Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

IRUÑERA BIDAIA

No description
by

Aritz Galdos

on 3 December 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of IRUÑERA BIDAIA

IRUÑERA BIDAIA
Testuingurua
Ibilbideko zati baten deskribapena - Descripción de Agurain
IBILBIDEA
Kokapena, izenaren etimologia, euskara, festak eta ohiturak
Informazio orokorra:
Biztanleriaren informazioa
Gasteiztik Iruñera trenez joango gara, eta ibilbide hau egingo dugu:
Ibilbidearen mapa
Koldo Mitxelena ikastetxeko ikasleak Iruñera joango gara bi egun pasatzera. Bidaiaren prestakuntzan kontutan hartutakoa hau da:
Ibilbidea
Iruñeko informazio orokorra
Iruñeko mitoak eta kondairak
Iruñeko eraikin esanguratsu baten egituraren azterketa
Eguraldia
Bidaiaren arrekontua
En aquella luminosa pero todavía fría mañana de primavera se notaba el nerviosismo entre todos nosotros, pronto íbamos a emprender el camino para realizar el viaje que con tanto esmero y entusiasmo habíamos preparado.
No había pasado media hora desde la salida del instituto, cuando desde un pequeño montículo que trazaba la autovía, apareció ante nuestros ojos la histórica y señorial villa de Agurain.
En un primer plano contemplamos la cuidada muralla de piedras color ocre hábilmente labrada en piedra de sillería y sobre ésta una multitud de pequeñas casa bajas, que en ese momento abrían sus ventanas, como queriendo despertarse ante la insistencia de los rayos del sol. En un segundo plano, alzándose imponentes, se podían divisar las dos iglesias de la villa: a la derecha la

de San Juan Bautista con su estructura rectangular de estilo gótico y su torre diferenciada en dos partes. A la izquierda la de Santa María, también de estilo gótico y con un marcado carácter defensivo.
Conforme nuestro autobús se iba acercando a la villa, Nosotros fuimos ajustando nuestro zoom. Así, al llegar al extremo sur, donde esta situado “El Portal del Rey” nos quedamos asombrados al observar la plaza de San Juan con sus coquetas Olbeas de reluciente piedra blanca en armónico contraste con las arrugadas vigas de roble oscuro teñido por el hielo del rudo invierno alavés y los verticales rayos de sol en verano. Desde esta acogedora plaza, que hace las veces de recibidor de la villa, parten paralelas tres calles.
Mitoak eta kondairak
Lehenengo argazkia meteosat sateliteak ateratako argazkia da.Bertan aire-masak ikusten dira; oraingo honetan Nafarra aldean hodeiak daudela ikusten da.
Hau, mapa meteorologikoa da eta bertan isobarak adierazten dira, hau da presio atmosferiko lerroak. Honen arabera ikusten da depresio nukleo bat dagoela britaniar irletan eta ondorioz fronte hotza hurbiltzen dela Atlantikotik.
Bestalde, peninsula aldean, isobarak ez daude oso hurbil, beraz, haizea ez da oso zakarra izango presio-aldea ez baita osdo handia.
Hau mapa adierazgarria da eta aurreko bi mapen ondorioak kontuan hartzen dira eguraldi-iragarpenak adierazteko; beraz esan daiteke Iruñean eguzkia eta hodeiak tartekatuko direla baina euririk ez duela egingo. Tenperaturari dagokionez, 7ºC-inguruko tenperatura egingo du, beraz hotza egingo duela esan daiteke.
Iragarpen hauekin ez duzue beharko euritakorik, baina neguko arropa eramatea gomendatzen dizuegu.
Aurrekontua:
Aurrekontua
Garraioa (Trenez - Renfe):
Gasteiz - Iruñea (martxoak 27, ostirala)
10:05 - 11:10 → 6.10€ (BEZ barne - %10)
Iruñea - Gateiz (martxoak 28, larunbata)
16:42 - 17:51 → 6,10€ (BEZ barne - %10)

Ostatua (Iruñean):
Hostel Hemingway (Amaya Kalea 26 1 izq)

Otorduak:
1.go eguneko afaria:
Inguruko taberna batean hanburgesa eta edaria 6€ pertsonako (BEZ barne)
2. eguneko bazkaria:
Ogitartekoak egiteko erosketak dendan erosi 5.50€ pertsonako (BEZ barne)
4-ko logela bat (19€ pertsonako) eta gosaria barne. Guztira 76€ kostatzen da (BEZa barne - %10).
Euskara batuan
Iruñea
, bukaerako
–a
artikulua izanik (Iruñeko, Iruñera, Iruñean, Iruñetik,…).
Oso etimo eztabaidatua. “Irun” erroarekin erlazionatuta,
bi jatorri
izan dira kontuan:
Runa
(Iruñea zeharkatzen duen Arga ibaiaren aintzinako izena), eta
hiri
erroa bestea.

