Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Völuspá

No description
by

Ásta Svavarsdóttir

on 30 November 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Völuspá

Völuspá
Hljóðs bið eg
allar kindir,
meiri og minni
mögu Heimdallar.
Viltu að eg, Valföður,
vel fyr telja
forn spjöll fira,
þau er fremst um man.

Eg man jötna
ár um borna,
þá er forðum mig
fædda höfðu.

u man eg heima,
n
íu íviðjur,
mjötvið mæran
fyr mold neðan.
Ár var alda,
þar er Ýmir byggði,
var-a sandur né sær
né svalar unnir;
jörð fannst æva
né upphiminn,
gap var Ginnunga
en gras hvergi.
Áður Burs synir
bjöðum um ypptu,
þeir er Miðgarð
mæran skópu;
sól skein sunnan
á salar steina,
þá var grund gróin
grænum lauki.

Image by goodtextures: http://fav.me/d2he3r8
.
Frá uppruna stéttanna er sagt í Rígsþulu. Heimdallur er þar sagður forfaðir hinna þriggja meginstétta, þ.e.a.s. a) höfðingja/konunga — b) frjálsra manna/karla — og — c) þræla. Þetta eru hinir meiri og minni (æðri og óæðri) megir (afkomendur/synir) Heimdallar.
Ég bið alla menn, meiri og minni,
að gefa hjóð.
Þú vilt, Óðinn, að ég segi frá
gömlum sögum um menn (og goð),
eftir því sem ég man hvað lengst
aftur í tímann.
Sól varp sunnan,
sinni mána,
hendi inni hægri
um himinjódýr.
Sól það né vissi
hv
ar
hún sali átti,
stj
örn
ur það né vissu
hvar þær staði áttu,
máni það né vissi
hvað hann megins átti.
Þá gengu regin öll
á rökstóla,
ginnheilög goð,
og um það gættust;
nótt og niðjum
nöfn um gáfu,
morgun hétu
og miðjan dag,
undorn og aftan,
árum að telja.
Hittust æsir
á Iðavelli,
þeir er hörg og hof
hátimbruðu;
afla lögðu,
auð smíðuðu,
tangir skópu
og tól gerðu.
Tefldu í túni,
teitir vóru,
var þeim
vettergis
vant úr gulli,
uns þrjár
komu
þursa me
yjar
ámáttkar
mjög
úr Jöt
u
n
heimum
.
Þá gengu regin öll
á rökstóla,
ginnheilög goð,
og um það gættust,
hver skyldi dverga
drottin skepja
úr Brimis blóði
og úr blám leggjum.
Þar var Mótsognir
mæstur um orðinn
dverga allra,
en Durinn annar;
þeir mannlíkön
mörg um gerðu
dvergar úr jörðu,
sem Durinn sagði.
Nýi og Niði,
Norðri og Suðri,
Austri og Vestri,
Alþjófur, Dvalinn,
Bívör, Bávör,
Bömbur, Nóri,
Án og Ánar,
Ái, Mjöðvitnir.
Veigur og Gandálfur,
Vindálfur, Þráinn,
Þekkur og Þorinn,
Þrár, Vitur og Litur,
Nár og Nýráður,
nú hefi eg dverga,
Reginn og Ráðsviður,
rétt um talda.
Fíli, Kíli,
Fundinn, Náli,
Hefti, Víli,
Hannar, Svíur,
Frár, Hornbori,
Frægur og Lóni,
Aurvangur, Jari,
Eikinskjaldi.
Mál er dverga
í Dvalins liði
ljóna kindum
til Lofars telja,
þeir er sóttu
frá salar steini
Aurvanga sjöt
til Jöruvalla.
Þar var Draupnir
og Dólgþrasir,
Hár, Haugspori,
Hlévangur, Glói,
Skirvir, Virvir,
Skáfiður, Ái.

