Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Untitled Prezi

No description
by

sümeyra ışık

on 31 March 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Untitled Prezi

Müfettis Nitelikleri
Sınıf içi Etkinliklerin Denetimi
Kurum ve Ders Teftisi Yeterlik Kavramı BÖLÜM 1
MÜFETTİŞ NİTELİKLERİ Bir sistemin amaçlarına yönelik olarak çalışma durumunun değerlendirilmesi, sistemin bütünlüğü ve sistemden çıkan ürün için önem taşır. Sistemlerin alt sistemleri arasında bütünleşmenin sağlanması ve her birine amaçlar doğrultusunda, bütünlüğü bozmadan rehberlik ve denetimin yapılması zorunludur. Müfettiş Rol ve Yeterlikleri
Eğitim sisteminde müfettişlerin görevlerini yerine getirebilmeleri ve rollerini oynayabilmeleri için aranılan yeterlikleri kazanmış olmaları gerekir. Teftiş sisteminde müfettişin yerini, kendisine yasal olarak verilen görevler, görevleri yerine getirme süreçleri, oynadığı roller ve bu rolleri oynarken gösterdiği davranışlar belirler. Eğitim sisteminde Bakanlık ve İlköğretim müfettişlerinin görevleri yönetmeliklerde belirtildiği gibi aşağıdaki dört alanda toplanabilir ve bunlar teftişin gö¬rev boyutunu oluşturur.
1. İnceleme - araştırma
2. Kurum ve ders teftişi
3. Rehberlik - mesleki yardım ve yetiştirme
4. Soruşturma Müfettiş bu görevleri yerine getirirken aşamalı olarak aşağıdaki etkinliklerde bulunur ve bu etkinlikler teftişin süreç boyutunu oluşturur.
1. Durum saptama
2. Önerilerde bulunma
3. Değerlendirme
4. Geliştirme Müfettiş belirlenen görevleri yukarıdaki süreçlerle yerine getirirken rol boyutunu oluşturan ve her biri birer yeterlik alanı olabilen aşağıdaki rolleri oynaması beklenir.
1. Yöneticilik
2. Liderlik
3. Öğreticilik
3. Rehberlik
5. Araştırma uzmanlığı
6. Sorgu yargıçlığı Müfettiş sisteminde bu rolleri oynarken denetlediği bireylere karşı aşağıdaki davranışları gösterir ve bunlar davranış boyutunu oluşturur.
1. Yönlendirme
2. Yol gösterme
3. Güdüleme
4. Moral verme
5. Değerlendirme
6. Yargılama Yeterlik, bireyin görevleriyle ilgili rollerini amaçlarına uygun olarak yerine getirebilmesi için sahip olması gereken bilgi, beceri ve tutumlardır. Kısa bir ifade ile, bireyin rollerini oynayabilmesi için sahip olması gereken güçtür (Bursalıoğlu, 1975, s. 21).
Müfettiş yeterliklerinin türleri üç grupta toplanabilir (Başar, 1988, s. 98). 1. Karar Yeterlikleri: Amaçlan gerçekleştirmek üzere yapılacak çalışmaları tasarlama, karşılaşılan sorunlara çözüm yolları bulma, etkinliklerin sonunda amaçlara ulaşma derecesi hakkında yargıya varma sürecidir. Karar yeterliğine kavramsal veya yönetsel yeterlik de denilmektedir.
2. İnsancıl Yeterlikler: Birey ve grupları anlama, moral yükseltme ve güdüleme becerileri olarak kabul edilebilir. Etkili çalışma ve ortak çaba oluşturabilme, baş¬kaları hakkında varsayım, inanç ve tutumları, bunların kullanış yöntemlerini be¬lirleme, bireysel farklılıkları gözetme, insan ilişkilerine yönelik özellikler olarak görülebilir.
3. Teknik Yeterlikler: Göreve ilişkin etkinlik alanlarındaki teknik bilgi, beceri ve tutumlara yöneliktir. Bu yeterlikler görev gereklerini yerine getirebilmek için kullanılacak yöntemler, teknikler ve süreçleri kapsar. Müfettişten Beklenen Mesleki Girişimler Her sistemin çalışmaları, daha önceden iyi bir şekilde planlanıyor, programlar tamamen uygulanabiliyorsa personel ve müfettişler için bir sorun yoktur. Ancak en iyi plan ve programı ile üretim yöntemini tanımlama olanağı yoktur. Bu nedenle örneğin, başarılı bir müfettişin aşağıdaki maddeler halinde yazılı girişimlerde bulunması beklenir (Marks ve diğerleri, 1971, s. 204). 1. Müfettişlik statüsüne pozitif bir yaklaşımla bağlanmak ve bu statüye göre ilerlemek.
2. Görevinin bir kamu hizmeti olduğunu, amaçlarını ve standartlarını kavramak.
3. Teftiş hizmetlerini analiz etmek, hangilerinde en başarılı olduğunu saptamak.
4. Gözlem ve değerlendirme yapmak için gerekli araç ve teknikleri geliştirmek.
5. Kurumlarda çalışan personele yardımcı olmak, yol göstermek, rehberlik etmek.
6. Çalışmaların etkinliğini artırmak üzere gruplan harekete geçirmek ve ilgililerle ilişki kurmak.
7. Tecrübelerden yararlanmak üzere örnek olay ve sonuçlarım kaydetmek.
8. Grup etkinliklerine katılmak, etkileşimi sağlamak, okul çevre ilişkilerini geliştirmek.
9. Araştırmaları, yayınları, yenilikleri ve gelişmeleri izlemek, ilgililere ulaştırmak.
10. Kendi çalışmalarını değerlendirmek, başarıyı ve etken faktörleri ortaya koymak. Müfettiş Nitelikleri Müfettişlerde aranılacak nitelikler genel hatları ile kurumların ilgili yönetmeliklerinde belirtilmektedir. Müfettiş olarak atanabilecek elemanların öğrenim, branş, mesleklerindeki kıdem ve başarı durumları, bazı hallerde aday sınavları ve yetiştirme programlarındaki başarıları birer ölçüt olarak alınmalıdır. Müfettişte Aranılan Kişisel Nitelikler
Müfettişte aranılacak nitelikleri kesin olarak saptama ve sınırlama olanağı yoktur. Ayrıca aranılan niteliklerin çoğunluğu duyuşsal alanla ilgili olduğundan, ölçütlerini de koymak oldukça zordur. Müfettişte aranılan aşağıdaki kişisel nitelikler toplumun değer yargıları ile bağımlıdır (Mc Kean and Mıles, 1964, s. 42). • Kendine güvenen, ehliyetli ve liyakatli,
• Güven ve saygı kazanma yeteneğine sahip,
• Araştıran, çalışkan, enerjik ve dikkatli
• Dürüst, disiplinli, fedakar ve güler yüzlü
• İnsan haklarına ve inançlara saygılı, iyi niyetli.
• Etik ilkeleri benimseyen, kibar ve titiz.
• Rehberlik yapan, yardım eden, sorumluluk alan,
• Kendini değerlendiren ve sürekli geliştiren, Müfettişte Aranılan Uzmanlık Nitelikleri Müfettiş teftiş ettiği kurumda, bir alan uzmanı olarak rol oynayacaktır. Bu nedenle kurumlar genellikle müfettişlerini, kurumun iş alanına uygun meslek veya branşta öğrenim yapmış elemanlar arasından seçme ve yetiştirme sistemini uygulamaktadırlar. Bu yetiştirme programını tamamlamış bir müfettişte aşağıdaki nitelikler aranır (Marks ve diğerleri, 1971 :7). • Müfettişliğin gerektirdiği uzmanlık eğitimi görmüş,
• Meslekle ilgili yasalar hakkında bilgi edinmiş,
• İnsan ilişkilerini ve geliştirilmesini sağlayan,
• Kendi çalışmalarını ve davranışlarını değerlendiren,
• Suç sayılan eylemleri gören, bulan ve tanımlayan,
• Teftiş ile sistemin gelişmesine katkıda bulunan,
• Denetim ve soruşturma raporlarını hatasız yazan. Müfettişte Aranılan Liderlik Nitelikleri
