Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

A) İnsanda Embriyonik Gelişim

No description
by

Ece Topuz

on 19 April 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of A) İnsanda Embriyonik Gelişim

Zigottan başlayarak yeni bir birey oluşuncaya kadar devam eden olayların tamamına gelişme adı verilir. Embriyonun gelişimi sırasında, segmentasyon, gastrulasyon, farklılaşma ve organogenez evreleri görülür.
A) İnsanda Embriyonik Gelişim
İnsanın Gelişimi
İNSANIN GELİŞİMİ; DOĞUM ÖNCESİ DÖNEMİ
Gelişimi farklı evrelere ayırarak incelemek, pratik nedenlerden dolayı gereklidir.

İnsanda doğum öncesi yaşam, “Prenatal Dönem” 40±2 hafta veya 9 ay 10 gün devam eder. Doğumdan sonraki evreye “Postratal Dönem” denir. Gelişim aşamalarının kolay anlaşılabilmesi için, bu iki dönem de bazı alt evrelere ayrılır.

Prenatal Dönem 28’er günlük 10 aya ayrılabilir. Bu 10 ay da üç ana bölümde incelenebilir.
Prenatal Dönem (Doğum Öncesi Dönem):

1- :Segmentasyon Dönemi: Döllenme anından ikinci haftanın sonuna kadar.
2- Embriyo Evresi (Embriyon): Üçüncü haftadan sekizinci haftanın sonuna kadar.
3- Fetus Evresi: Üçüncü aydan doğuma kadar olan dönem.

Postnatal Devre (Doğum Sonrası Dönem):

1- Yeni Doğan Bebek (Neonate) : 0-4 hafta
2- Bebeklik: 4 hafta-2 yıl
3- İlk Çocukluk: 2-6 yıl
4- Son Çocukluk: 6-11 yıl (Kızlarda); 6-13 yıl (Erkeklerde).
5- Ergenlik: 11-20 yıl (Kızlarda); 13-20 yıl (Erkeklerde)
Döllenmeden doğuma kadar çeşitli evreler geçirilir. İlk olarak hücresel çoğalma, sonra kimyasal farklılaşma, doku ve organ oluşumu ve en son olarak da fonksiyon kazanma ve organizasyon olur. Döllenmeden doğum kadar anne rahminde geçen bu döneme doğum öncesi dönem, bu dönemdeki gelişmeye doğum öncesi gelişim denir. Gelişim döneminde geçirilen evreler; Zigot, Embriyon ve Fetüs dönemleridir.
İnsanda Embriyonik Gelişim
Segmentasyon
Gastrulasyon
Farklılaşma ve Organogenez
Segmentasyon
Zigotun seri bölünmelerle
morulayı
oluşturması olayıdır. Bu evrede oluşan her hücreye
blastomer
denir. Segmentasyon sırasında hücreler genelde G1 evresini geçirmez. Gelişmenin bu evresinde hücre sayısı hızla artarken embriyonun hacmi değişmez.
Segmentasyon sırasında hücreler enerji kaynağı olarak zigotta bulunan vitellusu kullandıkları için ağırlıkları zamanla azalır.
Bölünmelerin devam etmesiyle embriyo, içi dolu top şeklinde bir hücre yığınına dönüşür. Bu yapıya morula adı verilir. Hücrelerde büyüme ve farklılaşma olmaz. Moruladaki hücreler mitoz bölünme ile oluştuklarından genetik yapıları aynı olur.
Morulayı oluşturan hücreler kenara çekilir ve ortası peltemsi bir sıvı ile dolar. Embriyonun bu şekline blastula adı verilir. Blastulanın içinde içi sıvı dolu boşluğa blastosöl denir. Blastosöl ilk karın boşluğudur ve geçicidir. Embriyonun daha sonraki gelişme safhalarında kaybolur. Hücreler çevreleriyle temas halinde oldukları için gaz alışverişini kolaylıkla yaparlar. Blastula boşluğu, gastrulasyon başlamasıyla yok olur.
Volvoks gibi koloniler, gelişmesi morula safhasında kalmış canlılara örnek gösterilir.
Zigotun ilk bölümesi oluşan iki hücrenin (blastomer) beraberce bölünmesi, büyümesi ve farklılaşması ile bir birey oluşur ancak yaklaşık 81 doğumda bir kez bu iki hücre ayrılarak her biri bir zigot gibi davranıp her birinden bir tane olmak üzere iki birey oluşabilir, bunlar tek yumurta ikizleridir.
Blastula evresindeki embriyo artık döl yatağına tutunmaya hazır hale gelmiştir.

