Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Nederland van Boven - de ondergrond

No description
by

Rob Adriaens

on 25 July 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Nederland van Boven - de ondergrond

Nederland van boven in de
aadrijkskundeles

Het gasveld in Groningen is één van de grootste gasvelden ter wereld. Het gas heeft zich hier op ongeveer 3.000 meter onder het aardoppervlak opgehoopt door een aantal geologische eigenschappen van de ondergrond.
De ondergrond van Nederland bevat een heleboel waardevolle delfstoffen. Aardgas is hiervan een van de belangrijkste. De ontdekking van de aardgasbel onder de Groningse plaats Slochteren was in 1959 de start van een enorme welvaartstoename in ons land. Het Groningse aardgas is ontstaan bij de inkoling van steenkool en vandaar richting het aardoppervlak gemigreerd. ‘Gelukkige’ omstandigheden in de ondergrond hebben het aardgas daar vastgelegd, zodat het nu door ons kan worden gewonnen.
De steenkool die zich diep in de ondergrond van Groningen bevindt is, net als de steenkool die in de mijnen van Zuid-Limburg en België werd gewonnen, ontstaan in het Carboon. Tijdens deze geologische periode hoopten plantenresten zich miljoenen jaren lang in een tropisch moeras op. De half vergane resten werden bedekt met een dikke laag zand. Deze werd op zijn beurt weer bedekt door een laag steenzout. Daarna werd in een periode van ruim 250 miljoen jaar nog eens 3.000 meter aan jongere lagen afgezet.
Vraag 1
Geef aan wat bij in bovenstaande afbeelding
- het brongesteente is
- het reservoirgesteente is
- de afsluitende gesteentelaag is
van het aardgas
Vraag 2
Leg uit dat het aardgas zich ophoopt in de toppen van de laag zandsteen.

In de ondergrond bij Slochteren is het aardgas op vergelijkbare wijze vastgelegd in de ondergrond. Hier spelen breuken in de ondergrond een belangrijke rol bij het ontstaan van zogenaamde 'gasvallen' (gastraps) in het steenzout (Zechstein)
Onder de Waddenzee bevindt zich een echte vulkaan, begraven in de ondergrond. Tussen 1960 en 1970 kreeg de Franse oliemaatschappij ELF toestemming om te zoeken naar olie of gas in het stuk van de Waddenzee tussen de Friese plaats Harlingen en het eiland Vlieland. Dit onderzoek doet men doorgaans met behulp van zogenaamde seismische instrumenten. De ondergrond wordt zo als het ware 'gelezen'. Bij het onderzoek bij Zuidwal bleek dat de gesteenten in de ondergrond in de vorm van een soort koepel lagen. Bij oliemaatschappijen gaat er dan meestal een belletje rinkelen. Dit soort koepels kunnen namelijk plaatsen zijn waar olie of gas, dat is opgestegen vanuit onderliggende gesteenten wordt ingevangen. Bij olie spreekt men dan ook wel van een 'oil-trap', een olie-val.

Er werd in de ondergrond geboord en.... er bleek inderdaad gas aanwezig te zijn. Dit gas bevond zich in een laag van zandsteen. Onder dit gas vond men gesteente terug wat er vreemd uitzag. Later bleek dat men midden in de kraterpijp van een vulkaan had geboord: de Zuidwalvulkaan!

Vraag 4
In de Grote Bosatlas staat een geologische tijdschaal of tijdtafel (bij De Aarde-Geologie). De Zuidwalvulkaan was actief in het Jura-tijdperk.
Geef met behulp van de atlas aan wanneer dit Jura-tijdperk was.

