The Internet belongs to everyone. Let’s keep it that way.

Protect Net Neutrality
Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Меншіктік қатынастар және олардың экономикадағы рөлі

No description
by

Saltanat Aidarbek

on 20 September 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Меншіктік қатынастар және олардың экономикадағы рөлі

Меншік — экономикалық, ал меншік құқығы — заңдық санат. Меншіктің экономикалық қатынастарына қарағанда меншіктің құқықтық қатынастары адамның еркі бойынша қалыптасады, оған қатысушылардың санасынан пайда болады.
Адамдар бұл қатынастарға құқықтар мен міндеттердің иесі ретінде кіреді, ол құқықпен реттеледі және қорғалады.
Меншіктің экономикалық мәні өндіріс, айырбас, бөлу және тұтыну қатынастарын өзіне қосатын, өндіріс қатынастарының жиынтығы арқылы көрінеді. Меншіктің заңдық мәні меншік иесінің құқығы арқылы көрінеді.

Меншіктің барлық нысандарын меншіктің негізгі екі түріне топтауға болады: мемлекеттік және жеке.

Меншік құқығының келесідей көрінісі анықталады:
Меншікті анықтаған кезде оның субъектісін және объектісін анықтау керек.

Меншік жайлы түсінік
Меншік нысандары
Ие болу құқығы: игіліктерге тікелей физикалық бақылау құқығы;
Пайдалану құқығы: игіліктің пайдалы қасиеттерін өзің үшін пайдалану құқығы;
Басқару құқығы: игілікті пайдалануды кім және қалай қамтамасыз етуін шешу құқығы;
Табыс құқығы: игілікті пайдалану нәтижесінде ие болу құқығы;
Тәуелсіздік құқығы: иесіздендіру, тұтыну, өзгерту және игілікті құрту құқығы;
Қауіпсіздік құқығы: игіліктен күштеп айырудан қорғау және сыртқы орта зиянынан қорғау құқығы;
Игілікті мұрагерлікке беру құқығы;
Игілікке мерзімсіз ие болу құқығы.

Жеке меншік – бұл басқаға тәуелсіз бөлу, иемдену тетіктерін жүзеге асыратын, меншіктің барлық құқығы бір адамның қолына жинақталған, экономикалық тұлға ерекшеленген, меншік қатынастары. Жеке меншікке үй шаруашылығын, жариялылықты және жариялы емес жеке кәсіпорындар, жеке мүлікті пайдаланудың кез келген түрін жатқызуға болады.

$1.25
1.Меншік жайлы түсінік
2. Меншіктің түрлі нысандары
Меншік

экономикалық, ал меншік құқығы — заңдық санат. Меншіктің экономикалық қатынастарына қарағанда меншіктің құқықтық қатынастары адамның еркі бойынша қалыптасады, оған қатысушылардың санасынан пайда болады. Адамдар бұл қатынастарға құқықтар мен міндеттердің иесі ретінде кіреді, ол құқықпен реттеледі және қорғалады.
Меншіктің экономикалық мәні өндіріс, айырбас, бөлу және тұтыну қатынастарын өзіне қосатын, өндіріс қатынастарының жиынтығы арқылы көрінеді. Меншіктің заңдық мәні меншік иесінің құқығы арқылы көрінеді.

Меншік нысаны – бұл меншік субъектісінің белгілері бойынша сипатталатын критерий, яғни, әр түрлі объектілердің бір табиғи субъектінің меншігіне қарайтынын анықтау.

Меншіктік қатынастар және олардың экономикадағы рөлі
Жоспар
Меншіктің экономикалық және құқықтық мәні
Нарық экономикасындағы меншіктің түрлері
Жекешелендірудің мәні мен пайдасы
Қазақстан Республикасындағы меншік қатынастарының қайта құрылуы

Меншік субъектісі
– меншік объектісіне ие болу құқығы бар және мүмкіндігі бар, меншік қатынастарының белсенді жағы.