Blastositten alınan ve araştırmalarda kullanılan hücrelerin her birine embriyonik kök hücre adı verilir.
Gastrulasyon
Hücre göçü anlamına gelir. Blastulanın üç embriyonik tabakayı oluşturması olayıdır. Blastulanın bir kenarındaki hücrelerin iç kısma göç etmesiyle gastrula (ilk sindirim boşluğu) oluşur. Gastrula boşluğunun dışarı açılan kısmına blastopor (ilk ağız) denir. Blastopor ağzı, gastrula boşluğunda zamanla sindirim kanalını oluşturur. Bu hücre göçü ile iki tabakalı embriyo oluşur.
Dıştaki tabakaya ektoderm, içteki tabakaya endoderm adı verilir. Endoderm ile ektoderm arasında dolgu maddesi olarak mezenşim hücreleri kullanılır. Menzeşim hücreleri endoderm ve ektoderm arasında çoğalarak mezoderm tabakasını oluşturur. Mezoderm tabakası içindeki boşluğa sölom, bu tabakayı taşıyan canlılara sölomlular denir.
Gastrulasyon sırasında;
Hücre sayısı artmaz, fakat hücrelerde farklılaşma meydana gelir.
Süngerler ve sölenterlerde mezoderm tabakası oluşmaz, gelişme bu safhalarda kalır.
Halkalı solucanlar, yumuşakçalar, eklembacaklılarda blastopor ağzı oluşturur. Derisidikenliler, tulumlular ve omurgalılarda ise anüsü oluşturur.
ORGANOGENEZ VE FARKLILAŞMA
Embriyonik tabakalardan, sırasıyla, doku, organ ve sistem oluşması olayına organogenez denir. Organogenezin başında embriyonik tabakalar daha küçük hücre gruplarına ayrılır. Bu hücreler bölünüp farklılaşarak organ taslaklarını oluşturur. Kordalılarda organogenez notokort oluşumu ile başlar. Notokort sırt mezoderminde hücre göçü ile oluşur. Embriyonun sırt kısmında oluşur. Notokortun yan tarafında bulunan mezoderm hücreleri farklılaşarak omurgayı meydana getirir ve daha sonra notokordun yerini omurga alır.
Notokord oluştuktan sonra ektoderm hücreleri kalınlaşarak nöral plakayı oluşturur. Nötral plakanın ortası çöker ve nöral tüpü meydana getirir. Nöral tüpün genişlemiş baş kısmından beyin, diğer kısmından ise omurilik meydana gelir. Bu farklılaşmalar srasında kimi hücreler bölünmeye devam ederken kimisi farklılaşır kimisi de programlı bir şekilde ölür.
Çok hücrelilerde aynı canlının bütün hücrelerinde aynı canlının bütün hücrelerinde aynı genler bulunmasına rağmen hücrelerin birbirinden farklı olmasının sebebi her dokuda farklı genlerin aktif olmasıdır.
Embriyonik İndüksiyon: Embriyonun gelişimi sırasında tabakaların birbirini etkileyerek yeni bir yapı oluşturması olayıdır. Örneğin sırt mezodermi ile sırt ektodermi birbirini etkileyerek sinir sistemini oluşturur.
B) Bebeğin Doğum Öncesi Gelişimi
Anne karnında gebeliğin ilk 10 haftasına embriyonal dönem denir. 10 haftadan doğuma kadar olan döneme fetal dönem denir. Emriyonal dönemde bebeğin bütün organlarının oluşumu tamamlanır.
Bu dönemdeki zarı etkiler (ilaçlar, alkol, radyasyon, enfeksiyonlar gibi) bebekte gelişim kusurlarına neden olabilirler. Fetal dönemde daha önce oluşan organlar gelişir ve olgunlaşır. Anne karnında (daha doğru söylenişle rahimde) geçen her hafta bebeğin hareket ve fonksiyonları hızla gelişir. Anne karnında gelişimini tam olarak tamamlamadan doğan bebeklerde solunum sıkıntısı gibi bazı problemler gelişir bu nedenle yoğun bakım ünitesi gerekebilir. Anne karnındaki gelişimini çok az tamamlamış bebeklerin ise anne karnı dışında yaşama şansı hiç yoktur, ortalama olarak 24 haftadan önce doğan bebeklerde durum böyledir.
İlk 9 haftadan sonra fetal döneme geçilir, 10. haftada bebek artık rahim içerisinde amnion sıvısı içinde hareket etmeye başlar ancak anne henüz hareketlerini hissedemez, ultrason ile hareketler görülebilir. El ve ayak eklemleri, diz, dirsek, parmaklar oldukça şekillenmiştir. Henüz bu kadar erken haftada bile bebek, eline dokunan bir cismi tutma refleksini edinmiştir. Dış kulak ve üst dudak şekillenmiştir. Bu haftada gerçekleşen en ilgi çekici olaylardan biri bebğin kuyruk kısmının düzleşerek görünmez hale gelmesidir.
12. gebelik haftasında bebeğin boyu yaklaşık 5 cm, ağırlığı 15 gram kadardır. Bu haftada bebeğin bütün organları şekillenmiştir, oluşmuştur. Oluşmuş bütün organlar doğuma kadar büyümeye devam edecektir. El ve ayak parmakları birbirinden ayrılmıştır. Tırnaklar henüz tam olartak oluşmamıştır. Bebeğin erkek veya kız olmasına bağlı olarak dış genital organları şekillenmeye başlar, bir iki hafta içerisinde ultrason ile ayırt edilebilecek hale gelir.
15. gebelik haftasında bebeğin boyu yaklaşık 10 cm, ağırlığı 70 gram kadardır.

