Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Uvod u opštu lingvistiku 2

No description
by

Opšta lingvistika

on 3 March 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Uvod u opštu lingvistiku 2

Ars grammatica
Gramatika
: 1)
način organizacije jezika
, sistem principa i
pravila po kojima je uređena
struktura jezika
, bilo da
je reč o posebnim jezicima ili o ljudskom (prirodnom)
jeziku uopšte (
opšta
ili
univerzalna gramatika
);

2)
nauka
odnosno
teorija o strukturi jezika
, sa specifičnom vlastitom
metodologijom
(npr.
deskriptivna
,
normativna
,
istorijska, uporedna, pedagoška, spekulativna, formalna, strukturalna, generativna, kognitivna gramatika = lingvistika
);

3)
knjiga
u kojoj je, na određeni način, izložen
opis strukture posebnih jezika ili jezika uopšte
(npr. G
ramatika srpskohrvatskog jezika za strance
)
Osnove teorije jezika
-
sofisti
,
Platon
,
Aristotel
,
stoici:

Da li je jezik po sebi
prirodni fenomen
(
physis
) ili
društvena konvencija
(
thésis
,
nómos
,
homología
)?
>> pitanje "ispravnosti imena" (Platonov dijalog
Kratil
)

Da li je jezik
pravilan
,
sistematičan
(
analogía
) ili
arbitraran
i
idiosinkratičan
(
anōmalía
), tj. da li je gramatika
autonomna
?
>> etimologija i motivisanost
vs.
sinonimija, homonimija i sl.

- srednji vek i epoha racionalizma (
grammatica speculativa
):
Da li je gramatika
univerzalna
i
urođena
? (logička teorija
jezika i
modistae
, kartezijanska lingvistika,
Grammaire
générale et raisonnée
iz Port-Royala, 1660.)
>> zašto na svetu postoje različiti jezici?
Lingvistika kao nauka
Teorije jezika
Šta je predmet proučavanja lingvistike?
(
deskriptivna

vs.

teorijska lingvistika
)

Koje su metode istraživanja u lingvistici?

Kako se formiraju lingvističke teorije?

Jesu li lingvističke teorije proverljive?

Jesu li lingvističke kategorije univerzalne?
Istorija lingvistike
Ima li lingvistika svoju intelektualnu istoriju?

Ko je bila prva lingvistkinja?

Počeci proučavanja jezika povezani su sa funkcijama jezika u ljudskoj kulturi i društvu, kao i sa razvojem društva i civilizacije u celini.


>> razvoj pisma, administrativnih i liturgijskih
jezika, tumačenje klasičnih tekstova, potrebe
prevođenja i trgovine, razvoj obrazovnih
institucija, javno govorništvo, književno
stvaralaštvo, i konačno - filozofija
Teme
18. 2. Istorijski razvoj lingvistike

25. 2. Evolucija jezika

4. 3. Neurolingvistika

11. 3. Usvajanje jezika

18. 3. Psiholingvistika

25. 3. Revizija gradiva
Uvod u opštu lingvistiku 2
Primenjena lingvistika
Šta nam lingvistika govori o čoveku?

Kakva je uloga jezika u društvu i kulturi?

Jesu li lingvistička saznanja primenljiva u svakodnevnom životu i drugim oblastima nauke?

>> obrazovna lingvistika i metodika nastave, prevodilaštvo, kritika teksta, leksikografija, korpusna i računarska lingvistika, forenzička lingvistika,
retorika, komunikologija...
Razvoj pisma
Pismo je najstarija oblast "primenjene lingvistike" o kojoj sa sigurnošću možemo da govorimo u intelektualnoj (pra)istoriji proučavanja jezika.

Izumitelji logografskih i fonografskih pisama (silabarija i alfabeta) morali su da se, makar intuitivno, služe i nekom vrstom lingvističke analize.
Teorija jezika mora da zadovolji najmanje
dva nivoa naučne adekvatnosti:
-
deskriptivnu adekvatnost
-
eksplanatornu adekvatnost

Teorija je empirijski proverljiva u odnosu na postojeću i novu jezičku građu (
korpus
).

Veliki značaj pri građenju teorije jezika imaju i
metode istraživanja:
-
kvalitativne
(
deskripcija
i
formalizacija
)
-
kvantitativne
(
statističke
) metode
Đorđe Božović
Istorijski razvoj lingvistike
18. 2. 2015.
U kakvom su odnosu teorijska i primenjena lingvistika?
(
Literatura:
Bugarski, Ranko. 1997.
Pismo
. Beograd: Čigoja - Biblioteka XX vek.)
Kada se pojavljuje prva
teorija jezika - gramatika?
Ars grammatica
(stgrč.
grammatikós
,
grammatikē
, prema
grámma
"slovo")

