Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

William Szekspir: Makbet i Hamlet

No description
by

Cezary Szeląg

on 18 February 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of William Szekspir: Makbet i Hamlet

Geneza
William Szekspir: Makbet i Hamlet
William Szekspir
William Szekspir urodził się w 1564 roku w miasteczku Stratford nad rzeką Avon, gdzie również spędził ostatnie lata swojego życia. Umarł w 1616 roku. Jego ojciec John pochodził z chłopskiej rodziny, lecz po pewnym czasie porzucił rolnictwo i przeprowadził się do miasta, gdzie został burmistrzem. Matka Mary pochodziła z ziemiaństwa.

Około 1571 roku młody Szekspir poszedł do średniej szkoły ogólnokształcącej, gdzie uczył się łaciny, historii, literatury antycznej i retoryki. Nie posiadał większego wykształcenia. W 1582 roku poślubił o osiem lat starszą Anne. Kilka lat po zawarciu małżeństwa Szekspir opuścił Stratford i udał się do Londynu.
Z biegiem czasu zaczął grywać w teatrach, potem zaś zajął się pisaniem sztuk i poematów. Początkowo należał do kompanii Sług Lorda Szambelana dysponującym własnym teatrem The Glob.
Szekspir był autorem 36 sztuk. Pisał kroniki historyczne, komedie oraz tragedie. Kroniki w większości tematycznie związane były z dziejami Anglii w XV w. Najważniejszym motywem jego dramatów jest problem władzy, która jawi się jako demoralizująca i niszcząca. Szekspira interesował mechanizm władzy, ukrytego obiektu ludzkich pragnień. Tematyka ta pojawia się przede wszystkim w kronikach królewskich i tragediach.
Za najlepsze komedie uważa się: „Poskromienie złośnicy”, „Stracone zachody miłości”, „Sen nocy letniej”, „Wiele hałasu o nic”, „Kupiec wenecki”, zaś spośród tragedii należy wymienić: „Juliusz Cezar”, „Tymon Ateńczyk”, „Król Leos”. Dramaty psychologiczne i poetyckie: „Romeo i Julia”, „Hamlet”, „Makbet”, „Otello”.

William był jednym z niewielu dramaturgów, którzy z powodzeniem tworzyli zarówno komedie, jak i tragedie. Sztuki Szekspira zostały przetłumaczone na większość języków nowożytnych, inscenizacje mają miejsce na całym świecie. Jest również najczęściej cytowanym pisarzem anglojęzycznego świata. Wiele jego neologizmów weszło do codziennego użycia. Lista słów, które wprowadził do języka angielskiego, liczy około 600 pozycji. Przez lata dyskutowano na temat jego życia, orientacji seksualnej i religijności.
Pomysł tragedii zaczerpnął autor z XIII-wiecznej duńskiej kroniki Saxo Drammaticusa, ale nie bezpośrednio, tylko z jej wersji francuskiej. Tam znalazł prawie gotowy schemat fabuły. Rzecz dotyczyła dwóch braci, z których jeden zabił króla Norwegii, a później ożenił się z córką króla Danii. Następnie został zamordowany przez swego brata, który ożenił się z wdową po nim. Syn zamordowanego, Amleth musiał udawać szaleńca, by ocalić życie. Jest w kronice także mowa o dziewczynie, o zabiciu zdrajcy podsłuchującego rozmowę syna z matką, o próbie wysłania Amletha do Anglii, a na koniec o śmierci stryja-mordercy z rąk Amletha. Ten XIII-wieczny Hamlet panował jednak długo, a zginął zabity przez duńskiego króla.

