Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Economics

No description

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Economics

Laurence Mcquarrie F. Marbella
Economics
photo credit Nasa / Goddard Space Flight Center / Reto Stöckli
Ekonomiks bilang Agham Panlipunan
•Ang pilipinas ay isang bansang nagtataglay ng masaganang pinagkukunang yaman. Ang mga tropical rainforest ng iba’t ibang species ng mga hayop at mga halaman, ang mayamang deposito ng mineral, at ang marine biodiversity na mayroon ang Pilipinas ay ilang patunay ditto. Sa Modyul na ito ating matutunghayan ang iba’t ibang pinagkukunan ng yaman ng bansa.
ARALIN 2: MGA PINAGKUKUNANG YAMAN NG PILIPINAS
Yamang Likas
- ay mga yamang nagmumula sa kalikasan
YAMAN LIKAS
•Ito ay kinabibilangan ng matatabang lupain, mayamang deposito ng mineral, malawak na dagat, at iba’t ibang uri ng halaman at hayop.
•Ang mga yamang likas na ito ay ginagamit bilang hilaw na sangkap sa pagbuo ng mga produkto na kakailanganin ng mga tao. Sa mga yaman ding ito nagkakaroon ng pangunahing kabuhayan ang maraming mga Pilipino. Kabilang sa yamang likas ang lupa, tubig, kagubatan, enerhiya, at mineral.
YAMANG LUPA
•Ang lupain ng Pilipinas ay may kabuuang sukat na 300,000 kilometro kuwadrado
•Ang Pilinas ay binubuo ng iba’t ibang anyong lupa tulad ng kabundukan, kapatagan, burol, talampas, at mga kapuluan.
•Ginagamit ang lupa bilang sakahan at taniman ng mga produktong agricultural at tinatayuan din ng mga gusali, pabrika, at pagawaan ng iba’t ibang produkto.
•Ang ating lupa ay nauuri bilang:

Alienable at disposable
- ay mga lupaing maaring ipagbili, ipamana, ipamahagi, at ariin ng isangpribadong indibidwal.
•Ang lupaing agricultural, industriyal, residencial, at komersyal ay mga halimbawa nito
YAMANG TUBIG
Ang pilipinas ay isa sa bansang kabilang sa Coral Triangle
•Ito ay nagtataglay ng mayaman at masaganang mga coral reef at mangrove na nagsisilbing tahanan ng iba’t ibang species ng isda at organismong nabubuhay sa tubig. Ito ang pinagmumulan ng ikinabubuhay ng maraming Pilipino.
•Ang ating yamang tubig sa kasalukuyan na nahaharap sa iba’t ibang suliranin na kung hindi maagapan ay maaring magresulta sa tuluyang pagkaubos at pagkasira nito. Ilan sa mga suliranin ito ay ang sumusunod:
1.Pagkasira ng mga Coral Reefs
2.Polusyon
3.Paninirahan sa mga Tabing Ilog at Lawa
YAMANG ENERHIYA
Tumutukoy sa lakas na ginagamit upang mapagaana o mapaandar ang iba’tibang industriya
•Hydropower
ito ay enerhiyang nagmumula sa yamang tubig. Ang pagpoporodyus ng elekrisidad sa pamamgitan ng mga turbine na pinapaikot ng tubig mula sa Maria Cristina Falls ay isang halimbawa nito.
•Solar
ito ay enerhiyang nagmumula sa init ng araw. Ito ay ginagamitan ng solar panel
•Geothermal
ito ay enerhiyang naggagaling sa init mula sa ilalim ng lupa. Ang pagprodyus ng koryente mula sa mga geothermal plant sa Tiwi, Albay ay halimbawa nito
•Wind
ito ay enerhiyang nagmumula sa hangin at nililinang sa pamamagitan ng mga windmill. Ang Bangui Windmills sa Ilocos NOrte ay isang halimbawa ng proyektong kaugnay ng wind energy
•Coal
enerhiyang nanggagaling sa mga sinusunog na coal, isang uri ng fossil fuel.
•Ang yamang enerhiya ay may mahalagang kontribusyon sa pagpapatakbo ng mga industriya sa bansa.
