Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

YJET DHE YJËSITË

No description
by

Jeta Dallku

on 13 November 2018

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of YJET DHE YJËSITË

Origjina e yjeve
Ylli është një sferë e ndriquar e krijuar nga plazma i cili ka gravitetin e vet.Deri tani ne kemi mësuar se qindra prej tyre kanë edhe planete të cilat sillen rreth tyre. Cdo vit, Brenda mjegullnajave krijohen yje te reja.Rezerva e hidrogjenit të Diellit tonë është kaq e madhe- rreth 2 miliardë trilionë tonë- saqë reaksioni bërthamorë i ndezur pesë miliardë vjet më parë do të vazhdojë edhe njëherë aq.
Yjet lindin në brendësi të një reje jashtëzakonisht të madhe prej hidrogjeni dhe pluhuri , të quajtur mjegullnajë (nebula).Reja tkurret ngadalë nën ndikimin e forcës së rëndesës dhe materiali fillon të grumbullohet në mënyrë të natyrshme.Reja fillon të rrotullohet dhe temperatura e saj rritet.Krijohet një embrion ylli(ose protoylli).
Historia e vëzhgimit të yjeve
Shpikja e teleskopit dhe zbulimi i ligjeve të levizjes dhe gravitetit në shekullin e 17-nxiti përfundimin se yjet ishin ashtu si dielli, të gjithë duke iu bindur të njëjtave ligje të fizikës. Në shekullin e 19, fotografia dhe spektroskopia - studimi i gjatesisë valore të dritës që objektet lëshojnë - bëri të mundur të hetohen kompozimet dhe mocionet e yjeve nga larg, duke çuar në zhvillimin e astrofizikës.. Në vitin 1990, i pari teleskop optik i bazuar në hapësirë, Teleskopi Hubble, u nis, duke siguruar pamjen më të thellë, , dritën më të detajuar të Universit.
Përmbajtja:

Hyrje
1.Origjina e yjeve
2.Lindja e yjeve
3.Historia e vëzhgimit të yjeve
4.Reaksionet bërthamore në qendrat e yjeve
5.Yjet e shumëfishtë dhe Yjet e ndryshueshëm
6. Emërtimi i Yjeve
7.Klasifikimi I yjeve
8.Yjet me masë të vogël
9.Yjet masivë
10.Supernovat
11.Vrimat e zeza
12.Grupet e yjeve
13.Yjësitë
14.Yjësitë e hemisferës së Jugut
15.Yjësite e hemisferës së Veriut

YJET DHE YJËSITË
Lindja e Yjeve
Reaksionet bërthamore në qendrat e Yjeve
Shtypja në qendrën e një ylli mund të krijojë një temperaturë prej 15 milionë gradësh,sic ndodh në Diellin tonë.Nën këto kushte, bërthamat e hidrogjenit (protonet) ngjiten bashkë dy nga dy duke formuar bërthama hidrogjeni të rëndë (deuteron). Këto bërthama trupëzojnë një proton tjetër duke formuar bërthama helium të lehtë.Së fundi, dy bërthama helium të lehtë shkrihen duke krijuar një formë të zakonshme helium, që përmban dy protone dhe dy neutron. Në secilin stad clirohet energji në formën e dritës (fotone).
Yjet e shumëfishtë
Llogaritet se të paktën dy të tretat e të gjitha yjeve të galaktikës sonë krijojnë sisteme me të paktën dy ose më shumë yje që rrotullohen rreth njëri-tjetrit, të lidhur nga tërheqja e ndërsjellë e forcës së rëndesës.
Disa yje, të njohura si “dyshe të rreme” si Alcor dhe Mizar në Arushën e Madhe, mund të shihen me sy të lirë. Të tjerë mund të shihen vetëm me ndihmën e një teleskopi dhe me zmadhim të mjaftueshëm. Dyshet e rreme janë yje të palidhur me njëri- tjetrin, të cilët qëllojnë në të njëjtën vijë shikimi.
Yjet e ndryshueshëm
Yjet e ndryshueshëm janë yje të cilët e ndryshojnë ndricimin e tyre, coftë rregullisht ose jo. Shumë prej tyre janë yje pulsues, si pasojë e paqëndrueshmërisë së tyre të brendshme. Mira është një yll pulsues përmasat dhe ndricimi i së cilës luhaten sipas një cikli 11 mujor. Gjatë ciklit të saj, ajo duhet sikur shfaqet dhe më pas zhduket; ajo ndricon më shumë kur eshte me e vogël.
Mes tyre, një tip i rëndësishëm, janë yjet e ndryshueshëm eklipsalë, ku bëjnë pjesë yje që sillen rreth njëri tjetrit, njëri duke e rrtur driten e tjetri duke e zvogëluar. Yjet e tipit të ndryshueshëm pulsivë, shfaqen me tkurrje e zgjerim, pra me pulsing ciklik të ndricimit të tyre. Tek yjet e ndryshueshëm shpërthyes, drita luhatet në formë të parregullt. Yjet e ndryshueshëm rrotullues janë ato yje që e ndryshojnë shkëlqimin gjatë rrotullimit dhe në pika të ndryshme shihen njollat e tyre diellore. Një tip tjetër janë yjet e ndryshueshëm kataklizmikë. Këta yje që e zmadhojnë papritmas forcen e ndricimit për shkak të ndryshimeve të dhunshme. Disa nga yjet e ndryshueshëm janë: Beta Lyrae dhe Algol(eklipsal); Gjiganti i Kuq(pulsativ), TTauri(shpërthyes), AB Doradus(rrotullues), dhe Cygnus (kataklizmik).

