Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Untitled Prezi

No description
by

Keane Lomibao

on 10 February 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Untitled Prezi

Sistemang Maugnayin
Noong 70's, may ilang siyentipikong nagtangkang lumikha ng bagong salita para sa mga konseptong teknikal. Nagputol sila at nagdugtong ng mga salitang Pilipino para makagawa ng isang bagong salita.
Panayam pang-Agham sa Filipino
Maraming nagsasabi na mahirap gamitin ang wikang Filipino sa talakayang pang-agham. Totoong mahirap kasi tinuruan at natuto tayo ng sayans sa wikang Ingles. Kailangan nating irestraktyura ang ating mga kaalaman para makapagpaliwanag ng mga konsteptong teknikal sa ating wikang sarili.
Pagtatapos
Ang Agham sa Filipino
Kung Filipino ang gagamitin sa pagtuturo ng agham, mas maiintindihan ng mga estudyante yung mga itinuturo ng mga guro sa kanila at higit na marami ang sasali sa talakayan.
Katawagang Pang-agham sa Filipino
Sa ngayon, hirap ang mga siyentista na talakayin sa Filipino ang mga paksang pang-agham dahil sa limitadong bokabularyo para sa mga konseptong teknikal. Kulang ang ating wika sa mga katawagang siyentipiko dahil noong nakaraan ay walang pangangailangan para sa mga salitang ito.
Fortunato Sevilla III
propesor sa departamento ng kimika (chemisty) sa University of Santo Tomas
Kapisanang Kimika ng Pilipinas
G.F. Kirkbright Award from the University of Manchester, United Kingdom
Research Achievement Award National Research Council of the Philippines, 1995
Ang Paggamit ng Filipino sa Agham.
Maiintindihan ng karaniwang tao kung ano ang pinag-uusapan at magagamit nila ito sa pang-araw-araw na kabuhayan!
"Subalit hirap ngayon ang mga kabataang umintindi ng Ingles. Dahil dito, mabagal silang matuto sa mga asignaturang agham na kadalasan ay itinuturo sa Ingles. Malaki ngayon ang pangangailangang ituro ang agham sa Filipino. Malaki ngayon ang pangangailangan para sa mga katawagang pang-agham."
"Tinatanggap namin na magiging mabagal ito, ngunit ang mahalga ay hindi dapat huminto."
Kailangan ng agham at teknolohiya sa pag-unlad.
Magiging lubos ang pakinabang sa likas na yaman kung lahat ay sanay sa agham at teknolohiya.
Mahalaga ang pagbuo ng isang kulturang pang-agham sa pagsulong ng siyensiya at teknolohiya.
Nakakabagal sa pag-unlad ang pagiging mapamahiin at dapat matutunan ng masa ang PAMAMARAANG SIYENTIPIKO.
Sa ngayon, ang agham ay elitista. Kaya naiipagkait sa nakakarami ang siyentipikong pag-iisip.. </3
Nahihirapan ang kabataan intindihin ang agham kasi itinuturo ito sa wikang Ingles. Ayan tuloy, mahina ang karamihan ng mga mag-aaral sa agham. :(
Malapit sa hulihan ang Pilipinas sa talaan ng resulta sa TIMSS 1997
Magiging para sa lahat ang agham!!
PARA SA LAHAAAAAAT
Nababahala ang ilang siyentista na kapag Filipino ang gagamitin sa pagtuturo ng agham, babagal ang ating pag-unlad.
Para sa kanila, kailangan ang kahusayan sa wikang Ingles para sa mabilis na pag-unlad.
Mabilis na Pag-unlad = logX + cos(Y)tan(Z) + Kahusayan sa Wikang Ingles
Equation:
Where X, Y, Z = some scientific stuff
Pero bakit karamihan ng mauunlad na bansa, tulad ng Japan, Korea, China, Germany, France, Spain atbp. ay hindi Ingles ang ginagamit sa pagtuturo ng agham?
Ang kahusayan sa natin sa Ingles ay hindi nakapagbibigay ng katiyakan sa ating patuloy na pagsulong sa larangan ng agham at teknolohiya.
Pangamba #1
Pangamba #2
Ang Ingles daw ay ang lingua franca ng buong mundo kaya kailangan ito para sa global na pakikipag-ugnayan.
Totoo ngang mahalaga ang wikang Ingles para tayo ay makalahok sa globalisasyon, pero hindi ibig sabihin noon na hindi na dapat natin gamitin ang sarili nating wika.
- Sevilla, 1997
May salitang katutubo na maaaring tumugma sa ilang konseptong teknikal, ngunit hindi ito kaagad natatanggap dahil kakaiba, at hindi teknikal, ang karaniwang gamit ng mga salitang ito.
Halimbawa:
wavelength - haba ng alon
frequency - dalas
seems legit.
Subalit, minsan may dalawa tayong salita ng maaaring gamitin para sa isang konseptong teknikal.
Halimbawa:
Melting - pagtunaw at paglusaw
Speed - bilis at tulin
Kaya't napagkasunduan ng maraming siyentipikong Filipino na pag-ibahin ang salitang gagamitin para sa dalawang mahalagang prosesong ito.
Melting - paglusaw
Dissolving - pagtunaw
Speed - bilis
Velocity - tulin
at
Filipino at Espanyol
Maraming salitang Filipino ang galing sa Espanyol. Hindi natin namamalayan na hindi ito katutubong salita dahil matagal nang naging bahagi ang mga ito ng bokabularyong Filipino.
Tandaan natin na ito ang mga salitang ginamit sa pagtuturo sa mga paaralan at unibersidad noong panahon ng Kastila dito sa Pilipinas kaya walang tumututol kung marinig nila ang mga salitang ito kasi gets naman nila ang ibig sabihin ng mga ito.
Dahil dito, madaling natanggap ang paggamit ng salitang Espanyol para sa mga konseptong siyentipiko.
Halimbawa:
Kapnayan(Chemistry) = sangkap + hanayan
Liknayan(Physics) = likas + hanayan
Mulapik(Atom) = mulaang + tipin
Mulatil(Molecule) = mulaang + butil
Ang Pagsasalin
seems legit.
Baybay: Filipino
Dahil sa kasanayan ng mga tao sa Ingles, maraming salita ang hiniram mula sa wikang Ingles at ginawang Filipino ang baybay.

