Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

KONIEC STALINIZMU i POLSKI PAŹDZIERNIK

No description
by

Ada Iwanicka

on 17 May 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of KONIEC STALINIZMU i POLSKI PAŹDZIERNIK

KONIEC STALINIZMU i POLSKI PAŹDZIERNIK
FONTS
ZSRR po II Wojnie Światowej
Odwilż
Żałoba po śmierci Stalina
"Na co zmarł Stalin?
-Na szczęście".
Socjalistyczna Jugosławia
Układ Warszawski
Powstanie Węgierskie
Odprężenie w relacjach międzynarodowych
Problemy władzy komunistycznej
Kryzys władzy
Poznański czerwiec
Początki rządów Gomułki
Sprawa "Po Prostu"
Radziecka propaganda starała się przedstawić śmierć "ukochanego przywódcy", jako ogromną klęskę ludzkości. Dzień pogrzebu ogłoszono dniem żałoby narodowej w ZSRR i w pozostałych krajach bloku wschodniego. Powstało wiele pieśni i wierszy upamiętniających Stalina, a Katowice nazwano Stalinogrodem. Organizowano manifestacje żałobne. Ciało przywódcy zostało zmumifikowane i umieszczone w mauzoleum Lenina (usunięto je stamtąd w 1961r. i spalono).
W wielu państwach śmierć dyktatora przyjęto ze skrywaną ulgą.
Uczniowie w jednej z warszawskich szkół podstawowych.
Wkład ZSRR w pokonanie Niemiec umocniło rolę Stalina na arenie międzynarodowej i umocniło jego pozycję w kraju. Radziecki przywódca wykorzystał tę sytuację do przeprowadzenia zmian w najwyższym kierownictwie partyjnym. Jedno z miejsc w rządzie zajął Andriej Żdanow, a od jego nazwiska nazwano powojenną politykę wewnętrzną ZSRR - żdanowszczyzną.
Nastąpił brutalny powrót do przedwojennych metod walki z przeciwnikami systemu komunistycznego. Pierwsze represje dotknęły repatriantów, m.in. jeńców wojennych. Oskarżono ich o "skażenie ideologiczne" i skończyło się dla nich śmiercią lub zesłaniem do łagrów i batalionów pracy.
KPZR
Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego
W ramach polityki narodowościowej w republikach radzieckich, obsadzono na stanowiskach kierownoczych Rosjan lub zrusyfikowanych działaczy lokalnych. Język rosyjski został w nich językiem urzędowym i prowadzono działania na rzecz inifikacji wszystkich republik z Moskwą. Rozpętano kampanię antysemicką, która oskarżała Żydów o szpiegostwo dla USA.
Gospodarka ZSRR była nastawiona na produkcję przemysłu ciężkiego kosztem rolnictwa, co doprowadziło m.in. do klęski głodu na Ukrainie.
Na XIX Zjeździe WKP(b) - Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików) - w październiku 1952r. zadecydowano o zmianie nazwy partii na KPZR.
5 marca 1953r. zmarł Józef Stalin, co rozpoczęło walkę o władzę wewnątrz KPZR. Efektem było złagodzenie międzynarodowej polityki. W walce o najwyższą władzę zwyciężył Nikita Chruszczow, który został I sekretarzem KC KPZR (Komitetu Centralnego). W ZSRR rozpoczęto proces umiarkowanej krytyki działalności Stalina oraz odchodzenia od masowej represji. W 1955r. w wyniku amnestii zwolniono z więzień i łagrów setki tysięcy więźniów. Wprowadzono wiele udogodnień w rolnictwie i zwiększono nakłady finansowe na przemysł spożywczy i lekki.
XX zjazd KPZR
Celem Chruszczowa było całkowite przejęcie władzy w kraju. Przełomem stał się XX zjazd KPZR, który odbył się w Moskwie w lutym 1956r. W oficjalnym referacie Chruszczow skrytykował jedynie kult jednostki. Burzę wywołał tajny referat, wygłoszony w nocy z 24 na 25 lutego. W nim Chruszczow poddał rządy Stalina druzgocącej ocenie. Referat miał pozostać tajemnicą, by nie dostarczał argumentów przeciwnikom komunizmu. Wbrew założeniu jego treść dość szybko trafiła do zachodnich korespondentów i została rozpowszechniona w krajch komunistycznych, zwłaszcza w PRL i Jugosławii. Doprowadziło to do destalinizacji.
