Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Бэлчээрийн доройтол

No description
by

galerdene dorjpalam

on 14 March 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Бэлчээрийн доройтол

Агуулга
1.бэлчээрийн доройтол
2.Судалгаа хийгдсэн байдал
3.Шалтгаан
4.Авах арга хэмжээ
5.Дүгнэлт

бэлчээрийн доройтол
Хүн төрөлхтөн буй болсон цагаасаа байгаль орчинтой зохицон амьдагч ирсэн түүхтэй билээ. Гэтэл дэлхийн улс орнууд дэвшин хөгжих тусам байгаль орчиндоо хөнөөлтэй үйдлвэрийг ихээр хөгжүүлж байгаагаас болж байгаль орчны тогтвортой байх экологийн нөхцөл асар ихээр өөрчлөгдөж байгалын гамшигт үзэгдлүүд тохиолдож улс орны эдийн засагт ихээхэн хохирол учруулсаар байна. Сүүлийн жилүүдэд малөө өсгөхийг зорилгл болгоод бэлчээрийн ашиглалт хамгаалалтыг урсгалаар нь ямар ч зохицуулалтгүй орхисон нь бэлчээрийн төлөв байдал доройтоход хүргэж байна.
Монгол орны бэлчээр
Монгол улсын газрын сангийн 83.5 хувийг буюу 130,541.3 мянган га-г хөдөө аж ахуйн эдэлбэр газар, түүний 97.4 хувь буюу 127,307 мянган га нутгийг бэлчээрийн эдэлбэр газар эзэлдэг бөгөөд мал сүргийн тэжээлийн 98 хувийг хангадаг юм байна.
Өндөр уулын бүсэд 7376.1 мянган га
Уулын ойт хээрт 9367,8 мянган га
Тал хээрт 94898,6 мянган га
Цөлийн бүсэд 2,8340.5 м мянган га
Үлдсэн 7185.5 мянган га нь уст хэлбэр ба ойн нуга
Архангай аймгийн өгийнуур сумын бэлчээрийн доройтол ба үлийн цагаан оготны тархалт, нөлөө
Сайнцагаан сумын бэлчээрийн ургамалжилтын ерөхний төрх
Сайнцагаан сумын нутаг нь ургамал
газар зүйн бүслэлийн хувьд
дундад халхын хуурай хээр Дорноговын
цөлөрхөг хээрийн тойргийг хамарч
байрладаг хуурай хээрээс говьруу
шилжсэн завсрын нутаг юм.
Л.С.Берг, В.П.Кёпин нар уур амьсгалын мужлалтын газар зүйн онцлог нөхцөл байдал болон хөрс ургамлын шинж байдлыг үндэслэн зохиожээ. Мөн иймэрхүү чиглэлээр Н.Бадарч Б.Гунгаадаш нар Монголын уур амьсгалын мужлалтыг тогтоох анхны оролдлого хийсэн юм. Н.Бадарч агаарын халуун хүйтний байдал улирлуудын ялгаа хөрс ургамлын байдал зэргийг үндсэн үзүүлэлт болгож
Хангай Хэнтийн чийглэг уур амьсгал
Алтайн хуурайтар сэрүүн уур амьсгал
Хээр талын зөөлөн уур амьсгал
Говыг эх газрын дулаавтар уур амьсгалтай гэсэн 4 үндсэн мужийг тогтоосон байна.

Байгалийн бэлчээрийн зохион байгуулалт
Бэлчээрийг сэлгээгээр ашиглах
Өргөн уудам байгалийн бэлчээрийг зүй зохистой ашиглах хамгийн энгийн бөгөөд шалгарсан арга нь байгаль-газарзүйн нөхцөл болон бэлчээрийн өөрийнх нь онцлогт тохируулан малын төрөл, нас хүйс, ашиг шимийн чиглэлийг харгалзан бэлчээр нутгийг ээлж дараатай, амраах өнжөөх, нөөцлөх системтэй хуваарь-сэлгээ ашиглах явдал юм.
Анхаарал хандуулсанд баярлалаа
Бэлчээрийн доройтол
1-р баг

