Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Paraja dhe Bankat

Money, Banking and the Federal Reserve
by

gerandi matraku

on 1 June 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Paraja dhe Bankat

2. Funksioni si mjet kembimi
1. Funksioni si mjet llogarie
Percaktimi i ofertes per para
Paraja dhe sistemi bankar
Komponentet e ofertes monetare
Bagetite si para datojne qysh nga viti 9000 para eres sone.
Funksionet e parase
3. Funksioni si mjet kursimi
Paraja si mjet kembimi
Ndermjet ketij funksioni paraja luan rolin e nje lubrifikuesi qe lehteson funksionimin e ingranazheve te shumta dhe te nderlikuara te ekonomise, duke i realizuar transaksionet me kosto shume me te ulte.
Ne ekonomine e sotme moderne as qe mund te mendohet mungesa e parase ne proçesin e kembimit, perkundrazi, shtrohet nevoja e persosjes se formave te saj per ta lehtesuar sa me shume ate.
Per realizimin e ketij funksioni paraja duhet te jete e pranishme.

Funksioni si mjet kursimi
Zhvleresimi
Praktika e renies se vleres se parase.

Reduktimi i arit dhe argjendit ne monedhe.
M1 - perfshine vetem parane e transaksioneve, instrumenta financiare qe realizojne kembimin e mallrave ne cdo kohe, menjehere dhe pa kosto, pra jane plotesisht likuide.
M2 - quhet ndryshe paraja e gjere. Perfshine M1 dhe forma te tjera aktivitetesh qe nuk jane para transaksione por mund te kthehen ne para si psh: depozite afatshkurter, etj.
M3 - eshte nje agregat me i gjere , perfshine M2 dhe aktive qe jane likuide por me pak se ato qe futen te M2, si depozitat e kursimit afatgjate, etj.
Historia e parase
- Eshte mjaft e gjate, ze fill mijera vjet me pare me shthurjen e ekonomise natyrore.
Çka eshte paraja?
Me 1382 ka jetuar nje francez, i quajtur Nicola Oresm, nje nga te paret e ekonomise me kompetence ne France dhe parane e perkufizon keshtu:
"Nje vegel e shpikur artificialisht per te lehtesuar shkembimin e pasurive te natyrshme"
Egzistojne mendime te ndryshme nga ekonomiste te ndryshum lidhur me konceptin e parase.
Jean Boizard ne librin e tij "Traite des monnsis" parane e perkufizon keshtu:
"Paraja eshte nje pjese e lendes, se ciles autoriteti i ka dhene nje vlere dhe peshe per te sherbyer si çmim dhe per te barazuar ne tregti pabarazite e te gjitha sendeve."
Aktualisht, sipas nje kuptimi modern te saj, me para kuptojme:
Çdo objekt standard, pergjithesisht te pranuar, qe sherben si mjet kembimi ose pagese.
Ndarja shoqerore e punes beri te domosdoshme kembimin e produkteve te prodhuesve te ndryshum, ku fillimisht eshte bere kembimi mall me mall. Mirepo me vone ka shkaktuar veshtiresi, eshte dashur te realizohet
koinqidenca e dyfishte e nevojave, e cila shpreh perputhjen e plote per llojin dhe sasine e mallrave qe duan te kembejne dy prodhues.
Nese ne treg do kishim me shume prodhues problemi i kembimit do ishte me i nderlikuar dhe zgjedhja e ketij problemi u be duke kaluar nga kembimi mall me mall ne kembimin ndermjet parase.
Format e hershme te parase
guacka
gure
rruaza
nga argjendi dhe ari
nga lekura e kafsheve
etj.
Bagetite jane forma me e vjeter e parave.
Ato ende u perdoren ne disa vende te Afrikes nga mesi i shekullit 20.

