Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

10 Tijdvakken - 4 en 5 Havo - Nieuw Examen

No description
by

on 29 May 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of 10 Tijdvakken - 4 en 5 Havo - Nieuw Examen

kenmerkend aspect (1.3):
het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
kenmerkend aspect (1.2):
het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen
kenmerkend aspect (1.1):
de leefwijze van jager-verzamelaars
landbouwstedelijke samenleving

landbouwsamenleving

samenleving van jager-verzamelaars

Tijdvak 1: jagers en boeren: ongeveer 10000 v C - 3000 v C
Neolithische Revolutie

schrift

organisatie en bestuur

wetten en regels

polytheïsme

hiërarchische samenleving

handel en ambacht

geen bestuur
dorpsoudste/priester

uitvindingen

graven en dodenverering

meer sociale verschillen
landbouw en veeteelt
magische symbolen
geen sociale verschillen

jagen en verzamelen

landbouwstedelijke samenleving

landbouwsamenleving

samenleving van jager-verzamelaars

Sociale verhoudingen

Cultuur

Economie

Politiek

man/vrouw rol - nomaden - wapens - zuid europa - natuurkennis
kleine rondtrekkende groepen
Alleen primaire bronnen - vermoedens over betekenis
prehistorie: ongeschreven bronnen - onduidelijke tijdsaanduiding
landbouwrevolutie: onduidelijke tijdsaanduiding
menssoorten: neanderthaler en homo sapiens
begonnen in Irak - vanaf 6500 vc in europa - verandering in klimaat en dierenpopulatie - nieuwe uitvindingen: ploeg
bezit was makkelijk te bewaren
ploeg - potten en kruiken - grote boerderijen - hunnebedden
Tijdvak 1:
Prehistorie: 10000 v Chr - 3000 v Chr

Tussen de Rivieren:
Soemerië
b.v.: ploeg
waarom?
waarom?
waarom?
Waaronder: Spijkerschrift!
Tijdvak 2:
Oudheid: 3000 v Chr - 500 n Chr

Bestuursvormen:

Oligarchie x x
Aristocratie x x
Democratie x x
Tirannie x x
Monarchie x x
1 persoon - meerdere personen - rechtmatig - onrechtmatig
Wetenschappelijk denken - Filosofie
Plato Socrates Aristoteles
Rechtvaardigheid
Vraagt maar door
Hoe werkt wetenschap?
wat is kennis?
Politiek, cultureel, sociaal, economisch
Ontwikkeling van steden naar stadstaten en wereldrijken
Wetenschap en politiek in Griekse stadstaat
Romeinse Imperium
Griekse Romeinse cultuur
Vormentaal: uitbeelden in vormen
kapiteel
Griekenland
Rome
750 v chr - 331 v chr: stadstaten
500 v Chr: Rome is Stadstaat en Republiek
Expansie Rome in italie
500- 264 v Chr
Expansie Rome in Europa: tot 106 n chr
onderdeel van rijk Alexander de Grote
vanaf 146 v Chr: onderdeel R. Rijk
48 v Chr: Caesar: dictator=
start keizerrijk
Ontstaan en verspreiding Grieks Romeinse Cultuur
Germanen
Jodendom en Christendom
huiden, slaven, glas, aardewerk
m.n. in de grensgebieden
Die Romeinen kunnen goed vechten en kennen veel rijkdom
bv: wegen en leger
Ook voorbeelden van veldslagen
Deze poging mislukt
De Romeinen denken: twee rijken is makkelijker te besturen, wellicht zo de Germanen buiten houden
Teutoburgerwoud
476 n Chr; Ineenstorting West Romeinse Rijk
476 n Chr: val West Romeinse Rijk
Tijdvak 3:
Ridders en Monniken: 500 - 1000