Álfur og Yngvi,
Eikinskjaldi,
Fjalar og Frosti,
Finnur og Ginnar;
það mun upp
meðan öld lifir,
langniðja tal
Lofars hafað.
Uns þrír
komu
úr því
liði
öflgir
og ástgir
æsir að húsi,
fundu á landi
lítt megandi
Ask og Emblu
örlöglausa.
Önd þau né áttu,
óð þau né höfðu,
lá né læti
né litu góða;
önd gaf Óðinn,
óð gaf Hænir,
lá gaf Lóður
og litu góða.
Ask veit eg standa,
heitir Yggdrasill,
hár baðmur, ausinn
hvíta auri;
þaðan koma döggvar
þær er í dala falla,
stendur æ yfir grænn
Urðarbrunni.
Þaðan koma meyjar
margs vitandi
þrjár úr þeim sæ,
er und þolli stendur;
Urð hétu eina,
aðra Verðandi,
skáru á skíði,
Skuld ina þriðju.
Þær lög lögðu,
þær líf kuru
alda börnum,
örlög seggja.
Það man hún fólkvíg
fyrst í heimi,
er Gullveigu
geirum studdu
og í höll Hárs
hana brenndu,
þrisvar brenndu,
þrisvar borna,
oft, ósjaldan;
þó hún enn lifir.
Heiði hana hétu
hvar er til húsa kom,
völu velspáa,
vitti hún ganda;
seið hún hvar er hún kunni,
seið hún leikin,
æ var hún angan
illrar þjóðar.
Þá gengu regin öll
á rökstóla,
ginnheilög goð,
og um það gættust
hvort skyldu æsir
afráð gjalda
eða skyldu goðin öll
gildi eiga.
Fleygði Óðinn
og í fólk um skaut,
það var enn fólkvíg
fyrst í heimi;
brotinn var borðveggur
borgar ása,
knáttu vanir vígspá
völlu sporna.
Þá gengu regin öll
á rökstóla,
ginnheilög goð,
og um það gættust
hverjir hefði loft allt
lævi blandið
eða ætt jötuns
Óðs mey gefna.
Þór einn þar var
þrunginn móði,
hann sjaldan situr
er hann slíkt um fregn.
Á gengust eiðar,
orð og særi,
mál öll meginleg
er á meðal fóru.
Veit hún Heimdallar
hljóð um fólgið
undir heiðvönum
helgum baðmi;
á sér hún ausast
aurgum fossi
af veði Valföðurs.
Vituð ér enn eða hvað?
Ein sat hún úti
þá er inn aldni kom
yggjungur ása
og í augu leit:
„Hvers fregnið mig?
Hví freistið mín?“
Allt veit eg, Óðinn,
hvar þú auga falt,
í inum mæra
Mímisbrunni.
Drekkur mjöð Mímir
morgun hverjan
af veði Valföðurs.
Vituð ér enn eða hvað?
Valdi henni Herföður
hringa og men,
fé, spjöll spakleg
og spáganda,
sá hún vítt og um vítt
um veröld hverja.
Sá hún valkyrjur
vítt um komnar,
görvar að ríða
til goðþjóðar;
Skuld hélt skildi,
en Skögul önnur,
Gunnur, Hildur, Göndul
og Geirskögul.
Nú eru taldar
nönnur Herjans,
görvar að ríða
grund, valkyrjur.
Eg sá Baldri,
blóðgum tívur,
Óðins barni,
örlög fólgin;
stóð um vaxinn
völlum hærri
mjór og mjög fagur
mistilteinn.
Varð af þeim meiði,
er mær sýndist,
harmflaug hættleg,
Höður nam skjóta.
Baldurs bróðir var
um borinn snemma,
sá nam Óðins sonur
einnættur vega.
Þó hann æva hendur
né höfuð kembdi,
áður á bál um bar
Baldurs andskota;
en Frigg um grét
í Fensölum
vá Valhallar.
Vituð ér enn eða hvað?
Haft sá hún liggja
undir hvera lundi,
lægjarns líki
Loka áþekkjan.
Þar situr Sigyn
þeygi um sínum
ver vel glýjuð.
Vituð ér enn eða hvað?
Á fellur austan
um eiturdala
söxum og sverðum,
Slíður heitir sú.
Stóð fyr norðan
á Niðavöllum
salur úr gulli
Sindra ættar;
en annar stóð
á Ókólni
bjórsalur jötuns,
en sá Brimir heitir.
Sal sá hún standa
sólu fjarri
Náströndu á,
norður horfa dyr.
Féllu eiturdropar
inn um ljóra,
sá er undinn salur
orma hryggjum.
Sá hún þar vaða
þunga strauma
menn meinsvara
og morðvarga
og þann er annars glepur
eyrarúnu.
Þar saug Niðhöggur
nái framgengna,
sleit vargur vera.
Vituð ér enn eða hvað?
Austur sat in aldna
í Járnviði
og fæddi þar
Fenris kindir.
Verður af þeim öllum
einna nokkur
tungls tjúgari
í trölls hami.
Fyllist fjörvi
feigra manna,
rýður ragna sjöt
rauðum dreyra.
Svört verða sólskin
um sumur eftir,
veður öll válynd.
Vituð ér enn eða hvað?
Sat þar á haugi
og sló hörpu
gýgjar hirðir,
glaður Eggþér;
gól um honum
í Gaglviði
fagurrauður hani,
sá er Fjalar heitir.
Gól um ásum
Gullinkambi,
sá vekur hölda
að Herjaföðurs;
en annar gelur
fyr jörð neðan,
sótrauður hani,
að sölum Heljar.
Geyr Garmur mjög
fyr Gnipahelli,
festur mun slitna
en freki renna.
Fjöld veit hún fræða,
fram sé eg lengra
um ragnarök
römm sigtíva.
Bræður munu berjast
og að bönum verðast,
munu systrungar
sifjum spilla;
hart er í heimi,
hórdómur mikill,
skeggöld, skálmöld,
skildir eru klofnir,
vindöld, vargöld,
áður veröld steypist,
mun engi maður
öðrum þyrma.
Leika Míms synir,
en mjötuður kyndist
að inu galla
Gjallarhorni.
Hátt blæs Heimdallur,
horn er á lofti,
mælir Óðinn
við Míms höfuð.
Ymur ið aldna tré,
en jötunn losnar.
Skelfur Yggdrasils
askur standandi.
Geyr nú Garmur mjög
fyr Gnipahelli,
festur mun slitna
en freki renna,
fjöld veit hún fræða,
fram sé eg lengra
um ragnarök
römm sigtíva.
Hrymur ekur austan,
hefist lind fyrir,
snýst Jörmungandur
í jötunmóði.
Ormur knýr unnir,
en ari hlakkar,
slítur nái neffölur,
Naglfar losnar.
Kjóll fer austan,
koma munu Múspells
um lög lýðir,
en Loki stýrir.
Fara fíflmegir
með freka allir,
þeim er bróðir
Býleists í för.
Hvað er með ásum?
Hvað er með álfum?
Gnýr allur Jötunheimur,
æsir eru á þingi,
stynja dvergar
fyr steindurum,
veggbergs vísir.
Vituð ér enn eða hvað?
Surtur fer
sunnan
með sviga læ
vi
,
skín af sverði
sól valtíva.
Grjótbjörg gnata,
en gífur rata,
troða halir he
lveg
en himinn
klofnar
.
Þá kemur Hlínar
harmur annar fram,
er Óðinn fer
við úlf vega,
en bani Belja
bjartur að Surti;
þá mun Friggjar
falla angantýr.
Þá kemur inn mikli
mögur Sigföður,
Víðar, vega
að valdýri.
Lætur hann megi Hveðrungs
mundum standa
hjör til hjarta,
þá er hefnt föður.
Þá kemur inn mæri
mögur Hlóðynjar,
gengur Óðins sonur
við orm vega,
drepur hann af móði
Miðgarðs véur,
munu halir allir
heimstöð ryðja;
gengur fet níu
Fjörgynjar bur
neppur frá naðri
níðs ókvíðnum.
Sól tér sortna,
sígur fold í mar,
hverfa af himni
heiðar stjörnur.
Geisar eimi
við aldurnara,
leikur hár hiti
við himin sjálfan.
Geyr nú Garmur mjög
fyr Gnipahelli,
festur mun slitna
en freki renna.
Fjöld veit hún fræða,
fram sé eg lengra
um ragnarök
römm sigtíva.
Sér hún upp koma
öðru sinni
jörð úr ægi
iðjagræna.
Falla fossar,
flýgur örn yfir,
sá er á fjalli
fiska veiðir.
Finnast æsir
á Iðavelli
og um moldþinur
máttkan dæma
og minnast þar
á megindóma
og á Fimbultýs
fornar rúnar.
Þar munu eftir
undursamlegar
gullnar töflur
í grasi finnast,
þær er í árdaga
áttar höfðu.
Munu ósánir
akrar vaxa,
böls mun alls batna,
Baldur mun koma.
Búa þeir Höður og Baldur
Hrofts sigtóftir
vel valtívar.
Vituð ér enn eða hvað?
Þá kná Hænir
hlautvið kjósa
og burir byggja
bræðra tveggja
vindheim víðan.
Vituð ér enn eða hvað?
Sal sér hún standa
sólu fegra,
gulli þaktan
á Gimlé.
Þar skulu dyggvar
dróttir byggja
og um aldurdaga
yndis njóta.
Þar kemur inn dimmi
dreki fljúgandi,
naður fránn, neðan
frá Niðafjöllum;
ber sér í fjöðrum,
flýgur völl yfir,
Niðhöggur nái.
Nú mun hún sökkvast.
Kindir = ættir
mögu = syni
fyr telja = segi