Marami ang may gusto sa sistemang ito dahil madali lang ang transisyon pero marami rin ang hindi sumasang-ayon kasi mabigat daw sa mata, mukhang mali o mukhang binaboy na Ingles ang hitsura.
Halimbawa:

sayans, kemistri, fisiks, bayolodgi, ikwesyon, molekyul, eyr, at iba pa.
seems legit.
Pagkuha ng salitang Ingles nang walang pagbabago, in short, Taglish.
Pagsasalin # 1
Pagsasalin #2
Pagsasalin #3
"Ang gas ay magiging less soluble sa isang solvent kung tataasan ang temperature."
-Random Guro
Kung ipapabasa natin ito sa ilang siyentipiko, sasabihin ng karamihan ay mali, taglish, at di dapat gamitin.
Pero kung oral, tulad ng pagtuturo sa klase, oks lang kasi sanay na naman tayo makarinig ng ganito araw-araw, lalo na sa mga estudyante.
Hindi nagkulang ang wikang Filipino ng mga salita para sa konseptong pang-agham. Ang kulang ay isang kompletong diksyonaryong naglilista ng mga katumbas ng mga salitang teknikal.
May mga ilang ginawang diksyonaryo para sa agham, subalit limitado ang mga kopyang nailimbag kaya kaunti lang ang nakakaalam tungkol sa mga librong ito.
Tahahulugang Pang-agham: Ingles-Pilipino (1997) ni Jose Reyes Sytangco (doktor mula sa UST)
May mga diksyonaryong para sa agham
#conyo
English-Pilipino Vocabulary for Chemistry (1998) ng mag-asawang Bienvenido Miranda at Salome Miranda (mga propesor ng kemistri sa UP)
"Sa aking pagtuturo ng mga matataas na asignaturang kimika, halos lahat ng aking panayam ay sa Filipino. Inaamin ng mga estudyante ko na mabilis nilang naiintindihan ang aking pagpapaliwanag sa Filipino, kaysa mga lektyur ng iba nilang propesor na Ingles ang gamit."
Noong nagsisimula akong gumamit ng Filipino sa aking pagtuturo ng kemisitri, mas maraming paghahanda ang kailangan kong gawin, pero nakita kong sulit ang aking paghihirap dahil madaling natuto ang aking mga estudyante at mas malaya at masigla ang aming talakayan. Noong umpisa, Taglish ang aking pagsasalita, ngunit dahan-dahang kumonti ang aking paglipat-lipat sa wikang Ingles at naging puro ang aking paggamit ng Filipino..
Mga Babasahing Pang-agham sa Filipino
Mahalagang magkaroon tayo ng mga librong pang-agham sa Filipino. Para rin ito sa mga gurong nagtuturo ng agham sa wikang Filipino at sa mga estudyante.
Kung maraming siyentista ang hirap magbigay ng teknikal na panayam sa Filipino, mas marami ang hirap magsulat sa Filipino tungkol sa agham.
Maraming salamat!
Thank you very much!
Muchas gracias!
Benga ka teh! Award!
Ang Paggamit ng Filipino sa Agham
ni Fortunato Sevilla III


Mga taga-ulat:
Charisma Zabala at Keane Lomibao
-Fortunato Sevilla III
Mga Katangian ng Mabuting Saling-Wika
Malinaw
- pagkakaroon ng isang kahulugan
- naiintindihan ang salin ng mga mambabasang pinag-uukulan
Wasto
- Dapat na maging tapat ito sa kahulugan ng orihinal
Natural
- batay sa katangian ng pinagsasalingang wika
- hindi nararapat magtila salin, bagkus maging tila orihinal na sulatin
Mga Dapat Tandaan sa Pagsasaling-Wika
1. Ang pagsasalin ay dapat maging isang buong teksto at di salita lamang.

2. Isalin ang materyal na akma at angkop sa kakayahang pangwika ng tagasalin.

3. Sa pagsusuri sa orihinal, makabubuti ang grupo-grupo sa halip na solo-solo.

4. Dapat na suriing mabuti ang unang borador, Himay-himayin upang matiyak ang kawastuhan.

5. Bilang huling pagsubok sa salin, dapat itong muling ibatay sa orihinal na wika.
Full transcript