Teftiş ile liderlik arasında çok yakın ilişkiler vardır. Aslında bir müfettiş görevi gereği bir liderdir. Adına kurum lideri denilmemekte ancak yaptığı işler liderin yapabileceği işlerdendir (Dikey, 1953, s. 45). • Yapacağı işin gerektirdiği teknik yeterlik, teknik bilgi, beceri ve tutum sahibi,
• Başkaları ile birlikte çalışacağına göre sosyal yeterlik, sosyal konularda bilgi ve alışkanlıklar kazanmış,
• Samimi, güven verici, başkalarının iyiliğini isteyen, namus ve haysiyetine düşkün insan,
• Personelin ideal ve görüşlerine, inançlarına, haklarına ve değer yargıları¬na karşı saygılı,
• Amaçlara ulaşmak için plan ve programlar hazırlama bilgi ve becerisine sahip,
• Görevleri tamamlamak ve amaçlara ulaşmak üzere iyi organize bilgi ve becerisine sahip,
• Liderlik dinamizmine ilişkin yeterli bilgi ve uygulama becerisi kazanmış, İyi bir lider beraber çalıştığı insanların farklı yönlerini bilir ve ona göre işlem yapar. Davranış bilimlerine göre sistemlerinin çok çeşitleri vardır. (Rudkin and Veal, 1973, s. 42). Bunlar arasında en çok görüleni otokratik ve demokratik yönetim türleridir. 1. Otokratik yönetici, emirlerindeki insanların çalışmak istemediklerine, kendi işinin onların çalışmasını sağlamak olduğuna inanır.
2. Demokratik yönetici, beraber çalıştığı insanların işlerini benimsediklerine güvenir ve kendi rolünün, bölümünde işin daha iyi yapılması için bireyleri güdüleyici bir hava ve ruh yaratılması olduğuna inanır. Müfettiş Adayının Seçilmesi Bir sistemde personel seçme sürecinin gerekliliği ve yararları örgüt, meslek ve birey açılarından ele alınıp değerlendirilebilir. Seçme işlemi mesleğin değerini yükseltir. Bir mesleğe personelin aranılan niteliklere göre nesnel bir değerlendirme ile seçilmesi değeri ve saygınlığı artırır. Seçim süreci objektiflikten uzaklaşırsa, mantık yerini duyguya, kanıt belirsizliğe, sistem düzensizliğe ve yöntem rastlantıya bırakılmış olur, sonuçta örgüt, birey ve meslek zarar görür (Başaran, 1985, s. 124). Genel olarak seçilecek adaylarda aşağıdaki niteliklerin aranılması önerilir (Lucio and Mcneil, 1969, s. 51).
1. Dört yıllık yüksek öğrenimli olması,
2. Alan derslerini okumuş olması,
3. Hizmetin gerektirdiği olgunluk yaşında olması,
4. Başarılı meslek tecrübesinin olması,
5. Başarılı yöneticilik tecrübesinin bulunması,
6. Örgüt içinde güvenilir bir eleman olması,
7. İstekli olması ve bunu yazılı olarak bildirmesi,
8. Fiziki yapısının müfettişlik için uygun olması
9. Müfettiş adayı seçme sınavlarında başarı göstermesi,
10. Yapılan hizmetiçi eğitim sonunda başarılı olması. Müfettiş Yetiştirilmesi
Yetiştirme kavramı, belirli bir görevi yerine getirecek personel için, program kapsamı iş veya görevin gerektirdiği yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak düzenlenen eğitim etkinliklerini içerir. (Başar, 1985, s. 145). Müfettiş eğitiminin nedeni ve önemi üç madde ile özetlenebilir (Kirkpatrick, 1971, s. 75).
1.Kendilerinden neler bekleneceği konusunda bilgi edinmeleri sağlanmalıdır.
2.Teftiş işlerini en iyi bir şekilde yapabilmeleri için gerekli bilgi, hüner ve beceriler kazandırılmalıdır.
3.Başarılı olmaları için gerekli isteklilik ve alışkanlıklara sahip olmalarına çalışılmalıdır. Ülkemizde kamu kuruluşlarında müfettiş seçimi ve yetiştirilmesi yöntemlerinde benzerlikler vardır. Genellikle müfettişler, yönetmeliklerinde belirlenen niteliklere uyan meslek elemanları arasından seçilmekte, müfettiş ve müfettiş yardımcısı olarak atanmaktadır. Yeni atanan müfettiş veya aday, kıdemli bir müfettişin yanında belirli bir süre görev yapmakta ve işbaşında yetiştirilmesine çalışılmaktadır.
Müfettiş yetiştirmek üzere seçilen adayların hizmet içi eğitim yolu ile araştırma ve uygulama sonuçlarından yararlanılarak, teftiş ilke ve yöntemleri hakkında daha kısa zamanda bilimsel yaklaşımla yetiştirilmeleri daha yararlı olacaktır.
Eğitim sisteminde müfettiş seçimi ve yetiştirilmesine ilişkin hükümler tüzük ve yönetmeliklerde açık olarak yazılmıştır. SINIF İÇİ ETKİNLİKLERİN DENETİMİ Sınıf içi etkinliklerin gözlemi konusunda, farklı yaklaşımlar görülmektedir. Gözlemin gerekliliğini savunan yazarlar olduğu gibi, sınıf içi etkinliklerin dışarıdan biri (denetmen) tarafından gözlemlenmesine karşı olan yazarlar da vardır. Sınıf denilen birimlerde kapalı kapılar arasında yapılanların, yapılması gerekenler olup olmadığı bilinmek durumundadır. Bunu bilmenin akla uygun, sağlıklı yollardan biri de gözlemdir. Bugün, sınıf içi etkinliklerin denetimi ve gözlemi eğitimcilerin üzerinde çok durdukları önemli bir konudur. Yazarlar, konuyu farklı kavramlar kullanarak incelemektedirler. Bazıları “öğretimsel denetim” (instructioanal supervision) olarak adlandırırken, bazı yazarlar “kliniksel denetim” (clinical supervision) olarak nitelendiril¬mektedir. Öğretimsel Denetim
Her okul sisteminde farklı düzeyde ve nitelikte de olsa öğretimsel denetime gereksinim vardır. Böyle bir örgütsel gereksinimin karşılanma yöntemlerinin açıklık kazanmamış olması önemli bir eksiklik olarak görülmektedir. Goldhammer ve arkadaşlarının da belirttikleri gibi, sonuçta kaybeden öğrenciler olmaktadır (Goldhammer ve diğerleri, 1980, s. 17-19).
Öğretimsel denetim, amacı öğretme ve öğrenme sürecini geliştirmek ve etkili kılmak olan sınıf içi etkinlikler üzerinde odaklanan planlı ve programlı eylemler bütünü olarak tanımlanabilir. Yazarlar, kliniksel denetim döngüsü konusunda çeşitli sınıflamalar yapmakta ya da bu döngünün öğelerini farklı biçimde sınıflamaktadırlar. Örneğin, Goldhammer ve arkadaşları “kliniksel denetim” adlı yapıtlarında kliniksel denetimi (1) gözlem öncesi görüşme, (2) gözlem, (3) analiz, (4) denetim görüşmesi ve (5) görüşme sonrası analizden oluşan bir döngü olarak ele almaktadırlar. Morris Cogan (1973, s. 9-10) İse, kliniksel denetim döngüsünü sekiz aşamadan oluşan bir bütün olarak algılamaktadır. Bu iki farklı sınıflamada ileri sürülen görüşlerde büyük bir benzerlik ve koşutluk görülmektedir. Kliniksel denetime eğilenlerden Mosher ve Purpel (1972, s. 78) de bu denetim döngüsünü planlama, gözlem ve değerlendirme aşamalarından oluşan bir bütün olarak görmektedirler. Aşağıdaki paragraflarda, yukarıda belirtilen görüşlerin ya da yaklaşımların bir sentezi yapılarak, kliniksel denetim döngüsü “Gözlem Öncesi Görüşme”, “Gözlem Aşaması”, “Analiz”, “Gözlem Sonrası Görüşme”, “Gözlem Sonrası Analiz” ve “Yeniden Planlama” dan oluşan bir etkinlikler bütünü olarak ele alınmaktadır. 1. Gözlem Öncesi Görüşme
Gözlem öncesi görüşme ile gerçekleştirilmesi amaçlanan durumlar şunlardır:

•Öğretmen-denetmen ilişkilerinin saptanması ve geliştirilmesi.
•Öğretmenin ne yapmak istediğinin açık ve tam olarak, yine öğretmen tarafından bilinmesinin sağlanması.
•Daha etkili bir uygulama için planlamanın birlikte yapılması. Birlikte planlama, hedeflerin, konuların ve yöntemlerin saptanmasını gerektirir ki, bu yolla hem daha İyi bir uygulama için gerekli hazırlık yapılmış olur; hem de öğretmenin mesleksel gelişimine katkıda bulunulur. 2. Gözlem Aşaması
Gözlemin amacı, öğretmen tarafından verilen dersin öğretmen ve denetmen tarafından birlikte analiz edilmesidir. Sınıf içi etkinliklerin dışarıdan biri olarak denetmen tarafından gözlemlenmesinin önemli bir yararı da, etkinlikleri yönlendiren ve bir bakıma süreçle bütünleşen öğretmenin göremeyeceği bazı önemli noktaların, denetmen tarafından görülmesi ve saptanması olasılığıdır.
Sınıf içi etkinliklerin denetimi, amaçlı bir girişimdir. Dikkat edilmesi gereken noktaların önceden saptanması gerekir. Charles F. Malone (1970, s. 254-258) bu konuda bir model geliştirmiştir. Konuya açıklık kazandırıcı ve uygulamanın içinde bulunanlara ışık tutucu nitelikte olan bu modelin ana çizgileri aşağıdaki paragraflarda belirtilmektedir. Gözlemde Dikkat Edilecek Noktalar

Sınıf içi etkinliklerin denetiminde dikkat edilecek hususlar 5 noktada toplanmaktadır. Bu noktalar, (1) bireyler arası ilişkiler, (2) fiziksel çevre, (3) amaca yönelik öğretim, (4) ders verme yöntemleri ve (5) değerlendirmedir. Öğretme Etkinliğini Etkileyen Etmenler
Öğretme ile doğrudan ilişkili etkenler üç grupta toplanabilir. Bunlar: (a) öğretmenle İlgili olanlar, (b) Kullanılan yöntemlerin çeşidi ve seçimi ile ilgili olanlar ve (c) Seçilen yöntemleri kullanmakta öğretmenin yeterlik derecesi ve beceri düzeyi ile ilgili olan etkenlerdir (Burton ve Brueckner, 1955, s. 317-364). 3. Analiz
Kliniksel denetimin temel öğesi gözlem olduğuna göre, analizin de kliniksel denetimin kalbi olduğu söylenebilir. Analiz, gelecekteki olaylar üzerinde daha fazla kontrole sahip olabilmek amacıyla yapılır. Başka bir anlatımla, bugünkü uygulamanın analizi gelecekteki uygulamanın daha etkili olması için yapılan girişimlere ışık tutar, yön verir. Kısaca, süreci geliştirmede önemli rol oynar. Analiz sonuçları öğretmenin davranış örüntülerinin sınıf içi etkinlikleri etkile-me biçimini anlamaya yardım eder. Denetimsel analizde önemli bir nokta, öğretme sürecinde ve öğrencilerin tep¬kilerinde yinelenen kalıpların belirlenmesidir. Analizin özünde bir davranış değiştirme amacı bulunduğu unutulmamalıdır. 4. Gözlem Sonrası Görüşme
Görüşme, denetmene sınıf içi etkinlikleri gözlemleme hakkı tanıyan, gözlem için sağlam bir gerekçe oluşturan bir aşamadır (Cogan, 1973, s. 14).
Bu görüşmeden elde edilecek yararlar şunlardır:
• Profesyonel bir eğitimci olarak kabul edilen denetmenle işbirliği yolu ile öğretmenin mesleksel gelişimi sağlanmaya çalışılır. Kuşkusuz, bunun gerçekleştirilmesinde denetmenin gerçek anlamda bir profesyonel eğitimci olmasının büyük payı vardır.
• Denetmen-öğretmen görüşmesinin yararlılığının önemli bir ölçütü, görüşme sonunda elde edilen ve öğretmen tarafından terk edilen, anlaşılan somut sonuçlardır. Bu somut sonuçlar planla, yöntemle, öğretme uygulamasındaki öğretmen davranışı ve öğretmen-öğrenci ilişkileri ile ilgili olabilir.
• Görüşme geçmişteki denetimsel uygulamanın gözden geçirilmesi, gerçekleştirilen ilerlemenin saptanmasını sağlar.
• Görüşme öğretmene didaktik yardım sağlar. Bu öğretici yardım, doğrudan olabileceği gibi, dolaylı da olabilir. Böyle bir yardımın sağlanabilmesi', denetmenin belli düzeyde bir yeterliğe sahip olması ile olanaklıdır.

