Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Mikli lærdómur

No description
by

Karitas Valgeirsdóttir

on 2 June 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Mikli lærdómur

4. kafli frh
4. kafli
6. kafli frh
5. kafli
6. kafli
Kabba
King
.
.
4. kafli
Flutningur
1. Diffusion= Flæði
5. Kafli
Ástæða spennubreytingar er mismunandi styrkur jóna úti og inni hjá frumu
Social
Bara 2 próf
Frumulíffræðinnar
Mikli lærdómur
Don't h8 me cuz u 8nt me
Flutningur frh.
ballsdeep@lokur.is
Viðtakar
Starfsemi viðtaka
6. Kafli
Taugatróð (neuroglia)
Þarfnast ekki próteina
Annað hvort í gegn um lipid bylayer eða í gegn um jónagöng
2. Transport= Burður
Þarfnast burðar-proteina
Facilitated transport= Órvirkur burður
Ókeypis (þ.e. þarf ekki ATP)
Active transport= Virkur burður
Kostar ATP
Primary active transport= Beinn burður
Secondary active transport= Óbeinn Burður
Counter transport= Mótburður
Cotransport= Meðburður
Aquaprotein
Handhófskennd hreyfing sem orsakahitaorku
Reynt að ná Diffusion equilibrium
Áhrifsþættir flæðis eru:
Ástand efnis (g, l, s)
Hitastig efnis °C
Í hverju er flæðið? (In vitro= In glass In vivo= In life)
K-D: Diffusion Constant= Flæðisstuðull
K-P: Permeability constant= Gegndræpisstuðull (Er himna?)
Net flux= Mismunur flæðis í ákveðna átt

Concentration= Styrkur

Solute= Hið leysta efni

Lipidbylayer=Frumuhimna

Fjarlægðin takmarkar flæði
Ef líffvera er meira en 1 mm í þvermál þarf hún flutningskerfi
Himnur eru hindrun
C-i)
C-o)
C-o = Outside Concentration
C-i = Inside Concentration
°
°°
°
°
°
°
°°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
Remmuhalli: Þegar efni fara úr meiri styrk í þar sem er minni styrkur
Rafhalli: Þegar efni reyna að ná jafnvægi innan og utan frumunar
Fer eftir concentration gradiant sem sér um að jafna út efnastyrk
Na+
K+
Ca+
Cl-
Upp
Niður
Upp
Upp
Niður
Upp
Niður
Niður
ECF
ICF
utan við frumu
innan við frumu
Upp= Meiri styrkur
Niður= Minni styrkur
Óskautuð mólikúl: Linearlaga, 2 eins mólikúl, fatty acids
Membrane potential: Fruma er + hlaðin að utan en - hlaðin að innan
Þá þarf : Óvirkan burð
Transporterprotein á milli phospholipiða í frumuhimnu eru eins og skæri, opnast og lokast en eru bara opin í annan endann í einu,kostar ekkert því það vinnur með remmuhallanum , er sívirkt og hafa hitahreyfingar.
Þetta er flutningur úr meiri styrk í minni styrk!
Virkur burður
Flæði fer ýmist fram gegnum fituhluta frumu-
himnu eða jónagöng. Þette er "passivt" ferli sem krefst ekki orku.
Fituleysanleg efni smjúga auðveldlega gegnum fituhluta frumuhimnu eftir remmuhalla s.s. súrefni, koldíoxíð, fitur og sterar.
Jónagöng eru að öllu jöfnu lokuð en opnast (gating) við ákv. áreiti og þá flæða jónir inn eða út eftir remmu- og rafhalla.
Dælir efnum
úr minni styrk í meiri
á móti remmuhalla. "Up hill"= Kostar.
Til er bæði Óbeinn virkur burður og Beinn virkur burður
Sum mólikúl eru of stór eða of hlaðin til að komast í gegn um frumuhimnu, t.d. glúkósi
Virkur burður
Beinn virkur buður
Notað ATP
Það er meira af Na+ úti sem vill komast inn, burður hleypir því út!
Í öllum frumum
Lang mest að gera í vöðva og taugafrumum
Ef lokað er á súrefni þá stoppa dælurnar, himnuspenna deyr, vatn flæðir inn í frumur sem tútna út og springa= DREP!
Necrosis is a nasty business
K+
Na+
Na+
Það er meira Na+ úti þannig að skv. remmuhalla ætti Na+ að flæða inn en útaf pumpunum sem verka í gagnstæða átt, fer Na+ fer úr meiri styrk í ennþá meiri.
Þetta er einmitt öfugt með K+ því það er meira af því inni heldur en úti, þannig að pumpurnar dæla því inn.
Virkur burður
Óbeinn virkur burður
Omeprazol= protonupumpuhamlari
Meðburður = "Fá far" = Cotransport
Mótburður = Countertransport, þegar efnin fara í sitthvora áttina
Osmósa
Osmósa = Flutningur vatns í gegn um frumuhimnu
Vatn er þó skautað!
Aquaporines = Vatnsgöng í frumuhimnunni
Mismörg í frumu
Mikið í nýrum
Taugakerfið
MTK=CNS
Heili
Mæna