Paraja besohet te kete prejardhjen nga tempulli i Heres, ne Kapitoline, nje nga shtate kodrat e Romes.
Ne vitin 1200 para eres sone Kina i perdori
guackat ne forme te parase.
Kina ishe shteti i pare qe e zbuloi bazen e parase ndersa Lidia ishe shteti i pare qe e perdori monedhen e bakrit si para.
Kina eshte shteti i pare
qe e zbuloi monedhen aktuale nga letra.
Qe nje mall i caktuar te perdoret si para ai duhet te gezoje disa veti.
Ai duhet te jete i transportueshem me lehtesi, te jete i ruajtshem ne menyre te sigurt, lehtesisht i ndashem ne pjese me te vogla dhe sa me i sigurt nga mundesia e fallsifikimit. Eshte kjo arsyeja qe rolin e parase e moren pergjithesisht metalet dhe veqanerisht ari dhe argjendi.
Kartemonedha lindi si zevendesuese e parase mall, pra e arit, ne procesin e qarkullimit per te mbrojtur ate nga konsumi ne procesin e kembimit dhe per te lehtesuar transportin e parase.
Kartemonedha ishte perfaqesuese, shenje monetare e parase ar sepse mund te kembehej ne çdo kohe me sasine e arit qe perfaqesonte. Nderprerja e kembimit e kartemonedhes me ar shenon kalimin ne nje forme te re te parase leter, e cila nuk ka alternative perdorimi.
Paraja nuk eshte mall qe behet para, qe ka alternative tjeter perdorimi, por eshte nje leter, nje simbol qe behet para, sepse njerezit e pranojne si te tille bashkarisht.
Shpesh paraja leter quhet para e dekretuar.
Para se kolonet e pare te fitojne luften, dhe te krijojne SHBA-te, u perdoren paraja spanjolle, angleze dhe franceze.
Si rregull te paguash per lufte, atyre u nevoijtej te zbulonin para te zakonshme per te gjitha kolonite.
Ky udheheqes Paul Revere e dizajnoi monedhen e pare per para kontinentale.
Gjurmet e parave amerikane
Monedhat e para ilire
Në vitin 1980 është zbuluar në Kreshpan një thesar i mbretit ilir Monun. Përpara kësaj kohe, nga Monuni kishim vetëm disa monedha të gjetura rastësisht, dy prej të cilave vinin nga fshati fqinj nga Cakrani, pikërisht nga një vend që quhet Gurët e Zezë, ku ka një kala [ilire] të shekullit të katërt para eres sone.Gjetja e këtij thesari menjëherë lokalizoi edhe vendin kryesor të prodhimit të këtyre monedhave.
Mbreti Monuni përmendet vetëm një herë në histori, rreth vitit 280 para eres sone, kur ai merr pjesë në luftë për pretendimin e fronit të Maqedonisë. Ishte një mbret ilir shumë i fuqishëm. Fakti i dytë historik vinte nga monedhat e gjetura që në shekullin e 19-të, të botuara nga studiues të asaj kohe, që tregonin se Monuni ka pushtuar edhe Dyrrahun(Durrësin).
Gjetja e thesarit të Kreshpanit na çoi edhe në këtë qytet, qytetin e Gurëzezës, me një vëmendje më të madhe për të parë aty selinë e shtetit ilir, nën drejtimin e Monunit, ndoshta edhe të paraardhësit të tij që ka qenë Glaukia i famshëm, mbreti i Taulantëve, si edhe të pasardhësit të tij Mytilit, i cili pret monedhat e tij prej bronxi në Apoloni. Kemi një dinasti prej tre mbretërish të cilët qendrën e tyre e kishin në Cakran.
Kërkimet arkeologjike kanë treguar se ky ishte një qytet shumë i rëndësishëm, i formuar rreth vitit 380 para eres sone, tamam në kohën e Monunit, rreth vitit 300-270 para eres sone. Monuni ishte dhe mbret që përpiqet të kontrollojë financat, se deri atëherë mbretërit ilirë nuk kishin prerë monedha. Është Monuni mbreti i parë që pret monedhat dhe duhet kuptuar se kush ka financat, ka edhe politikën. Kjo është pastaj një histori që vazhdohet edhe nga mbreti Genc, i cili mbyll serinë e mbretërve ilirë.
Në monedhat e tij kishin simbolet e Durrësit, përkatësisht një lopë të cilën e pinte viçi dhe nga ana tjetër një katror me stilizime, të cilat mbanin përveç emrit të qytetit Dyrrah edhe emrin e mbreti Monun.
Monedhat e para
Monedhat e para u shfaqen ne vitin 700 para eres sone nga Lidianet, nje grup i njerezve qe jetuan ne nje vend, ne Turqine e sotme.
Monedhat perfunduan perhapjen e tyre ne Greqi dhe ne Rome.
Edhe pse me monedha, kembimi dhe tregtia vazhdonin te jene rruget per nderrimin e mallrave dhe sherbimeve.
- Rritja e mundesise se fallsifikimit te kartemonedhave, çoi ne lindjen e nje forme te re te parase, paraja bankare ose çeqet bankare, te cilat sherbejne si para, sepse nepermjet tyre mund te terhiqen para nga depozitat e cekueshme ne banke ose mund te behen pagesa, duke funksionuar keshtu si mjet kembimi.
Paraja si mjet llogarie (matese e vleres)
