Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

ÇİNKO' NUN (Zn) ÖNEMİ

No description
by

İzzet Savaşan

on 30 December 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of ÇİNKO' NUN (Zn) ÖNEMİ

Çinko'nun (Zn) Önemi
-Bağışıklık sisteminde
-Büyümede
-Yaraların iyileşmesinde
-Beyin gelişiminde
-Üremede
ÇİNKO’NUN(Zn) ÖNEMİ
- Zn bitkisel üretimde ve bitkisel ürünlerin beslenme kalitesinde önemli bir mikro elementtir.
- Zn bitkide protein sentezi için gereklidir ve birçok enzim fraksiyonlarında yaşamsal roller oynamaktadır.
-Zn biyolojik membranların bütünleşmesinde gerekli olan bir elementtir.
- Bitki hormon mekanizması için gereklidir.
Tanedeki protein konsantrasyonu ayrıca buğdayın öğütülme ve pişirilme kalitesini belirlemede önemli bir faktördür.

TOPRAKTA Zn

- Genel olarak topraktaki toplam Zn içeriği 10-300 mg kg-1 değiştiği ve ortalama olarak 50 mg kg-1 olduğu bilinmektedir.(Martvedt,2000)

- Topraktaki total Zn konsantrasyonunda en önemli faktör toprak ana materyalidir. Volkanik kayaçlarda Bazalt ve Gablo 100 mg kg-1 , diroit ve andizit 70 mg kg-1 , granit 48 mg kg-1 Zn içerdiği bilinir.

TOPRAKTA Zn FORMLARI
5- Birincil minerallerin ayrışma ve parçalanmasıyla açığa çıkar.

6-Toprak çözeltisindeki ve desorbe olabilen Zn bitkilerce alınabilir ve toprak profilinde yıkanabilir durumdadır.

TOPRAKTA Zn ALIMINI ETKİLEYEN TOPRAK ETMENLERİ
*Toprak pH’sı
*Kireç
*Toprak organik maddesi
*Mikroorganizma faaliyeti
*İklim
*Havalanma
*Toprak Bünyesi
*Fosfor

TOPRAK pH’sı
- Parçacıkların adsorptiv kapasitesinin arttırmasından,
hidrolize Zn formlarının oluşturmasından ve kalsiyum karbonat
üzerindeki kimyasal bağlanmayı ve demir oksitler üzerindeki çökelmeyi
artırmasından dolayı Zn’nun bitkilerce alınabilirliği azaltır. Bu nedenle
alkalin, kireçli ve fazla kireçlenmiş topraklarda Zn eksikliği nötral ve
hafif asidik topraklara göre daha belirgindir.

- Toprak pHsı arttıkça yarayışlı çinko kapsamı azalmakatadır.ayrıca Bu da Zn’nun
çözünürlülüğünün pH’ya son derece bağlı olduğunu ve çözünürlülük ile pH değeri
arasında negatif bir ilişkinin olduğunu göstermektedir. (Cattlet ve ark., (2002))

ÇİNKO (Zn)
ÇİNKO’NUN(Zn) ÖNEMİ
-
Zn pek çok enzimde bulunan bir element olup, karbonhidrat,lipit,protein ve nükleik asitin sentez ve parçalanmasında büyük rol oynar.
-Çinko bitkiler için mutlak gerekli olduğu gibi insan ve hayvanlar içinde mutlak gereklli bir elementtir.
- Günlük almamız gereken çinko miktarı 10-15 mg/gün dür

TOPRAKTA Zn FORMLARI
Alloway(2004) göre , topraktaki total Zn 6 faksiyona göre dağılmıştır.Bunlar:
1- Suda çözünür fraksiyon. Toprak çözeltisinde bulunur.
2- Değişebilir fraksiyon: iyonlar toprak parçacıklarına elektriksel yüklerle bağlanmışlardır
3- Organik bağlı fraksiyon: iyonlar organik bileşiklere adsorbe, şelatlanmış ve ya komleksleşmiş şekilde bağlanır.
4- kil mineralleri ve çözünmez metalik oksit mineralleri üzerine değişmez şekilde bağlanır.