Kultura të lashta panë figura në qiell që i ngjajnë njerëzve, kafshëve ose objekteve të përbashkëta - yje që kanë ardhur për të përfaqësuar personazhe nga miti, si Orioni (gjahtari), një hero në mitologji greke.Zakonisht, ylli i shndritshëm në një konstelacion ka "Alpha", shkronjën e parë të alfabetit grek,si pjesë e emrit të tij shkencor.Ylli i dytë më i shndritshëm në një konstelacion në mënyrë tipike është caktuar "beta", e treta e ndritura "gama", dhe kështu me radhë.Katalogu i Henry Draper, i quajtur sipas një pionier në astrofotografi, siguron klasifikimin fantazme dhe pozita të përafërta për 272,150 yje dhe ka qenë i përdorur gjerësisht nga komuniteti astronomik për më shumë se gjysmë shekulli. Katalogu përcakton Betelgez si HD 39801. Q
Emërtimi i Yjeve
Që ka kaq shumë yje në univers, NJAB përdor një sistem të ndryshëm për yjet e sapogjetura. Shumica përmbajnë nga një shkurtim që qëndron për ose llojin e yllit ose një katalog që rendit informacion në lidhje me yllin, e ndjekur nga një grup i simboleve. Për shembull, PSR J1302-6350 është një pulsar, kështu PSR. The J tregon se një sistem i koordinuar i njohur si J2000 është duke u përdorur, ndërkohë që 1302 dhe 6350 janë koordinata të ngjashme me gjerësi dhe gjatësi të kodeve të përdorura në Tokë.
Konstelacioni Carina përfshin një grumbull të yjëvë gjigant dhe të nxehtë të quajtur NGC 3603.
Klasifikimi i Yjeve
Diagrami i dy astronomeve, E.Hertzsprund dhe H.N. Russell
Yjet me masë të ulët
Megjithëse duket sikur ata nuk ndryshojnë kurrë, yjet në të vërtetë I nënshtohen një numri shndërrimesh. Fati I këtyre objekteve –si jeta dhe vdekja e tyre – drejtohet nga masa e tyre. Diellit, një yll me përmasa mesatare, do t’i duhet 10 miliardë vjet të shndërrojë hidrogjenin e tij në helium dhe ai do të shuhet si një xhuxh i bardhë .
Jeta dhe Shuarja e një ylli të vogël
Yjet lindin në një re jashtëzakonisht të madhe hidrogjeni dhe pluhuri të quajtur mjegullnajë. Pak nga pak, reja tkurret ; rritja e shtpjes shkakton rritjen e temperaturës.Krijohet një protoyll. Atij do ti duhen dhjetëra million vjet që të bëhet një yll.Nëse ylli ka masë të pamjaftueshme për të shkaktuar një reaksion bërthamor,ai kthehet në një xhuxh ngjyrë kafe. Një protoyll me masë më të madhe nis një bashkimi termobërthamor dhe futet në fazën e tij të pjekurisë;ai bëhet një i vargut kryesor. Kështu po ngjet me Diellin tonë.
Shuarja e një ylli
Në fundin e jetës së tyre, yjet e vegjël kthehen në xhuxhë të bardhë, trupa shumë të dendur të krijuar nga mbetjet e një ylli dikur të ndritshëm.
Grupi i yjeve M4-i vëzhguar nga Toka.
Novat
Një xhuxh i bardhë që shndërrohet papritmas ne në yll shumë të shndritshëm quhet NOVA, që do të thotë “yll i ri”.Procesi që shkakton lindjen e një nove ka mundësi të ndodh kur një xhuxh i bardhë gjendet pranë një ylli tjetër. Ndonjëherë, xhuxhi i bardhë thith një pjesë të materialit të partnerit të tij.Temperatura rritet, duke shkaktuar një shpërthim gjigant. Më pas në qiell shfaqet një nova e ndritshme. Ky “yll i ri” rrezaton më shumë energji në një vit sesa Dielli në një milion vjet.
Yjet masivë
Yjet masivë evulojnë ndryshe nga yjet e vegjël. Jeta e një ylli masiv është më e shkurtër por më madhështore: në secilin e stad të jetës së tij, ai është më i shndritshëm se një yll i vogël dhe kalon më shpejt nga një stad tek tjetri sepse e djeg karburantin e tij më vrullshëm.
Mbas 500 milion vitesh, ylli kthehet në një supergjigant me diametër 500 herë më të madh se Dielli dhe 10000 herë më i shndritshëm. Ndryshe nga një yll i vogël, një yll masiv më pas vazhdon procesin e bashkimit duke prodhuar 26 elementet e para kimike deri te hekuri.
Supernovat
Ylli masiv fillon ta kthejë hidrogjenin në helium dhe heliumin në karbon nëpërmjet bashkimit.Ky proces elementet e para të rënda, që përbën bërthamën e yllit deri te hekuri. Temperatura rritet deri në miliarda gradë.
Ndodh një shpërthim kolosal ku krijohen elementet më të rënda se hekuri( Hg,Au,Pb,Ag,U). Më pas, supernova hedh në hapësirë elementet që do të luajnë rol në krijimin e jetës.
Yjet neutronikë dhe pulsarët
Ylli neutronik përbëhet kryesisht prej neutronesh jashtëzakonisht të ngjeshur,që vijnë nga kombinimi I elektroneve me protonet kur shpërtheu supernova.Një pulsar është një neutronik që rrotullohet shumë shpejt,duke emetuar një sinjal radio të rregullt. Secili prej dy poleve të fushës magnetike të fuqishme të yllit prodhon një tufë rrezesh elektromagnetike.
VRIMAT E ZEZA
Disa yje, që kanë disa herë më të madhe se të Diellit, kanë një fat të pazakontë. Bërthama e tyre shembet mbi vetveten derisa zhduket krejtësisht dhe kthehet në një vrimë të zezë- stadi përfundimtar I jetës së një ylli.
Grupet e Yjeve
Yjet lindin me duzina në brendësi të kopshteve të yjeve, re që përmbajnë një mori yjesh. Dukuria ndonjëherë jep grupe të magjishme yjesh.
Grupet e hapura
Një grup i hapur është një grup yjesh i vogël dhe me formë të crregullt. Ai përmban nga disa qindra deri në disa mijëra yje dhe zë një hapësirë relativisht të vogël. Në të vërtetë ai është një kopsht yjesh- një vend ku ne mund të vëzhgojmë yjet vetëm disa miliona vjeqare.
Grupet sferike
Një grup sferik është një re sferike e cila përgjithësisht përmban qindra mijëra ose miliona yje. Ky tip grupi pothuajse nuk ka fare gaz dhe pluhur ndëryjor.
YJESITE
Nëse e shikojmë qiellin prej dritës së mjedisit, ne mund të shikojmë deri në 3000 yje në secilen.Në 1929 Bashkimi ndërkombëtar astronomik adoptoi këtë nomenklaturë, duke njohur 88 yjësi të shpërndara përgjat hemisferës Veriore dhe Jugore.