Mallrat dhe sherbimet shprehin vleren e tyre ne para, nepermjet çmimeve, duke thjeshtuar procesin e matjes se saj. Ne te kunderten, per çdo mall do kishim aq çmime sa edhe mallrat do te mund te kembeheshin me te. Nepermjet ketij fuksioni, mallra dhe sherbime me veti te ndryshme fizike, kimike, etj., vihen ne nje emerues te perbashket duke bere te mundur llogaritjen e nje treguesi per te gjithe sasine e tyre. Per realizimin e ketij funksioni nuk eshte e domosdoshme paraja.
Kete funskion e kryejne edhe forma te tjera te pasurise (ose siq i quajme ne gjuhen ekonomike, aktive) si aksionet, obligacionet, etj. Por perdorimi i parase si mjet kursimi ka nje avantazh ne krahasim me aktivet e tjera, sepse paraja perfaqeson nje aktiv me risk me te vogel se te tjerat. Ndodh keshtu sepse qmimi i aktiveve te tjera mund te ndryshoje, psh: mund te ulet, duke ulur edhe sasine e vleres se ruajtur.
Oferta monetare
Oferta monetare llogaritet si shume e instrumenteve te ndryshem qe ne nje shkalle te caktuar, sherbejne si para dhe mund te shprehet nepermjet disa komponenteve, qe quhen agregatë monetare, te cilet kane ne themel nje kriter te perbashket llogritjeje.
L- eshte agregat tjeter monetar ku futen M3 dhe aktive qe kane tipare likuiditeti si bono e thesarit, etj.
Ne Shqiperi klasifikimi i ofertes monetare ne agregate monetare u be pas transformimeve te para te sistemit bankar ne pergjigje te ndryshimeve te ekonomise se tregut
M1 - ku perfshihen monedhat, kartemonedhat, depozitat pa afat dhe ceqet e udhetareve.
M2 - ku perfshihet M1 dhe depozitat me afat
M3 - ku perfshihet M2 dhe depozitat me valute te huaj.
siperfaqja me vije tregon recesionin amerikan
Burimi: Bordi i Guvernatoreve te Fondit te sistemit Federal
M2 - Paraja e gjere
matja e ofertes per para
Kerkesa per para
Motivet e mbajtjes se parase
1. Nevoja per te blere mallra dhe sherbime. Kerkesa per para qe rrjedh nga ky motiv quhet
kerkese transaksionesh.
Kerkesa e transaksioneve varet nga keta faktore:
2. Motivi tjeter buron nga funksioni i parase si mjet kursimi.
Sipas teorise se portofolit njerezit nga njera ane deshirojne qe pasurine e tyre ta ruajne ne formen qe te sjell te ardhura sa me te medha por, nga ana tjeter, ata nuk deshirojne te bejne investime me shkalle te larte rreziku.
a) Nga niveli i GNP real
b) Nga niveli i cmimeve
c) Nga niveli i normes se interesit
Rritja e GNP real do te thote rritje e vellimit te mallrave dhe sherbimeve qe tregtohen.
Zhvleresimi i argjendit ne denarin romak
Me rritjen e nivelit te cmimeve eshte e nevojshme te rritet edhe sasia e parase qe duhet per te realizuar kembimin e te njejtes sasi mallrash dhe sherbimesh.
D
norma e interesit
sasia e parase
Norma e interesit qendron ne perpjestim te zhdrejte me sasine e parase
Me rritjen e normes se interesit ky perfitim eshte me i madh se shtesa e kostove se transaksioneve dhe, si rrjedhim zvogelohet sasia e parase per transaksione
Funksionet e parase
C'jane bankat?
Bankat jane institucione financiare, qe kryejne sherbime te caktuara, qe kane te bejne me kalimin e mjeteve te lira financiare nga ata qe i kursejne ato tek ata qe kane nevoje per to.
Aktiviteti bankar perfshine,
ne rradhe te pare
, pranimin e depozitave, te individeve, te firmave etj. Depozitat perfaqesojne vendosjen e parave ne banke nga subjekte te ndryshme
Egzistojne faktore te ndryshem qe kufizojne bankat ne dhenien e huave dhe ne vendosjen e normes se interesit.
Keshtu bankat jane teper te matura ne dhenien e kredive sepse egziston rreziku i mos kthyerjes se tyre.
Origjina e bankes
Greqia konsiderohet si djepi i bankave pasi pikërisht atje janë kryer veprimet të para bankare të dokumentuara.
Huadhënia ka qene fillimisht një aktivitet i hebrenjve por që me kalimin e kohës gjeti përdorim të gjere në shumë perandori. Barnabé de Terni në 1462 ishte një nga fisniket e pare që jepte hua me norma interesi. Më pas edhe në Francë sidomos gjate kohës së Luigjit të XVI u krijuan disa fonde të cilët shërbeni për huadhënie e cila sigurisht ishte e mbështetur në një normë interesi që arrinte deri në 10 % të shumës.
Fjale banke në shumicën e fjalorëve gjuhësore ka hyre në shekullin e XV. Bankieret e Italisë së Veriut lëviznin nëpër Evrope dhe ushtronin aktivitetin të ulur në një tavolinë ose bankë. Kjo është një nga hipotezat e prejardhjes së fjalës "BANKE"

