein)
Prawy, szlachetny i odważny
Jest bardzo sprytny i przebiegły.
Był człowiekiemgłęboko religijnym, ale mimo wierzył w duchy i diabły
Giermek wojenny, przyjechał z Zychem do Zgorzelic
Zwany Hlawą, Głowaczem
Pochodził z Czech, gdzi był włodyczką - drobnym szlachcicem
Jest zaufanym giermkiem dla Zycha, a później Zbyszka. Ufa mu nawet Jagienka.
Dzięki temu dostał Spychów w dzierżawie od Zbyszka.
Za żonę wziął Anulkę Sieciechówną.
Jest realistą.
Ma poczucie humoru i cięty język.
Mądry, przezorny i przenikliwy
Możny komes
Niezbyt piękny, dziobata twarz, płowe włosy i wąsy
Żądza zemsty na Krzyżakach za śmierć jego żony
Podstępny, bezlitosny dla siebie i innych
Bohater tragiczny
Na początku nie przepada za Zbyszkiem, ale po porwaniu Danusi okazuje mu wiele serca i przyjaźń.
W Szczytnie został upokorzony, odarty z czci i honoru.
Zaszła w nim wielka przemiana duchowa, pozostała w nim tylko miłość do utraconego dziecka.
Pościł i nosił włosienicę.
Darował winę Zygfrydowi de Lowe
ksiądz Kaleb
ksiądz Wyszonek
Anulka Sieciechówna
Tolima
Cztan z Rogowa
Wilk z Brzozowej
Jaśko z Tulczy
Zych ze Zgorzelic
Orszak księżnej Anny
Kat
Królewscy urzędnicy
Rycerstwo polskie
brat Rotgier
brat Gotfryd
Hugo de Danveld
de Forcy
służka zakonna
de Bergow
van Krist
Aleksander Fogiel jako Maćko z Bogdańca w filmie "Krzyżacy" Alexandra Forda
Andrzej Szalawski jako Jurand ze Spychowa w filmie "Krzyżacy" Alexandra Forda
Mieczysław Stoor jako Głowacz w filmie "Krzyżacy" Alexandra Forda
Leon Niemczyk jako Fulko de Lorche w filmie "Krzyżacy" Alexandra Forda
Włodzimierz Skoczylas jako Sanderus w filmie "Krzyżacy" Alexandra Forda
Wójt z Jansborgu
Komtur Szczytna
Surowe i szlachetne rysy
Głęboko miłował zakon i jego chwałę
Ojciec Rotgiera, bardzo rozpaczał po utracie syna.
Popadł w obłęd i w odwecie za śmierć syna nakazał okaleczyć Juranda.
Jurand obdarzył go nadludzkim aktem przebaczenia, to doprowadziło to całkowitej utraty zmysłów Zygfryda, popełnił samobójstwo.
Henryk Borowski jako Zygfryd de Lowe w filmie "Krzyżacy" Alexandra Forda
Księżna mazowiecka, żona księcia Janusza, córka Kiejstuta
Opiekunka i przybrana matka Danusi ze Spychowa
Wesoła, lubiąca zabawę
Wierna i lojalna, zabiegała o uwolnienie Zbyszka
Bardzo pobożna
Lucyna Winnicka jako księżna Anna Danuta w filmie "Krzyżacy" Alexandra Forda
Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego
Zmarł w 1407r.
Nie chciał dopuścić do Wielkiej Wojny
Objął władzę po bracie w 1407r.
Otwarcie przystąpił do wojny z Polakami
Zginął w Bitwie Pod Grunwaldem w 1410r.
Na początku powieści poseł krzyżacki
Później objął obowiązki Wielkiego Komtura.
Zbyszko rzucił się na niego w drodze do Krakowa.
Doniósł na czyn Zbyszka Władysławowi Jagielle
Został zabity przez Maćka z Bogdańca podczas Bitwy Pod Grunwaldem
Król Polski
Znakomity wódz i mądry władca
Emil Karewicz jako Władysław Jagiełło w filmie "Krzyżacy" Alexandra Forda
Dziękujemy za uwagę!
Full transcript