•Ito ay may malaking ambag sa larangan ng produksiyon sa pamamagitan ng pagsusplay ng koryente upang mapagana ang maknarya na ginagamit sa paglikha ng mga produkto at paghahatid ng serbisyo.
•Gayundin ang pagkakaroon ng enerhiyang elektrikal sa ating mga tahanan ay makakatulong upang mapagaan at mapadali an gating mga Gawain sa araw-araw.
YAMANG MINERAL
•An gating bansa ay may lupain mayaman sa mga mineral. Ang mga mineral na ito ay mahalaga sapagkat ito ang pinagmumulan ng mga hilaw na materyales na kakailanganin sa paglikha ng ilang produkto.
•Ito rin ay nagkakaloob ng hanapbuhay para sa maraming mga Pilipino sa pamamagitan ng gawaing pagmimina.
•Maraming kapakinabangan ang yamang mineral. Ang mga metal tulad ng bakal, tanso, pilak, at nikel ay maaring gamitin sa pagbuo ng mga bagay tulad ng makinarya para sa sector ng industriya at mga imprastuktura
•Di metal na mineral tulad ng marble at diamante ay maaring gamitin sa paggawa ng dekorasyon, gamitin bilang bahagi ng bahay, at alahas.
•Mineral- pang enerhiya tulad ng gas aat petrolyo ay gingagamit sa sector ng transportasyon.
•Ang yamang mineral ay itinuturing na mga non-renewable resources, kaya sa sobrang oaggamit at pag-abuso ditto ay maaring humantong sa tuluyang pagkawala at pagkaubos ng mga ito.
YAMANG TAO
•Ang tao ang itinuturing na pangunahing salik sa pagpapatakbo ng ekonomiya ng buong bansa.
•Mawawalan ng saysay o halaga ang mayamang likas na yaman ng bansa kung wala ang tao na siyang lilinang at magpapaunlad nito.
•Ginagamit ng tao ang kaniyang talino, kakayahan, at kasanayan upang paunlarin at pagyamanin ang mga likas na yaman na siyang kakailanganin sa paglikha o paggawa ng mga produkto at serbisyo na siya ring gagamitin ng mga tao.
•Tao ang tinuturing na gumagawa ng yamang capital.
•Populasyon ay ang bilang o dami ng taong naninirahan sa isang lugar.
•Mahalagang pag-aralan ang populasyon sapagkat ito ang magbibigay sa atin ng mahalagang impormasyon tulad ng birth at death rate, edad, literacy rate, relihiyon, at employment rate ng buong populasyon ng bansa.
•Ang mga datos ay maaring gamitin sa pagbuo ng programa at patakarang makakatulong sa pagpapabuti at pagpapaigi sa kalagayan ng pamumuhay ng mga tao.
YAMANG KAPITAL
•Ang yamang capital ay mga bagay na nalikha ng tao na maaring gamitin sa paggawa ng iba pang mga produkto.
•Ang mga makinarya, sasakyan, planta, at mga kagamnitang pantelekomunikasyon ay ilan lamang sa halimbawa ng yamang capital.
•Nakakatulong upang mapabilis ang pangangalap, pagproseso at paglinang ng mga hilaw na materyales mula sa mga yamang likas na kakailanganin sa paglikha ng mga produkto at paghahatid ng mga serbisyo.
•Ang pangunahing suliranin kaugnay ng yamang capital ay ang depreciation o ang pagbaba ng halaga nito sa paglipas ng panahon.
Sa aralin na ito ay inilalarawan ang pagkakaiba ng kagustuhan at pangangailangan, at susuriin ang kaugnay na mga teorya, kaisipan, at datos. Tinitignan din ang mga kaugnayan nito sa suliranin ng kakapusan..