Krótkie streszczenie
Na zamku Elsynor w Danii ma swoją królewską siedzibę Klaudiusz, władca państwa. Jego żoną jest Gertruda. Klaudiusz ma także przybranego syna, Hamleta, którego ojciec (pierwszy mąż Gertrudy) zginął w niewyjaśnionych okolicznościach. Na zamku zaczynają się dziać dziwne rzeczy - nocami przybywa tajemniczy duch, który chce się koniecznie spotkać z księciem Hamletem. Okazuje się, że to duch jego ojca, który domaga się, by syn pomścił jego śmierć na Klaudiuszu, który go otruł i bezprawnie przejął tron.
Czas i miejsce akcji
Czas akcji jest trudny do ustalenia - wydarzenia przedstawione w dramacie rozgrywają się w ciągu kilku dni, ale są pomiędzy nimi przerwy, np. między wydarzeniami aktu I i II upływają dwa miesiące. Akcja rozgrywa się w średniowieczu, w XI wieku w Danii, na zamku Elsynor.
Problematyka
Problematyka utworu dotyczy wielostronnego dramatu Hamleta, człowieka niezdolnego do działania, a postawionego przed honorowym czynem, gardzącego zbrodnią, popełniającego ją, tęskniącego do idealizmu, a zmuszonego poruszać się wśród intryg, obłudy i zakłamania.
Hamlet
Odtąd Hamlet nie zazna spokoju. Nie chce zabijać, ale czuje konieczność naprawienia wyrządzonego zła. Zaczyna udawać obłąkanego. Porzuca ukochaną Ofelię, niemal wyrzeka się matki, morduje dworzanina Poloniusza, w końcu staje do pojedynku z bratem Ofelii, Laertesem. W tragedii giną: Ofelia, Poloniusz, Klaudiusz, Gertruda, Laertes, Hamlet. Ostatnie słowa młody książę kieruje do przyjaciela Horacja, by przekazał potomnym prawdę o nim.
Dramat szekspirowski - porównanie z tragedią antyczną
1.
Nieprzestrzeganie zasady trzech jedności: miejsca, czasu i akcji. Akcja rozgrywa się w wielu miejscach. Czas akcji jest długi, to nie doba, ale kilka miesięcy, a może i dłużej.
2.
Zerwanie z zasadą decorum, zmuszającą twórców do stosowania jednego tylko, odpowiedniego do wybranego gatunku, stylu (na przykład tragedia mogła być pisana wyłącznie stylem wysokim, zaś komedia - średnim albo niskim). Szekspir wprowadza do tragedii słownictwo potoczne, nierzadko wulgarne;
3.
Tragedia antyczna ograniczała liczbę aktorów na scenie do trzech. Szekspir komponuje sceny zbiorowe, rezygnując z tego wymogu.
4.
Złamanie zasady mimesis (naśladowania rzeczywistości). Obok scen realistycznych tragedia zawiera też sferę fantastyki. Autor wprowadził postać ze świata grozy - Ducha.
5.
Rezygnacja z chóru, który komentował przebieg akcji i wpływał na jej zrozumienie przez widza.
6.
Rezygnacja z zasady nieprzedstawiania bezpośrednio scen krwawych. Takich scen, rozgrywających się na oczach widzów jest sporo
7.
Odrzucenie wymogu niezmienności charakteru postaci (w tragedii antycznej wyrazem tego była maska). Bohaterowie antyczni nie mogli się zmieniać lub popadać w skrajności. Postacie z dramatu Szekspira zmieniają swe postępowanie i poglądy oraz ulegają różnym stanom emocjonalnym, wahają się
8.
Zerwanie z zasadą jedności estetyki - u Szekspira sceny komiczne mogą przeplatać się z tragicznymi, co w dramacie antycznym było nie do pomyślenia.
Tragedia pokazuje jak niezgłębiona i skomplikowana jest natura człowieka, pełna wewnętrznych konfliktów i tajemnic, że nawet jemu samemu trudno sobie z nią poradzić. Dramat Szekspira to niezwykły portret psychologiczny nietuzinkowego bohatera.
Geneza
Biografowie Szekspira wskazują, że jednym z istotniejszych bodźców do napisania dramatu była dynastyczna zmiana na tronie Anglii. W roku 1603, po śmierci Elżbiety, królem został pochodzący ze szkockiej dynastii Stuartów