Манай орны баруун хойд, хойд зүгийн нутаг нь нийт бэлчээрийн газрын27.1%;Зүүн хойд хэсэг, Төв аймагууд тал нутаг нь 22.8%; Зүүн хойд аймагууд нутаг, говийн өмнөд болон хойд хэсгийн газар 19.5%; Говийн аймгийн өмнөд хэсгийн бэлчээр газар 19.4 % эзэлдэг.
бэлчээрийн доройтол
Бэлчээрийн доройтол 80 хувьд хүрсэн малын тоо толгой жилээс жилд өссөн,
Үлийн цагаан оготны тоо олширсон, сул элсэрхэг зөөлөн хөрстөй болохоор бэлчээр их талхлагдаж өвс ургамлын гарц муудаж байна.

Дүгнэлт
- Үлийн тархалт тал, нам дор газар байснаа одоо өлөн, уул руу их хэмжээгээр тархсан.
Бэлчээрийн 80 орчим хувьд тархсан
Утсгал үр дүнтэй байгаа боловч нийт бэлчээрийн 20-30 хувьд хийгдэж байгаа болохоор сайн үр дүнд хүрэхгүй байна

Өгийнуур сумын бэлчээрийн өнөөгийн байдал
Сумын нийт нутаг дэвсгэрийн 164637.4 га буюу 97,6 хувийг бэлчээрийн газар нутаг

Үлийн цагаан оготны тархалт болон устгал
-1970, 1980-иад онуудад ч байсан, үлийн цагаан оготны голомт нутаг

-1997 он, 2004 он авиа химийн аргаар,
-2007 онд 20 га талбайд энгийн механик аргаар,
-2009 онд 60 га талбайд авиа химийн аргаар,
-2012 онд 60 га талбайд микробиологийн аргаар,
-2014 онд 30 га талбайд микробиологийн аргаар усгалт хийгдсэн үр дүнтэй болсон.

Уур амьсгал
Дундговь аймгийн Сайнцагаан сумын бэлчээрийн төлөв байдал доройтол

2000 онд Сайнцагаан сумын нийт бэлчээр
50.5 % сөөгтэй
3701% чулуутай
3.8% довонтой байжээ. Харин 2008 онд
39% сөөгтэй
51% чулуутай
6,4% довонтой
3,8% цэвэр бэлчээр гэж бүртгэгдсэн байна.

Сайнцагаан сум нь 2000 оны байдлаар 78990 га буюу нийт бэлчээрийн 23,5 талхлагдалд орсон бол 2008 онд 152842 га буюу 46,3 хувь нь талхлагдсан байна
Ургамалшил
Цөлөрөг хээр буюу говийн бүсэнд олон наст өвс голлох боловч тэдгээрийн зүйлийн тоо цөөрч бүх ургамлын зүйлийн 43-54%ийг эзэлнэ. Хээрийн бүсэнд ч зонхилогч хялганы төрлөөс шивээт хялганы оронд говийн хялгана буюу монгол өвс, цагаан өвс, дорнодын хялгана, Клеменцийн хялгана ургадаг. Өвс сийрэг бөгөөд тачир болж нүцгэн өвс энд тэндгүй гардаг. Хааяа заг хайлс зэрэг модлог ургамал ургадаг.
Хөрс

Манай цөлөрхөг хээрийн бүсэнд тархсан бор хөрсийг Казакстаны мараалаг бор хөрснөөс ялгаж говийн бор хөрс буюу говийн карбонатлаг гандмал-бор хөрс гэж түүнийг орон нутгийн онцлогийг заан нэрлэжээ. Говийн бор хөрс ялзмаг багатай нийтлэг мараалаг чанаргүй гөлтгөнө байхгүй сайр чулуун хуягаар бараг битүү хучигдсан байдгаараа өвөрмөц юм.

Ургамлан нөмрөг
А.А.Юнатовын (1940, 1942, 1950, 1952, 1954, 1955, 1960, 1963 онд) судалгааны бүтээлүүд нь говийн бүсийн ургамалжилтийн судалсан чухал материал болсон бөгөөд говьд ургаж буй бэлчээрийн ургамал түүний нөөц тархац говь цөлийн ургамалыг зөв ашиглах хамгаалах асуудлыг тодорхойлсон байна.