ARALIN 4: KAGUSTUHAN AT PANGANGAILANGAN

PANANAW NG MGA EKONOMISTA SA KAGUSTUHAN AT PANGANGAILANGAN
• Campbell R. McConnell at Stanley R. Brue
ayon sa kanila, isansaalang alang lamang sa ekonomiks ang mga materyal na kagustuhan, o yaong pagnanais na makamit at magamit ang mga produkto at serbisyo na makapgpapatibay sa tao ng kapakinabangan. Sa pagbibigay-tuon sa mga materyal na kagutuhan ay ipinauubaya ng mgaekonomista sa mga alagad ng iba pang disiplina ang pagsusuri at pag-aarak s mga di-materyal na kagustuhan tulad ng pagkilala at pagmamahal.
•Maaring mauri bilang necessity (lubhang kailangan) o luxury (luho) ang mga produkto at serbisyong makatutugon sa mga materyal na kagustuhan.
•Sa modyul na ito, sisiyasatin ang konsepto ng kakapusan at susuriin ang mga palatandaan nito. Kasama rin sa pag-aaral ang ilang halimbawa ng pagtugon sa lipunan sa kakapusan. Susuriin natin ang kaugnayan ng kakapusan sa iba pang konseptong ekonomiko.
ARALIN 3: KAKAPUSAN
KONSEPTO NG KAKAPUSAN NG PINAGKUKUNANG-YAMAN
•Ang kakapusan ay ang hindi kasapatan ng mga pinagkukunang-yaman upang tugunan ang mga kagustuhan ng mga tao.
•Dahil sa kakapusan, napipilitanang lipunan na magpasiya kung anu-anong produkto at serbisyo ang gagawin, paano gagawin ang mga ito at para kanino gagawin ito.
PAGKAKAIBA NG KAKAPUSAN AT KAKULANGAN
•Ang kakapusan-
ay isang pangkalahatang katotohanang ekonomiko. Lahat ng bansa, maging mahirap o mayaman ay nahaharap sa pagiging limitado ng mga pinagkukunang yaman

Kakulangan
, ay tumutukoy sa sitwasyon kung saan hindi nakasasapat ang suplay ng isang produkto.
•Isa itong panandaliang kawalan ng balance na maaring malutas sa pamamagitan ng mga pagwawasto sa pamilihan.
Mga Palatandaaan ng Kakapusan
•Nararanasan antin ang kakapusn bilang isang lipunan bilang mga indibidwal. Makikita natin ang mga palatandaan ng kalagayang ito sa iba’t ibang aspekto n gating pamumuhay
•May kakapusan ng yamang likas-makikita ito sa hindi kasapatan ng lupa upang pagtayuan ng mga gusali o gamitin bilang taniman.
Halimbawa nito ang mga reclamation project sa baybayin ng Manila Bay mula 1960 hanggang huling bahagi ng 1970 upang pagtayuan ng sentrong pangkultura.
•May kakapusan ng yamang mineral pinalala pa ng pagiging non-renewable ng mga ito ang ilang suliraning dulot ng kanilang kakapusan.

•Kakapusan sa yamang tao- pagkakaroon ng matanda at batang populasyon.
Halimbawa nito sa Japan, malaki ang bahagdan ng populasyon ang lampas sa 65 taong gulang. Nangangahulugann itong mababa ang bilang ng mga mamayang maaring maging bahagi sa lakas-paggawa.
•Yamang Kapital-
kapag umaangkat ng capital goods tulad ng heavy machinery at specialized equipment upang makaagapay sa tinutungong direksiyon ng pagiging capital-intensive ng produksiyon sa mga particular na sector ng ekonomiya
•Makikita rin ang kakapusan ng yamang capital sa mga nayong agricultural sa Pilipinas, kung saan higit pa ring ginagamit sa pagsasaka ang lakas-bisig kaysa sa mga makina.
•Maging sa personal na antas ay nararanasan din ng tao ang kakapusan, halimbawa, ipagpalagay na sa isang weekend ay kailangan mong mag-aral para sa isang pagsusulit sa economics at kailangan mo ring tapusin ang isang proyekto sa Filipino. Dahil Kapos ka sa oras, kailangan mong magpasiya kung gaano katagal ka mag-aaral para sa pagsusulit at kung gaano ka naman katagal gagawa ng proyekto.
