Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Жүсіп Баласағұнидің

No description
by

Aibek Kasymbek

on 19 December 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Жүсіп Баласағұнидің

Жүсіп Баласағұнидің
"Құтты-Білік дастаны"

«Құтты білік» дастаны − түркі халықтарының рухани асыл қазынасы.Дастандағы ізгілікті басқарудың негіздері – Әділет, Дәулет, Ақыл, Қанағат.

Дастанның әр түрлі аталуы кезінде “Құтты білік” дастаны Шығыстың әр елінде әр түрлі аталып кеткен.
Бір елде – “Айнак ул - мамлакат” (“Мемлекет тәртібі”)
екіншісінде – “Панунаман мулук” (“Әкімдерге насихат”)
үшіншісінде – “Адаб ул - мулук” (“Әкімдердің әдептілігі”)
деген атпен мәлім. Бұл атаулардың бәрі – “Құтты білік” дастаны, негізінен, мемлекетті басқару мәселесіне арналған шығарма екенін растай түседі.



Мұрат-мақсаты:халыққа құтты өмір сыйлау,ізгілікті қоғам орнату факторлары:ізгі сөз,табиғат,салт-дәстүрлер,ел басқарудағы ізгі,қарым-қатынас,Әділет, Бақыт,Ақыл–ой,,Қанағат,Міндеттері,ізгілік орнаған,бақытты,әділетті қоғам құру;жетілген,
сақи жанды, ізгі тұлға тәрбиелеу
Жүсіп Баласағұндағы ізгілікті, мерейін үстем етуі қазақ хандығы дәуірінде қалыптасқан Билер институтында жалғасын табады. Қазақ халқы әрқашан «Тура биде туған жоқ, тyғaнды биде иман жоқ» деп тyғaнынa тартпай, параға сатылмай, әдiл билiк айтушы билердi дәрiптеген. Олар қазақ тарихында дала төсіндегі әділдіктің жаршысы, қара қылды қақ жарып, әділін айтқандығымен дараланады. Осындай ерекше тұлға, қазақ билерінің көшбасшысы, дала жұртына билік жүргізуде тұлғаға айналған Майқы бидің қағидасы өлшеусіз мұра. Тарихта: «Түгел сөздің түбі бір, түп атасы Майқы би» деген сөз бекер айтылмаса керек. Сол сияқты Толе би, Казыбек би, Айтеке би, Жарылғап би, Сарыбай би, Назарбай би қоғамның дамуын тежейін көкейкесті мәселе қозғайлады. Олардың ел басқару үрдісін ізгі ниетпен жүргізуге байланысты ұлағат пікірлерін келтірсек болады
«Құтты біліктің» тақырыбы, мазмұны ел бірлігін сақтап, елді құтайтуға, кісілікті қорғауға, адамшылыққа, негізінен, әділет, ақыл-парасат, қанағат сияқты мораль философиясындағы басты ұғым ізгілікке шақырады. Сондықтан да «Құтты білік» дастаны белгілі бір мағынада елдегі Ата заң қызметін атқарған десек, артық айтқандық емес. Себебі, Жүсіп Баласағұнның педагогикалық мұрасындағы ізгілікті басқарудың негізгі өзегін қоғамды қалыптастыру және басқару мәселелері,мінсіз қоғам және адами құндылықтар туралы пікір құрайды. Жүсіп Баласағұнның ойынша, адамдар арасындағы қарым-қатынаста және мемлекетті басқару мәдениетінде өшпейтін өлшем бар әрі ғұлама ойшыл педагогикалық мұрасында адамның мінез-құлықтарының нормалары мен ережелерін, әр түрлі қоғамдық дәрежедегі жіктердің бұл қоғамды басқарудағы міндеттері мен қызметтерін де белгілеп береді. 
Өмірбаяны
Өмірі туралы мәліметтер аз сақталған. философиа, математика, медицина, астрономия, астрология, өнертану, әдебиеттану, тіл білімі, тағы басқа ғылым салаларының дамуына зор үлес қосқан. Жүсіп Баласағұнидің есімі әлемдік әдебиет пен мәдениет тарихында "Құтадғу білік" ("Құтты білік") дастаны арқылы қалды. Жүсіп Баласағұни бұл дастанын хижра есебімен 462 жылы, қазірғі жыл санау бойынша 1070 жылда жазып бітірген. Дастанды "хандардың ханы" - Қарахандар әулеті мемлекетінің (942 - 1210) негізін салушы Сүлеймен Арслан ханға (908 - 955) тарту етеді. Сол үшін хан өз жарлығымен Жүсіп Баласағұниға "хас хажиб" - "бас уәзір" немесе "ұлы кеңесші" деген лауазым берген. 
Құтты білік дастаны ,Қ ұтты білік” дастаны орта ғасырларда бүкіл түркі әлеміне түсінікті болған Қарахан әулеті мемлекеті түріктерінің тілінде жазылған. Жүсіп Баласағұн «Құтты білікті» 1069-1070 жылдары Баласағұн қаласында бастап, он сегіз айдың ішінде Қашқар қаласында аяқтаған. Оны Қ.Каримов өзбек тіліне (1971),Н.Гребнев (1971) пен С.Иванов орыс тіліне (1983), А.Егеубаев қазақ тіліне (1986), бір топ аудармашылар ұйғыр тіліне (Пекин, 1984) тәржіма жасады.
Ізгілікті басқару идеясының негізгі компоненттері
Дастанның басты идеясы төрт принципке негізделген.
1. Мемлекетті дұрыс басқару үшін қара қылды қақ жаратындай әділ заңның болуы.Автор әділдіктің символдық бейнесі ретінде Күнтуды патшаны көрсетеді.
2. Бақ - дәулет, яғни елге құт қонсын деген тілек. Бақ - дәулет мәселесі патшаның уәзірі Айтолды бейнесі арқылы жырға қосылған.
3. Ақыл - парасат. Ақыл - парасаттың қоғамдық - әлеум. рөлі уәзірдің баласы Ұғдүлміш бейнесінде жырланады.
4. Қанағат - ынсап мәселесі. Бұл мәселе дастанда уәзірдің туысы, дәруіш Ордгүрміш бейнесі арқылы әңгіме болады.
Жүсіп Баласағұни өзі туған түркі дүниесі халқының салттарының әдет - ғұрыптарын, дәстүрлерін жақсы біледі, оның рухани өміріне тереңдей енді. Кандай да бір ұлы педагог секілді ол энциклопедист - философ, психолог, тарихшы, лингвист, этнограф, фольклорист,әдебиеттанушыболатын.Ойшыл ғалымның айтуынша, егер адамда ізгілікке қарсы тұратын белгілерді жеңетін күш жоқ болса, онда ұнамды сапалар жойылады, жоғалып кетеді. Бұл құндылықтар мен олардың қарама - қарсылықтарының халықтық түсіндірмесі мыналар:
• біріншісі – ақыл, оны ашулану, өшігу күңгірттендіреді
• екіншісі - достық, оны күншілдік бұзады
• үшіншісі - ұят, оны тойымсыздық, ашкөздік жояды
• төртіншісі - жақсы тәрбие; оған нашар орта әсер етуі мүмкін
• бесіншісі - бақыт, ал оны қызғаншақтық бүлдіреді.
Full transcript