Denetim ya da gözlem sonrası görüşme aşamasını yine bir analiz aşaması izlemektedir. Bu aşama gözlem sonrası analiz olarak adlandırılmaktadır. BÖLÜM 2
KURUM TEFTİŞİ Devlet örgütünü oluşturan sistemlerden her birinin toplum ihtiyaçlarım karşı¬lamaya yönelik, kendine özgü amaçları, bu amaçları gerçekleştirmek üzere bi¬çimlendirilmiş örgüt yapıları vardır. Bu gün teftişten soyutlanmış bir örgüt düşünülemez. Her örgüt etkinlik süreci içinde kendi gereksinmelerine ve bünyesine uygun bir teftiş sistemi geliştirmiştir (Altıntaş, 1980, s.l).
Türk eğitim sisteminde teftiş görevi de yine Milli Eğitim Bakanlığına yasa¬larla verilmiştir. Milli Eğitim Bakanlığında teftiş görevini yerine getirmek üzere Teftiş Kurulu Başkanlığı kurulmuş, örgüt yapısı, görev ve yetkileri ile işleyiş şekli Teftiş Kurulu Yönetmeliğinde saptan¬mıştır.
Genel teftişler, bir müfettiş grubunca yapılır. Bu teftişlerde Bakanlığın kont¬rol alanı içine giren kuramların, kuruluşların ve Bakanlık merkez örgütündeki dairelerin, kanunları, tüzükleri, yönetmelikleri, öğretim ve çalışma programları¬nı, kararları, genelgeleri ve emirleri uygulayışları; yöneticilerin, öğretmenlerin ve diğer görevlilerin çalışmaları, başarıları ve verimleri, kurum ve kuruluşun çevre ile ilişkileri ve çevredeki etkileri incelenip değerlendirilir. Kurum teftişinin yapılmasında aşağıdaki sorunlarla karşılaşılır (Altaş, 1980, s.26).
• Teftiş programının yüklü oluşu yanında müfettiş sayısının azlığı ve teftiş süresinin yetersiz olması.
• İki turne arasındaki sürenin az oluşu ve müfettişlerin yeterince hazırlanamamaları.
• Gruplarda görevlendirilen müfettişlerin yaşlarında, yetişmelerinde ve deneyimlerinde farklılık olması.
• Kuram teftişinde görevlendirilen müfettişlerin aynı zamanda branş öğretmenlerini de denetlemeleri.
• Kurum teftişinde denetlenecek hususların iş analizine göre saptanmamış olması.
• Kuramlarda görevli personelin teftişin amacı ve işleyişi hakkında gerekli bilgiye sahip olmaması.
• Teftiş ve yönetim ile ilgili yönetmelik ve genelgelerin sık değişmesi, bilgilendirmenin yetersiz olması. Kurum Teftişinin Yapılması
Bakanlık müfettişleri Milli Eğitim Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatındaki bütün birimlerin, orta dereceli eğitim kuramlarının, ilköğretim müfettişleri il sınırları içinde resmi ve özel ilköğretim okulları ile Bakanlığa bağlı kuramların ve valiliğin uygun göreceği birimlerin kurum teftişini yaparlar.
Kurum teftişi ilke olarak kurumun yapısına göre sayıları değişen ve en az iki müfettişten oluşan bir grup tarafından yapılır. Kurum teftişinin başarılı olabilmesi için karşılaşılan sorunlara çözüm yollarının bulunması gerekir. Kurum teftişinde dikkat edilecek hususlar, planlama, uygulama ve değerlendirme aşamalarına göre üç ana grupta toplanabilir. 1. Planlama Aşamasında
Her sistemde yapılan en iyi teftiş kuşkusuz planlı olarak yürütülen teftiştir. Teftiş planı, amaçları, izlenecek politikayı ve değerlendirmeyi kapsamına alır. İyi bir teftiş planı için aşağıdaki hususların gözönünde bulundurulması gerekir.
• Amaçların saptanması,
• Kurumun tanınması,
• Gözlenecek faktörlerin saptanması,
• Görev bölümü yapılması 2. Planlamanın Uygulanması Aşamasında
Kurum teftişinin başarılı olabilmesi için, etkili teftişin özellikleri ve teftişte esas olan ilkeler ile prensipler dikkate alınarak, genel kurallara uygun bir biçim¬de yapılması gerekir.
• İşbirliğinin sağlanması,
• Gözlem ve incelemenin yapılması,
• Kurum denetim raporunun hazırlanması,
• Önlemlerin uygulanması ve izlenmesi, 3. Değerlendirme ve Raporlama AşamasındaKurum teftişi, örgütün çeşitli alanlarında ve madde kaynakları ile de ilişkili olmasına karşın sonunda özellikle kurumun yönetiminin değerlendirilmesi şeklinde sonuçlanır. Bu bakımdan teftiş amacının gerçekleşmesinde önemli bir sorun, müfettiş ile kurum yöneticilerinin teftişin anlamı ve kapsamı konusunda tam bir anlayış içinde bulunmamalarıdır. Aslında yasal hükümlere göre kurum teftişi görevinin büyük bir kısmı kurum yöneticilerine verilmiştir. Bu teftiş sonunda yöneticinin kurumdaki etkinlikleri izleme ve değerlendirmedeki başarısı ortaya çıkartılmış olur. Değerlendirme ve raporlamada aşağıdaki işlemler kurallara uygun olarak yapılır:
Toplantı düzenlenmesi
Teftiş raporunun düzenlenmesi
Teftiş defterine işlenmesi
Kurum Çalışmalarının Değerlendirilmesi Teftiş sonunda kurum çalışmalarının değerlendirilmesinde aşağıdaki üç temel ölçüt kullanılır:
• Kurumun amaçlarını belirleyip çalışmalara yön veren planda belli aşamalar için öngörülen nitelik veya nicelik olarak belirl¬enen hedeflere ulaşma dereceleridir.
• Çalışmaların başlangıcı ile bitişi arasında veya belirli bir sürede verimlilik, ürün veya kazanç gibi göstergelerde elde edilen somut gelişmelerdir.
• Kurumun sağladığı gelişme seviyesi¬nin, olanaklar gözönünde tutulduğunda, eldeki kaynaklara veya benzeri örgütle¬re göre durumudur (Fişek, 1975, 1.240). Milli Eğitim Müdürlüklerinde Kurum Teftişi
Milli Eğitim Müdürlüklerinin teftişi, genel denetim turneleri kapsamında yapılır. Turne, bir programa göre ve bir grup müfettiş tarafından yapılan denetim ve rehberlik sürecidir. Turne emri, yapılacak genel denetimle ilgili olmak üzere Teftiş Kurulu Başkanlığı’nın Bakanlık onayına dayalı olarak yayımladığı denetim ve görevlendirme talimatıdır.
Milli Eğitim Bakanlığı Milli Eğitim Müdürlükleri Yönetmeliğinde (Resmi Gazete, 18 Ocak 1995, sayı 22175) maddeler halinde sıralanmıştır. Yönetmelikte İl ve İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerinin görevleri aşağıdaki başlıklar altında alanlara ayrılmıştır.
•Yönetim Hizmetleri
•Personel Hizmetleri
•Eğitim - Öğretim Hizmetleri
•Bütçe - Yatırım Hizmetleri
•Araştırma - Planlama, İstatistik Hizmetleri
•Teftiş - Rehberlik - Soruşturma Hizmetleri Okullarda Kurum Teftişi
Kurum teftişi, okulun eğitim ve yönetim süreçleri ile bunlarla ilgili kayıt ve işlemlerin incelenerek, kurumun genel işleyişi hakkında bir hükme varmak üzere yapılan teftiştir.
Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanan bir dokümanda genel teftiş kapsamına giren konular aşağıdaki şekilde sıralanmış ve bazı açıklamalarda bulunulmuştur (Müessees Teftişlerinde Dikkate Alınacak Esaslar, 1969):
• Bina durumu •İdare
• Yangın söndürme düzeni •Öğretmenler kurulu
• Yazı işleri • Büro işleri
• Öğrenim durumu • Eğitim durumu toplantıları
• Teftişin değerlendirilmesi •Okulun ihtiyaçları Diğer bakanlıklara veya kurumlara bağlı olan okullarda aşağıdaki konularda denetim yapılır ve sonuçları açıklanır.
• Maddi durum •Okulun ihtiyaçları
• Bürü işleri •Öğretmenler kurulu çalışmaları
• Öğrenci işleri • Diğer faaliyetler
• Öğretmenlerle ilgili işler •Rehberlik ve eğitici çalışmalar
• Öğretim durumu •Planlar
• Zümre öğretmenler toplantısı •Diğer faaliyetler
•Eğitim çalışmaları
•Disiplin ve onur kurulu çalışmaları Okullardaki kurum teftişi ile ilgili açıklamalar aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
1) Kurum teftişinin ekip çalışması şeklinde yürütülmesi,
2) Teftişte sürekliliğin sağlanması, bunun için bir önceki teftiş sonuçlarına ait rapor özetlerinin kurumda bulunan teftiş defterinden incelenmesi, belirlenmiş olan eksikliklerin tamamlanma durumunun belirlenmesi,
3) Kurumun maddi durumunun, eğitim öğretim çalışmaları ile her türlü kayıt ve işlemlerin bir bütün olarak ele alınması,
4) Kurum teftişinde görevli müfettişlerin her birinin, kurumun yalnız bir alanında yapılan çalışmaları incelemekle yetinmeyip, bütün yönleri ile tanımaları,