Меншік объектісі
- табиғат заттары, заттықтар, энергия, мүліктер, ақпараттар және тб. Түріндегі меншік қатынастарының енжарлық жағы.

Меншік жайлы түсінік
Жалпы халықтық

ұйымдық
мемлекеттік

Меншік нысандары

Жеке және тб.

Мемлекеттік меншік – мемлекет меншік иесі ретінде көрінеді, ол мемлекеттік сектор ұйымдарымен және кәсіпорындармен, жергілікті жердегі және орталықтағы органдармен бейнеленген. Мемлекеттік меншік екі нысанға бөлінеді: мемлекеттік және муниципалдық.

Меншік нысандары
Жеке меншіктің өзі әр түрлі нысанда қабылдауы мүмкін:

Бөлек қызметкердің жеке меншігі

Жалдамалы еңбекті қолдануға байланысты, капиталистік жеке меншік

Байлықты иемдену мен қоғамдық өкім элементтері бар, жеке меншіктің ұжымдық нысаны

3. Жекешелендірудің мәні мен пайдасы
Тұтастай мемлекеттік меншіктің тиімсіздігі Қазақстанның нарық экономикасына көшу кезеңінде анық көріне бастады. Нарық экономикасының қалыптасуы Қазақстанда меншік қатынастарын қайта құру қажеттігін көрсетті. Ол мемлекет қарамағынан алу және жекешелендіру жолымен жүргізіледі.
«Мемлекет қарамағынан алу» түсінігі меншік қатынасымен шектелмейді. Ол «жекешелендіру» түсінігінен кең. Экономиканы мемлекет қарамағынан алу өндірісті басым мемлекеттік-директивтік реттеуден нарықтық тетіктер негізінде реттеуге көшуді білдіреді.

Мемлекет тікелей шаруашылық субъектісі болмай қалады.
Мемлекеттік жоспарлау директивтік емес, индикативті сипаттамада болады.
Мемлекеттік баға қою тауарлар мен қызмет көрсетулерге нарық талабы бойынша нарықтық баға қоюға орын береді. Қазақстан заңдарында мемлекет қарамағынан ауылшаруашылық басқару мен соған сәйкес өкілдіктердің қызметтерін тікелей шаруашылық жүргізуші субъектілерге берумен мемлекеттік кәсіпорындарды мемлекет иелігіне алып қайта құру анықталады.

Мемлекет қарамағынан алу кезіндегі мемлекеттің қызметі мен экономиалық рөлі өзгереді:
Жекешелендіру – бұл мемлекеттен заңды және жеке тұлғалардың мемлекеттік меншіктегі объектіні сатып алуы.

Мемлекет иелігінен алу мен жекешелендіру жеке жоба бойынша:

Ірі және сирек мүлікті кешендерді жеке жоба бойынша жекешелендіру;
Орташа кәсіпорындарды жаппай жекешелендіру;
Аукциондар мен конкурстар арқылы жүзеге асатын кіші жекешелендіру, сауданың шағын кәсіпорындары, коммуналдық шаруашылықтар, тұрмыстық қызмет көрсету мекемелері


Жекешелендіру әдістері:
Мемлекеттік және муниципалдық кәсіпорындардың акционерлік қоғамдарға қайта құрылуы;
Кәсіпорынды аукционды сату;
Мемлекеттен кәсіпорынды конкурс бойынша сатып алу.
Жекешелендіру бағдарламаларында ерекше орын шетел инвесторларына беріледі.
Өткен уақыт ішінде жеке проектілер арқылы жекешелендірілді 170 объекті өтіп, оның 4-уі жекешелендірілді. Олардың қатарына Алматы темекі комбинаты, Алматы және Қарағанды май зауыттары және Шымкент кондитер фабрикасы жатады.
Сонымен, Қазақстандағы жекешелендіру процесі күрделі әрі ұзақ процестерге жатады. Оның мақсаты еркін кәсіпкершілікті жанданту ғана емес, сонымен бірге, экономиканың әлеуметтік процестердің жаңа талаптарына сай келетін жаңа жүйе құру да болып табылады.