Podczas wkraczania wojsk radzieckich do Jugosławii, kraj ten był już w większości kontrolowany przez partyzantów komunistycznych, pod dowództwem Josipa Broza- -Tito. Po zakończonych walkach, okazało się, że jugosłowiańscy działacze nie chcą wprowadzenia radzieckiego komunizmu, ale pragną go budować na własnych zasadach. Wówczas Stalin uznał Tita za swojego wroga i chciał odsunąć go od rządów. Nie udało mu się to, ze względu na duże poparcie społeczeństwa Jugosławii. Dawny sojusznik Tita, stał się dla kraju wielkim zagrożeniem, więc jugosłowiański przywódca nawiązał współpracę z Zachodem i dzięki tajnym układom otrzymał wsparcie finansowe oraz dostawy broni z USA. Wprowadzono politykę antyradziecką.
W 1955r. do NATO przyjęto RFN. Związek Radziecki uznał to porozumienie za wrogie i podjął decyzję o zawarciu własnego paktu wojskowego. Pierwszy etap stanowiło przyjęcie Deklaracji bukareszteńskiej, która zawierała protest przeciwko militaryzacji RFN.
14 maja 1955r. w Warszawie podpisano dokumenty, które doprowadziły do powstania Układu o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy, nazwanego Układem Warszawskim. Pakt ten podpisały ZSRR i państwa bloku wschodniego.
Po II Wojnie Światowej na Węgrzech panował jeden z najbardziej opresyjnych reżimów w bloku wschodnim. Po śmierci Stalina, I sekretarz partii komunistycznej złożył samokrytykę, a jego następcą został Imre Nagy. Ograniczył represje i ukierunkował gospodarkę na zwiększenie produktów konsumpcyjnych. W 1955r. Mátyás Rákosi zatrzymał te reformy, a Nagya został oskarżony o "propagowanie własnej drogi do komunizmu" i usunięty z partii.
Na Węgrzech zaczęły powstawać inicjatywy zmierzające do demokratyzacji życia. Na działania te wpływały wydarzenia mające miejsce podczas XX Zjazdu KPZR i zmiany zachodzące w innych państwach bloku wschodniego.
23 października 1956r. pod pomnikiem Józefa Bema w Budapeszcie zebrał się tłum demonstrantów. Śpiewali polski i węgierski hymn narodowy oraz manifestowali solidarność wobec wydarzeń w Polsce. W celu ratowania sytuacji premierem został Imre Nagy, który zamierzał stłumić powstanie, jednak w wyniku protestów zdecydował się na politykę ustępstw. Na stronę powstańców przeszły niektóre oddziały armii węgierskiej z płk. Palem Maleterem, które powstrzymały natarcie wojsk radzieckich.
Imre Nagy utworzył rząd koalicyjny i 1 listopada 1956r. ogłosił decyzję o wystąpieniu Węgier z Układu Warszawskiego i przywrócenia w kraju ustroju demokratycznego. Zwrócił się do ONZ by nadać Węgrom status państwa neutralnego.
Reakcją ZSRR było powołanie podległego sobie rządu Węgier z Jánosem Kádárem na czele. Wezwał Armię Czerwoną do pomocy w walce z "kontrrewolucyjnym powstaniem", która wkroczyła na Węgry 4 listopada.
Po kilku dniach, starcia zakończyły się opanowaniem Budapesztu przez Sowietów, ze względu na ich przewagę. Na emigrację udało się ok. 200 tys. osób, a kolejne kilka tysięcy aresztowano i wywieziono w głąb Związku Radzieckiego. Nagy schronił się w ambasadzie w Jugosławii, skąd go wydostano i aresztowano. W 1958r. skazano go na śmierć i zamordowano tak jak wielu innych powstańców.
Z pomocą nadeszli tylko Polacy, którzy oddawali krew i transportowali ją na Węgry.
Po przejęciu rządów Chruszczowowi zależało na umocnieniu swojej władzy. Z tego powodu dążył do ustabilizowania relacji z Zachodem. Starał się wykorzystywać konflikty i różnice interesów między państwami zachodnimi. Zmiana w stosunkach międzynarodowych pozwoliła na ograniczenie wydatków na zbrojenia, więc zaoszczędzone pieniądze przeznaczono na cele cywilne.

