Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Aldaera estandarrak medioetan

No description
by

Agurtzane Elordui

on 10 November 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Aldaera estandarrak medioetan

Aldaera estandarrak komunikabideetan
Hizkuntza estandarizazioak Europan lotura estua du komunikabideekin: euskararen kasuan bereziki

Prentsa idatzian du hasiera estandarizatzeko beharra (Hjarvard 2004, Buchstaller 2008, Milroy and Milroy 2012), baita euskararen kasuan ere (Mitxelena 1968 ):
87. ahoskeraren araua
Zer dira estandarrak?
Estandarra goi mailako gizarte estatusarekin lotu izan da:
Estandarra 'jende ikasiak' idazteko erabiltzen duen aldaera da (arau gramatikal, lexiko eta ortografikoen araberakoa)
Jende ikasi horrek hitz egiteko orduan erabiltzen duena (arau gramatikal, lexiko eta fonologien araberakoa)
Gizarteak estandarrak honela balioztatu
ohi izan ditu
:

Estandarra gizartean 'prestigioa' zuen aldaera

Ez-estandarra estigmatizatuta
Zer dira estandarrak?
Definizio horiek egun dituzten zenbait ahulezia
• Zer da 'klasea'? zer 'goi mailako klasea'?


Modernitate Berantiarra (Late Modernity) (1960etik hona) deitu izan den honetan interpretazio arazo horiek oraindik zailagoak dira (Coupland 2010)
Egun gizarte maila edo klase batekoa izan behar da pertsona ikasia izateko?

Milroy & Milroy (2012) 'Authority in Language'

Bereizi behar 'estandarra’ eta ‘estandarizazio prozesuak’

‘ Standardization consists of the
imposition of uniformity
upon a class of objects so that ‘the most important property of a standard variety of a language is
uniformity
and
invariance
(Milroy 2006)

Estandarizazioari buruzko
berri ‘on’ eta ‘txar’ rak
(Milroy 2006, Milroy& Milroy 2012: 18-23)
Milroy & Milroy-k hizkuntza- estandarizazioa konparatzen dute estandarizatu diren pisu eta neurriekin(km, ml, cm,...) eta iradokitzen dute gizartearentzat
onura funtzional handiak
dituela: Estandar forma bat izateak nabarmenki errazten du idazketa, esaterako.
Baina 'estandar ideologia' deitzen duenak baditu alderdi mugatzaileak eta baztertzaileak 'estandar hizkuntzen kulturetan' nabarmenak direnak
‘Estandarizazioari buruzko
berri ‘on’ eta ‘txar’ rak
(Milroy 2006, Milroy& Milroy 2012: 18-23)
Aldaketa nabarmenak gertatu dira Europako gizartean:

Modernitate Berantiarrean
Nicolas Coupland (2010)
Language, Ideology, Media and Social Change


Coupland (2010: 64) gizarte mailako goiko aldean dagoen gizartaldea soziolinguistikoki “orojalea” da: hainbat aldaera erabiltzen ditu eta positiboki onartzen ditu. Medioetan kontsumitzen ditu.


Ondorioa
:
Komunikabideetako eskaera (eta oro har) 'sozialki erakargarria' den esataria/hizlaria; ez bakarrik, eta ez beti, arauaren araberakoa.

Mass media, social change and meaning of dialect
Coupland 2010: 69-76
Soziologoen arabera Modernidade Berentiarraren ezaugarriak: antiautoritarismoa, indibidualismoa, ideologia demokratikoa
Kristiansenek (2008) iradokitzen du Europako estandarren kasuan bi garapen mota egon direla Modernitate Berantiarrean:

- Desestandarizazioa
- Demotisazioa

Kasu bietan estandar aldaeren ahultze bat egon da
Desestandarizazioa:
estandar aldaerak galdu du 'hizkuntza onena'ren estatusa.

Estandarra /ez-estandarra ebaluazioak galdu du indarra gizarte-balioztatzeetan.

Ondorioz, estandarra erabilerari utzi diote, baita estandarraren ideologia guztiz ahuldu ere .

Norvegiaren kasua
(Sandoy 2011)


Demotisazioa
: (Demotikoa <herriaren grekoa "folkish") estandarraren ideologiak bizirik dirau baina aldatzen dena da zer hartzen den estandartzat eta zer ez.