Völvan gerir grein fyrir sjálfri sér. Hún man allt aftur til upphafsins þegar askurinn (heimstréð) var ekki nema fræ í mold.
Ég man eftir jötnum, sem fæddust fyrir löngu, og forðum fóstruðu mig.
Ég man eftir níu heimum, níu tröllkonum, hinu ágæta tré (Aski Yggdrasils) frá því hann var hulinn moldu.
Í þessari og næstu tveim vísum segir frá sköpun heimsins. Frásögnin er nokkuð frábrugðin frásögn Gylfaginningar. Í upphafi var ekkert, aðeins auðn og tóm, áður en Óðinn og bræður hans komu til skjalanna og tóku til við að skapa heiminn. Engin regla var á gangi himintungla. Á himinfestingunni ríkti alger ringulreið.
Í upphafi alda,
þar sem Ýmir bjó (GS)/ þar sem ekkert var (ÓB)
var hvorki sandur né sær né svalar öldur,
jörð fannst ekki né heldur himinn,
var Ginnungagap en hvergi gras.
Áður en Burs synir (Óðinn, Víli og Vé) lyftu löndum
þeir sem sköpuðu hinn ágæta Miðgarð (bústað mannanna).
Sól skein úr suðurátt á steina jarðarinnar,
þá var jörðin gróin frjósömum gróðri.
Sólin, félagi mánans, varpað geislum sínum með hægri hendi um hesta Nætur og Dags (aðeins öðruvísi skýring hjá ÓB).
Sólin vissi ekki hvar hún átti bústaði, stjörnur vissu ekki hvar þær áttu sína staði, máninn vissi ekki hve máttugur hann var.
Hér kemur hið fyrsta af þrem stefjum kvæðisins (fyrri hluti vísunnar) sem er endurtekið oftar en einu sinni. Æsir ráða ráðum sínum og koma reglu á gang himintungla.
Þá settust goðin á fund, hin mjög heilögu goð, og báru saman bækur sínar,
[goðin] gáfu nótt og afkomendum hennar (þ.e. dögunum eða stundum dagsins), nöfn,
létu heita morgun og miðjan dag, nón (kl. 3) og kvöld, [og ákváðu] að telja tímann í árum.
Lýst er gullöld meðal goða. Sælutíð sú hlýtur þó skjótan endi við komu þriggja þursameyja (sjá seinni hluta næsta erindis).
Æsir hittust á Iðavelli, þeir sem reistu háa blótstaði og hof. [Æsir] smíðuðu eldstæði, gripi úr gulli, tangir og tól.
Þeir tefldu á túni og voru kátir. Þá skorti ekkert úr gulli.
Uns þrjár jötnameyjar, mjög voldugar / frekar, komu úr jötunheimum.
(Það er ekkert um þessar þursameyjar vitað, en vakin skal athygli á því að allt er í lukkunnar velstandi hjá ásum þar til þetta kvenkyn mætir á svæðið ;-)
Goðin héldu fund, hin mjög heilögu goð, og ráðguðust um
hver ætti að skapa konung dverga (dverga drottin - GS) / ættir dverga (dverga dróttir - ÓB), úr blóði Ýmis (Brimis) og bláum leggjum (GS)/ steinum (Bláins leggjum).