TOPRAK pH’sı
Türkiye Toprakları’nın çinko(Zn) kapsamının toprak pH gruplarına göre dağılımı

TOPRAKTA KİREÇ
- Alkalin, kireçli ve fazla kireçlenmiş topraklarda Zn eksikliği nötral ve hafif asidik topraklara göre daha belirgindir.türkiye topraklarının çok büyük bir bölümü kireçli alkalin topraklar grubuna dahil olduğundan kirecin etkisi fazlaca görülmektedir.
TOPRAK ORGANİK MADDESİ
- Kolay parçalanabilir (ahır gübresi gibi) organik maddelerin toprağa
ilavesi, hareketliliği olan ve bitki köklerince absorbe edilebilen çözünür
Zn-organik madde komplekslerin oluşumuna yol açarak, Zn’nun
bitkilerce alınabilirliğini arttırır.

MİKROBİYOLOJİK AKTİVİTELER
- Mikrobiyolojik aktivitenin artışı çinko alımını arttırır.
İKLİM
- Kurak ve yarı kurak bölgelerinde çinko noksanlığı fazlaca görülmektedir.
Çinkonun kök etki alanına taşınmasında ve bitki köküne difüzyonunda toprak nemi belirleyici rol oynar.bu iklim faktöründen dolayı orta Anadolu bölgesi çinko noksanlğı sıkça görülmektedir

HAVALANMA
- Toprakların su altında kalmasıyla elverişli Zn miktarı artabilir. Ancak bitki alımı azalır.bunun yanında fazla suyun HCO-3 iyonu oluşumuna neden olması durumunda elverişli Zn miktarıda azalır.
Çinko'da (Zn) Gübreleme
- Amonyum-nitrat ve amonyum-sülfat gibi N’lu gübreler bitkiye N
kazandırmaları yanında toprağı asitleşmesine yol açarak Zn’nun
çözünürlülüğünü arttırabilmektedirler .
- Türkiye topraklarının %49,83ünün yarayışlı çinko kapsamı kritik değer olarak kabul edilen 0,5 ppm den düşüktür.dolayısıyla bu topraklarda optimal verim alınabilmesi için çinko gübrelemesine gereksinim vardır.

ÇİNKONUN TOPRAĞA UYGULAMA ZAMANI
- Bu element, çinko sülfat (ZnSO4.7H2O; % 23 Zn) veya başka bir çinkolu gübre şeklinde uygulanabilir. - Toprağa çinko uygulaması ekim öncesinde 5 kg çinko sülfat yeteri kadar suda eritilerek toprak yüzeyine püskürtülüp 15-20 cm derinliğe karıştırılır.

- Yapraktan uygulama ise hububatlarda kardeşlenme döneminden itibaren, çok yıllık bitkilerde ise meyve tutunundan önce 15-20 gün aralıklarla % 0.4’lük çinko sülfat çözeltisi şeklinde yapılmalıdır.
-Yapraktan çinko uygulaması zirai mücadele ilaçlarıyla birlikte de yapılabilir.
- Tohuma uygulamada çinko en fazla % 0.4’lük çinko sülfat içerecek şekilde suda eritilip tohuma püskürtülür ve kurutulduktan sonra ekim yapılır

BİTKİDE ÇİNKO (Zn)
BİTKİDE ÇİNKO'NUN ALINMA FORMLARI
Çinko bitki köklerince Zn+2 formunda absorbe olduğu gibi sentetik ve doğal moleküler organik komplekslerin bir komponenti durumunda da alınabilir.
BİTKİDE ÇİNKO BULUNMA FORMLARI
Yapraklarda ;
1)Çinko düşük molekül ağırlıklı bleşiklerde
2)Depo metaloproteinlerde
3)serbest iyonlarda
4)hücre duvarında çözünmez formlar halinde bulunur.
Not: Bitkide çinko oldukça fazla sayıda enzimde fonksiyonel yapısal veya düzenleyici olarak rol oynar.

* Bitki yapraklarında çözünür Zn çoğunlukla iyonik olayan bileşiklere olasılıkla aminoasitlere bağlı olarak bulunur.
ÇİNKONUN FİZYOLOJİK FONKSİYONLARI
KARBONHİDRAT METABOLİZMASI
Zn karbonhidrat metabolizması üzerindeki etkisi fotosentez ve şekerin değişimi etkilemesiyle gerçekleşir . Genelde çinkonun solunum üzerine etkisi yoktur.
Çinko noksanlığında tüm bitki türlerinde fotosentezde bozulma buna karşılık,
karbonik anhidrazın fotosentez üzerindeki rolünün C3 ve C4 bitkileri arasında
değişebildiği görülmüştür.

Alloway (2004) göre, C3 bitkileri en temel fotosentez mekanizmalarına
sahiptirler ve Calvin-Benson döngüsündeki CO2’i bir kez kullanarak fikse edeler. C3
bitkilerinin büyük çoğunluğu serin (< 25oC) ve humid iklim bölgelerinde bulunurlar.
Örneğin buğday, çeltik ve soya fasulyesi C3 bitkilerindendir.