PRODUCTION POSSIBILITIES FRONTIER
Higit sa mauunawaan ang konsepto ng kakapusan sa pamamagitan ng pagsusuri sa isang simpleng ekonomiya kung saan dlalawang produkto o serbisyo lamang ang maaring gawin
•Production possibilities frontier (PPF)
kumakatawan sa mga kombinasyon ng dami ng dalawang produktong maaring gawin ng lipunan, ito din ay kumakatawan sa pinakamtaas na maaring produksiyon ng ekonomiya gamit ang kasalaukuyang dami ng mga sangkap ng produksiyon at ants ng teknolohiya nito

Opportunity cost-
ang halaga ng mga bagay na pinapakawalan o isinusuko sa bawat pasiyang gagawin.
Kakapusan bilang Sanhi ng Ilang Suliraning Panlipunan
•Ang kakapusan ng mga pinag-kukunang yaman ay nagiging sanhi ng malubhang suliranin sa iba pang larangan maliban sa buhay-ekonomiko
MGA TEORYA NG PANGANGAILANGAN

Abraham Maslow at Michael Todaro
- sa mga nagsulong sa mga teorya tungkol sa iba’t ibang pangangailangan ng mga tao. Pinagtuonang-pansin ni Maslow ang indibidwal at ang pakikitungo niya sa ibang kasapi ng lipunan samantalang iniugnay naman ni Todaro ang pangangailangan ng tao sa panlipunang pag-unlad
Herarkiya ng Pangangailangan ayon kay Maslow
•Batay sa teorya ni Maslow sa kaniyang pag-aaral sa buhay ng ilang matagumpay na taong nagkaroon ng mahalagang ambag sa lipunan. Ipinaliwanag ng kaniyang teorya ng motibasyon na nagsisilbi bilang pagganyak ang mga pangangailangang dapat tugunan.
•Ayon sa kaniya, kailangan munang matugunan ang mga pangangailangang nasa mababang antas bago yaong mga nasa mataas na antas.
•Nasa unang anta sang mga pangangailangang physiological o yaong may kinalaman sa normal na paggana ng katawan. Kabilang ditto ang mga pangangailangang biyolohikal tulad ng pagkain, tubig, at tulog.
•Sakop naman ng ikalawang anta sang safety needs o yaong may kinalaman sa kaligtasan at kaityakan sa buhay
•Nasa ikatlong anta sang mga pangangailangan sa pagmamahal at pakikisapi. Sakop nito ang pag-aaruga ng pamilya, pakikisalamuha sa ibang kasapi ng lipunan, at pakikisapi sa iba’t ibang pangkat.
•Ang ikaapat na antas ay sumasakop sa pangangailangang magkaroon ng mataas na pagtingin sa sarili at magkamit ng respeto sa kapwa. Ang taong nakatugon s ganitong mga pangangailangan ay may tiwala sa sarili.
•Pinakamataas na pangangailangan ayon kay Maslow, ang self-actualization o ang kaganapan ng pagkatao. Mahalaga para sa tao na magkaroon ng kamalayan tungkol sa kaniyang potensiyal at makamit ito nang lubusan.
Teorya ni Todaro
•Ayon sa kaniya, sakop ng konsepto ng pag-unlad ang lahat ng pagbabagong isinasakatuparan ng lipunan upang mula sa isang hindi kaaya-aya ang kalagayan sa larangang materyal at espiritwal
•Nauugnay ang mga ito sa mga batayang pangangailangan ng mga tao, at ninanais makamit ng lahat ng tao sa lipunan.
1.Unsng katangian ang sustenance o kakayahang matugunan ang mga batayang pangangailangan.
2.Ikalawa ang self-esteem op mataas na pagtingin sa mamamayan sa kanilang sarili.
3.Ikatlo ang freedom from servitude o ang kalayaan mula sa pagkaaalipin sa kakulangan at kamangmangan.
PAMANTAYAN SA PAGTUGON SA PANGANGAILANGAN
•Sa pangkalahatan, ipinapayo ang pagbibigay ng higit na halaga sa pagtugon sa mga pangangailangan kaysa mga kagustuhan
•Mahalaga ang bahaging ginagampanan ditto ng disposable income at ang pananaw ng indibidwal o ng lipunang kaniyang kinabibilangan sa kahalgahan ng particular na mga produkto at serbisyo.