Dokumenti me i vjetër që dëshmon ekzistencën e një kredie i përket vitit 1207. Në këtë dokument një bankier nga Xhenova ka nënshkruar për tërheqjen e një shume në Palermo.

BANCOMAT-i i pare i zhvilluar nga Kompania De La Rue u përdor për herë të parë më 27 qershor të 1967 në Enfield Town në Veri të Londrës për llogari të Barclays Bank.


Ato jane te llojllojshme por ne do te permendim dy lloje prej tyre:
Depozitat ne te pare
Jane ato lloj depozitash per te cilat mund te leshohet ceku nga zoteruesi i tyre, ato ose mund te kthehen ne para te gatshme ose te bejne pagesa te ndryshme, pra luajne rolin e fuksionit te kembimit.
Depozitat me afat
Jane te shumellojshme, ne thelb kane te njejten cilesi: depozituesi nuk mund t'i terheqe apo t'i perdore per te bere bagesa pa kaluar afati i caktuar.
Se dyti
, aktiviteti bankar perfshine dhenien e huave te firmave dhe te individeve qe kane nevoje. Per kete sherbim banka kerkon interes, i cili eshte me i larte se interesi qe ajo jep per depozitat.
Interesat qe merr banka nga kredite qe jep perfaqesojne te ardhurat e bankes, ndersa interesat qe u jep depozitave perfaqesoje shpenzimet e bankes, ku hyjne pagat e punetoreve, shpenzimet e rrymes, qiraja etj.
Diferenca ndermjet te ardhurave dhe shpenzimeve perfaqeson
fitimin e bankes.
Banka e pare ne bote
Monte Dei Paschi di Siena. Kjo bankë italiane, me seli në Siena, Tuscany, u themelua në vitin 1472 dhe është konsideruar si banka më e vjetër në botë. Kjo është ende një nga bankat më të rëndësishme italiane, me degë në pjesë të ndryshme të botës.
Sistemi bankar ne Kosove
Sistemi bankar kosovar është një sistem relativisht i ri, por që pas vitit 1999, ka shfaqur një zhvillim të shpejtë. Open Data Albania ka kryer një hulumtim mbi sistemin bankar në Kosovë, bazuar në të dhënat e Bankës Qëndrore të Republikës së Kosovës.
2. Banka per Biznes
Pesha ne sistem : 4%
3. Procredit Bank
Pesha ne sistem : 34%

5. Banka Kombetare Tregtare
Pesha ne sistem : 3%
4. Raiffeisen Bank Kosovo
Pesha ne sistem : 31%
Aktualisht sistemi bankar përbëhet nga 8 banka:
1. Banka Ekonomike
Pesha ne sistem : 5%
Origjina e Kapitalit : Vendas
Origjina e Kapitalit : Vendas
Origjina e Kapitalit : E huaj
Origjina e Kapitalit : E huaj
Origjina e Kapitalit : E huaj
6. TEB Sh.a
Pesha ne sistem : 6%
Origjina e Kapitalit : E huaj
7. Komercijalna Banka ad Beograd
Pesha ne sistem : 1%
Origjina e Kapitalit : E huaj
8. NLB Prishtina
Pesha ne sistem : 15%
Origjina e Kapitalit : E huaj
Aktivet e sistemit bankar gjatë viteve kanë ndryshuar sipas tabelës:
Viti 2006 2007 2008 2009 2010

Aktivet Gjithsej (milione Eur) 1161 1435 1808 2204 2219

Pjesën më të madhe të aktiveve të sistemit bankar e përbëjnë kreditë (58.5%).
Konkretisht vlera e depozitave në sistemin bankar në Kosovë paraqitet sipas tabelës:
Viti 2006 2007 2008 2009 2010