ZODIAKU
Trajektorja vjetore e Tokës kalon në 12 prej këtyre yjësive. Ky shteg përgjatë qiejve quhet ZODIAK dhe Hëna, Dielli dhe planetët duken sikur lëvizin përgjatë tij. Yjësitë nuk gjenden kurrë më shumë se 40 ⁰ nga ekuatori qiellor.
Yjësitë e Hemisferës Jugore
Nata e qiellit Jugor ofron një pamje të qendrës së Rrugës së Qumështit dhe galaktika jonë shkëlqen shumë më fort këtu se san ë Hemisferën Veriore.
Në këtë hemisferë, emrat e yjësive janë të ndryshme nga ato të Hemisferës Veriore: Kryqi jugor, Miza,Palloi, Trekëndëshi Jugor, Table Montain, Tukani.

Yjësitë e Hemisferës Veriore
Qielli Verior nuk shikon në drejtim të galaktikës sonë. Yjësitë e kësaj hemisfere nuk janë të dukshmë nga gjerësitë jugore. Përkundrazi, në Evropën Veriore dhe Amerikën Veriore disa yjësi mund të shihen cdo natë të vitit duke përfshirë Arushën e Madhe dhe Arushën e Vogël.
Yjësitë e tjera gjenden relativisht lehtë, ku midis tyre gjendet Katrori i Madh I Pegasit, i krijuar nga 4 yje të ndritshme. Yjësia e Mjellmës përmban Deneb, një yll 70000 herë më të shndritshëm se Dielli.

Punuan:
Jeta dhe Margarita
Full transcript