Buna karşılık C4 bitkileri CO2’i iki kez fiske ederler ve etraftaki bitkilerden çok
daha fazla miktarda yapraklarında CO2 konsantrasyonlarını arttırabilen bir
mekanizmaya sahiptirler. Sözkonusu bitkiler Calvin-Benson döngüsünde dörtlü bir C
yolunu kullanırlar ve doğal olarak sıcak ve suyun sınırlı olduğu çevrede bulunurlar.
Örneğin mısır, şeker kamışı ve sorgum C4 bitkilerindendir

Sonuç olarak Zn eksikliği C3 bitkilerinden çok C4 bitkilerinde daha belirgin
etkiye sahiptir (Marshner, 1995).

PROTEİN METABOLİZMASI
Genelde Zn eksikliğinde bitkide protein miktarı azalmaktadır. Ancak proteinin
kompozisyonu değişmeden kalmaktadır.

Protein sentezinde Zn’nun önemi, protein ve nükleik asit sentezi
yanında hücre bölünmesinin gerçekleştiği meristematik dokular için yüksek düzeyde
Zn konsantrasyonlarına gereksinim duyulduğunu göstermektedir. Bu sonuç
çeltikteki meristmatik dokular için elde edilmiştir (Kitagishi ve Obata, 1986).

MEMBRAN BÜTÜNLÜĞÜ
Welch ve ark. (1982), kök plazma
membran geçirgenliğinin göstergesi olarak kök salgılarını kullanmışlar ve Zn’yla
beslenme düzeyi iyi olan bitkilere göre Zn eksikliğindeki buğday köklerinden daha
fazla miktarda P sızdığını belirlemişlerdir.
Başka bir çalışmada da Zn eksikliğinde
köklerden dışarıya 2.5 kat daha fazla K+, amino asit, şeker ve fenolik bileşiklerin
salgılandığı bulunmuştur. Bu bitkilere tekrar Zn verilmesi durumunda kökten
dışarıya salgılanan maddelerde azalma olduğu saptanmıştır
(Çakmak ve Marschner,1988a)
Bettger ve O’ Dell (1981) göre, membran bütünlüğünün bozulması Zn
noksanlığının neden olduğu en erken biyokimyasal değişimdir.

Tahıl türlerinin Zn noksanlığına karşı dayanıklılığının
çavdar > tritikale > arpa > ekmeklik buğday > yulaf > makarnalık buğday
şeklinde arttığı belirlenmiştir
(Çakmak ve Ark., 1997a, 1998; Ekiz ve ark.,1998).
ÇİNKONUN DİĞER ELEMENTLERLE İNTERAKSİYONLARI
P-Zn İNTERAKSİYONU
P-Zn İNTERAKSİYONU
Yüksek fosfor uygulamaları bitkideki Zn noksanlığının en yaygın
nedenlerinden biridir.
Marschner (1993), belirli bir düzeyden sonra yapılan fosforlu gübrelemeyle
veya toprakta P içeriğindeki artışla bitki büyümesinde meydana gelecek artışların
bitkideki Zn alımını ani bir şekilde azalttığını bildirmiştir.BU NOKSANLIK fosfor gübrelemsiyle birlikte kireç uygulması yapıldığındada artar.


Bitkilerce P’un alımında VAM’ın rolü iyi bilinmektedir. Mikoriza etkinliği
toprakla kökün temasını arttırarak yalnızca fosforun değil tüm elementlerin bitkilerce
alımını arttırır. Bu nedenle P düzeyi fazla olduğunda, mikorizal enfeksiyon azalarak
bitkide Zn+2 gibi besin elementlerinin alımında gerilemeler görülecektir.

Fosforun bitkide Zn’nun hareketliliğini ve alınabilirliğini etkileyebildiğiyle ilgili
olası bir çok mekanizma bulunmaktadır. Bunlar;
Çinkonun köklerden yeşil aksama taşınmasının engellenmesi
Çözünür Zn miktarındaki azalma
Fitat gibi P’lu bileşiklerin Zn’yu bağlaması
Memranlardan P’un dışarıya sızması

Zn-N İNTERAKSİYONU
Azot bitki büyümesini arttırması ve kök bölgesindeki (rizosferde) pH değişimleriyle bitkinin Zn’la beslenme düzeyini etkilemektedir. Bu nedenle N ve Zn uygulamalarının birlikte verimi iyileştirmeleri sürpriz değildir.