Dep. Gjithsej (mil. Eur) 924.3 1143.1 1444.1 1744.9 1752


Depozitat kanë ardhur vazhdimisht në rritje, madje edhe në vitet e krizës botërore të viteve 2008-2009.
Grafikisht vlera e aktiveve dhe depozitave gjatë viteve të fundit paraqitet sipas grafikut:
Ne menyre sintetike aktiviteti bankar jepet ne bilancin e bankes qe pebehet nga dy pjese: Aktivet dhe Pasivet
Aktivet
Pasivet
Rezervat 100
Huate 4000
Letrat me vlere1800
Totali 5900
Dep. te cekue. 1000
Dep. kur. dhe me afat 2800
Pasive te tjera 2100
Totali 5900
Mundesia qe ka banka per te dhene hua perben bazen e shumefishimit te parase.
Ne funksion te analizes le te marrim nje bilanc te te ardhurave dhe shpenzimeve te bankes ne forme te thjeshtuar.
Aktivet
Pasivet
Rezerva 2000
Totali 2000
Depozita 2000
Totali 2000
Nese supozojme se norma e rezerves se detyrueshme eshte 10% atehere ne rastin tone banka mund te jape hua prej 1800 leke.
Aktive
Pasive
Rezerva 200
Hua 1800
Totali 2000
Depozita 2000
Totali 2000
Nëse:
r = norma a rezerës së detyrueshme
mund të shkruajmë:

∆D ∙ r = ∆R
Nga këtu nxjerrim se:
∆D = ∆R / r ose ∆D = (1 / r) * ∆R
Në rastin tonë kemi:
∆D = (1 / r) * ∆R = (1/0.1) * 2,000 = 20,000
Raporti
1/r
tregon sa shumëfishohet shtesa fillestare e rezervave në sistemin bankar nëpërmes mekanizmit të dhënies së huave
Ky quhet multiplikatori i ofertës monetare

∆D = shtesa në depozite
r = norma e rezervës së detyrueshme
∆R = shtesa në rezerva të detyrueshme

Literatura
http://www.pashtriku.org/?kat=45&shkrimi=1076
http://monedha.blogspot.com/
http://www.shqiptarja.com/dossier/2711/monedha-shqiptare-rrugetimi-nga-banka-e-pare-kombetare-deri-sot-134194.html
http://sq.wikipedia.org/wiki/Tregtia_ilire
http://www.amosweb.com/cgi-bin/awb_nav.pl?s=wpd&c=dsp&k=money+functions
http://www.slideshare.net/kgashi3/makro-paraja-dhe-sistemi-bankar
http://www.slideshare.net/Menaxherat/paraja-dhe-sistemi-bankar
http://www.slideshare.net/behar199004/paraja-dhe-funksionet-e-saj
http://sq.wikipedia.org/wiki/Banka
http://open.data.al/sq/lajme/lajm/lang/sq/id/224/Sistemi-Bankar-ne-Kosove
" To pay through the nose"
ishte nje thenie e cila u perdor shume. Ka kuptimin
"Te paguash permes hundes"
, ku ne shekullin 19 qeveria Daneze ua preu hundet njerezve te cilet nuk i paguanin taksat.
1 milion fatura nga 1 dollare peshojne sa 2200 pounds.
Nga viti 1940 ne vitin 1946 te ardhurat mesatare ne Amerike u dyfishuan. Gjate vitit 1940 punetoret mesatarisht u paguan me pak se 600$ ne vit. Ne vitin 1946 te njejtet punetore i morren 1200$ ne vit.
Ne vitin 1919 te ardhurat mesatare ne Amerike ishin rreth 650$ ne vit.
Disa fakte lidhur me parane
Ne vitin 1920 ju mund te blenit veturen e llojit te ri per me pak se 300$
Shopping ne vitin 1900 ishte argetim. Vajzat kane mundur te blejne nje pare kepuce per vetem 1$
Gerandi Matraku
Xhesi Shehaj
Miga Ismaili
Armand Rajta
Fabian Toci

Permbajtja
Çka eshte paraja?
Historia e parase
Format e hershme te parase
Zbulimi i monedhave te para
Monedhat e para ilire
Gjurmet e parave amerikane
Funksionet e parase
Komponentet e ofertes monetare
Percaktimi i ofertes per para
Kerkesa per para


Çka jane bankat?
Origjina e bankes
Banka e pare ne bote
Sistemi bankar ne Kosove
Njehsimi i shteses ne rezerva te detyrueshme
Disa fakte lidhur me parane
Full transcript