On beşinci gebelik haftasında bebeğin bütün cildini lanugo denen incecik tüyler kaplamaya başlar ve bunların gelişmesi 26. haftaya kadar sürer. Lanugo denilen ince tüyler bazı yeni doğan bebeklerin yüz ve kulaklarında görülebilir. Bebek bu haftalarda parmağını emmeye başlar. Bebeğin kemikleri sağlamlaşmaya başlar. Bebeğin cildi henüz çok incedir. Bebeğin dilindeki tat tomurcukları gelişmiştir. Annenin yediği besinlerdeki çeşitli tatlar rahimdeki amnion sıvısına geçebilir ve bebek bu tatları az da olsa alabilir. Bebeğin göz kapakları bu haftalarda sıkıca kapalıdır, hamileliğin son 3 ayına kadar kapalı kalacaktır.
On altıncı haftada anne bebek hareketlerini hissetmeye başlayabilir ancak özellikle ilk gebeliklerde bu daha geç olabilir. Bebeğin bacakları artık kollarından daha uzundur ve sık sık hareket eder, artık hareketleri daha koordine ve güçlüdür. Bebeğin hareket edebileceği rahim içerisindeki alan artık daha geniştir. Bebeğin tırnakları iyice gelişmiştir. Bebek kafasını artık dik tutabilir. Bebeğin kız veya erkek cinsiyeti bu haftalarda genellikle ultrason ile tespit edilebilir.
20. gebelik haftasında bebeğin boyu yaklaşık 25 cm, ağırlığı 300 gram kadardır.

Yirminci hafta ile gebelik süreci yarıya ulaşmış olur. Bebeğin saçları uzamaya başlar, lanugo denen ince tüyler bütün vücudunu kaplar. Kız bebeklerde rahim (uterus) oluşmaya başlar. Bebek akciğerlerini alıştırmak için soluk alıp verme hareketleri yapar. Bebeğin kulakları tamamen gelişmiştir ve rahim içerisinde annesinin damarlarından ve barsaklarından gelen sesleri duyabilir, dışarıdan gelen kuvvetli sesleri de duyabilir.
24. gebelik haftasında bebeğin boyu yaklaşık 30 cm, ağırlığı 600 gram kadardır.

Bebek kas dokusu ve yağ dokusundaki artışa paralel olarak kilo almaya devam eder. Artan yağ dokusu vücut ısısını ayarlamaya yardımcı olur, özellikle erken doğan bebekler için bu çok önemlidir. Akciğer gelişimi de bu haftalarda hızlanır bu nedenle bu haftalardan itibaren doğan bebeklerin düşük de olsa yaşama şansı vardır ancak 24 haftadan önce akciğer gelişimi çok az olduğu için bebeklerin yaşama şansı hemen hemen hiç yoktur.
28. gebelik haftasında bebeğin boyu yaklaşık 37 cm, ağırlığı 1000 gram kadardır.

Yirmi sekizinci haftada kaş ve kirpikler tamamen oluşmuştur, saçlar uzamaya devam eder. Göz kapakları daha fazla açılır. Bebeğin vücudu tombullaşmaya ve yuvarlaklaşmaya devam eder, yağ ve kas dokusu artar. Bebek artık doğsa bile akciğerleri nefes alıp verme kabiliyetine erişmiştir ancak yine de bu haftalarda doğan bebeklerin bir kısmında solunum sıkıntısı yaşanabilir. Bebek artık annesinin sesini tanıyabilir.
30. gebelik haftasında bebeğin boyu yaklaşık 40 cm, ağırlığı 1300 gram kadardır.