5) Alman kararların uygulamaya nasıl dönüştürüldüğü,
6) Teftiş esnasında saptanan hususların yapılan değerlendirmelerin ve varılan sonuçların düzenlenen teftiş raporuna tam ve objektif olarak yansıtılması,
7) Bunun sağlanması için raporun grup tarafından hazırlanması, Okulda Kurum Teftişinin Kapsamı
Okul yönetiminde, yöneticilerin görevleri yasal olarak belirlenmiş ve yönetmeliklerde ayrıntılı olarak yer almıştır. Bu görevlerin yerine getirilmesi için saptanan işlemlerin yapılması ve davranışların gösterilmesi gerekir, işlem ve davranışlar birbirleri ile ilişkili olmakla beraber nitelik bakımından aralarında bazı farklılıklar görülür. Aynı niteliği taşıyan görevler bir araya getirildiğinde görev alanları oluşturulabilir (Başar, 1981, s.5).
Kurum teftişinde incelenecek durumlar aşağıdaki başlıklar altında ayrıntılı olarak sıralanmıştır.
1. Fiziki durum 2. Eğitim-öğretim, 3. Büro, 4. Öğrenci, 5. Personel, 6. Hesap, ayniyat ve döner sermaye , 7. Demirbaş işleri. Kurum Teftişi Raporunun Hazırlanması
Teftiş yapılırken müfettişler, belirleme ve kanaatlerini bir metin haline getirerek föyler oluştururlar. Raportör müfettişlerden föyleri toplayarak raporları hazırlar. Teftiş edilen eğitim kuramlarının amaçları, yapıları, türleri ve etkinlikleri ayrı olmasına karşın düzenlenen “Genel Denetim” raporları aşağıdaki kısımlardan oluşturulur (Cengiz, 1992, s.24-25).
1. Kurumu tanıtıcı bilgiler ile genel denetim raporu olduğunu gösterir başlık.
2. Giriş, görev emri: Denetim onayı, denetlemenin yapıldığı tarih.
3. Maddi durum: Kurumun fiziksel durumu ve var olan kaynakların kullanılması.
4. Öğrenci işleri: Öğrenci hizmetleri ile ilgili işlemler ve kurallara uygunluğu.
5. Öğretim işleri: Kurumda yürütülen öğretimle ilgili hizmetlerin durumu.
6. Eğitim çalışmaları: Kurumda yapılan eğitim etkinliklerinin durumu.
7. Döner sermaye çalışmaları: Kuramda döner sermayesi varsa işletilme durumu.
8. Pansiyon hizmetleri: Kurumda pansiyon varsa iaşe ve ibate işlemleri.
9. Genel denetimin değerlendirilmesi: Denetim sırasında ve sonunda yapılan toplantılarda görüşülen hususlar ile yapılan öneriler, alman önlemler.
. Milli Eğitim Bakanlığı Teştif Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanan genelgede, genel denetim sonunda rapor hazırlanırken dikkat edilecek bazı esaslar aşağıdaki şekilde sıralanmıştır:
1. Raporların yazımında yazım kuralları, imla ve noktalama işaretlerine özen gösterilir. Raporlarda olumlu konular kısaca ifadelendirildikten sonra, olumsuz ve geliştirilmesi gereken hususlar açıklanır.
2. Denetimde müfettişler tarafından düzenlenen föyler raportör olarak görevlendirilen müfettişte toplanır.
3. Raportör okulun genel denetim rapor taslağını hazırlar ve gruptaki müfettişlerce her yönü ile değerlendirildikten sonra raporun yazılmasını sağlar. Denetim raporlarmının Teftiş Kurulu Başkanlığında kalacak nüshasının son sayfasının sol alt köşesine adını ve unvanını yazarak imzalar.
4. Rapor bölümlerinin sonunda, her bölüm ayrı ayrı değerlendirilerek derecelendirme yapılır. Bölümlerin başarı dereceleri toplamının ortalaması okulun genel başarı derecesini ifade eder.
5. Genel denetim raporu ile ekindeki diğer belgeler disketiyle birlikte başkanlığa sunulur. Genel Teftişlerde Yeni Uygulamalar
Teftiş Kurulu Başkanlığı 1992-1993 öğretim yılında genel denetimlerde denemek ve geliştirmek üzere aşağıdaki esaslar sıralanmıştır. (Şeker, 1993, s.15-18).
1. Turne süresinin yaklaşık üç hafta olması, grupların dört müfettişten oluşturulması ve turne süresince her grubun 4-6 kurumu denetlemesi.
2. Denetim öncesi gerekli hazırlıkların turne çalışmalarına başlamadan tamamlanması.
3. Denetim raporlarının şekil, dil, ifade ve kapsam bakımından hatasız yazılması ve grup başkam tarafından incelenmesi.
4. Genel denetim yapılan il ve ilçelerde ders denetimi yapılan ve yapılmayan bütün öğretmenlerle zümre toplantıları düzenlenerek grup rehberliği yoluyla öğretmenlerin sorunlarına çözüm yolları bulunması ve öğretimin geliştirilmesi.
5. Okullarda genel, sınıf ve zümre öğretmenler kurulu toplantıları ve eğitsel kol çalışmalarının izlenmesi.
6. Yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar, turne başkanlarının gruplarındaki müfettişler hakkında rapor düzenlememeleri, görevini aksatanlar hakkında Başkanlığa bilgi verilmesi. Genel Teftişlerden Beklenen Yararlar
Denetleme niteliğinde başlatılan bu uygulamanın turneler sırasında yapılan kurum denetimlerinde aşağıdaki yararları sağlayacağı beklenmektedir (Mutlu, 1993, s.20-28).
1. Okulda yürütülen eğitim ve öğretim etkinlikleri üzerinde daha ayrıntılı olarak durulabilecek, öğrenci başarı durumu ve etken faktörler ortaya konulabilecektir.
2. Okul-Çevre ilişkileri incelenebilecek ve geliştirilmesi için katkıda bulunulabilecektir.
3. İlgili kanun, tüzük, yönetmelik ve genelgelerin uygulanma durumu saptanabilecektir.
4. Öğretmen kurullarında yapılan değerlendirme sonuçları ve alman kararlar, yönetimin bu kararları uygulama durumu, eğitici ve diğer personelin katkıları belirlenebilecektir.
5. Okulda ve okullar arasında yapılan çalışmalarda koordinasyon ve işbirliği sağlanabilecek, yenilikler ve gelişmeler kolaylıkla izlenebilecektir. İmtihan Teftişlerinde Yeni Uygulamalar
Eğitim sisteminde bütün eğitim kuramlarını ilgilendiren eğitim amaçları hi¬yerarşik olarak sınıflandırıldığında aşağıdaki kademelerden oluştuğu görülür (Varış, 1988, s.147).
1. Milli Eğitim Amaçlan: Hiyerarşide en üst kademeyi oluşturan üç genel amaç Milli Eğitim Temel Kanununun ikinci maddesinde yer almıştır.
2. Okulların Amaçları: Milli Eğitimin genel amaçları ile tutarlı olacak şekilde, her alan ve kademedeki okul türleri için ayrı ayrı saptanmış olup okul yönetmeliklerinde yazılıdır.
3. Derslerin Amaçları: Okulun ve dolayısıyla Milli Eğitimin amaçlarına uygun olarak geliştirilen amaçlardır ve öğretim programlarında her ders için ayrı ayrı sıralanır.
4. Konuların, Ünitelerin Amaçları: Yukarıda belirtilen üç kademedeki amaçların analiz edilmesiyle saptanan, öğrenci davranışlarında oluşturulması veya öğrencilere kazandırılması beklenen davranışları tanımlayacak şekilde belirlenen amaçlardır. Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Kurumlan Rehberlik ve Teftiş Yönergesi’nde imtihan teftişlerinin nasıl yapılacağı belirtilmiştir. İlgili yönetmeliklerde gösterilen genel uygulamalar yanı sıra aşağıdaki hususlar denetlenir ve imtihan denetim raporlarında belirtilir.
1. Yıl içi çalışmaların denetiminde, kurumda öğretim programlarının uygulanma durumu, sınıf geçme işlemlerine ilişkin uygulamalar, belge ve kayıtlar, sene sonu ders kesiminde yapılan öğretmen kurulu toplantılarında görüşülen hususlar, öğrencilerin devam durumları ve davranış notları, alınan kararların uygulanma durumları.
2. İmtihan hazırlıklarının denetiminde, imtihan öncesi yapılan hazırlıklar, komisyonların oluşturulması, imtihan programlarının hazırlanması, duyuruların yapılması, ilan edilmesi, programa göre yerlerin hazırlanması, görevlilerin belirlenmesi.
3. İmtihan uygulamaları ve sonuçlarının denetiminde, imtihan uygulamaları ile ilgili çalışmalar, soruların hazırlanması, çoğaltılması, cevap anahtarları, sınavların yapılması, evrakların değerlendirilmesi, imtihan sonrası iş ve işlemleri, not cetvellerinin düzenlenmesi, sınıf geçme defterlerine işlenmesi, sınav evraklarının saklanması. Bir Kurumda Değişiklik Yapılması