Þar var Mótsognir ágætastur (mæstur) dverga en Durinn gekk næst honum.
Í þessari og næstu vísu er lýst sköpun/upphafi mannkyns. Óðinn, Hænir og Lóður finna Ask og Emblu lífvana og blása þeim lífsanda í brjóst/gæða þau lífi.
Þangað til þrír af ásum, öflugir og ástríkir, komu í mannheima (?). Þeir fundu þar Ask og Emblu, kraftlaus/máttvana og örlagalaus (þ.e. þau voru ekki lífs og áttu þess vegna engin örlög), á ströndinni.
Þau höfðu hvorki andardrátt, sál, hár né rödd, né heldur gott yfirbragð (litaraft/útlit). Óðinn gaf þeim andardrátt, Hænir gaf þeim sál, Lóður gaf þeim hár og gott litaraft
Aski Yggdrasils (heimstrénu) er lýst hér og í næstu vísu. Tréð hefur þrjár rætur. Ein þeirra er hjá goðum og þar er Urðarbrunnur þar sem örlaganornirnar, Urður, Verðandi og Skuld, eiga bústað sinn. Þær ráða örlögum manna (og jafnvel einnig goða). Askurinn er sígrænn og má líta á hann sem tákn um frjómátt lífsins.
Ég veit standa ask sem heitir Yggdrasill, hátt tré sem ausið er yfir hvítri leðju.
Þaðan kemur döggin sem fellur í dali, [askurinn] stendur ávallt grænn, yfir Urðarbrunni.
Þaðan koma þrjár meyjar sem vita margt, úr Urðarbrunni.
Þær eru kallaðar Urður, önnur Verðandi, sú þriðja Skuld.
Þær ákváðu örlög, þær kusu/ákváðu líf handa mönnum og örlög manna.
Gullveig, persónugerving ágirndarinnar (veig = kraftur), heldur innreið sína í goðheima og veldur þar ófriði. Nafnið gæti merkt máttur/kraftur gullsins. Æsir reyna að ráða niðurlögum hennar í höll Óðins (Valhöll) en það gengur illa, hún lifnar alltaf við að nýju.
Hún (þ.e. völvan) man fyrsta víg í heiminum, þegar Gullveig (völvan? kraftur gullsins? ágirndin? ) var margstungin spjótum og þeir brenndu hana í höllu Óðins.
Þrisvar brenndu þeir hana, þrisvar fædda, oft og ósjaldan (drápu þeir hana), þó lifir hún enn.
Eitthvað áþekkt eða hliðstætt á sér stað meðal manna. Tengslin milli goðheims og mannheims fara nú smám saman að koma betur í ljós. Í þessari vísu hefur Gullveig skipt um nafn og heitir nú Heiður (merking: hin bjarta). Hún kemur til manna og heldur áfram fyrri iðju og kveikir nú ágirndina í brjóstum manna.
Þeir kölluðu hana (völvuna / Gullveigu) Heiði hvar sem hún kom í mannheimum, hina spávísu (þ.e. spár hennar rættust ávallt) völvu,
hún magnaði töfrastafi, hún kunni seið (galdur), hún framdi seið, ávallt var hún eftirlæti illra kvenna (e.t.v. er hér átt við þursameyjarnar þrjár í 8. erindi).
Upphaf vísunnar er stefið úr 6. og 9. vísu. Í síðari hluta vísunnar og í næstu vísu er lýst afleiðingunum af komu Gullveigar. Æsir ákveða að krefjast skaðabóta af vönum sem voru goðaættar.
Þá settust hin mjög heilögu goð á fund og ræddu hvort öll goðin ættu að þola bótalaust tjónið sem Heiður/Gullveig olli eða hvort þau ættu að krefjast skaðabóta.
(Einhverra hluta vegna virðast æsir hafa krafið vani um þessar bætur og af því spratt ófriður vana og ása.)
24
Hér og í næstu tveim vísum er sagt í örstuttu máli frá stríði við vani í árdaga. Það er fyrsta orrusta í heimi. Stríðinu lýkur en hvorki æsir né vanir ná að knýja fram fullnaðarsigur. Borgarveggurinn um Ásgarð er brotinn í stríðinu. Það leiðir til þess að goðin gera samning við borgarsmið af jötnaættum. Loki olli því að æsir sömdu af sér og hann varð að leysa vandann á sinn hátt, sbr. frásögn Snorra-Eddu af viðskiptum ásanna og borgarsmiðsins.
Óðinn fleygði spjóti og skaut í herinn, það var fyrsta orusta í heiminum.
Vígveggurinn um Ásgarð var brotinn, vanir æddu yfir svæðið með ófriðargaldri.
- - -
(Hér virðist vera eyða í kvæðinu)
25
Þá settust hin mjög heilögu goð á fund og ræddu um hver hverjir hefðu hlaðið loftið svikum eða gefið jötni Freyju
26
Þór drepur borgarsmiðinn í griðum. Í lok vísunnar er margendurtekið, með breyttu orðalagi („á gengust eiðar, orð og særi, mál öll meginleg ...“), hversu alvarlegur atburður það er að goðin rjúfi eiða sína og bregðist drengskaparskyldu sinni. Slíkt verður ekki fyrirgefið — hvorki meðal manna (sbr. meinsvarana í 38. vísu) né goða. Goðin sem herrar heimsins hafa brugðist og spilling þeirra hlýtur að bitna á mannkyninu. Goðin hafa nú lent á óheillabraut og eru byrjuð að feta veginn til glötunar.
Þór var þarna í bardagahug, hann situr sjaldan rólegur þegar hann fær svona fréttir,
Sviknir voru eiðar og mikilvæg loforð sem höfðu verið samþykkt (þ.e. milli ása og borgarsmiðsins).
27