Tokian tokiko ezaugarri edo aldaki dialektalak integratzen dira estandarraren parametroen barruan.
Arrazoiak
: efektiboa, zuzenak, norbareraren identitatearekin lotuak, interesgarriak, biziak, erakargarriagoak,...

Adibide gisa: Danesa (Kristansen 2011) eta Alemanaren kasuak (Peter Auer and Helmut Spiekerman (2011))

‘Euskaltzaindiak ezin arbuia dezake euskal-hitzik,
ez hangorik ez hemengorik, ez zaharrik ez berriagorik. Nahiago ditu bizi-bizirik dirautenak zaharkituak baino; gehiago erabiltzen direnak eta zabalago hedatuak daudenak. Aberastasunari begira dago beti, garbitasunari baino areago (…)’

‘Euskara idatziaz ari garenez gero, hedadura zabalago hori hitzek euskal-literatura, euskal-irakurgaietan, duten eta izan dutena da’ (Mitxelena, 1968)

‘Elizaldek dionez
bi motatako arrazoiak behar dute izan gidari

hautatze horretan:
arrazoi linguistikoek
, hizkuntzaren egituran bertan finkatuek, eta arrazoi, nolabait esan,
sozio-linguistikoek
.
Bigarrenek dute pisurik handiena
.
Hori horrela delarik, eta nahiago nuke besterik esan, Gipuzkoako aditza hartu behar da «oinarri» (...) (Mitxelena, 1968)


Oroit gaitezen beti euskalkiak gero eta gehiago bereizten ari zaigun mugaz, batez ere hiztegi-aldetik
.
Nahiz Lapurdikoa, adibidez, Giputzaren kode hurbilagoa izan hizkuntzalari batentzat Bizkaitarra baino, maiz aski baterago gatoz hitzetan Giputz-Bizkatarrak Giputz-Lapurtarrak baino, erdal giro batean bizi garelako Ego-aldekoak eta bestean Ipar-aldekoak’ (Mitxelena, 1968)

Irizpide soziolinguistiko eta funtzionalak nagusi
‘Euskaltzaindiak uste du, eta hori ez da uste hutsa zehazki froga daitekeen iritzia baizik, badela oraindik, lehen ere izan den bezalaxe,
euskara bakar bat euskalkien ñabardurak estaltzen eta itxuraldatzen ez duena
.
Euskalkien eta tokian tokiko hizkeren arteko bereizkuntzak, egungo egunean ere, axaleko itxuraldatzeak
dira batik bat, hizkuntzaren muin sakona bere iraunkor hartan uzten dutenak. Hizkuntzaren oinarri batu hori, eta oinarri horren egitura (euskalki guztien egitura komuna) dira beti gogoan eduki behar ditugunak, gure ahaleginak euskararen batera-biderako, eta ez berezikirik daudenen sakabanatze, izan daitezen’ (Mitxelena, 1979)
Euskararen estandarizazioa: Euskara Batua
Euskaltzaindia 1968
‘«Euskal hitza» ez da hemen behinola Euskaltzaindiak erabaki zuenari gagozkiola, aspalditik euskaldunok darabilgun hitza baizik, datorren lekutik datorrela’ (Mitxelena, 1968)


Euskaltzaindiak ezin arbuia dezake euskal hitzik, ez hangorik ez hemengorik, ez zaharrik ez berriagorik
.
Nahiago ditu
bizi-bizirik dirautenak
zaharkituak baino; gehiago erabiltzen
direnak eta zabalago hedatuak daudenak.
Aberastasunari begira dago beti, garbitasunari baino areago
.’
(Mitxelena, 1968)

Aberastasunari begira dago beti, garbitasunari baino areago
Irizpide historikoa
Komunikabideak aldatzen ari dira hizkuntzarekin dugun harremana, bereziki dugun gizarte unibertso ideologikoa (social semiosis): aldaerez eta dialektoez ditugun iritziak
Nikolas Coupland (2010)
Erdiko klase hori osatzen duten kideek, aintzineko erdiko mailakoek ez bezala, estilo errepertorio zabala erabiltzen eta kontsumitzen dute.