Gramatika se u antici razvija kao
veština
(grč.
tékhnē
, lat.
ars
) tumačenja klasičnih književnih tekstova za pedagoške potrebe, pre svega Homerovih epova (
aleksandrijska škola
):

- Dionisije Tračanin
(II vek p. n. e.), spis
Tékhnē grammatikē
("Gramatička veština", lat.
Ars grammatica
)
- Apolonije Diskol
(II vek n. e.), spisi o sintaksi i vrstama reči

Važno mesto među "jezičkim naukama" u antici zauzimaju
i
retorika
(veština govorništva), kao i
logika
(filozofija).
Rimske gramatike nastaju po uzoru na grčke i kao takve se prenose kroz srednji vek u moderno doba, predstavljajući osnovu
tradicionalne pedagoške
("školske") gramatike:

- Marko Terencije Varon
(I vek p. n. e.),
De lingua Latina
- Elije Donat
(IV vek n. e.),
Ars grammatica
- Priscijan
(VI vek n. e.),
Institutiones grammaticae

Osnovu srednjovekovnog univerzitetskog obrazovanja čini
tzv.
trivium
jezičkih veština: gramatika, retorika i logika.
Ars grammatica
Poreklo jezika
Zašto na svetu postoje različiti jezici?
>> biblijski mit o
Vavilonskoj kuli
(
1. Mojs. 11, 1-9
)


Postoji li "prvobitni" ljudski jezik?
>>
Herodotova
legenda o deci koju je izolovao faraon Psametih kako bi utvrdio koji je narod (jezik) najstariji na svetu (
Hdt. 2
)


Može li se naučno odgovoriti na ova pitanja?

>>
uporednoistorijska lingvistika u XIX veku
(zasnivanje naučnog metoda)
Ključna pitanja opšte lingvistike:
- teorija jezika i empirijska građa
- problem univerzalnosti gramatike
- naturalizam
vs.
konvencionalizam
- pitanje autonomije gramatike
- evolucija jezika
Univerzitet u Beogradu
Filološki fakultet
Katedra za opštu lingvistiku

Literatura
Bugarski, Ranko. 1997 (više izdanja).
Uvod u opštu lingvistiku
. Beograd: Čigoja - Biblioteka XX vek, poglavlje
Dodatak: Kratak pregled razvoja lingvistike
.

Bugarski, Ranko. 1997 (više izdanja).
Jezik i lingvistika
. Beograd: Čigoja - Biblioteka XX vek.

Ivić, Milka. 2001 (više izdanja).
Pravci u lingvistici
, tom I i II. Beograd: Čigoja - Biblioteka XX vek.
Doba modernosti
Specijalizacija (istorijske) lingvistike kao posebne naučne discipline u XIX veku proizvod je društvenoistorijskih okolnosti tokom epohe modernosti, ali i opšte intelektualne klime u Evropi krajem XVIII i početkom XIX veka:

-
misionarske gramatike
u doba kolonijalizma; formiranje kapitalističkih nacionalnih država (procesi
standardizacije nacionalnih jezika
i formiranje
"nacionalnih filologija"
i obrazovnih sistema, tržište);
romantizam, istoricizam i filogenija
;
pozitivizam
i razvoj
prirodnih nauka
(fizike, hemije, biologije).

Posebno važan događaj za istorijsku lingvistiku XIX veka bilo je, međutim,
"otkriće sanskrita"

Williama Jonesa
(1786).
Sanskrit
Klasični liturgijski i književni jezik
Veda
bio je predmet proučavanja i najstarije poznate gramatičke tradicije u antici -
staroindijskih gramatičara
, od kojih je najstarije sačuvano delo
Pāninijeva
sanskritska gramatika iz IV veka p. n. e., najstarija sačuvana gramatika u istoriji, koja opisu jezika pristupa
strukturalnim metodom
i služi se visoko razvijenim
formalizacijama
.

Sistematski poredeći sanskritske lekseme, gramatičke oblike i paradigme sa njima odgovarajućima u evropskim klasičnim jezicima,
Franz Bopp
je 1816. godine dokazao njihovu jezičku srodnost i u lingvistici XIX veka utemeljio
komparativni metod
. Na sličan način je i
Jacob Grimm
1820. utvrdio fonološke pravilnosti između germanskih i klasičnih evropskih jezika (
Grimmov glasovni zakon
).
Uporedna gramatika
Zahvaljujući otkriću komparativnog metoda, razvija se
uporedna gramatika indoevropskih
, a uskoro i drugih jezika,
naučna etimologija
i
istorijska lingvistika
.

Za razliku od ranije
racionalne gramatike
, lingvistika u XIX veku je izrazito
empirijski
orijentisana. Nasuprot logičkom univerzalizmu, dominira
jezički relativizam
i
psihologizam
(teorija jezičke raznolikosti
Wilhelma von Humboldta
), kao i uticaj
teorije evolucije
.