А.А.Юнатов И.Н.Цацекин нарын дүгнэлтээр:
Цөлөрхөг хээрийн бүх нутаг дэвсгэрийн 90 орчим хувь нь бэлчээрт ашиглагддаг бөгөөд бэлчээрийн бүх зүйн ургамлуудын
15%-ийг адуу
12,1%-ийг үхэр
30,79%-ийг хонь
29,1%-ийг тэмээ сайнаас онц сайн иддэг байна.
Бүх ургамлын 5%-ийг хорт ургамал эзэлдэг. Иймээс говийн ихэнх бэлчээр тэмээ хонь ямаанд илүү тохиромжтой гэж дүгнэсэн байна.

Цөлөрхөг хээрийн бүсийн бэлчээрийн ургамал 9 сарын эхээр нийтдээ гандаж шарлаж зуны дээд ургацтай харьцуулахад 40-50%-ийн хагдтай болж улмаар 20-25% нь хагдтай өвөлждөг болохыг тогтоожээ.
Цөлийн хээрийн бүсийн өмнөт хэсгээр нэлээд элбэг байдаг шинж нь баглуурт цөл юм. Мөн нэг наст ургамал сайн ургадаг.

Цөлөрхөг хээрийн бэлчээрийг зөв зохистой ашиглаж чадвал бэлчээрийн доройтлоос ангижрах боломжтой. Бэлчээрийг зохистой ашиглах гэдэг нь мал сүргийг шимтэй өвс ургамал бүхий газар бэлчээрлүүлэн тогтмол тарга хүчтэй байлгаж, малаас аль болохоор арвин их бүтээгдэхүүн авахын зэрэгцээ бэлчээр дэх тэжээлийн ургамлын бүрэлдэхүүн бүтээмж чанарыг бууруулалгүй он удаан жил ашиглахад чиглэгдсэн иж бүрэн арга хэмжээ юм.

Дүгнэлт
Доройтсон бэлчээрийг ашиглалтаас чөлөөлөхөд ургамлын өсөлт хэвийн явагдах боломж бүрдэнэ.

Уул уурхай
Уул уурхайн компианууд ихээр бий болж бэлчээр бүхий газар нутаг доройтолд орж байна. Дээрх зураг бол Оюу толгойн ил уурхайн зураг билээ. Газрыг ухаж сэндийчиж хөрсний нөхөн төлжих байдлыг зогсонг байдалд хүргэсээр байна.
Цөлжилт
Цөлжилт гэдэг нь ургамалаар бүрхэгдсэн газар үржил шимгүй болон хувирах үзэгдлийг хэлнэ.
Нийт газар нутгийн 90% нь цөлжилтөнд өртөх магадлал ихтэй, хуурай, хагас хуурай бүсэд оршдог
Нутгийн 41% нь цөлжилтөнд өртөмтгийн
Улс орны 45% нь цөлөрхөг газар байдаг бөгөөд үүний 65,1% нь эрсдэл ихтэйд тооцогддог
Газрын 78% нь доройтолд орсон байдаг нь хөрсний үржил шим алдагдахад хүргэсэн
Бэлчээрийн даац
Ямар ямар төрлийн хэчнээн малыг ямар улиралд, ямар хугацаагаар бэлчээрлүүлэхэд хүрэлцэх, эс хүрэлцэх байдлын үнэлгээ тооцоог бэлчээрийн даац гэж ойлгоно.
Эрчимжсэн мал аж ахуй