Елбасы Н.Назарбаев халыққа арнаған «Қазақстан жолы — 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауында жекешелендірудің қажеттілігі туралы баса айтқаны мәлім. Содан кейін Үкімет арнайы бағдарлама аясында 2014-2016 жылдарға арналған жекешелендіру бойынша кешенді жоспар бекітті. Жоспарға сай елдегі мемлекеттік компанияларға талдау жүргізілді. Нәтижесінде мемлекет меншігіндегі мүлік пен активтер, ұлттық компания мен холдингтердің ғимараттары жалпыға ортақ сатылымға түсетін болды.
Қабылданған кешенді жоспардың мақсаты – республикадағы кәсіпкерліктің дамуына серпін беру, экономиканы жеке бизнес арқылы арттыру болып табылады. Сондай-ақ, бұл шара арқылы ішкі рыноктан бюджетке қаржы тартып қана қоймай, экономикаға әсер ететін жағымсыз факторларды ескере отырып, мемлекеттік шығындарды азайту да негізгі жұмысқа жатады

ҚР-да меншікті мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру процесін 4 кезеңге бөліп көрсетуге болады. Әрбір кезеңнің өзіндік мақсаттары және міндеттері болған.
Бірінші кезең 1991-1992жж қамтиды. Орталықтан жоспарланған экономикадан нарықты экономикаға көшу жағдайларын жасау мақсатында мемлекеттік меншік кең ауқымды түрде қайта құрылды, реформаланды, кәсіпорындарды ұжымдық және акционерлік меншікке берілді, сауда және қызмет көрсету объектілері жеке тұлғаларға сатылды, тұрғын үйлер де жекешелендірілді.
Екінші кезең 1993-1995жж қамтиды. Бұл кезең ҚР Президентінің 1993ж. 5 наурызында бекітілген Жарлығы «ҚР 1993-1995ж мемлекет иелігінен алу және жекешелендірудің Ұлттық Бағдарламасына» сәйкес жүргізіледі. Екінші кезеңнің жекешелендіру Бағдарламасы институционалдық реформаларды негізгі бағыттарын анықтайды:
Аукциондар және конструкторлар өткізіп, сауда, коммуналдық және тұрмыстық қызмет көрсететін ұсақ кәсіпорындарды сату(кішігірім жек-у).
Инвестициондық жек-у купондар арқылы, 200ден-500ға дейін жұмыскерлері бар орташа кәсіпорындарды жек-у(жаппай жек-у).
Ірі 5000 жұмысшылары бар. Кәсіпорындарда және уникалдық мүлік кещендерін жеке жобалар бша жек-у.
Мемлекеттік ауылшаруашылық кәсіпорындарын, совхоздарды жек-у.

4. Қазақстан республикасында меншікті қайта құру
Үшінші кезеңі 1996-1998жж қамтиды. Ол үкіметтің 1996ж 27 ақпанда қабылданған. «ҚР мемлекеттік меншікті жекешелендіру және құрылымын қайта құру Бағдарламасына» сәйкес жүргізеді. Бұл бағдарламаның негізгі мақсаты жекешелендіру процесін аяқтау және ҚР-ның экономикада жеке меншік секторының басымдылығын бекіту болды.
Төртінші кезеңі 1999-2000ж қамтиды. «1999-2000ж мемлекеттік мүлікті басқару тиімділігін арттыру және жекешелендіру Бағдарламасына» сәйкес жүргізіледі. Бұл кезең мына мақсаттарды алға қояды:
Мемлекеттік мүлікті басқару мен жекешелендірудің құқықтық негізін жетілдіру;
Басқару тиімділігін арттыру;
Жекешелендірудің конкурстық және транспоренттік сипатын қамтамасыз ету.

Назарларыңызға рахмет!!!
Орындаған: Айдарбек Салтанат ЖМ16 022-2
Full transcript