Heimdallur virðast hafa lagt heyrn sína að veði fyrir því að friður haldist og Óðinn annað auga sitt.
Í lokalínunni kemur fram nýtt stef. ér, þ.e. þér, er hin gamla fleirtala, þið var tvítala. Stefið felur í sér eins konar storkun til áheyrenda um það hvort þeir séu ekki loksins farnir að átta sig á samhenginu í frásögn völvunnar og jafnframt hvort þeir hafi kjark til að heyra meira um framtíð goða og manna. Þetta stef er síðan endurtekið nokkrum sinnum eftir að völvan hefur sagt frá ógnvænlegum atburðum.
Hún (þ.e. völvan) veit hvar heyrn Heimdallar er falin undir hinum heilaga Aski Yggdrasils. Hún sér á streyma í óhreinum fossi ofan af auga Óðins (veði Óðins). Viltu enn fá að vita meira?
28
Hér greinir frá fundi Óðins og völvunnar. Allt frá 1. vísu hefur völvan í raun verið að segja Óðni og öðrum sem á hlýða frá fortíðinni. Hún rekur nú tilefni þess að hún hóf frásögn sína. Óðinn kom á fund hennar og fékk hana til þess. Þá sá hún ýmsar sýnir sem hún lýsir í næstu erindum. Eðlileg lögmál um tíma og rúm gilda ekki um hana. Hún á auðvelt með að sjá yfir alla veraldarsöguna í senn, hvort sem er í fortíð, nútíð eða framtíð, og stekkur milli goðheima, jötunheima, undirheima og mannheima án nokkurra vandkvæða.
Hún (völvan) sat ein úti þegar hinn gamli Óðinn kom og leit í augu henni:
„Hvers spyrjið þér mig? Hvers vegna eruð þér að prófa mig?“
Ég veit allt um það, Óðinn, hvar þú faldir auga þitt, í hinum ágæta Mímisbrunni.
Á hverjum morgni drekkur Mímir mjöð af veði (auga) Óðins.
Viltu enn fá að vita meira?
29
Í lok þessarar vísu víkkar sýn völvunnar ( „... sá hún vítt og um vítt / um veröld hverja...“ ). Sýnirnar vísa allar fram til ragnaraka. Óðinn færir völvunni ýmsa dýrgripi ( „... hringa og men, fé ...“ ) og hlýtur að launum spádóm hennar.
Óðinn valdi handa henni hringa og hálsmen, fé, merkileg fræði og spá sem fengin var með galdrastöfum,
sá hún vítt og breitt um allan heim.
30
Valkyrjur á ferð. Þær eru reiðubúnar að hefja för sína í goðheima. Einhver er feigur.
Hún sá valkyrjur sem komu víða að, tilbúnar að ríða á fund goðanna (mannanna, skv. ÓB).
Skuld hélt á skildi, Skögul kom önnur, Gunnur, Hildur , Göndul og Geirskögul.
Nú eru taldar dísir Óðins (valkyrjurnar), tilbúnar að ríða yfir landið.
31
Í þessari og næstu þremur vísum segir frá vígi Baldurs, hefndum eftir hann og þegar Loki er bundinn. Víg Baldurs er skelfilegur atburður. Bræðravíg og blóðhefnd eru komin inn í tilveru goðanna og eru afleiðing af spillingu þeirra. Hin illu öfl með Loka í fararbroddi færast nú í aukana.
Ég sá Baldri, hinum blóðuga ás, syni Óðins, búin örlög,
mjór og mjög fagur mistilteinn stóð vaxinn upp úr moldinni.
32
Af þeim sprota/því tré (mistilteininum) sem sýndist mjór, varð til hættulegt sorgar-skeyti, Höður skaut.
Bróðir Baldurs (Váli) var snemma fæddur, sá sonur Óðins drap einnar nætur gamall.
33
Hann þvoði aldrei hendur sínar né greiddi sér, áður en hann bar banamann Baldurs (Höð) á bál.
En Frigg grét voða Valhallar.
Viltu enn fá að vita meira?
34
Upphafleg merking orðsins hver er „ketill“ eða einhvers konar pottur eða skál. Í íslensku er algengasta merkingin „heit vatnsupppspretta“.
Hún (völvan) sá lævísan, bundinn mann liggja á óhugnalegum stað (hvera lundi), líkan Loka (um er að ræða Loka sjálfan svo ekki er skrýtið að hann skuli líkjast sjálfum sér ;-)
Þar situr Sigyn, ekki mjög glöð vegna síns manns.
Viltu enn fá að vita meira?
35
Í þessari og næstu fjórum vísum er brugðið upp torræðum og ógnvekjandi myndum úr helheimum eða undirheimum
Á fellur að austan um eiturdali (gæti þýtt ískalda dali), full af allskyns sverðum, sú á heitir Slíður. (Áin Slíður er á leiðinni til Heljar, samsvarar Styx í grískri goðafræði, sem Karon ferjar menn yfir, sbr. hina ágætu teiknimynd Herkúles ;-)
36
Hús dverga úr gulli, stóð fyrir norðan á Niðavöllum (niðdimmir vellir). Annað hús, drykkjusalur/krá jötuns, sem heitir Brimir, stóð á Ókólni.
37
Hér og í næstu vísu er sagt frá hegningar- og kvalastað vondra manna (eiðrofa, morðingja og flagara). Hér gætir áreiðanlega kristinna áhrifa. Náströnd virðist sniðin eftir hugmyndum kristninnar um refsingar í öðru lífi vegna misgjörða í þessu lífi. Vert er að minnast þess hér að goðin hafa gerst sek um sömu glæpi og misindismennirnir. Þau hljóta því einnig að þurfa að taka út sinn dóm.
Hún sá standa hús fjarri sólu, á Náströndu. Á þessu húsi snéru dyrnar í norður.
Eiturdropar (e.t.v. ískaldir dropar) féll inn um þakglugga,
húsið er fléttað úr eiturslöngum.
38
Hún sá meinsærismenn (þ.e. menn sem höfðu svarið rangan eið) og morðvarga og þann sem tælir unnustu annars manns (þ.e. stingur undan öðrum) vaða þar þunga strauma