Kurumda insan ilişkilerinde en önemli problem kişileri zorlamadan ve şiddet kullanmadan değişiklik yapmaya çalışmaktır. Bu, aslında hayatın kaçınılmaz bir unsurudur. Başarılı bir değişiklik planı aşağıdaki unsurları kapsamalıdır (Ficker, 1975, s.128)

1.Değişiklik bir ihtiyaçtan doğmalıdır. Değişiklik girişimi için hazırlanacak gerekçe niçin değişiklik sorusunun cevabını eksiksiz ve inandırıcı bir şekilde verebilmelidir.
2.Değişiklik amacı iyi saptanmalı ve amaç beğenilmelidir. Değişikliğin başarılı olması için sonucun iyi bir şekilde düşünülmesi, derinliklerine inilmesi gerekir.
3.Değişiklik geliştirici nitelikte olmalıdır. Bir işin daha kolaylıkla, kısa zamanda daha iyi yapılmasını sağlayacak, kişinin sosyal ve ekonomik yaşantısını daha iyi bir hale getirecek ise, herkes öneri veya direktifleri dikkatle dinler ve işbirliğine katılır.
4.Kuvvetli bir liderlik gereklidir. Liderin kuvvet kazanabilmesi için fikirlerini iyi bir şekilde açıklayabilmesi ve kabul ettirebilmesi gerekir. Lider politikayı saptayacak değişiklik için ilgili kişi ve kuramların katılmasını sağlayacaktır. Değişikliğin başarıya ulaşabilmesi için stratejinin iyi bir şekilde ortaya koyması ve planlaması gerekir.
5.Değişiklik ile ilgili tüm personelin katılması sağlanmalıdır. Değişikliğe katılacak insan sayısı ne kadar çok olursa potansiyel o oranda artar. Ancak kişilerin niçin değişiklik yapılacağını ve sonunda ne elde edileceğini bilmeleri gerekir. 2. DERS TEFTİŞİ
Tanımı ve Kapsamı
Ders teftişi, okullarda genel teftişler sırasında ya da bunlardan ayrı olarak yapılan, öğretmenlerin kendi aralarındaki yetişkinliğini, çalışmasını, uyguladığı yöntemleri, bunları uygulamadaki yeterliliğini, öğrencilerin yetişme düzeylerini inceleyip değerlendirmeye yönelik bir teftiş türüdür.
Ders teftişinde öğretmenin öğretim yapma ve ders vermedeki başarısını değerlendirmenin yanısıra öğretmenin eksikliklerini giderme, yeteneklerini geliştirme, mesleğe ve çevreye uyumunu sağlama, yenilik ve değişikliklerini de kapsar.
Öğretmenin sicil amirlerinin ortaklaşa doldurdukları sicil raporlarında değerlendirme sonucu yetersiz olarak saptadıkları veya bakanlık müfettişlerinin teftişleri sonunda yetersiz bulup, tekrar teftiş edilmesini önerdikleri öğretmenin branş müfettişi tarafından tekrar teftiş edilmesini öngören ve bakanlık onayına dayalı olarak yapılan teftişe, mucipli ders teftişi denir. Teftiş Kurulu Yönetmeliğinde ders teftişinin nasıl yapılacağı aşağıdaki şekilde anlatılmaktadır (Madde 62):

• Ders teftişleri, genel teftişler sırasında veya bunlardan ayrı olarak yapılır.
• Ders teftişlerinde sadece görülen ders saatlerindeki çalışmaların değerlendirilmesiyle yetinilmeyerek öğretmenin müfredat programını ve yıllık ders planını ne dereceye kadar uygulamış olduğu, soru düzenlemedeki yeterliği, yaptığı yazılı yoklamalar, yaptırdığı öğrenci ödevleri ve bunları düzeltmedeki dikkati, atölye çalışmalarında ve temrinlerde sağladığı bilgi ve maharet seviyesi, öğrencileri kişisel çalışmalara yöneltmede gösterdiği başarı, okul içi ve dışı faaliyetleri ve davranışları da incelenip değerlendirilir.
• Eğitim sisteminde orta dereceli okul öğretmenlerinin değerlendirilmeleri mü¬fettişlerin raporlarına ve amirlerinin sicil raporlarına göre yapılır. Ders Teftişinin Amaçlan

Ders teftişleri, eğitimin hedeflerine ulaşmak üzere öğretim ve öğrenim etkinliklerinin oluşumunu gözlemek üzere, dershane, laboratuvar, atölyelerde yapılabilir. Ders teftişinin amaçları teftişin genel amaçları içinde yer alır ve aşağıdaki şekilde sıralanabilir:
1. Öğretmenin öğretimdeki başarı derecesi hakkında bilgi edinmek.
2. Öğretmenin özellikle iyi ve ümit verici karakteristiklerini saptamak.
3. Öğretmenin öğretimdeki eksik yönlerini belirlemek, giderici önerilerde bulunmak.
4. Öğretmenleri görevlerini en iyi şekilde yapmaya özendirmek ve teşvik et¬mek.
5. Okulda yapılan öğretimde birlik sağlamak üzere yardımcı olmak.
6. Öğretmenlere yapılan yardımlarda teftiş programlarına güvenlerini artırmak.
7. Okulda öğretmenlerin uyguladıkları öğretim metotlarını geliştirmek.
8. Öğretim araçlarının sağlanması ve uygulanmasında yardımcı olmak.
9. Öğrenci başarısının bilimsel yöntemlerle ölçülmesi ve değerlendirilmesinde yardım etmek.
10. Öğretmenin karşılaştığı sorunları çözümlemede rol göstermek. Sınıf Ziyaretlerinde Gözlenen Hususlar

Sınıf ziyaretleri ve gözlem sonunda elde edilen veriler hemen kayıtlara geçilmelidir. Zaman aşımı gözlem sonunda verilen kararları veya düşünüş şeklini değiştirebilir. Sınıf ziyaretlerinde aşağıdaki hususların göz önünde bulundurulması gerekir.

1. Fiziksel durum
2. Organizasyon
3. Planlama
4. Uygulama
5. Ders Araçları
6. Disiplin
7. Bireysel Farklılıklar
8. İlgi Çekme
9. Etkileme
10. Değerlendirme Ders Teftişlerinde Karşılaşılan Sorunlar

Ders teftişi öğretimin etkililik derecesini, öğrencilerin yetiştirilmesinde yararlanılan kaynakları gözlemek, geliştirmeyi sağlamak amacı ile yapılır. Ancak, teftiş sırasında gözlenen, öğretmen davranışı olduğundan öğretmenin değerlendirilmesi ile sonuçlanır. Ders teftişlerinde karşılaşılan sorunlar, teftişin genel sorunlarından soyutlanamaz. Öğretmenlerin ders teftişi yolu ile değerlendirilmesinde karşılaşılan sorunlar aşağıdaki şekilde özetlenebilir (Poyrazoğlu, 1977, s. 8).
1. Öğretmenler ders teftişlerinin hangi ölçütlere göre yapıldığını, ders teftişi sonuçlarının yazıldığı değerlendirme formlarında ne gibi sorular bulunduğunu açıkça bilmemektedirler.
2. Değerlendirmelerde açıklık ilkesine uyulmadığından öğretmenler, ders teftişi sonuçlarım, dolayısıyla olumlu ve olumsuz bulunan yönlerini öğrenememektedirler.
3. Ders teftişi yapan müfettişler, öğretmenlere gerekli rehberlik ve güdülemede bulunmamaktadırlar.
4. Öğretmenler, müfettişlerin tutum ve davranışlarından genellikle hoşnut değildirler.
5. Müfettişlerin, öğretmenleri değerlendirirlerken okul müdürünün etkisi altında kaldıkları genel bir kanıdır. Ders Teftişinin Yapılması

Bir öğretim kurumunda öğretmenin ders teftişi belirlenen kurallara uygun olarak aşağıda sıralanan işlemlerle yapılır.