•Kungmas mataas ang badyet ng indibidwal, mas madali para sa kaniya ang pagpapasiya kung paano tutugunan ang kaniyang mga pangangailanga.
•Makabuluhan din ang konsepto ng necessity at luxury sa pagtugon sa mga pangangailanga. Kung kailangang tugunan ang pangangailangan sa pagkain ay hindi kailangang mahal ang bibilihing pagkain.
ARALIN 5: PAGKONSUMO
Sa aralin na ito ay tatalakayin ang konsepto ng pagkokonsumo at iba’t ibang salik na nakaaapekto rito. Sisyasatin din ang mga bagay na daapat matamasa, gayundin yaong mga dapat gampanan, ng mga konsyumer.
•Ang pagkonsumo- ay tumutukoy sa paggamit ng mga konsyumer ng mga produkto at serbisyo upang matugunan ang kanilang mga kagustuhan.
•Ang utility ay ang kasiyahan o satisfaction na nakukuha sa pagkonsumo ng produkto o serbisyo.
ANG KONSYUMER AT ANG UTILITY
•Maari din itong ipakahulugan bilang kapakipakinabangang dulot ng pagkokonsumo
Pagkonsumo Batay sa Utility
•Total Utility- ang tawag sa kabuuang utility na nakukuha sa pagkonsumo ng isang uri ng produkto o serbisyo.
•Marginal utility- ang karagdagang utility na matatamo sa pagkonsumo ng isang karagdagang yunit o produkto o serbisyo.
•Util- ang ginagamit natin bilang yunit na oanukat sa utility
•Law of Diminishing Marginal Utility- bumababa ang karagdagang utility na makukuha sa pagkonsumo ng bawat karagdagang yunit ng isang produkto. Sa madaling salita, mas mataas ang marginal utilty na dulot ng unang yunit ng produkto kaysa sa mga sumusunod nay unit nito.
Utility Maximization
•Utility Maximization-
Layunin ng bawat konsyumer na matamo ang pinakamataas na utility na maaring maabot sa harap ng kaniyang budget constraint.
•Nakasandig ang prinsipyo ng utilty maximization sa ilang assumption:
1.Ang pagiging rational ng mga konsyumer, at kung gayon, ang kanilang gawi ay naglalayong matamo ang pinakamataas na antas ng kagalingan (well-being) para sa kanila
2.May malinaw na preferences ang konsyumer para sa mga particular na produkto, at alam nila ang utility na dulot ng bawat yunit ng gayong mga produkto.
3.May kakapusan sap era ang mga konsyumer, kung gayon ay may takdang dami lamang ng mga produkto na maari nilang mabili gamit ang kanilang badyet.
4.May presyo ang lahat ng produkto, kaya’t kailangan nilang mamili mula sa mga produktong ipinagbibili.
MGA URI NG PAGKONSUMO
May dalawang uri ng pagkonsumo- tuwiran at hindi tuwiran.
1. •Ang pag-uuwing ito ay batay sa layunin ng pagkonsumo kaugnay ng pagtugon sa mga kagustuhan
2. Tuwirang pagkonsumo ang tawag sa paggamit ng produkto o serbisyo upang direktang tugunan ang isang kagustuhan
•Tinatawag din itong pangkatapusang pagkonsumo
•Hindi tuwirang pagkonsumo naman ang tawag sa paggamit ng produkto o serbisyo upang makabuo ng pinal na produktong magagamit upang tugunan ang isang kagustuhan.
MGA SALIK NA NAKAAAPEKTO SA PAGKONSUMO
May ilang salik na nakaaapekto sa pagkonsumo ng mga mamimimili. Kasama rito ang laki ng kita, nalikon na yaman, antas ng interes sa pautang.
LAKI NG KITA
•Tinutukoy ni John Maynard Kaynes ang laki ng kasalukuyang kita bilang pangunahing salik sa pagkonsumo ng sambahayan
•Cobsumption function- o ang ugnayan ng dsposable income at pagkonsumo.