ÚTK=PNS
12 pör heilat.
31 par mænut.
Taugungar fjölga sér ekki
Mikill efnaskiptahraði
Skyntaugafrumur
eru lengstar
Borða sykur/ ketónkorn..
Þyrpingar frumubola
í MTK eru kjarnar
Dæmi: Na-K dælan og ýmsar
aðrar dælur sem flytja jómir
gegn remmuhalla.

Endocytosis eða
innfrumun
flytur vökva og stórsameindir eða jafnvel heilar frumur og frumuhluta
inn
í frumur. Skiptist í pinocytosis (drykkja) og phagocytosis (át).
Exocytosis eða
útfrumun
flytur vökva og stórsameindir
út
úr frumu. Oftast koma þá himnuklæddar blöðrur frá Golgi og renna saman við frumuhimnu og tæma sig.
Taugakerfið
1) Skynjar áreiti frá innra og ytra umhverfi- Sensory neurons = Skyntauagar, liggja að mænu
2) Vinnur úr upplýsingum- Integrative neurons = millitaugungar, boð á milli taugunga
3) Bregst við áreiti með boðum til vöðva eða kirtla- Motor neurons = Hreyfitaugar, liggja frá mænu

Taugafrumur: Bregðast við áreiti, flytja boð, vinna úr upplýsingum, geyma minnisatriði, vinna bæði einföld og óhemju flókin störf. Geta ekki fjölgað sér.
Taugafrumur eru flokkaðar bæði skv byggingu og starfsemi.

Flokkun samkvæmt byggingu:
Frumurnar eru flokkaðar eftir fjölda anga sem tengjast frumubol.

1) Fjölskauta fruma, multipolar neuron. Margar griplur og eitt skaft (sími).
2) Tvískauta fruma, bipolar neuron. Ein gripla og eitt skaft (sími).
3) Einskauta fruma, unipolar neuron. Einungis einn angi tengist frumu.

Þá eru frumurnar flokkaðar eftir stefnu taugaboða sem þær flytja. Sjá töflu 6 – 1.

1) Boðfrumur, motor (efferent) neurons. Flytja boð frá heila og mænu til marklíffæra.
2) Skynfrumur, sensory (afferent) neurons. Flytja boð frá skynfærum til heila og mænu.
3) Millitaugungar, interneurons. Samtengingarfrumur, einungis í MTK.

Flokkun skv. starfsemi

Boðefni(
chemical messengers
)(taugaboðefni, hormón, nærboðefni) bindast við viðtaka prótein í frumu. Viðtaki er ALLTAF prótein.
Móttakar breyta boðunum í eh líffræðilega aðgerð (cells response)

Flest boðefni eru vatnsleysanleg og bindast við móttaka í frumuhimnunni, sumir eru þó fituleysanlegir (sterar), fara beint inn um frumuhimnu og bindast í kjarna
Boðefni tengjast viðtaka og valda breytingum á starfsemi frumu.

Tenging boðefnis og viðtaka veldur breytingum á lögun viðtakans og virkjar hann (receptor activation). Virkjun viðtaka => breytingu á starfsemi frumu, t.d. á

Innfrumuviðtakar (intracellular receptors)
eru viðtakar fituleysanlegra boðefna og eru í cytosol/kjarna
DNA-RNA-Prótein.
Hafa áhrif á efnaskipti via áhrif á ensím framleiðslu og seyti frumna (5-4)

Frumuhimniviðtakar (plasma membrame receptors)
eru viðtakar vatnsleysanlegra boðefna og eru í frumuhimnu.
Skoða töflu 5-2 og 5-5
First messenger: Útiboðefni. Boðefnið sem tengist viðtakanum.
Second messenger: Inniboðefni. Losnar í kjölfar virkjunar og endurvarpar boðum.
Protein kinase: Ensím sem fosfærir og virkjar prótein. Margar gerðir.
Protein phosphatase: Ensím sem affosfærir prótein.