Zmiany w polityce międzynarodowej
Przykładem tych zmian było zakończenie konfliktu koreańskiego i porozumienie Chruszczowa z Titem. ZSRR uwolnił niemieckich jeńców wojennych z obozów i zawarł traktat pokojowy z Austrią w 1955r.
Pod koniec lat 50. te dwa państwa wróciły do wzajemnej wrogości. Chruszczow uznał wydarzenia z 1956r. na Węgrzech za objaw słabości Zachodu i zaczął demonstrować swoje osiągnięcia militarne w celu wywołania lęku wśród państw demokratycznych przed wybuchem bomby atomowej. Liczył na zahamowanie antyradzieckich działań.
Odprężenie zakończyło się w maju 1960r. zestrzeleniem amerykańskiego samolotu szpiegowskiego U2, który znalazł się w przestrzeni powietrznej ZSRR. Chruszczow wykorzystał to do odwołania planowanej konferencji pokojowej w sprawie Niemiec.
Nikita Chruszczow
Andriej Żdanow
Imre Nagy
János Kádár
Josip Broz-Tito
Po śmierci Stalina w krajach komunistycznych rozpoczął się proces odchodzenia od rządów jednostki na rzecz władzy kolegialnej. W styczniu 1955r. Komitet Centralny PZPR przeprowadził samokrytykę. Negatywnie oceniono nadmiernie rozwinięty aparat partyjny i ingerencję organów bezpieczeństwa w życie obywateli. Zweryfikowano niektóre procesy i śledztwa polityczne.
Społeczeństwo traktowało z nieufnością komunistów sprawujących władzę w Polsce. Nie podobały mu się także prześladowania Kościoła przeciwników systemu. O silnej zależności przypominali Polakom radzieccy doradcy w polskiej armii. Na czele Wojska Polskiego stał Konstanty Rokossowski, reprezentujący interesy ZSRR.
"Po Prostu"
Spory wewnątrz partyjne przyczyniły się do osłabienia cenzury. Prasa wykorzystała tę sytuację i w pismach pojawiły się tematy do niedawna zakazane. Na czele pism, w który żądano reform, było "Po Prostu".
Wiosną 1955r. w Warszawie powstał dyskusyjny Klub Krzywego Koła, który tworzyła polska inteligencja. W Polsce zostały opublikowane dwa utwory literackie "Zły" Leopolda Tyrmanda i "Poemat dla dorosłych" Adama Ważyka, które stały się symbolami odwilży.
Odbywający się w lutym 1956r. XX Zjazd KPZR był najważniejszym czynnikiem zmian w Polsce.
Nowym I sekretarzem PZPR został Edwart Ochab. W trakcie posiedzenia KC, w którym wziął udział Chruszczow, ujawniły się wewnętrzne podziały w partii. Pierwsza z grup, zwana puławianami, zrzeszała komunistów postulujących zmiany systemowe. Ten sam cel chcieli osiągnąć natolińczycy, zakładający jednak utrzymanie dotychczasowej formy rządów.
Do polityki powracał także Władysław Gomułka.
W społeczeństwie panował coraz większy chaos. Nasilały się formy demonstrowana religijności, młodzież studencka się uaktywniała (bikiniarze), a w prasie śmiało krytykowano system.
Robotnicy coraz głośniej domagali się poprawy warunków bytowych. W Poznaniu doszło do demonstracji ulicznych, które trwały od 28 do 30 czerwca 1956r. Protestowali przede wszystkim robotnicy z Zakładów Przemysłu Metalowego H. Cegielski (HCP), które w latach 1949-56 nosiły nazwę Józefa Stalina. Domagali się zwrotu nieprawnie pobranego podatku od wynagrodzeń najlepiej zarabiających, obniżenia wygórowanych norm produkcyjnych i podwyżek płac.
Zaczęły sie także pojawiać hasła antykomunistyczne.
Strajk i postulaty pracownicze pozostawały w sprzeczności z oficjaną propagandą. Zgodnie z nią krajem rządzili robotnicy oraz chłopi i to im powinno się żyć najlepiej. W związku z tym władze brutalnie zareagowały na protesty demonstrantów. Przeciwko nim skierowano jednostki pancerne z głębi kraju. Żołnierzom mówiono, że w Poznaniu wybuchło niemieckie powstanie i należy je stłumić. Doszło do walk ulicznych, w których zginęło ponad 70 osób.
Symbolem tych wydarzeń stała się śmierć 13-letniego Romana Strzałkowskiego, zastrzelonego podczas demonstracji.
Oficjalnie podawano, że była to zachodnia prowokacja. 29 czerwca premier Józef Cyrankiewicz wygłosił to w swoim przemówieniu.