Tijdvak 4:
Steden en Staten: 1000 - 1500

Tijdvak 5:
Ontdekkers en Hervormer: 1500 - 1600

Tijdvak 6:
Regenten en Vorsten: 1600 - 1700

Zelfvoorzienend = Autarkisch
Lokaal
Hofstelsel
Feodalisme
Clovis der Franken
Succes feodalisme bij Karel de Grote
Bijstaan in raad en daad
titel, burcht, grond, recht om boetes te innen
rechtspraak, wetten en regels naleven en bijstaan in strijd
of eigenlijk: het geheel van vazallen dat de leenheer gebruikt om zijn rijk te besturen
Islam
Christendom
Opkomst Steden
jagers verzamelaars ---> agrarische samenleving ---> agrarisch urbaan ---> agrarische samenleving ---> agrarisch urbaan
Welke voorbeelden horen hierbij:
Neolitische Revolutie
Welke jaartallen horen hierbij:
Val RR
?
Ontstaan steden rond 1000?
Stedelijke Burgerij
Horigen - lijfeigenen
Jaar en een dag = vrij!
belasting
baljouw
baljouw
soort: burgermeester
soort: ambtenaren
Rijke handelaren
Kerk en Staat
zie ook filmpje paragraaf 4.4
Rond jaar 1000: Macht christendom en dus van de paus wordt groter
Vooraf: 2 soorten macht: geestelijke en wereldlijke macht
zeker in vergelijking met ...
ongeveer 1000-1200
Oorzaken:
Dus
Gevolg 1:
kerkelijke schisma

Gevolg 2:
Investituurstrijd

= scheiding of breuk
Bisschoppen zijn goede leenmannen omdat zij geen kinderen krijgen die de taak over kunnen nemen
Investituurstrijd!
Ring en Staf
Wie mag de bisschop benoemen?
Oplossing: 1122: Worms: Paus mag alleen benoemen, maar daarna mag koning ook leenman maken
Gregorius VII
Hendrik IV
Christelijk Europa en Expansie
uitbreiding
3 voorbeelden van
expansie
Waarom leiden deze 3 aspecten tot expansie?
Kruistochten 1096-1291
Oorzaken kruistochten
Onze christelijke pelgrimbroeders in het heilige land worden aangevallen, we moeten ze helpen!
Omdat de Paus het zegt en dus God het wilt
Persoonlijke motieven
Herverovering op de Moren - 1492
Grond en land om te verbouwen
Gevolgen
Europa was door de expansie in aanraking met andere culturen gekomen
De basis voor de Renaissance is gelegd
Italiaanse Middelandsezee vaart
Steden, veel landbouwgrond
militair sterk
contact met buitenwereld
handelsnetwerk
aardige video
Tijdvak 7:
Pruiken en Revoluties: 1700 - 1800

De Renaissance
wedergeboorte
start
oorzaken
gevolgen
levenshouding
kunst
Wetenschap en Religie
verspreiding
Wat was de Renaissance?
De Renaissance was een verandering
in het denken
van de mens die rond 1450/1500 in Italië begon.
Wat veranderde er dan?
Men greep terug naar de ideeën van de oude Grieken en Romeinen.
De Griekse en Romeinse cultuur werden als het ware opnieuw geboren (Renaissance betekent letterlijk “wedergeboorte”).
val van

1453
Veel oorzaken of voorwaarden voor het ontstaan van de renaissance waren al begonnen in de Late Middeleeuwen!
HC: De Republiek
Europese Expansie
uitbreiding van het gebeid
start
oorzaken
gevolgen
1500
1600
Spaanse en Portugese
Het zoeken naar nieuwe visgronden
Zoeken van bondgenoot tegen Moslims
+
+