1. Öğretmen ile ön görüşme yapılır.
2. Ders planı ve hazırlıklarına bakılır.
3. Uygun bir yere oturulur.
4. Olumlu bir hava yaratılır.
5. Sınıfın bir üyesi gibi davranılır.
6. Yapılan öğretim izlenir.
7. Ders araçlarının kullanılması gözlenir.
8. Ders veya uygulama sonucu beklenir.
9. Dershaneden birlikte çıkılır.
10. Öğretmenle görüşülür.
11. Öğretmen teftiş formu doldurulur. Ders Teftişinde Dikkat Edilecek Hususlar

Ders teftişinde belirlenen amaca ulaşılabilmesi için müfettişin aşağıda sıralanan genel kurallara uyması gerekir:

• Ders teftişi önceden planlanmalıdır.
• Gözlem sonuçlarını değerlendirmek üzere ölçütler geliştirilmelidir
• Ders teftişinden önce, müfettiş dersine gireceği öğretmenle görüşmelidir
• Teftiş için derslere ne zaman girileceği önceden duyurulmalıdır.
• Müfettiş bulunduğu sınıfın bir üyesi gibi davranmalıdır.
• Müfettiş dershaneden öğretmenle birlikte ayrılmalıdır.
• Bir öğretmenin birden fazla dersi ve sınıfı varsa en az ikisindeki öğretimi gözlemelidir.
• Müfettiş ders sonunda öğretmenle yalnız görüşmelidir.
• Denetlenen öğretmenin tepkisi normal karşılanmalıdır. Ders Teftişinde Yeni Uygulamalar

Genel denetimler sırasında yapılan ders denetimi uygulamalarında tüm öğretmenlerin üç yılda bir defa denetlenemediği, stajyer ve sorunu olan öğretmenlere gereği kadar rehberlik yapılamadığı, tüm öğretmenlere mesleki yardımda bulunulamadığı, başarılı öğretmenler için ders denetimleri sonunda verilen raporların etkili olmadığı, öğretmenlerin ve müfettişlerin ders denetimlerine ayırdıkları zamanın büyük bir kısmının boşa harcandığı bir gerçektir. Bu gerekçelerle Teftiş Kurulu Başkanlığı 1992-1993 öğretim yılında turneler sırasında yapılan genel denetimin önemli bir kısmını oluşturan ders denetimlerinde, sınamak ve uygulama sonuçlarını değerlendirerek geliştirmek üzere aşağıdaki değişiklikler yapılmıştır (Koç, 1993, s. 30-36).

1. Ders teftişi yapacak öğretmenler il, ilçe ve okul yöneticilerinin görüşleri de alınarak ve bir ön incelemeye tabi tutularak tespit edilecek, böylece sıralı sicil amiri durumunda olan yöneticiler de denetim sürecine aktif olarak katılmış olacaklardır.
2. Birinci ve ikinci sicil amirleri tarafından yetersiz rapor alanlar ile takdir¬name ve teşekkürname ile taltifi teklif edenlerden, Bakanlıkça yapılan incelemeler sonunda kuşkulu görünen öğretmenlerin de ders denetimi genel denetim sırasında yapılır.
3. Genel teftişler sırasında il ve ilçelerde gruplar halinde zümre öğretmen toplantıları yapılarak eğitim ve öğretim etkinliklerinin planlanması, öğretim teknikleri, araçları, ölçme ve değerlendirme, eğitim yönetimi ve denetimi konuları tartışılır, açıklamalar yapılır, öğretme ve öğrenme süreçleri¬nin geliştirilmesi için ilke kararlan alınır. Ders teftişlerinde yapılan değişikliklerde aşağıda sıralanan esaslara uyulması beklenmektedir:

• Öğretmenlerin meslek onur ve saygınlığına uygun hareket etmeleri, davranışlarına, kılık ve kıyafetlerine özen göstermeleri, öğrenciler üzerinde sevgi ve saygıya dayalı otorite kurmaları.
• Zümre toplantılarında yıllık planların gözden geçirilmesi, eğitim ve öğretim, ödev verme, ölçme ve değerlendirme etkinliklerinin incelenmesi ve yıllık planların geliştirilmesi.
• Günlük ders planlarının incelenmesi, eksikliklerin giderilmesi ve geliştirilmesi.
• Ders saatlerinin verimli biçimde kullanılması, öğrenme derecelerinin kontrol edilmesi.
• Planla ilgili sosyal, ekonomik ve teknolojik gelişmelerin izlenmesi, eğitim ve öğretimde yararlanılması.
• Öğrenci başarısının ölçülmesi ve değerlendirilmesinde ilke ve kurallara uyulması.
• Okulun amaçlarına ulaşmasında yöneticilerle birlik ve beraberlik içinde beklenen görevlerin yerine getirilmesi. Ders Teftişi Gözlem Formu
Öğretmenin dershane içinde yaptığı çalışmaların planlı olarak gözlenmesi ve gözlem sonuçlarının işlenmesi için hazırlanan formdur. Bu formlar öğretmenlerin dershane içinde yaptıkları öğretimle ilgili gözlem sonuçlarının aynı ölçütlere göre ve sistemli bir şekilde yazılması ve değerlendirilme yapılması için hazırlanır ve kullanılır. Müfettiş, normal koşullarda öğretmenin ders verirken uyması gereken genel kuralları ve öğretimdeki becerisi hakkında, önceden kabul edilen bareme göre başarı derecesini saptar ve formdaki hanesine puanları yazar. Yazılan puanların sayısal değerlerin toplam ve ortalamaları alınarak gözlem sonu başarı belirlenir. Bu tür formları kullanmanın yararlarından biri, gözlenen bireyin hangi Formların altında teklifler başlığı ile boş bırakılan alana gözlem yolu ile ya¬pılan teftişle ilgili olarak açıklanması gerekli görülen hususlar yazılır. Ortaöğretim Kuramlarında Ders Teftişi Formu
Ortaöğretim kuramlarında öğretmen teftiş raporlarını düzenlenmesi ile ilgili muhtırada belirlenen esaslara göre yapılan ders teftişinde gözlem formu kullanı¬lır. Planlı gözlem yolu ile yapılan denetimde, değerlendirme bilgileri başlığı al¬tında on madde halinde sıralanan faktörlerin her biri 100 puan üzerinden değer¬lendirilir. Bu puanlar toplandıktan sonra elde edilen toplam puan değerlendirilen madde sayısına bölünerek, yarım ve daha büyük olan kesirler bir üst tam sayı olarak alınır ve öğretmenin ders denetimindeki başarısı saptanır. Bu değerlendir¬me sonunda aşağıda sıralanan ölçütler kullanılır.
1- 0-59 Yetersiz
2- 60-75 Orta
3- 76-89 İyi
4- 90-100 Çok iyi İlköğretim Kuramlarında Ders Teftişi Formu
İlköğretim kuramlarında sınıf ve ders denetimi öğretmenlerin başarı durumlarını değerlendirmek ve geliştirmek üzere saptanan ilkelere uygun olarak yapılır. Grupla denetim sırasında müfettiş tarafından yapılan ders denetiminde gözlenen davranışlar beklenen davranışlarla kıyaslanarak, saptanan puan değerine göre takdir edilen puanlar yazılır. Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Kurumlan Rehberlik ve Teftiş Yönergesinde sınıf ve branş öğretmenlerinin denetimin amaçları, ilkeleri sıralanmış ve aşağıdaki formun kullanılması öngörülmüştür. Yapılacak planlı gözlem sonunda 18 madde halinde sıralanan faktörlerin herbiri hizalarında yazılan puan değerine göre değerlendirilecek ve takdir edilen puanlar verilen puan hanesine yazılacaktır. Verilen puanlar toplamı 100 puan baremi¬ne göre başarı puanı olarak yazılacak ve başarı derecesi yukarıdaki ölçütlere gö¬re belirlenecektir. Sınıf İçi Etkinliklerin Teftişi
Eğitimin saptanmış amaçlarına genelde sınıf içinde yapılan öğrenim etkinlikleriyle ulaşılabilir. Bu nedenle eğitim sisteminde sınıf içi teftiş tekniklerinin geliştirilmesine önem verilir.
Ders Teftişi olarak nitelendirilen sınıf içi etkinliklerin denetimi için “Öğretimsel Denetim” ve “Kliniksel Denetim” kavramları kullanılmaktadır. Öğretimsel Denetim