Škola
mladogramatičara
krajem XIX veka posebno
insistira na egzaktnosti uporednoistorijskog metoda,
razvijajući teoriju
glasovnih zakona
(
Karl
Brugmann
,
Hermann Paul
i dr.).
Strukturalizam
U prvoj polovini XX veka, nezavisno u Evropi i SAD,
razvija se autentični pristup jeziku koji nije istorijski
orijentisan -
strukturalizam
(
deskriptivizam
):

-
Ferdinand de Saussure
(1916),
Cours de linguistique générale
(jezik kao
arbitrarni sistem znakova
,
langue

vs.

parole
)
-
Nikolaj Trubeckoj
,
Roman Jakobson
,
André Martinet

-
Edward Sapir
,
Benjamin Lee Whorf
(
jezički relativizam
)
-
Leonard Bloomfield
(1933),
Language
(
distribucionalizam
)

Strukturalna lingvistika se razvija u opštem teorijskom
okrilju
bihejviorizma
u društveno-humanističkim
naukama na početku XX veka.
Generativna gramatika
Zellig Harris
razvija
transformacionu metodu
kojom se opisuju sintaktičke i semantičke operacije u jeziku.

-
Noam Chomsky
(1957),
Syntactic Structures
i dr.

Kritikujući bihejviorizam, Chomsky uvodi sopstvenu teoriju
univerzalne gramatike
. Jezičku sposobnost

posmatra
nativistički
i
mentalistički
, kao autonoman urođeni kognitivni mehanizam (
jezička kompetencija

vs.

performansa
) koji se može
formalizovati
.

Za Chomskog, pitanje adekvatnosti lingvističke teorije
nije u tome da dâ opis različitih jezičkih sistema, već
da otkrije to šta nam jezik kao takav govori
o
ljudskoj kogniciji
uopšte.
Kognitivna lingvistika
Univerzalna gramatika Noama Chomskog je kritikovana od strane protivnika nativizma i autonomije sintakse (
George Lakoff
,
Joan Bybee
,
William Croft
,
Michael Tomasello
i dr.).

Kognitivna lingvistika
smatra da je i jezik deo ukupnih kognitivnih funkcija koje nisu urođene već stečene, da gramatika nije nezavisni kognitivni modul, već se formira
emergentistički
uz ostale kognitivne sposobnosti, i da njeni principi nisu urođeni već
zasnovani na iskustvu
(npr. frekvenciji upotrebe u govoru, konceptualizaciji i metaforizaciji fizičkog iskustva, kolociranju i sl.).

Debata između nativista i kognitivista jeste
jedna od vodećih u savremenoj
teorijskoj lingvistici.
Umesto zaključka
Čime se bave teorijska (opšta) i primenjena lingvistika, i u kakvom su odnosu ove discipline?

Koja su glavna pitanja opšte lingvistike i kako im se pristupalo u različitim istorijskim periodima?

Više o ovim temama govorićemo na narednim časovima (evolucija jezika, neurolingvistika, usvajanje jezika, psiholingvistika).
(
Literatura:
Bugarski, Ranko. 1997.
Ka jedinstvu lingvistike
. Beograd: Čigoja - Biblioteka XX vek, poglavlja
I. Opšti pogled; II. Zajedničko i različito
.

Bugarski, Ranko. 1997.
Lingvistika u primeni
. Beograd: Čigoja - Biblioteka XX vek.)
Sociolingvistika
Posebnu tradiciju kritike autonomističkih teorija jezika (škole mladogramatičara, strukturalizma, generativizma) predstavljaju
sociolingvistički
pristupi (
Antoine Meillet
,
William Labov
,
Basil Bernstein
,
Pierre Bourdieu
,
marksizam
i dr.).

Sociolingvistika ističe značaj
performanse
u
društvenom kontekstu
, pri čemu je interesuju
varijacije
u jezičkoj performansi koje odgovaraju društvenom raslojavanju i funkcionisanju, uloga
ideologije
i društvenih odnosa u
diskurzivnoj
konstrukciji jezičkog i govornog ponašanja i sl.
Empirijski pristupi
Deduktivnim
teorijskim pristupima jeziku (kao što su tradicionalna gramatika ili generativna gramatika Noama Chomskog) suprotstavljaju se
empiricistički orijentisana
istraživanja
induktivnog
tipa (
George Kingsley Zipf
,
Randolph Quirk
,
Joseph Greenberg
,
Daniel Everett
,
Joan Bybee
,
Willard Van Orman Quine
i dr.).

Potrebno je pre svega dobro
opisati jezičku raznolikost
i
upotrebu
, formirati
reprezentativne korpuse jezika
koji se mogu i
kvantitativno
istraživati (npr.
antropološka lingvistika
prve polovine XX veka i
distribucionalizam
,
Zipfov zakon
,
jezička tipologija
,
korpusna
lingvistika
,
analiza diskursa
i sl.)
Full transcript