Dus met als doel: de tussenhandelaar "omzeilen"
De Reformatie
Algemeen --- Republiek
Ontstaan van het protestantisme: Luther spijkert in 1517 stellingen tegen een aantal katholieke misstanden (bijvoorbeeld aflaten en verkoop kerkelijke ambten) op de kerkdeur in Wittenberg. Kenmerken protestantisme itt katholicisme:
ware geloof in Bijbel
geen gezag van Paus
Kerk niet tussen mens en God
Priesters kunnen geen zonden vergeven
Geen verering Heiligenbeelden
Erasmus
Luther
Calvijn

predestinatie
hard werken
opstand tegen de vorst
Ideeën sneller verspreid door:
Staatsvorming en
Centralisatie
Gevolgen Reformatie
oorzaak
oorzaak
oorzaak
Algemeen
De "Republiek"
Bloedige Godsdienstoorlogen
In Frankrijk: Edict van Nantes
In DL: Vrede van Augsburg
In NL: ...
Karel V niet populair bij adel en steden
Leg uit waarom de Reformatie de centralisatiepolitiek van Karel V in de Lage Landen belemmerde.
Geef een voorbeeld van de centralisatiepolitiek van Karel V in de Lage Landen
Noem een verschil en een overeenkomst tussen de opvattingen van Luther en Calvijn.
1555
1576
Vorst: Filips II

Landvoogd: Van Parma
vanaf 1559 in Madrid
zetelde in Brussel
Katholiek
Katholiek
Ik ga door met de politiek van mijn vader:
- centraliseren
- Ik heb daar veel belastinggeld voor nodig
- Ik ga ook die verdraaide protestanten onderdrukken
zie centralisatie Karel V
Relatief zelfstandige Hollandse steden
Protestants, en zeker tolerant tegen andere geloven
1566
Smeekschrift
Beeldenstorm
lage edelen gaan naar Brussel
verzoeken Van Parma de geloofsonderukking te stoppen
Van Parma:
"akkoord, geef tijd om een beslissing te nemen"
Hagepreken
Door ruimte die Van Parma geeft, ontstaan er veel
= protestantste kerkdiensten in de openlucht
Bij een van deze hagenpreken slaat de vlam in de pan, protestantse opstand:
Protestanten slopen katholieke kerkgebouwen
Vernielen beelden (tegen beelden/heiligenverering)
Vwo merk op:
in stedelijke gebieden (!)
vanuit zuiden naar noord
Gevolgen
Filips is boos, "niet echt oplossingsgericht"
Van Parma ontslagen -> Alva
Bloedraad opgericht door Filips
meer centralisatie + belastingdruk
Pacificatie
van Gent
IJzeren Hertog
1568
1568: Start strijd Willem van Oranje tegen Alva
tot 1572: Alva houdt huis in Holland en Zeeland
na 1572: Eerst overwinning WvO en Watergeuzen op Den Briel
Start van Nederlandse Opstand
Willem
Den Briel
Lege spaanse schatkist
Strijd kost Filips enorm veel geld
Holland en Zeeland dragen ook niet meer bij aan schatkist
Muitende Spaanse Soldaten omdat zij geen soldij meer krijgen
= Spaanse Furie
Willem van Oranje
1576
Daarnaast probeerden zij een uitspraak over de godsdienst te doen: Godsdienstige verdraagzaamheid
Filips II = boos
Holland + Zeeland = protestant
Rest is Katholiek
Alva: "je bent ontslagen, Van Parma is nu de nieuwe landvoogd, hij krijgt ook nieuwe troepen"
De 17 gewesten vallen uitelkaar in 2 delen
Unie van Atrecht
, sommige zuidelijke gewesten sluiten zich aan bij Filips
Unie van Utrecht
= militair verbond tegen Filips II van Noordelijke gewesten
1580
Willem wordt vogelvrij verklaard
1581:


De gewesten van de UvU geven officeel aan dat zij Filips II niet meer als hun vorst beschouwen
Plakkaat van Verlatinghe:
Ontstaan NL'se
Republiek
De Nederlanden gaan opzoek naar een nieuwe vorst, dat is niet succesvol en daarom besluiten de SG van de UvU om in 1588 door te gaan als zelfstandige Rupubliek
Merk op in aanloop ontstaan republiek:
Beeldenstorm: spontane onvrede opstand
Georganiseerde strijd door Geuzen en WvO
Pacificatie van Gent: eigen officiele politieke beslissing tegen wil Filips II
Unie A + U: militair bondgenootschappen
PLakkaat van Verlatinghe: Wij willen filips niet meer als vorst
Steeds erger!
Van Parma lijkt zelfs te winnen, maar Spanje richt zich in 1588 met Armada op Engeland
Waarom?
17 gewesten maken zelfstandig afspraken, buiten Filips om, ze strijden samen tegen de Spaanse soldaten van hun eigen vorst
1584: Willem van Oranje vermoord
1555
1588
Leiden
'78: Amsterdam
De Opstand
De Gouden Eeuw van Nederland
Filmpje 3.1
Filmpje 3.2
De Wereldeconomie
Bestuur
Voorbeeld: Oldenbarnevelt vs Maurits v. Oranje
Voorbeelden die je moet kennen:
Ontzet van Leiden
Alteratie van Amsterdam
Palkkaat van Verlatinge
Spaanse Armada verslagen
De gouden eeuw in NL
interne factoren
in internationaal kader
cultureel gevolg/oorzaak
cultureel gevolg
Het absolutisme
VIDEO
Frankrijk
Republiek
Engeland
politiek
cultureel: religie
economisch
oorzaak
oorzaak en voorbeeld?!
Politiek, ec, cultureel?
Vat eens samen?
Engeland + Frankrijk + Duitse bisschoppen
Michiel de Ruijter
Broeders de Witt
Hollandse Waterlinie + Willem III
Door slecht leger (De Witt) lijkt strijd op land in eerste instantie verloren.
Volkswoede over de inval, aangspoord door Oranjegezinden: Moord op broeders de Witt
Inundatie
Bommen Berend
Vlootvoogd
1672
Wat heeft dit met absolutisme te maken?
De wetenschappelijke revolutie
De Verlichting
Het Ancien Régime
Verlichting
Ideeën gebaseerd op vrijheid en rationalisme
Voortkomend uit Wetenschappelijke Revolutie
Rond 1700 in Frankrijk en De Republiek

Kant
Vrijheid was een voorwaarde voor het gebruiken van je verstand
Neem niet alles zomaar aan, durf te denken!
Voltaire
Adam Smith
Economische vrijheid
laisser faire
wetmatigheid: vraag en aanbod
winst voor iedereen
vrijheid en rationalisme
John Locke
Vorst niet de macht van God, maar van volk
Rol overheid: zorgen voor bevolking
Natuurlijke rechten van burgers: vrijheid, leven, bezit
Montesquieu
Driemachtenleer
wetgevend: parlement
uitvoerend: regering
controlerend: rechters
Rousseau
Volkssoevereiniteit
in een democratie heeft het volk dat
Een staat moest de 'algemene wil' van het volk dienen.
Veel kritiek op godsdienst fanatisme
kritiek op bijgeloof
Wel geloof in god, maar geloofde dat God alles volgens natuurwetten liet verlopen
Democratische Revoluties
De praktijk was heel anders dan de idealen van de Verlichters
Frankrijk:
absolutisme
3 standen: ...
3e stand leed onder de rijkdom van 1e en 2e stand
hoge belastingen
geen inspraak
Pruisen:
Verlicht Absolutisme
Frederik de Grote
Vond de ideeen van Voltaire zeer interessant: briefwisselingen
Geen koning, maar dienaar van staat
volk wel te dom om te denken
wel voor het volk, niet door het volk
Republiek:
kloof tussen arm en rijk in verslechterende economie
De economie van de Repbliek was niet meer "Goud"
veel schulden
ingehaald door GB en FR
regenten zorgden voor corruptie, ambtenverdeling
Willem IV gedroeg zich als een vorst, ver van het volk af
VS
FR
NL