Bikiniarze
Subkultura zdobywająca popularność w latach 50. wśród miejskiej młodzieży. Grupę tą wyróżniały kolorowe ubrania, zwłaszcza skarpety i wzorzyste krawaty. Przedstawiciele tej subkultury słuchali jazzu, głównie nadawanego przez zachodnie stacje radiowe oraz znali nowe tańce, popularne na Zachodzie.
Władze partyjne niepokoiła ta fascynacja, ponieważ pochodziła od państw kapitalistycznych. Do walki zmobilizowano Związek Młodzieży Polskiej (ZMP), jednak wzorce upowszechniane przez jego członków nie spotkały się ze zbyt dużym zainteresowaniem.
Wydarzenia poznańskie wpłynęły na przyspieszenie zmian w najwyższych kręgach partyjnych. Społeczeństwo było nastawione antyradziecko, powstały kluby dyskusyjne i robotnicze inicjatywy samorządowe.
Zapowiadany powrót Gomułki, spowodował zaniepokojenie w Moskwie. 19 października 1956r. na obrady VIII Plenum KC PZPR przybyła delegacja ZSRR z Chruszczowem. Stacjonujące w Polsce wojska radzieckie zostały wyprowadzone z koszar i skierowane na Warszawę. Flota zablokowała polskie porty, a lotnictwo patrolowało przestrzeń powietrzną nad Wybrzeżem.
Podczas długich negocjacji Gomułka przekonał Chruszczowa, że zmiana sekretarza partii nie wpłynie na ustrój panujący w Polsce.
20 października Gomułka został wybrany na I sekretarza PZPR. Doprowadzono także do porozumienia z prymasem Wyszyńskim. Ugoda zakładała ograniczenie restrykcyjnych przepisów wobec Kościoła, powrót lekcji religii w szkołach i odzyskanie kontroli Kościoła nad katolicką prasą.
Podczas podróży Gomułki do Moskwy, podpisano umowę regulującą kwestie związane ze stacjonowaniem wojsk radzieckich w Polsce. Umożliwiło to także powrót Polaków z terenów ZSRR i łagrów.
Katowicom przywrócono oryginalną nazwę. Zezwolono na rozwiązanie większości spółdzielni produkcyjnych i zaprzestano procesu przymusowej kolektywizacji. Wszystkie zmiany przyniosły szybką, choć krótkotrwałą poprawę poziomu życia Polaków. Zreformowano także centralny system zarządzania gospodarką i aparat bezpieczeństwa. Utworzono Służbę Bezpieczeństwa (SB).
Ustrój, w którym partia komunistyczna odgrywała przywódczą rolę, był przez Gomułkę aprobowany. Podczas słynnego przemówienia na placu Defilad w październiku 1956r. przypominał, że czas protestów się skończył i należy wrócić do pracy.
Po wyborach w styczniu 1957r. rozpoczął proces ograniczania swobód obywatelskich i odchodzenia od polityki uważanej przez wielu Polaków za początek demokratyzacji kraju.
Symbolem końca okresu ustępstw stało się zamknięcie w październiku 1957r. pisma "Po Prostu" i rozpędzenie przez milicję demonstrantów protestujących przeciw tej decyzji.
Konstanty Rokossowski
Edward Ochab
Władysław Gomułka
Roman Strzałkowski
Józef Cyrankiewicz
Adrianna Iwanicka
1d
Żródła:
podręcznik do historii
grafika google - zdjęcia
Full transcript