Vraag 5
Bekijk de verschuiving van de continenten op de kaarten De Aarde-Geologie in de Grote Bosatlas.
Geef aan
- welk continent aan Europa en Azië vastzat in het Jura en het Krijt-tijdperk
- hoe dit supercontinent genoemd wordt

Vraag 6
Geef voor de aardgasvoorraad bij de Zuidwalvulkaan aan in welke geologische periode
- het brongesteente
- het reservoirgesteente
- de afsluitende gesteentelaag
zijn gevormd

Vraag 7
Leg uit dat het aardgas zich precies boven de vulkaan ophoopte
Vraag 3
Nederland is één van de Europese landen met het meeste aardgas. Waarom importeert Nederland dan toch aardgas?
De kalksteen in Zuid-Limburg is ontstaan door het samenpersen van restanten van kalkhoudende organismen die in zee leefden. Aan het eind van het Krijt (ca. 80-65 miljoen jaar geleden) was heel Nederland bedekt door een zee. In deze zee leefde onder andere de Mosasaurus (de Maashagedis), een reptiel van wel 12 meter lang. In 1998 en in 2012 werden grote fossielen van de Mosasaurus gevonden in de groeve van de Sint Pietersberg bij Maastricht.
Vulkanen zijn er in allerlei vormen. Gebruik de volgende animatie om de verschillen tussen vulkanen te onderzoeken:
http://kids.discovery.com/games/build-play/volcano-explorer

Vraag 8
Bouw je eigen vulkaan. Maak er eerst een met een lage viscositeit (de stroperigheid van het magma) en een laag gasgehalte. Laat de vulkaan uitbarsten. Maak er daarna een met een hoge viscositeit en een hoog gasgehalte.
Beschrijf het verschil in de vorm van de vulkaan en de eruptie van je vulkanen.

Vraag 9
Geef van de vulkaan met de hoge viscositeit en het hoge gasgehalte aan welke verschijnselen er bij een eruptie naast een aswolk (plume) nog meer optreden.





Ondergrond van Zuid-Limburg vóór en na een tektonische opheffing. Illustratie: Erik-Jan Bosch, Naturalis







Ondergrond van Zuid-Limburg vóór en na een tektonische opheffing. Illustratie: Erik-Jan Bosch, Naturalis




Vraag 12
De Sint Pietersberg bevindt zich op een plateau dat wordt begrensd door twee rivieren.
Welke twee rivieren zijn dit?

Vraag 13
De Maas zag er in de laatste tijd heel anders uit dan nu.
Beschrijf met behulp van bovenstaande afbeelding het verschil tussen de Maas vroeger en nu.
Vraag 14
leg met behulp van bovenstaande afbeelding het ontstaan van het 'plateaulandschap' in Zuid-limburg uit.
Vraag 10
Wat is een fossiel?

Vraag 11
Wat wordt er gemaakt van de delfstof kalksteen die in de groeve van de Sint Pietersberg wordt gewonnen
Al in de Romeinse tijd werd de kalksteen (mergel) in Zuid-Limburg afgegraven. Met de kalk bemestten de boeren hun akkers.

Vraag 15
Wat was een andere reden om de kalksteen te winnen?

Vraag 16
Leg de volgende uitspraak uit: "de onderaardse gangen in de kalksteen zijn geen grotten, maar groeves".
Om minder afhankelijk te zijn van de delfstoffen uit de ondergrond komt er steeds meer aandacht voor duurzame energiebronnen.

Vraag 17
Welke duurzame energiebronnen worden in het fragment getoond?

Vraag 18
Geef van het gebruik van windenergie een nadeel voor het landschap.
Er zijn inmiddels een aantal windmolenparken ingericht op zee.

Vraag 19
Welke twee voordelen heeft de aanleg van windmolenparken op zee?

Vraag 20
Waarom moet de afstand van het windmolenpark tot de kust niet te groot zijn?
De ondergrond van Nederland biedt ons waardevolle delfstoffen. In deze opdracht ga je twee van deze delfstoffen nader bekijken: aardgas in Noord-Nederland en kalksteen in Zuid-Nederland.
In 2012-2013 zond de VPRO de eerste serie Nederland van Boven uit. Het KNAG maakte daarbij lesmateriaal dat te vinden is op
http://www.knag.nl/1167.0.html

Bij de introductie van de tweede serie Nederland van Boven in november 2013 is het lesmateriaal bij de eerste serie vernieuwd, waarbij nu de filmfragmenten zijn gebruikt.

Veel plezier met dit lesmateriaal!

KNAG
aflevering: de ondergrond van Nederland
EINDE
Full transcript