Jakub I, monarcha uważający się za potomka Banka, jednego z bohaterów Makbeta (zgodnie z przepowiednią czarownic Banko miał być protoplastą całego, wielopokoleniowego rodu królewskiego). Włączenie do akcji utworu postaci Banka oraz przepowiedni czarownic można by więc traktować jako komplement pod adresem króla. Fakt ten dobitnie dowodzi, że Szekspir musiał napisać Makbeta po roku 1603, już za rządów Jakuba I.
Krótkie streszczenie
Akcja tragedii rozgrywa się w średniowiecznej Szkocji. Makbet, jeden ze znakomitych wodzów wojsk króla Duncana, jadąc przez wrzosowisko wraz ze swoim przyjacielem, Bankiem, spotyka trzy wiedźmy. Przepowiadają mu one, że zostanie królem, a Banko będzie ojcem królów. Makbet nie wierzy w przepowiednię, ale kiedy zaczyna się ona realizować - awansuje, zostaje tanem Kawdoru (a ten tytuł przepowiedziały mu między innymi wiedźmy), bohater coraz poważniej myśli o objęciu tronu. Zwierza się swojej żonie, a Lady Makbet namawia go do popełnienia zbrodni na prawowitym władcy. Jest to tym łatwiejsze, że po wygranej bitwie, Duncan gości w zamku Makbeta - Inverness. Tam król ginie z ręki Makbeta, który przygotowuje zbrodnię wraz z żoną. Potem, po ucieczce królewskich synów za granicę w obawie o życie, Makbet podejmuje władzę. Wkracza na drogę zbrodni - musi zabić Banka w obawie, by nie rozeszła się wieść o ich spotkaniu z czarownicami i przepowiedni. Na jego polecenie ginie też Lady Makduf i jej synek, bo w ten sposób Makbet chce się zemścić na zwolenniku prawowitego następcy tronu, Makdufie.
Makbet jeszcze raz odwiedza czarownice, by upewnić się, że jego władzy nic nie zagraża. Wciąż odczuwa wyrzuty sumienia, nie może zaznać spokoju. Podobnie Lady Makbet, która popada w obłęd i popełnia samobójstwo. Po pokrętnej wróżbie czarownic Makbet wraca do swojej królewskiej siedziby w zamku Dunzynan. Sprzymierzone przeciw tyranowi wojska już otaczają zamek. Bohater ginie w pojedynku z Makdufem.
Czas i miejsce akcji
Pod spisem bohaterów tragedii Szekspir umieścił informację: „Miejsce: Pod koniec aktu czwartego - w Anglii; pozostałych części sztuki - w Szkocji”. Już ta wiadomość określa przestrzeń utworu, geograficznie rozciągającą się na dwa państwa. O klasycznej zasadzie jedności miejsca akcji utworu nie ma więc mowy. Jednak przytoczony powyżej tekst z didaskaliów (tekstu pobocznego, odautorskiego) warto doprecyzować o konkretne miejsca, w których rozgrywają się losy bohaterów dramatu. Są to między innymi: wrzosowiska znajdujące się gdzieś w Szkocji, pole bitwy i obóz wojskowy pod Forres, szkockie zamki (Makbeta w Inverness, królewski w Forres, Makdufa w Fife, wreszcie oblegany przez wojska angielskie w Dunsinane), różne parki, lasy i drogi, komnata w pałacu królewskim w Anglii, wreszcie tajemnicze domostwo - siedziba czarownic.
Problematyka
Głównym problemem, na który Szekspir zwraca uwagę, jest wzajemny stosunek człowieka i zła. Autor wyraża przekonanie, że każde zło wyrządzone innym ludziom powraca po pewnym czasie i godzi w tego, który je na świat wyprowadził. Zabójcę musi spotkać zasłużona kara, Makbet zostaje zabity przez Makdufa, który wraca z wygnania na czele wojsk, by pomścić śmierć ofiar tyrana.
Makbet
Plan wydarzeń
1. Otrzymanie przez Makbeta hrabstwa Kawdor w nagrodę za zwycięstwo nad buntownikami.
2. Pierwsza przepowiednia wiedźm.
3. Decyzja o zamordowaniui króla Dunkana.
4. Morderstwo władcy na zamku Makbeta i ucieczka prawowitych następców triny - Malkolma i Danelbeina.
5. Rządy króla Makbeta w Szkocji.
6. Zamordowanie Banka przez nasłanych przez Makbeta zbirów.
7. Tyrańskie sprawowanie władzy i planowanie dalszych zbrodni.
8. Druga przepowiednia wiedźm i poczucie bezkarności Makbeta - morderstwo Lady Makduf.
9. Szaleństwo i śmierć Lady Makbet.
10. Śmierć Makbeta w czasie walki.
Makbet
Lady Makbet