Sınıf içi ortamında öğretme ve öğrenme sürecini geliştirmek ve etkili kılmak üzere yapılan denetimdir. Bu denetimde öğrencinin amaçlara uygun öğrenim yapmasını sağlayacak gerekli öğretim ortamını ve sürecini geliştirmek üzere tüm ilgililer görev alır (Aydın, 1986, s. 30). Bu nedenle öğretimsel denetim sadece müfettişin öğretmenle çalışmasının ötesinde okulda öğretimle ilgili yöneticiler, öğretmenler, uzmanlar, müfettişler ve diğer personelin planlı ve programlı olarak eylemde bulunmasını gerektirir (Sergiovanni Thomas, J. and Robert, J. Star- ratt, 1993. S. 199-219)
Öğretimsel denetimde müfettişin aşağıdaki prensiplere uyması beklenir.

1. Denetimin esas amacı öğrenimi geliştirmek olmalı, teftiş ve kontrolden ziyade yapıcı ve kaynak teşkil edici olmalıdır.
2. Denetimde izleme yalnız öğretmen için değil, öğretim ve öğrenim durumlarına yönelik olmalıdır.
3. Denetimde sınıf ziyaretleri ve sınıf dışı etkinlikleri öğretmenin gelişmesi¬ne olanak sağlamalıdır.
4. Denetim sırasında öğretmene ve diğer ilgili personele serbest katılma ve konuşma olanağı verilmelidir.
5. Denetimde her alan ve seviyede öğretim sonuçlarının objektif olarak öl¬çülmesi ve değerlendirilmesi yapılmalıdır. Kliniksel Denetim
Sınıf içi öğretimde öğretmenin daha etkili kılınmasını sağlamak ve öğretimdeki yeterliliğini artırmak amacıyla yapılan denetimdir (German, 1982, s. 35). Bu denetimde öğretmen davranışlarım değiştirme ve geliştirme yoluyla öğretimin geliştirilmesi amaçlanır. Kliniksel denetimin en önemli özelliği öğretme-öğrenme süreçlerine ilişkin verilerin gözlem ve inceleme yolu ile birinci elden sağlanmasıdır (Aydın, 1986, s. 49).
Kliniksel denetimde müfettişin öğretmenin branşında, öğretmenden daha deneyimli, öğretmen, yönetici ve diğer personel ile işbirliği yapabilmesi için teknik ve insancıl yeterliklere sahip olması, çevreyi, okulu, öğrencileri iyi tanıması, denetime gerekli zamanı ayırabilmesi gerekir. Kliniksel denetim bir bakıma, bireysel, yakından, iç, tam, sürekli ve teknik bir ders denetimidir. Bu denetimde müfettiş her öğretmene haftada en az iki saat zaman ayırır ve bu süre ilerleyen haftalarda azaltılabilir.
Kliniksel denetimde müfettiş ile öğretmen gerçek sınıf ortamında karşı karşı¬ya bulunur ve karşılıklı ilişkiye dayalı bir etkileşim gerçekleşir. Bu tür denetim aşağıda yazılı beş aşamada yapılan çalışma ile tamamlanır (Pajak, 1992, s. 103)

1. Aşama: Gözlem öncesi görüşme
2. Aşama: Gözlem yapma
3. Aşama: Analiz yapma
4. Aşama: Gözlem soması görüşme
5. Aşama: Değerlendirme Gözlem Öncesi Görüşme
Kliniksel denetime başlamadan önce müfettiş öğretmen ile uygun bir zamanda ve yerde görüşür. Bu görüşme öğretmenin öğretimini aksatmayacak şekilde planlanır ve bireyle çalışma ilke ve kurallarına uyularak yapılır. Bu görüşmede aşağıdaki amaçların gerçekleşmesi beklenir.
1. Müfettiş ve öğretmen birbirlerini tanırlar.
2. Öğretmenin neler yapmak istediği belirlenir.
3. Öğretim etkinlikleri birlikte kararlaştırılır ve planlanır.
4. Öğretim planının nasıl uygulanacağı belirlenir.
5. Öğretmenin bilinçli hazırlık yapması sağlanır.
6. Öğretmen müfettiş ilişkileri geliştirilir. Gözlem Yapma
Gözlem öncesi hazırlanan plana ve belirlenen esaslara göre yapılan öğretimin her aşamasının gözlenmesi ve sonuçlarının kaydedilmesidir. Gözlem aşamasında aşağıdaki hususlar dikkatle izlenir.
1. Öğretimin amaç ve konusuna uygun fiziksel ortamın, ders araç ve gereçlerinin zamanında kullanılabilecek şekilde sağlanması.
2. Amaçlara ulaşılması için kazandırılacak bilgiler, beceriler, çözülecek problemlerin belirlenmesi ve öğrencilerin güdülenmesi.
3. Öğretim amaç ve konusuna uygun yöntem seçilmesi, öğretim ilke ve pren¬siplerine uyulması.
4. Konuların uygun bir sıra ile doğru olarak öğretilmesi, öğretim sırasında dilbilim kurallarına uyulması, ses tonunun ayarlanması ve göz temasının sağlanması.
5. İşlenen konunun özetlenmesi, öğretim sonuçlarının öğrencilerle birlikte değerlendirilmesi, amaçlara ulaşılmasının sağlanması. Analiz Yapma
Öğretim için hazırlanan plan ve yapılan hazırlık çalışmalarından sonra öğre¬tim aşamasındaki gözlem sonuçları analiz edilir. Bu analizde gözlem amaçlarına uygun olarak gözlenen faktörler sıra ile ele alınır, öğretmenin güçlü ve yetersiz yönleri saptanır, yetersiz yanlarını yeterli düzeye çıkartmak üzere öğretmene yar¬dım edilir. Bu aşamada öğretmene ne zaman, nerede ve hangi tür yardımın yapı¬lacağı belirlenir. Gözlem Sonrası Görüşme
1. Görüşme denetimsel uygulamanın gözden geçirilmesini ve gerçekleştirilen ilerlemenin saptanmasını sağlar.
2. Yapılan görüşme öğretmenin öz denetim ve teknikleri konusunda yetiştirilmesini sağlar, kendi çalışmalarını izleme ve geliştirme alışkanlığı kazandırılır.
3. Görüşmede öğretmenin güçlü ve zayıf yönlerini tanıması sağlanır, etken faktörler ortaya konulur.
4. Öğretmenin denetime karşı güveni ve yararlı olacağına inancı artar.
5. Denetim planının geliştirilmesi için alternatifler belirlenir.

Değerlendirme
Gözlem sonrasında analiz ve yeniden planlama olarak nitelendirilen kliniksel denetimin bu son aşaması, bir bakıma denetim uygulamasının da izlenmesi ve değerlendirilmesidir. Sümeyra Dilek IŞIK
Full transcript