þar saug Níðhöggur lík dauðra manna og reif í sig menn. (Annars þýðir vargur yfirleitt úlfur, hér virðist þó átt við Níðhögg.)
Viltu enn fá að vita meira?
39
Í þessari og næstu tveimur vísum er sýnt hvað er á seyði í jötunheimum skömmu áður en ragnarök hefjast. Hér segir af úlfum af ætt Fenrisúlfs sem gleypa sól og mána í ragnarökum.
Hin gamla [tröllskessa] sat austur í Járnviði og eignaðist úlfa. Af þeim verður einn sérstakur, bani tunglsins í líki trölls. (Átt er við Mánagarm / Hata Hróðvitnisson.)
40
Blóði rignir og sól hverfur af himni en slíkir atburðir eru algengir fyrirboðar válegra tíðinda
[Úlfurinn] fyllist af lífskrafti deyjandi manna, [hann] atar himininn (bústaði guðanna) rauðu blóði,
sólskinið var svart næstu sumur á eftir, veður voru hættuleg.
Viltu enn fá að vita meira?
41
Í þessari og næstu vísu víkur sögunni til þriggja hana (í jötunheimum, Valhöll og sölum Heljar) sem gala hver í kapp við annan. Gal þeirra sýnir vel glundroðann í veröldinni. Jafnframt er vert að minnast þess að hanagal hefur oft táknræna merkingu í trúarbrögðum (sbr. kristni).
42
43
Þriðja stef kvæðisins er heil vísa sem er tvisvar endurtekin. Nú bregður svo við að talað er í nútíð en áður hefur völvan talað í þátíð. Þetta má e.t.v. túlka sem svo að í þessum töluðum orðum völvunnar sé frásögn hennar trufluð með geltinu í Garmi sem gæti verið hundur eða Fenrisúlfur. Geltið boðar upphaf ragnaraka (heimsendis) en þá losnar Fenrisúlfur úr fjötrum.
Garmur (dularfullur, ógurlegur hundur) geltir nú mjög fyrir framan Gnipahelli, fjötrar munu slitna en úlfurinn koma hlaupandi (sennilega átt við Fenrisúlf),
hún (völvan) veit fjölda margt, ég sé lengra fram í tímann, um hin bitru ragnarök hinna sigursælu goða.
44
Ófriður mun brjótast út meðal manna og bræður og frændur berast á banaspjót. Nú hefst hin eiginlega spá völvunnar um framtíðina sem greinilega er skammt undan því að áheyrandi er minntur á það öðru hvoru með stefinu þar sem heyrist geltið í Garmi. Ragnarökum er lýst og þau eru rökrétt afleiðing af því sem á undan er gengið. Í lok Gylfaginningar (51.— 53. kafla) styðst Snorri Sturluson mjög við lýsingu Völuspár á ragnarökum og sjálfsagt er að rifja þá frásögn alla upp. Einstök atriði eru þó rakin á annan veg í Völuspá en hjá Snorra.
Bræður munu berjast og drepa hver annan,
systrasynir munu spilla fjölskylduböndum,
erfitt er í heiminum, mikill hórdómur,
axaröld, sverðsöld,
skildir eru klofnir,
vindasöm öld, úlfaöld (af því það er svo mikið af líkum handa úlfunum að rífa í sig),
áður en heimurinn ferst mun enginn maður vægja öðrum.
45
Fyrri hluti þessarar vísu er torskýrður. „Míms synir“ eru t.d. ókunnir. Nú nálgast heimsendir. Heimdallur blæs í hornið og Óðinn leitar ráða hjá Mími.
46
Það þýtur í limi asksins. Loki losnar úr fjötrum og askurinn leikur á reiðiskjálfi. Hann verður brátt eldi að bráð.
Hið gamla tré stynur, Askur Yggdrasils skelfur þar sem hann stendur, en jötunn (líklega Loki) losnar.
47
Garmur (dularfullur, ógurlegur hundur) geltir nú mjög fyrir framan Gnipahelli, fjötrar munu slitna en úlfurinn koma hlaupandi (sennilega átt við Fenrisúlf),
hún (völvan) veit fjölda margt, ég sé lengra fram í tímann, um hin bitru ragnarök hinna sigursælu goða.
48
Jötunninn Hrymur sækir að úr austri. Miðgarðsormur byltir sér og rótar upp hafinu. Ernir (hræfuglar) eiga veislu í vændum. Naglfari (skip gert úr nöglum dauðra manna) er hrundið á flot.
Hrymur (jötunn) kemur akandi úr austurátt með skjöld fyrir sér, Miðgarðsormur byltir sér ákaflega. Ormurinn lemur öldurnar, en örn kætist (yfir væntanlegum líkum á matseðli!), hann rífur í sig lík með föla nefinu sínu, Naglfar (skipið) losnar.
49
Skip jötna kemur úr austri og Loki stýrir því enda genginn í lið með jötnum.
Skip (þ.e. Naglfar) kemur úr austurátt, koma munu jötnar úr Múspelli yfir hafið en Loki stýrir, jötnarnir fylgja allir Fenrisúlfi, með þeim í för er Loki.
50
Veröldin leikur á reiðiskjálfi. Æsir koma saman til að ráða ráðum sínum. Lokalínan er stef eins og áður.
Hvað er að gerast hjá ásum? Hvað er að gerast hjá álfum? Ógurlegur hávaði er í jötunheimum, æsir sitja á fundi, dvergarnir, sem eru kunnugir í klettum, stynja fyrir framan steindyr. Viltu enn fá að vita meira?
51
Jötunninn Surtur sækir að úr suðri með eldi. Það slær bjarma á vopn goðanna. Mannkynið ferst og himinninn klofnar.
Surtur kemur úr suðurátt, með logandi eld, af sverði goðanna (e.t.v. sverð Freys) skín eins og sól. Grjótbjörg skella saman en tröllin hrapa, mennirnir ganga götuna til dauðans en himinninn klofnar.
52
Fyrri harmur Friggjar var dauði Baldurs. Hér segir frá því er Óðinn berst við Fenrisúlf og Freyr við Surt. Óðinn fellur.