Otuzuncu haftada bebeğin kemik iliği kan hücreleri üretebilecek kabiliyettedir. Bebeğin tırnakları uzamaya devam eder. Bebek gözlerini açıp kapatma hareketleri yapar. Bebeğin kalıcı dişleri gelişmiştir ve damakların altında bulunur. Bebek etrafındaki uyaranların oldukça farkındadır artık, etrafına bakabilir ve ışık gelen yöne doğru dönebilir. Bebeğin akciğerleri bu haftada oldukça gelişmiştir, soluk alıp verme kabiliyeti yüksektir.

36. gebelik haftasında bebeğin boyu yaklaşık 47 cm, ağırlığı 2600 gram kadardır.

Otuz altıncı hafta civarında bebek doğum kanalına inmeye başlar. Anne bunu karnının biraz küçüldüğünden anlayabilir. Yağ birikiminden dolayı bebeğin diz, dirsek, boyun, bilek bölgelerinde katlanmalar oluşur. Bebeğin damakları sertleşir. 36. haftada bebek oldukça geliştiği için bu andan itibaren doğan bebekler genellikle yoğun bakıma gerek kalmadan yaşarlar ve çoğunlukla zamanında doğan bebekler gibi bir sıkıntı yaşamadan hayata devam ederler.
40. hafta normalde doğumun tam zamanı olan haftadır. Bebeklerin bir kısmı kırkıncı haftaya gelmeden doğmuş olsa da bir kısmı bu haftayı da anne karnında geçirir. Nadiren bazı bebekler bu haftada doğmaz ve 41. haftaya ulaşır.
Hamilelik döneminde yapılacak sağlıklı seçimler bebeğin gelişimini de doğrudan etkileyecektir. Bebeğin rahimde 9 ay boyunca gelişirken bazı faktörler onun gelişimini olumsuz etkileme riskine sahiptir. Özellikle aşağıdaki şeylerden kaçınmak gerekir:

Sigara Kullanmak
Alkol Kullanmak
Kafein
İlaçlar
Yasak Maddeler
Hamilelikte Bebeğin Gelişimini Etkileyen Faktörler:
Hamileliğin İzlenmesinde Kullanılan Yöntemler:
Hamileliğin izlenmesinde kullanılan iki yöntem ultrason ve amniyosentezdir.
Ultrason:
Ultrason cihazının prob adı verilen kısmı tarafından üretilen ses dalgaları değişik dokulardan değişik oranlarda ve formlarda yansıyarak proba geri dönerler. Birbirinden farklı olan bu yansımalar bilgisayar tarafından işlenerek görüntü olarak monitöre yansıtılır. Bu görüntüye ultrasonogram adı verilir. Fetal kalp atımları ya da bebeğin hareketleri gibi hareketli görüntüler monitörden izlenir. Benzer şekilde görüntülerin incelenmesi ile fetusta bulunan anormallikler saptanabilir. Yine fetusa ait ölçümler yapılarak gelişimi değerlendirilebilir
Hamilelikte ultrasonun kullanım amaçları şunlardır:
Erken dönemde gebeliğin tanısı ve değerlendirilmesi
Düşük tehdidi
Gebelik kesesinin ve fetal büyüklüğün değerlendirilmesi
Tekil-Çoğul gebelik ayrımı
Kromozom bozukluklarının saptanması
Amniyosentez:
Amniosentez işlemi bebeğin içerisinde yüzmüş olduğu sıvıdan numune alınması işlemidir. Amniosentez çoğunlukla anne karnındaki bebeğin kromozomlarına bakılması için uygulanan bir yöntemdir.
Uygulama Nedenleri:
Doğum öncesi tarama testlerinde anormal sonuç alındığında
Kromozom bozukluğu saptanmış gebelik öyküsü varsa
35 yaş üzerindeki anne adaylarında
Bebekte ultrasonografik olarak anomali saptandıysa
Anne ya da baba adayı bilinen bir genetik bozukluğun taşıyıcısıysa
Kaynakça:
Evrensel İletişim Yayınları, 10. Sınıf Biyoloji Konu Anlatımlı Kitap
Matfen Yayınları 10. Sınıf Biyoloji İdeal Konu Anlatımlı Ders Fasikülü
Palme Yayıncılık 10. Sınıf Biyoloji Soru Kitabı
https://e173246.wordpress.com/2013/11/13/insanda-dollenmeden-doguma-kadar-embriyonun-gelisim-evreleri/
http://www.jinekolojivegebelik.com/
http://www.mumcu.com/hamilelikte-ultrason-neden-yapilir/
http://www.gebelikteamniyosentez.com/gebelikte-amniyosentez/amnio-sentez-nedir-ve-neden-yapilir.html
Hazırlayan:

Ece Topuz
Full transcript