Bohater epizodyczny; przyjaciel Makbeta do czasu spotkania z czarownicami. Bankowi wiedźmy przepowiadają, że będzie ojcem królów. Dla Makbeta oznacza to konieczność zabicia przyjaciela. Robią to zbójcy na jego wyraźny rozkaz. Banko zjawia się potem na uczcie w zamku Makbeta jako duch.

Bohater epizodyczny; zabójca Makbeta. Nie narodził się w sposób naturalny, ale przez cesarskie cięcie - jest więc tym człowiekiem, którego „nie urodziła niewiasta”.

Bohaterka epizodyczna; żona Makdufa, zginęła na polecenie Makbeta.

Bohaterki epizodyczne; ukazują się Makbetowi i Bankowi na wrzosowisku w pobliżu Forres i przepowiadają pierwszemu królewską władzę, drugiemu spłodzenie królów. Wyglądają dziwacznie, odrażająco, są wychudzone, mają długie brody, nawet nie wiadomo, czy to rzeczywiście kobiety. Omawiając te postacie nie można ignorować faktu, że w czasach Szekspira panowała swoista psychoza dotycząca opętanych rzekomo przez szatana kobiet. Właśnie w czasach, kiedy żył dramaturg odbywały się polowania na czarownice, dla XVI-wiecznych widzów Makbeta postacie te były realnym zagrożeniem, ich słów nie można było nie traktować poważnie.
Banko
Makduf
Lady Makduf
Czarownice
Wódz wojsk szkockich, kuzyn króla Dunkana.
Makbet Szekspira jest: mężny, odważny, umie podejmować szybkie i trafne decyzje, co jest powodem jego militarnych zwycięstw, cieszy się opinią honorowego żołnierza i nieskazitelnego szlachcica.
Druga strona natury Makbeta ujawnia się po przepowiedniach czarownic dotyczących władzy, która ma się stać jego udziałem. Okazuje się, że Makbet bardzo pragnie zostać królem, co wykorzystuje żona nakłaniając go do zbrodni. Zabójstwo Dunkana jest tym straszniejsze, że dotyka króla, człowieka najważniejszego w państwie, namaszczonego podczas koronacji świętymi olejami, boskiego namiestnika, istotę szlachetną i pełną godności.
Makbet nie jest w stanie pohamować żądzy władzy. Jedna zbrodnia rodzi następną, a bohater coraz głębiej zanurza się w występku. Pokonawszy Dunkana musi się zabezpieczyć przed dziedzicem tronu - jego synem Malkolmem. Następnie zabija swego przyjaciela Banka, dlatego, że ten słyszał przepowiednię, a poza tym ma się stać ojcem królów.
Zbrodnia jednak, nie pozostaje bez wpływu na psychikę jej sprawcy. Makbet popada w obłęd, ma halucynacje, wraz z zaszczytami rośnie jego przerażenie. Stopniowo zwiększa się świadomość bohatera dotycząca jego własnej natury i nieodwracalności czynów, które popełnił. Nie można przy tym mówić o losie, który wywiera decydujący wpływ na postępowanie Makbeta.
Przepowiednia czarownic nie ma nic wspólnego z antycznym przeznaczeniem (fatum).
Makbet przez cały czas dysponuje wolną wolą, od niego zależy, jaką decyzję podejmie. Wybiera szlak zbrodni, który w końcu jego samego doprowadza do śmierci.
Śmierć jest przy tym nie tylko karą dla Makbeta - mordercy i tyrana, ale także wyzwoleniem od jego obsesji i ostatecznym zakończeniem pasma zbrodni.
Charakteryzują ją przede wszystkim wyjątkowo silne namiętności. Jest kobietą gotową na wszystko. Kocha i nienawidzi z równą siłą.
Nie można jej oceniać w kategoriach dobra i zła, chociaż niektórzy szekspirolodzy przedstawiali ją jako uosobienie zła, kobietę-demona, czwartą czarownicę. Jako żona Lady Makbet jest czuła, troskliwa, opiekuńcza, bardzo lojalna wobec męża, którego jest partnerką.

Głęboko przeżywa niespełnione macierzyństwo - wiadomo, że miała dziecko, którego śmierć pozostaje nie- wyjaśniona. Pragnie spełnienia, nie potrafi zamknąć się w kręgu domowych spraw i problemów.
Gdyby była mężczyzną, pewnie znalazłaby satysfakcję na polu walki. Jako kobieta jest skazana na spokojne, nudne życie. Tymczasem Lady Makbet za wszelką cenę poszukuje mocnych wrażeń.
Perspektywa zostania królową całkowicie ją zaślepia. Nakłania męża do zbrodni, potem go chroni, wydaje się być psychicznie silniejsza, zachowuje opanowanie i zimną krew nawet w sytuacjach tak niebezpiecznych, jak zdarzenie na uczcie, kiedy Makbet niemal ujawnia zbrodnię.
Szaleństwo, które dotyka Lady Makbet, jest o wiele silniejsze i bardziej przejmujące niż choroba Makbeta. Jest ono wynikiem niespokojnej natury, samotności, osobistych klęsk, tragicznego macierzyństwa, tłumienia uczuć i popędów, które w końcu ze zdwojoną siłą dały o sobie znać.
Tak jak dla Makbeta, również dla jego żony śmierć jest ucieczką od własnej natury.
Lady Makbet popełnia samobójstwo, ginie jako samotna, nieszczęśliwa kobieta.
Full transcript