53
Sonur Óðins, Víðar, hefnir föður síns og hann leggur son Loka sverði í hjartastað.
Þá kemur fram annað sorgarefni Friggjar, þegar Óðinn fer að berjast við úlf (Fenrisúlf) en hinn bjarti banamaður Belja (þ.e. Freyr) berst við Surt, þá mun eftirlætisgoð Friggjar (Óðinn) falla.
Þá kemur hinn mikli sonur Óðins, Víðar, að berjast við hrædýrið (Fenrisúlf). Með höndinni lætur hann sverð standa í hjarta sonar Loka (Fenrisúlfs), þá hefur hann hefnt föður síns.
54
Þór berst við Miðgarðsorm og þeir falla báðir.
Þá kemur hinn ágæti sonur Jarðar (þ.e. Þór), gengur sonur Óðins (þ.e. Þór) fram að berjast við orminn (í vísunni stendur úlf, en átt er við Miðgarðsorm) sem drepur verndara Miðgarðs (þ.e. Þór) með eiturblæstri (krafti),
allir menn tortíma hinum byggða heimi,
sonur Jarðar (Þór) gengur, að þrotum kominn, níu fet í burtu frá orminum, áhyggjulaus yfir illu umtali (yfirleitt skýrt þannig að Þór hafi nú engar áhyggjur af því að vera brigslað um hugleysi því hann er búinn að drepa orminn).
55