Starfsemi viðtaka
Helstu gerðir viðtaka (mynd 5-2)
Viðtakar sem eru líka jónagöng
Viðtakar sem eru líka ensím eða nátengdir ensímum
Viðtakar sem ræsa JAK (janusar kinasi)
Viðtakar sem virkja G-prótein sem ræsa markprótein sem geta verið jónagönd eða ensím

Frumuspenna getur verið á bilinu
Viðtakar
Markprótein og Ca2+
-5 til -100mV, en spennan í hvíld er -70mV. Til eru mismunandi afbrigði rafspennu s.s. flæðisspenna, jafnvægisspenna,
hvíldarhimnuspenna,
stigbreytilega spenna
og
boðspenna
Markprótein eru ýmist ensím eða jónagöng
Ensím markprótein eru:
Adenylyl cyclasi:
Leiðir til myndunar inniboðefnis cAMP
Phospholipasi C:
Leiðir til myndunar inniboðefna DAG og IP3
Jónaganga markprótein eru:
Oft kalsíumgöng
. G-prótein geta stjórnað jónagöngum bæði beint og óbeint via inniboðefni
5-5 er yfirlit um helstu inniboðefni (Second messenger)
Ca2+, tvennt skiptir máli
Hvernig veldur áreiti aukningu á kalsíum í cytosol? 5-4
Hvernig veldur kalsíumaukning breyttri starfsemi frumunnar? Tafla 5-4 og mynd 5-11

Frumur geta haft áhrif á starfsemi viðtaka.
Langvarandi ofurstyrkur boðefnis = fækkun viðtaka. (frumu ofbíður og beilar)
Langvarandi skortur = fjölgun viðtaka. (fruma biður um meira)
Gerist með viðtakaháðri innfrumun annarsvegar en hinsvegar með útfrumun.
Einnig getur breytt tjáning gena haft áhrif til fjölgunar og fækkunar á viðtökum.
Virkjun viðtaka => breytingu á starfsemi frumu, t.d. á
Gegndræpi, burður, himnuspenna
Efnaskipti
Seyti
Frumufjölgun og þroskun
Samdráttur

Eicosanoids
Flokkur stýriefna. Öll úr C-20 (ETA), draslið úr lyfjafræði með PA2 og IP2, sjá mynd 5-12
Þar sem tveir
Bara búið?
eða fleiri taugaþræðir
koma saman, eru taugamót.
Skammlíft. Sérstaklega inni í frumunni. Lykilatriði er afvirkjun viðtakans. Oftast vegna minnkandi mólstyrks boðefnist í ECF. Einnig: Minnkuð sækni viðtaka vegna forfæringar og fækkun viðtaka vegna innfrumunar
Innri boðefni brotna hratt niður t.d. cAMP via phosphodieterasi
Kalsíum er dælt hratt úr úr frumu eða inn í frymisnet

Það eru til bæði letjandi og hvetjandi taugamót
Astrocytes
: Stjarnfrumur. Taka þátt í efnaskiptum og að mynda BBB.
Ependymal cells
: Heila- og mænuþelsfrumur. Framleiða liquor cerebrospinalis.
Microglia
: Átfrumur. Hluti af varnarkerfi, myndaðar úr monocytes. Örtaugatróð
Oligodendrocytes
: Fáhyrnur. Mynda mýli um taugasíma í MTK.
Schwann cells
: Framleiða mýli í ÚTK.
Satellite cells
: Stoðfrumur í ÚTK.