‘Estandarra’ and ‘ ez-estandarra’ desberdintasuna ahuldu egin da.

Euskara Batua: estandar malgua
Bibliografia
Auer, Peter & Spiekerman, Helmut (2011) Demotisation of the standard variety or destandarisation? The changing status of German in late modernity (with special reference to south-western Germany). In Kristiansen, T & Coupland, N. (eds.)

Bell, Alan (1983) Broadcast news as a language standard. International Journal of the Sociology of language 40: 29-42.

Coupland, Nicolas (2010) Language, Ideology, Media and Social Change. Performing the Self. SPELL: Swiss Papers in English Language and Literature 24. Ed. Karen Junod and Didier Maillat. Tübingen: Narr, 2010: XXX-XXX

Garret, Peter, Selleck, Charlotte and Coupland Nikolas (2011) English in England and Wales: Multiple ideologies. In Kristiansen, T & Couplan (eds.) Standard languages and Language Standards in a Changing Europe. Oslo: Novus Press

Kristiansen, Tore & Coupland, Nikolas (eds.)
Standard languages and Language Standards in a Changing Europe
. Oslo: Novus Press

Milroy, James & Milroy Lesley (2012)
Authority in Language. Investigating Standard English
. Abingdon/NewYork: Routledge

Saldoy, Helge (2011) Language culture in Norway. A tradition of questioning standard language norms. In In Kristiansen, T & Coupland, N. (arg.) 119-126
Euskara Batuaren
Ahoskera zaindua
87.araua
Zein irizpide mota hartzen dira kontuan ahozko euskara baturako?
Zertarako proposatzen da ahoskera zaindua?
Irrati eta telebista euskaldunak ditugunetik bereziki ahoskeran ere batasunerako irizpideak ematea beharrezko iruditzen zaio bati baino gehiagori.

Eskari horri erantzunez ematen ditu ondoko arauak Euskaltzaindiak,
beti ere gogoan izanik hizkera zaindua, maila jasokoa, erabili behar denerako direla, irrati-telebistetako berri-emanaldietarako, jendaurreko hitzaldietarako, eskolako azalpenetarako eta horien antzeko egoeretarako
Zertarako?
EBAZ ez da orain arteko hizkeren ordezkotzat hartu behar, osagarritzat baizik.

Ez da Euskara Batua ahoskatzeko modu bakarra eta are gutxiago, noski, euskalkiak ahoskatzeko era
.
Besteak beste, horrek esan nahi du EBAZ ingurukoaz edo irakaslearen ahoskera biziaz gainera irakatsi beharko dela eta ez haren ordez.
Era berean, on da, komunikabideek ere askotariko eredua edo eredu malgua ematea.
Irizpideak
Hizkuntzaren
funtsezko
ezaugarri da, izan ere,
hizketa gertatzen den egoerara, gai duen edukiari, entzulearen ezaugarriei, hizketa-lagunen arteko distantziari eta abarri egokitzea
. Horregatik,
hizketa egokia hizketa malgua da
: ahoskerari dagokionez oso garrantzitsu da (eta erabat beharrezko EBAZak euskara aberastuko badu) ongi ulertzea euskaraz ere, beste edozein hizkuntza osotan bezala,
ez dela berdin ahoskatu behar testu akademiko baten jendaurreko irakurketan eta adiskide edo senideekiko elkarrizketan
, berrien
mikrofono aurreko aurkezpenean eta ama eta haurraren arteko elkarrizketan
. EBAZen lekua lehenengo erabilera horietan dago ez bigarrenetan.
Zertarako?
Aniztasuna, dena den, ez da kaosa
eta hizkera zainduenetatik arduragabeagoetarainoko mailak
gauzak nahasi gabe egin behar dira
. Horregatik arauetan ematen diren adibideak lekuan-lekuko edo norberaren sistemaren arabera hartu behar dira.

Esaterako, ahoskera zainduko
etxea

etxea
, erabilera arduragabeagoan
etxia
izango da ea > ia ordezkatzea egiten den euskara batean, bokal bilkura horretan ordezkatzerik egiten ez den euskaran
etxea

etxea
izango da hizkera maila guztietan.
Irizpideak
Euskararen kasuan?
Full transcript