Sólin sortnar og jörðin sekkur í sæ. Stjörnur hverfa af himni og askurinn stendur í björtu báli.
Sólin sortnar, jörðin sígur í sæ, bjartar stjörnur hverfa af himninum.
Eldur geisar við Ask Yggdrasils, hár hiti (eldur) leikur allt upp í sjálfan himininn.
56
Garmur (dularfullur, ógurlegur hundur) geltir nú mjög fyrir framan Gnipahelli, fjötrar munu slitna en úlfurinn koma hlaupandi (sennilega átt við Fenrisúlf),
hún (völvan) veit fjölda margt, ég sé lengra fram í tímann, um bitur ragnarök hinna sigursælu goða.
57
Kyrrðin í náttúrumyndinni í þessari vísu myndar andstæðu við ósköpin sem á dundu í vísunum á undan. Hér hefst lokakafli kvæðisins sem sýnir að ragnarök eru ekki til einskis þrátt fyrir allt. Í næstu vísum er lýst draumsýn um sæluheim þegar allt böl er úr sögunni og spillingin meðal goða og manna hefur verið upprætt. Í þessum kafla kallast vísur á við fyrri hluta kvæðisins með augljósum hætti, t.d. orðalagslíkingum.
Hún (völvan) sér fagurgræna jörðina koma öðru sinni (aftur) upp úr sjónum. Fossar falla, örninn sem veiðir fiska á fjalli (annað hvort átt við að örninn hefur aðsetur á fjöllum eða að hann veiði fiska í fjallavötnum) flýgur yfir.
58
Þessi vísa og næsta kallast á við 7. og 8. vísu. Æsir koma saman á Iðavelli og hinar gullnu töflur, sem voru eins konar tákn um sakleysi í árdaga, finnast aftur.
Æsir hittast á Iðavelli og ræða um hinn volduga Miðgarðsorm, og minnast á helstu tíðindi og á gamla speki Óðins.
59
Þar munu finnast undursamlegar gullnar töflur (taflmenn) aftur, í grasinu; Þær sem guðirnir höfðu átt í upphafi heimsins.
60
Baldur og Höður, sem saklausir létu lífið, eiga afturkvæmt í þennan nýja heim og búa í sátt og samlyndi á rústum Valhallar.
Akrar munu vaxa án þess þurfi að sá í þá, böl allra mun batna Baldur mun koma. Þeir Höður og Baldur munu búa vel í rústum/tóftum Valhallar. (Einhverra hluta vegna virðast þeir Höður og Baldur vera kallaðir „hergoð“ (valtívar) sem passar fremur illa við þá.)
61
E.t.v. vígir Hænir hér nýtt heimstré í stað þess gamla sem varð tortímingu að bráð í ragnarökum.
Þá spáir Hænir með blóðugum trébútum, og synir tveggja bræðra (þ.e. synir Baldurs og Haðar) búa á stórum himninum. Viltu enn fá að vita meira?
62
Í þessari vísu fá góðir menn og gegnir réttláta umbun og njóta yndis að eilífu á sælustaðnum Gimlé sem er alls ólíkur Náströndu.
Hún sér standa á Gimlé gulli þakið hús sem fegurra en sólin. Þar eiga traustir/góðir menn að búa og njóta yndis um aldur og ævi.
63
Þessa vísu virðist liggja beinast við skilja sem svo að lýst sé sýn úr samtímanum, völvan sjái flug drekans, Niðhöggs, frá Niðafjöllum og greini frá síðustu sýn sinni, líkt og ragnarök hefjist um leið og hún lýkur máli sínu. Hver er annars „hún“ sem „mun sökkvast“? Er það völvan eða jörðin? Þessari spurningu verður ekki svarað með óyggjandi hætti fremur en ýmsum öðrum sem vakna við lestur kvæðisins.
Það kemur hinn dimmi dreki fljúgandi, hinn gljáandi ormur, neðan frá Niðafjöllum. Níðhöggur ber lík í fjöðrum sér, hann flýgur yfir jörðina,
nú mun hún (völvan) sökkva.
Hér eru settar saman glósur frá Sveini í Flensborg og Hörpu Hreinsdóttur hjá Fjölbrautarskóla Vesturlands Akranesi.

Hafið ævarandi þökk fyrir ykkar frábæra starf.

http://www.flensborg.is/sveinn/Allt/Skrar/Kv%C3%A6%C3%B0i/Voluspa.html

http://www.fva.is/harpa/voluspa/
Full transcript