Amonyum sülfat gibi N’lu gübreler , toprakta belirgin bir asidik etkiye sahiptirler ve yüksek pH’ya sahip topraklarda bu gübreler Zn’nun toprakta alınabilirliğini arttırırlar. Buna karşılık kalsiyum nitratlı gübreler rizosfer toprak pH’sını arttırabilir ve Zn’nun alınabilirliğini azaltabilirler.


MAKRO ELEMENTLERLE İNTERAKSYONU
Kalsiyum,(Ca)
Magnezyum(Mg),
Potasyum(K),
Sodyum(Na) gibi elementler su kültürü
denemelerinde bitkilerce Zn alımını engelledikleri bilinmektedir

MİKRO ELEMENTLERLE İNTERAKSYONU
Cu ++, Fe++,Mn++ gibi diğer metal katyonlar Zn’nun bitkilerce alımını engeller bunun olası nedeni aynı taşıyıcı noktalar için bunlar arasındaki yarışmadır
STRATEJİLER
Monokotiledon bitkiler ise demiri Fe +3 formunda alirlar. Kök siderefor denen bir madde sentezleyerek Fe +3 ün bu madde ile bir complex olusturarak plasma zarinda bulunan tasiyicilar tarafindan iceriye almasini saglamaktadir. Bu stratejiyi gelistiren bitkilerde demir alimi toprak pH sindan bagimsiz olarak gerceklesir. Bu her iki strateji de Demir eksikligin de gorulmektedir.
Demir eksikligi genc yapraklarda (ust yapraklar) gozlenmektedir. Demir fotosentezde de yer aldigi icin, eksikliginde Klorofil sentezinde noksanlik gozukur. Bu sebep ile yapraklar da beyazlasma gorulmektedir. Kloroz ve toksisite demir eksikliginde yaygin görülmektedir. Bunun disinda; celtik gibi oksijensiz kosullarda yetisen bitkilerde; kökün kortical hucrelerinde bulunan aerenchyma adi verilen yapi yapraktan alinarak köke ulastirilan Oksijenin burada depo edilmesini saglar. Asiri demir alimi ya da zararli maddelerin alimini karsilik celtik bitkisi kök hucrelerini suberin ve lignin ile kuvvetlendirerek, kökün etrafinda bariyer olusturur. Bunun disinda oksidasyon gucu olusturarak da koruma saglar. Yani; celtik kökleri; Fe +2 yi Fe +3 e okside eder. Kokun etrafinda bir oksidasyon gucu olusturur. Bir baska anlatim ile; Oksijen cortikal hucreler arasinda bulunan Oksijen bosluklarindan difizyon yolu ile disariya cikarilir ve kokun etrafinin okside olmasini saglar.

STRATEJİLER
Dikotiledon (cift cenekliler) ve Gramineae familyasindan gelmeyen monokotiledon bitkileri icine alir. Strategy II ise Gramineae familyasinda ki monokotiledon bitkiler (tek cenekliler) icin gecerlidir. Strategy Fe +3 köklerin plasma zarinda Fe +2 ye indirgenmektedir. Indigrenen Demir elementi kokleri hicre zarindan iceriye alinir. Bu islem sirasinda protonlar disariya birakildigi icin kok yuzeyi ve koku cevreleyen bolgenin asitlesmesine sebep olur. Yani pH i dusurmektedir. Ayrica strategy I gelistiren bitkiler kök morfolojisinde de degisiklikler olusturur. (kök tüyü olusumu vs).
Strategy I :
Strategy II:
Türkiye Zn Noksanlığı
FAO tarafından yapılan bir çalısmada dünyada tarım yapılan toprakların yaklasık%30’unda çinko noksanlıgının oldugu belirlenmistir (Sinalpaa 1982). Ülkemiz ise özellikle az yagıs alan bölgelerinde, topragın yüksek pH ve CaCO3 içerigi, killi yapısı ve düsük organik madde içerigi nedeniyle yaygın sekilde görülen çinko (Zn) noksanlıgı ile dünya ülkeleri arasında özel bir konuma sahiptir.
Türkiye genelinde yapılan bir çalışmada tarım topraklarımızın %50inde Zn noksanlığı bulunduğu tespit edilmiştir. Bu alanın büyük bir bölümünü ise orta Anadolu bölgesi teşkil etmektedir.

Zn Noksanlığının Nedenleri
- Topraklarda çinko miktarı çoğu kez küçük düzeydedir. Özellikle yüksek pH'a sahip ve kireç miktarı yüksek olan topraklarda çinko oldukça düşük miktarlarda bulunur ve bunun neticesinde de bu gibi topraklarda yetişen bitkilerde çinko noksanlığı görülür.