Noem politieke overeenkomsten en verschillen tussen de democratische revoluties uit de laatste kwart van de 18e eeuw?
Kolonialisme en slavernij
Tijd vak 8:
Burgers en Stoommachines: 1800 - 1900

5h
5h
5h
Industriële Revolutie
1750 (GB) - tot...Overgang van agrarisch urbaan naar Industriële samenleving
Meeste producten op platteland gemaakt
Meeste mensen werken op platte land
Meeste producten op in fabrieken gemaakt
Meeste mensen werken in fabrieken (of kantoren)
OORZAKEN
Landbouwrevolutie: enclosure -> met minder mensen makkelijker verbouwen = arbeidsoverschot
Aanwezigheid grondstoffen, steenkool in GB
Geld, veel rijke handelaren, koloniën
Afzetmarkt, koloniën
Techniek, wetenschappelijke revolutie - Spinning Jenny en Stoommachine
Transportmogelijkheden
KENMERKEN
Kenmerken
Grote mechanisatie productieprocessen, in bijna alle sectoren (handarbeid naar machine)
Enorme toename productie van producten

GEVOLGEN
Gevolgen
Urbanisatie, arbeiderswijken
Rijkdom neemt toe aan bovenlaag samenleving, nieuwe rijkdom (!)
Landschap verandert
Transportrevolutie
Tweede IR: andere landen maken inhaalslag: Duitsland bv
Tweede IR: Elektriciteit, staal, chemie
Philips + Eiffeltoren
Politiek maatschappelijke
stromingen

Wenen - 1815:
Conservatisme
conserveren - behouden - geen veranderingen
Verlichting?!
+
IR en Verlichting
Nationalisme
Liberalisme
Socialisme
vrijheid
gelijkheid
taal, volk, afkomst
Politieke opstanden in Europa in
- 1830: nieuwe vorst in FR
- 1848: Opstanden door heel Europa
Democratisering
1848
De grondwet van
Door de grondwet van 1848
Voor de grondwet van 1848
1 - Ministeriële verantwoordelijkheid
2 - De Koning is onschendbaar
3 - Censuskiesrecht
4 - Grondrechten, vrijheden: vrijheid van meningsuiting, vrijheid van vergadering enz.
Waarom zou de koning zijn macht uit handen geven?
Ik ben bang voor revoluties, en ik wil vooral niet dood gaan
Koning Willem II
Revoluties in Europa
Thorbecke
+
+
=
GW 1848
Noemen we de
klassieke grondrechten
Neolitische Revolutie
Waarom je vanzelf naar boven gaat kijken als anderen dat ook doen
Waarom je nooit een drankje van een ander moet accepteren

voorbeeld 1
voorbeeld 2
mythologisch en rationeel
denken
Griekenland - politiek en filosofie
Rome
Cultuurmenging van bij culturen
Germanen
Jodendom en Christendom
Tweezwaardenleer
+ geldeconomie
Welke reden voor het ontstaan van steden
2 voorbeelden van Geldeconomie
NADEEL?
VOORDEEL?
De manier van wetenschap bedrijven verandert in het zelf willen waarnemen en beschrijven van de wereld, daarmee krijgt de wetenschap een prominente rol in de wereld
Proefjes!
Copernicus

Kepler

Galilei

Newton

Descartes

Huygens, leewenhoek Swammerdam
niet begrepen, brandstapel

theorie overgenomen

bewezen

wetenschapper geeerd

grote naam een veel aanzien

grote namen, aanzien
aarde om de zon, theorie

aarde om de zon, theorie

aarde om de zon, bewezen

zwaartekracht

denken in vrijheid

biologie, natuurkunde
Onderwerpen
Van rol aarde in geheel naar microorgansimen

Rol Wetensch.
Van buitenbeetje en uiotzondering naar edelman

Manier Wetensch.
Van religieuese aannamens naar zelf waarnemen en beschrijven

afschaffing
Full transcript