Эрчимжсэн мал аж ахуй нь бэлчээрийн мал аж ахуй хувьд бага хэмжээний зай ашиглаж, богино хугацаанд хямд өртөгтэй чанартай эрүүл бүтээгдхүүн гаргаж авдаг
Бэлчээр бүхий газрыг сэргээх
Зөв хуваарилж, зөв ашиглаж, тордож, амрааж, сэлгэж, улирал, цаг үе, бэлчээрийн ургамлын ургалтын байдалд тохируулж, мөн тэнд бэлчээх малын төрөл, тоог зөв зохицуулж ашиглах, бас малын сэлгээ хийх, ургамлын ургалт, цэцэглэлт, үрлэлт, үр цацалт, хагдралтын үе зэргийг аль хэр тохируулж байх. Бэлчээр бүхий газрыг сэргээнэ гэдэг тун хүндрэлтэй байдаг. тиймээс тухайн газар нутгийг байгалийн бордоо болон хөрсөнд нь таарах ургамалыг тарьж сэргээх юм.
Бэлчээр бүхий газар нутгийг зөв зохистой ашиглах
Газрын нэгдмэл сангийн тайлангаар 111.0 сая га бэлчээр ашиглагдаж байгаа
Бэлчээрийн газрыг урьдаас бодож төлөвлесөн тодорхой хуваарьгүй сэлгээгүйгээр улирлын аясыг даган нүүдэллэх маягаар ашиглахыг зохицуулалтгүй буюу дурын чөлөөт ашиглалт зохицуулалтай ашиглах гэж бэлчээр нутгийг янз бүрийн цаг хугацаанд ашиглахаар бодож хуваарилсан хувиарт хэсгийг дотор нь малын төрөл, нас хүйсний онцлог мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн мөчлөг зэрэгт уялдуулан ашиглахаар төлөвлөсөн, түүнчлэн бэлчээрийн ургамлын өсөлт хөгжилтийн үе шат, биомассын сэргэлтийг харгалзан янз бүрийн хугацаанд давтан ашиглахаар бодож боловсруулсан төлөвлөгөөг баримтлан ашиглахыг бэлчээрийг зохицуулалттай ашиглах гэнэ.
Цөлжилт гэж юу вэ?
Биологийн бүтээмж
Ногоон ургамлын гэрэл нийлэгжүүлэх явцад нэгж хугацааны дотор, нэгж талбайд үүссэн шим нэгдлийн хэмжээг биологийн бүтээмж гэнэ.
Цөлжилттэй тэмцэх олон улсын конвенцид“ Уур амьсгалын өөрчлөлт, хүний үйл ажиллагаа хавсарсан олон янзын хүчин зүйлсийн нөлөөгөөр хуурай, заримдаг хуурай, хуурайвтар, чийг дутмаг нутаг оронд газар орчин доройтохыг цөлжилт гэнэ” хэмээн тодорхойлжээ. Мөн
1977 онд болсон НҮБ-ийн бага хурлаас: Тухайн дэвсгэр нутгийн
биологийн бүтээмж
удаан хугацаагаар буурах үзэгдлийг цөлжилт гэж тодорхойлсон байна.
Биологийн бүтээмж
Ногоон ургамлын гэрэл нийлэгжүүлэх явцад нэгж хугацааны дотор, нэгж талбайд үүссэн шим нэгдлийн хэмжээг биологийн бүтээмж гэнэ.
1977 онд болсон НҮБ-ийн бага хурлаас: Тухайн дэвсгэр нутгийн
биологийн бүтээмж
удаан хугацаагаар буурах үзэгдлийг цөлжилт гэж тодорхойлсон байна.
Биологийн бүтээмж
Ногоон ургамлын гэрэл нийлэгжүүлэх явцад нэгж хугацааны дотор, нэгж талбайд үүссэн шим нэгдлийн хэмжээг биологийн бүтээмж гэнэ.
Цөлжилт дэлхий дахинд
Дэлхийн хуурай газрын 40-41 хувийг гандуу хуурай бүс эзэлдэг ба энэ бүсэд нийт 2 тэрбум хүн амьдарч байна. Дэлхийн хүнсний үйлдвэрлэлийн 44%, мал аж ахуйн эдэлбэр газрын 50% цөлжилттэй бүсэд хамаарагдаж байна.
Үүний улмаас Жилд 24 тэрбум тонн хөрсний үржил шим устан үгүй болж, жил бүр 12 сая га газар алдагдаж байна. Түүнчлэн цөлжилт болон газрын доройтлын улмаас дэлхийн эдийн засагт учирч буй хохирол жил бүр ойролцоогоор 42 тэрбум долларт хүрч байна.