- Yıkanmış, asidik topraklarda da bitkiye yarayışlı çinko miktarı oldukça düşüktür. Aynı şekilde bu tip topraklarda yetişen bitkiler de çinko noksanlığı çekerler.

-Fazla miktarda fosforlu gübrelemenin de çinko noksanlığı yarattığı bilinmektedir. Yüksek fosfat konsantrasyonu bitkide metabolik bozukluk yaratarak çinko noksanlığına sebep olmaktadır. Diğer bir ifade ile yüksek fosfat konsantrasyonu çinkonun fizyoloji yarayışlılığını etkilemektedir.

-Toprağa fazla miktarda organik gübre uygulanmasının ardından bitkilerde çinko noksanlığı görülebilir. Bunun nedeni organik maddenin çinkoyu bağlayarak bitki köklerince alınmasını güçleştirmesidir.


-Toprağın ıslaklık nedeniyle veya ağır tekstürlu olması nedeniyle yetersiz havalanması, düşük sıcaklık, su yetersizliği gibi faktörler de çinkonun hareket kabiliyetini olumsuz etkileyerek, çinko noksanlığı yaratırlar.

NOT:
Sayılan tüm bu nedenlerden ötürü, pratikte birçok durumda çinko noksanlığının önüne geçilmesi zordur. Bu gibi hallerde yapılacak uygun toprak ve yaprak gübrelemeleri yapmaktır.Bitkilerde çinko noksanlığının tedavi edilmemesi durumunda bitkiler bundan büyük zarar görürler.
Noksanlığın Görülme Şekli
Bitkilerde çinko noksanlığı belirtileri yapraklarda damarlar arasında kloroz şeklinde ortaya çıkar. Yapraklarda damarlar yeşil kalırken, damarlar arasında renk açık yeşil, sarı ve hatta beyaza döner. Çinkonun bitki bünyesinde hareket kabiliyeti iyi olmadığından, noksanlık halinde yaşlı yapraklardan yeni oluşan yapraklara çinko taşınamaz.Bu nedenle de noksanlık belirtileri genç yapraklarda kendini belli eder.
Zn NOKSANLIĞI
Narenciye
Pamuk
Meyve ağaçlarında yaprak oluşumu olumsuz etkilenir. Yaprak kenarları bazen dalgalı bir hal alır.Sürgün uçlarında rozetleşme görülür.
Ayçiçeğinde Bodurlaşma
Şeftali
Domates
* Özellikle yaşlı alt yaprakların damarları arasında hafif yeşil sarı ve ya beyaz renkli alanların oluşması
* Üstte belirtilen rengini değiştirmesi kloritik yaprak alanlarındaki dokunun ölmesi
*Gövdenin veya gövdedeki boğumlar arasının ve dolayısıyla bitki boyunun kısalması ,bitkinin çalımsı bir görünüş ile yaprakların küçülerek rozet biçimini alması
* Yaprakların küçülmesi, daralması ve kalınlaşması .Yaprak dokusunun yalnız bir bölümünün sürekli büyümesiyle çoğunlukla yaprakların anormal bir şekil alması .
* Yaprakların erkenden dökümü ya da kaybı
*Meyvelerin anormal şekilli ve çoğunluklukla çok az verim olması veya hiç verim olmaması.
Elma
Zn noksanlığının görüldüğü toprak koşulları
*Asit kumlu topraklar(toplam Zn içerkleri düşük)
*Nötr ve bazik reaksiyonlu özellikle kireçli topraklar
*İnce kil ve silt içerikleri fazla olan topraklar
*Yararlı fosfor içeriği fazla olan topraklar
*Kimi organik topraklar
*Arazi düzleme işlemi sonucu yüzeye çıkmış alt topraklar
*Rüzgar ve su erozyonuna uğramış topraklar
Zn Toksisitesi
Zeynep DEMİRCİOĞLU
*Çinko'nun (Zn) Önemi
*Toprakta Çinko(Zn)
Tuğba BOZGEYİK
*Çinko (Zn) Gübrelemesi
* Bitkide Çinko (Zn)
M.Emre GÜL
* Çinko'nun (Zn) diğer elementlerde fraksiyonu
* Stratejiler
Kayhan KARAHAN
*Çinko(Zn) Noksanlığı
* Çinko (Zn) Toksisitesi
TEŞEKKÜRLER
Full transcript