Nafarroako hiriburua
da. E.Herriko hirugarren hiririk handiena da (23,55 km2).
Iruñerria eskualdean
kokatuta dago, Nafarroako erdigunean, goi-ordoki batean, 449 metrora itsas mailaren gainetik.
Herri hauek ditu mugakide: Berriozar, Antsoain eta Ezkabarte
iparraldean
; Orkoien eta Oltza zendea
mendebaldean
; Atarrabia,Burlata eta Aranguren
ekialdean
; eta azkenik, Zizur eta Galar
hegoaldean
.
Iruñeak eta Iruñerriak mendi-gerriko baten erdian dute kokapena. Arga ibaiak, bestetik, inguratzen du.
Erdi aroan Iruñeko populazioa ez zen 10.000 biztanle izatera iristen. XVI. mendean 10.000 biztanle inguru bizi ziren, eta XIX. mendearen hasieran 15.000 inguruko biztanleria zuen. XX. mendearen hasieran 30.000 inguruko populazioa zuen Iruñeak, Iberiar penintsulako erdi mailako hiria izanik.Gaur egun Iruñea, 200.000 biztanle ingururekin, Nafarroako hiririk handiena da eta Espainiako 30.a, populazio kopurua kontuan harturik. Bere inguruko hiriekin konparatuz handienetarikoa da, Bilbo eta Gasteiz ondoren, eta Donostia, Burgos eta Santander baino handiagoa.
Etorkinen jatorria aztertuta, gehiengoa Ekialdeko Europakoa da, hain zuzen ere, Bulgaria eta Errumaniakoa; Hego Amerikarren kopurua jaisten hasi da azken urteetan, gehienak Bolivia, Ekuador eta Kolonbiakoak izanik. Populazioa nahiko banatuta dago Iruñeako auzo desberdinetan, baina bereziki hiriko kanpoaldeko auzoetan kokatzen da.


Inmigrazioa:
Oso ezaguna da Iruñean Mari Trapuren kondaira. Urtero gogorarazten dute, inauterietan, iruñearrek “Maria Trapo” izeneko panpina potolo eta itsusia erretzen dutenean.
Labur, laburrean, Mari Trapu 1214an, Antso Jakitunaren garaian, bizi zen Aratz izeneko neskatoa zen.
Frankoek eta beraien buruzagia zen Maria Trapo emakume gaiztoak bere herria suntsitu eta Joannes bere aita hil zuten. Mari Trapuk mendekua bideratu zuen begi berdeak zituen Ezkaba mendiko Aztiaren laguntzaz.
Kontakizun honetan agerian gelditzen da kultura askotan agertzen den ona eta gaiztoaren arteko borroka.
Mari Trapuren kondairan euskal mitologiako iratxoak agertzen dira, neskatoa azti boteretsuaren bila eramaten dutenak.
Hizkuntza
Sarrera
Iruñeko
jatorrizko hizkuntza euskara da
, XIX. mendearen erdialdera arte hirian hitz egiten zena.
Iruñean hitz egiten zen euskara
hegoaldeko goi-nafarrera
zen.



Honen zantzurik garbiena
hiriko toponimian
dago: hiriko auzo izen gehienen jatorria, sustrai euskaldun nabarmena agerian jartzen duena:
Alde Zaharra, Arrotxapea, Azpilagaña, Biritxitu, Buztintxuri, Ermitagaña, Mendillorri,Txantrea, Sanduzelai…
Iruñea?
Iruña?
Euskalkia


Historikoki Nafarroako euskalkirik hedatuen eta mintzatuena.

Gaur egun, halere, galzorian dago, transmisiorako bide naturalak eten baitira;

Iruñean euskal hizkuntza partzialki baino ez da ofiziala.

Iruñean, 197.604 biztanle ingururen artean,
% 8,70a baino ez da euskalduna
. Antzinako literatur tradizioa handia izan du.
Ezaugarriak
Bokal harmonia
(ogia>ogie, ukatu>uketu) euskalki guztian hedatuta dago.

Hasierako bokala galdutako aditzak
(aferesia) baki (=ebaki).

Instrumentala -s da
(batua -z) gehienetan.

Lehenaldiko adizkietan amaierako -n falta izaten da:
nue<nuen, ze<zen…

-ote- erabiltzen dela -e- ren ordez:
diotet (=diet), zioten (=zien), zaiote (=zaie).

Nor-Nori lehenaldian, -KI- erroa erabiltzen da, ez –TZA:
zekion/zakion (zitzaion).

-n bukaera duten aditzetan
(edan, egon, izan, etab),
geroaldiko forma -en egiten da.


Partizipioa –rik
erantsita erabiltzea: operatuik.

-raino denbora adierazteko
erabiltzen da: eraikitzeko denboraraño.