Цөлжилтийн шалтгаан
Хүний 87%
Байгалийн 13%
Уул уурхай
Бэлчээрийн талхагдал
Зохисгүй мал аж ахуй
Ус хөрсний нөөцийн хэт их ашиглалт
Ой модны замбараагүй хэрэглээ

Дэлхийн уур амьсгалын дулаарал
Мөнх цас, мөнх цэвдгийн хайлалт
Бага, жигд бус хур тунадас
Газар зүйн байршил

Монгол орны хувьд бэлчээрийн талхлагдал нь цөлжилт, газрын доройтлын үндсэн хүчин зүйл болж байна. Монгол Улсын мал сүрэг сүүлийн жилүүдэд олноор өсч, Газрын харилцаа, барилга, геодези, зурагзүйн газрын тайлан мэдээнд дурдсанаар бэлчээрийн даац 32.5 хувиар буюу 16 сая хонин толгойгоор хэтэрсэн байна. Сүргийн бүтцэд гарсан өөрчлөлтийн улмаас ямааны тоо огцом өсч нийт сүргийн 46 хувийг эзлэх болсон нь бэлчээрийн талхагдлын бас нэг гол шалтгаан болж байна.
1970-аад оноос говийн бүсийн төв суурин газрын түлшний хэрэгцээнд заг модыг их хэмжээгээр хавтгайруулан бэлтгэдэг болсноос 125.0 мянган га газрын заг бүрэн устаж, 370 гаруй мянган га газрын заг байгалийн аясаар сэргэж ургах чадвараа алдаж, цөлжилт идэвхжих нэг гол шалтгаан болжээ. Мөн олон салаа авто зам гарч, уул уурхайн зориулалтаар газрыг ухаж сэндийлэх, тариалангийн талбайг элэгдэл эвдрэлд оруулах зэргээр хүний буруутай үйл ажиллагаанаас шалтгаалан цөлжилт нэмэгдэж эрчимжиж байна.

Монгол орны хувьд бэлчээрийн талхлагдал нь цөлжилт, газрын доройтлын үндсэн хүчин зүйл болж байна. Монгол Улсын мал сүрэг сүүлийн жилүүдэд олноор өсч, Газрын харилцаа, барилга, геодези, зурагзүйн газрын тайлан мэдээнд дурдсанаар бэлчээрийн даац 32.5 хувиар буюу 16 сая хонин толгойгоор хэтэрсэн байна. Сүргийн бүтцэд гарсан өөрчлөлтийн улмаас ямааны тоо огцом өсч нийт сүргийн 46 хувийг эзлэх болсон нь бэлчээрийн талхагдлын бас нэг гол шалтгаан болж байна.
1970-аад оноос говийн бүсийн төв суурин газрын түлшний хэрэгцээнд заг модыг их хэмжээгээр хавтгайруулан бэлтгэдэг болсноос 125.0 мянган га газрын заг бүрэн устаж, 370 гаруй мянган га газрын заг байгалийн аясаар сэргэж ургах чадвараа алдаж, цөлжилт идэвхжих нэг гол шалтгаан болжээ. Мөн олон салаа авто зам гарч, уул уурхайн зориулалтаар газрыг ухаж сэндийлэх, тариалангийн талбайг элэгдэл эвдрэлд оруулах зэргээр хүний буруутай үйл ажиллагаанаас шалтгаалан цөлжилт нэмэгдэж эрчимжиж байна.

2010 онд боловсруулан гаргасан цөлжилтийн нэгдсэн зургаас харвал Монгол Улсын нийт газар нутгийн 77.8 хувь нь их, бага хэмжээгээр цөлжилт, газрын доройтлын үйл явцад өртсөн бөгөөд үүнээс 35.3 хувь нь сул, 25.9 хувь нь дунд, 6.7 хувь нь хүчтэй, 9.9 хувь нь нэн хүчтэй зэрэглэлд хамрагдаж байна.
Цөлжилтийн нэн хүчтэй, хүчтэй зэрэглэлд Увс нуурын хотгор, Их нууруудын хотгор, Нууруудын хөндий, Дундговь, Дорноговийн гандуу хуурай, цөлөрхөг нутгууд ихэвчлэн хамрагдаж байна. Говь, хээрийн бүсийн 145 сумын төв суурин газар элсний нүүдэлд өртөөд байгаа юм.
Full transcript