Styðja við og vernda taugafrumur, viðhalda eðlilegu umhverfi þeirra, fjölga sér með skiptingu. Geta myndað æxli (glioma), oft hraðvaxta og illkynja.
Aðallega
Na+/K+ dælan!
Eftir
BBB=Blood brain
barrier
CSF= cerebral
spinal fluid
Schwann cells
Mynda einangrun utan um þræði í úttaugakerfi = Mýli
Nauðsynlegir við endurmyndun á taugafrumum (taugaþræðir í ÚTK geta myndast aftur en ekki taugafrumur).
Kínesín og Dynein prótein
"Gangandi mólikúl"
Liggja eftir símanum, Kínesín út úr síma, Dynein inn í síma með úrgangsefni frá taugamótum
Veirur geta farið inn með úrgangsefnunum og við orðið veik t.d. Herpes og Hundaæði
Stigbreytileg spenna
Stigbreytileg spenna er í taugamótum og verður svo boðspenna þegar hún er komið í taugung.
Tegundir af stigbreytilegri spennu:
Receptor potential
Synaptic potential
Endplate potential
Pacemaker potential (Gangráðsspenna)
Afskautun
er þegar himnuspenna
fer úr -70 í hærri spennu, en
ofurskautun
þegar -70 fer í
lægri spennu (t.d. -90)
Balls
.
Deep
Osmolarity
Osmolarity er heildarstyrkur uppleystra efna í vatnslausn, osm
1 M glúkósalausn = 1 osm, 1 M NaCl-lausn = 2 osm
1L af vatni í vatni (n=m/M, 1000g/18g*mól-1)r 55.5 M. Öll viðbót efna dregur úr mólstyrk vatns
Osmótískur þrýstingur er skilgreindur sem sá kraftur sem þarf að beita til þess að hindra flæði vatns eftir remmuhalla gegnum hálfgegndræpa himnu
85% uppleystra efna í ECF er Na+ og Cl-
300 mosm í ICF/ECF er rétt
Tonic-lausn=Þurfa hjálp við að komast í gegnum frumuhimnuna.
Isotonic=sama osm, sama remmustyrk og vökvinn
Hypotonic=Lægra=Fruma stækkar
Hypertonic=Hærra=Fruma minnkar
Spennustýrð jónagöng
Hefur aðallega áhrif á K+ göng (einnig Cl-)
Rafhallinn er inn í frumu en remmuhalli út og sá kraftur er stærri. Getur flutt boð langt og hratt.
Himnuspennan færist í átt að -90mV sem er ekki mikill munur, en það er vegna víxlandi kraftana
Himnuspenna hjá Cl- göngum fer í átt að -80mV
Viðtakastýrð jónagöng
Aðallega Na+ göng. Neurotransmitter boðefni t.d. Acetyl Choline opna göngin og jónir byrja að flæða.
Í flæði hjá Na+ jónum fer himnuspennan í átt að +60mV sem er hellings munur og í öfuga átt við K+ og Cl-
K+ og Cl- stoppa boð (Hyperpolarizing)
Na+ aukar styrk boða
(depolarizing/ overshoot)
Stigbreytileg spenna- jónagöng
Ekki góð leið til að flytja boð langar leiðir því spennubreytingin er á svo litlu svæði.
Ef áreiti er dauft => Dauf spenna
Ef spennan er of dauf => Deyr hún út
Taugaboð
Þegar jónagöng opnast byrja jónir að flæða inn með remmu- og rafhalla. Ef ekkert er gert í því fer himnuspenna frumunnar úr -70mV í -80mV = Cl-, í -90mV = K+ og í +60mV = Na+.

Na+ göngin eru hraðvirkust að dæla, ef Na+ jónir hafa náð hámarki sínu er opnað fyrir K+ og spennan jafnast
eftir smá tíma.
Munur á
Boðspennu og
stigbr. spennu
Boðspenna
Kemur öll eða ekki!
Spannast ekki
Þröskuldur sem spennan
þarf að komast yfir
Tornæmistími
Styrkur er alltaf jafn
Spennan er bara DePolar
Byrjar vegna spennustýrða ganga
Stigbreytileg spenna
Útslalg er breytilegt m.v. styrk áreitis
Getur spannast
Enginn þröskuldur
Enginn tornæmistími
Styrkur spennu minnkar með tíma
Getur verið DePolar og HyperPolar
Byrjar vegna utanaðkomandi áreitis,
efnaboða eða lígandastýrða jónaganga
G protein er alfa beta gamma, ræsir markprótein
Adenín syclasi myndar cAMP
Fosfólífpasi C: DAG...
Ca+2: Mikilvægur tengiliður, þegar kalsíum snöggeikst í frumu þá ræsir það kalsíumháð styriprótein sem heitir Calmodulin eða troponin í vöðvum; Second messenger
Ef ekki nóg af Ca tökum við það frá beinum og í blóð og fáum beinþynningu.
Receptor þar sem GP byrjar, target á taugamótum, endplate þar sem það fer út. Pacemaker í hjarta
Tornæmistími, í boðspennu þegar ekkert boð getur komið á meðan eitt boð er ennþá virkt. Supraþrejshold ef að önnur boðspenna STRAX a eftir hinni
Full transcript