Hiztegia:
afera ‘asunto’, antzin ‘aurrera’,gibel ‘atze’…


Hiztegi erkatua


I
Festak eta ohiturak
San Ferminak
Sanferminak Iruñeko jai ospetsuena da, uztailaren 6 eta 14 bitartean ospatzen dira San Ferminen omenez. San Fermin, San Frantzisko Xabierrekin batera, Nafarroako patroia da.

Lehen, jaiak irailaren 24an ospatzen ziren. Gaur egun, iraileko azkenaurreko asteburuan San Fermin Txikiko jaiak egiten dira, Alde Zaharreko jaiak, hain zuzen ere.




Ospakizun nagusiak:

Txupinazoa edo altxaferoa:
uztaileko 6an, 12:00etan, festari hasiera ematen dio
Riau-riau:
gaur egun ospatzen ez bada ere, azken urteotan istilutsu samarra bihurtu baitzen, sanferminetan hori baino tradizionalagorik ez zegoen. Uztailaren 6an, 4:30ean, egiten zen. Dantza tradizionalen soinuan, udalbatzari mezatara joaten eragoztea edo trabatzea zen ekitaldiaren mamia.
Entzierroa:
uztaileko 7tik 14ra, egunero goizeko 8:00etan, zezenak Santo Domingo kaleko ikuiluetatik zezen-plazara joaten dira.
Prozesioa:
Uztailaren 7an, goizeko 10etan, santuaren irudia hiriaren alde zaharretik ateratzen da prozesioan.
Pobre de mi:
Uztailaren 14an, eguerdian, ekitaldi honek amaiera ematen dio festari.
Auzoetako jaiak
Izenaren etimologia
Duela urte asko, Iruñeko auzo elkarteak hasi ziren beren auzoek jai propio batzuk izateko lanak eta hauxe da Iruñeko auzoen jaien zerrenda, ordena kronologikoan:
Sanduzelaiko jaiak: a
pirilaren 23ko asteburuan;
Txantreako jaiak:
maiatzaren lehenarekin bat egiten duen asteburuan;
Azpilagañako jaiak:

maiatzaren azkenaurreko asteburuan;
Iturramako jaiak:
maiatzaren azkeneko asteburuan;
Arrosaldiako jaiak:
ekainaren lehenengo asteburuan;
Arrotxapeko jaiak:
ekainaren bigarren asteburuan;
Donibaneko jaiak:
San juan bezperarekin bat egiten duen asteburuan;
Mendillorriko jaiak:
irailaren lehenengo asteburua;
Alde zaharreko jaiak:
irailaren azken asteburua.
Deskripzioa eta kokapena:
Hegoaldeko goi nafarrera
Azken mendean honako 5 epe nagusiak ezberdindu daitezke Iruñeko populazioaren bilakaeran:
1.- XX. mendearen lehen 30 urteetan Iruñeak ez zuen hazkunde nabarmenik izan.
2.- 1930 eko hamarkadatik aurrera hazkundea azkarra jasaten hasi zen hiria.
3.- 1960 eta 1980 urteen artean eztanda demografikoa bizi izan zuen: 20 urtetan biztanleria bikoiztu zen.
4.- 1980 eko hamarkadatik aurrera biztanle-kopurua egonkortu egin zen, sasoi hartan hasi zen ekonomia krisiaren ondorioz segur aski.
5.- XXI. mendearen lehen hamarkadan berriro itzuli zen hazkunde demografikoa, urteko %1,5 inguruko tasarekin
Immigrazioaren eragina nabarmena da hirian, eta
3 ezaugarri
hauek aipa daitezke:
1.- Etorkinak, orokorrean, ondo integratuta daude eta elkarbizitza lasaia dute jatorrizko biztanleriarekin.
2.- Adinari dagokionez, erdia baino gehiago 19 eta 40 urte tartekoak dira, %60 inguru suposatuz, jatorrizkoen kopurua % 25 baino baxuagoa izanik. Honek adierazten du etorkinek daukaten eragina nabarmena dela hiriko biztanleriaren gazteen kopurua mantentzeko.
3.- Iruñeko Udalaren immigrazioari buruzko XXIII. Informearen arabera, hirian bizi diren etorkinen % 66´8k DBH titula dauka, titulazio berdina duten jatorrizko biztanleriaren portzentua % 34´7 den bitartean.
Eguraldia
We do not need any umbrella but we need a jacket for the cold temperatures.
The best museum to visit is the Planetarium. We really love astronomy!
The fortress is a must!
Cod in "ajoarriero" style is delicious!
Iruña is the best!
FOLKLOREA:
A SAN FERMÍN PEDIMOS
POR SER NUESTRO PATRÓN
NOS GUÍE EN EL ENCIERRO
DÁNDONOS SU BENDICIÓN
ENTZUN ARREN SANFERMIN
ZU ZAITUGU PATROI
ZUZENDU GURE OINAK
ENTZIERRO HONTAN OTOI
VIVA SAN FERMÍN
GORA SAN FERMIN
Full transcript