•Marginal Propensity to Consume (MPC) ito ang bahagi ng karagdagang kita na ginagamit sa pagkonsumo kaysa iniimpok. Matutuos ito sa pamamagitan ng pormulang
•Ayon Kay Milton Friedman- naapektuhan ng mga inaasahang pagbabago sa laki ng kita ang pagkonsumo
•Permanent income hypothesis-
hindi tulad ng epekto ng permanenteng pagtaas ng kita angepekto ng minsanan o hindi permanenteng pagtaas ng kita. Halimbawa, kung ang isang emleado ay nagkaroon ng permanenteng dagdag sa kita dahil sa pagkaka-promote sa trabaho, inaasahang malaking bahagi ng kaniyang dagdag na kita ay mapupunta sa pagkonsumo ng mga produkto at pagpilingkod. Samantala, kapag nabigyan lamang siya ng minsanang bonus ay inaasahang hindi niya gagamitin ang halagang iyon para sa pagkonsumo
YAMAN
•Wealth effect-
Isa pang salik ang yaman o ang halaga ng lahat ng tangible financial na pag-aari ng isang tao sa isang tiyak na panahon. Sa pagtaas ng yaman ay tumataas din ang pagkonsumo.
•Pag-aanunsiyo- ang pagtuon ng pansin ng madla sa magagandang katangian ng isang produkto o serbisyo upang hikayatin ang target na mga konsyumer na gumawa ng aksiyon kaugnay ng produkto.
PAG-AANUNSIYO AT EPEKTO NITO SA PAGKONSUMO
Mga Midyum sa Pag-aanunsiyo
Sinasabing hindi tayo nilulubayan ng mga paanunsiyo. Ito ay dahil tunay nang nagiging laganap ang pag-aanunsiyo. Ginagamit ng mga nais magpaanunsiyo ang iba’t ibang midyum upang maiparating sa mga mamimili ang impormasyon tungkol sa kanilang mga prodikto at serbisyo. Kabilang sa mga midyum na ito ang sumusunod:
•Mga nakalimbag na babasahin
•Telebisyon
•Radio
•Internet
•Mga billboard at sasakyan
Ang Ad Standard Council
•Ang Ad Standard Council (ASC) ay isang samahang nonstock at nonprofit na naglalayong isulong ang makatotohananang pag-aanunsiyo sa Pilipinas
•Itinatakda ng Advertising Code na ipinalabas ng ASC ang mga pamantayan para sa presentasyon ng mga paanunsiyo. Ito ang gabay ng mga advertisersa kanilang mga gagawing paanunsiyo.
•Kabilang sa mga pangkalahatang pamantayan ayon sa ASC ang paggalang sa bansa, batas, mga sagisag ng bansa, relihiyon, kultura, at tradisyon; at pag-iwas sa pagpapakita ng kabastusan,kalawaan, at karahasan. Pangkalahatang tuntunin ditto ang paggalang at pagtataguyod sa mga umiiral na pamantayang panlipunan.
MGA KARAPATAN AT TUNGKULIN NG KONSYUMER
Itinatakda ng pamahalaan ang mga karapatan ng mga konsyumer. Kabilang ditto ang mga sumusunod:
1. Karapatan sa mga batayang pangangailangan
2. Karapatan sa kaligtasan
3.Karapatan sa makatotohanang impormasyon
4.Karapatang pumili
5.Karapatan sa representasyon
6.Karapatang pagkakalooban ng pagwawasto sa pagkakamali
7.Karapatan sa edukasyong pangkonsyumer
8.Karapatan sa pagkakaroon ng kaaya-ayang kapaligiran
Tinutukoy rin ng pamahalaan ang mga tungkulin ng mga konsyumer. Kaakibat nito ang ilang pamantayan sa pagiging matalinong konsyumer. Kabilang ditto ang sumusunod:
•Pagiging mapanuri
•Pag-aksiyon
•Pagmamalasakit sa iba
•Pagkakaroon ng kamalayang pangkapaligiran
•Pakikiisa sa iba pang konsyumer
Sa aralin na ito tatalakayin ang bahaging ginagampanan sa ekonomiya ng produksiyon. Sisiyasatin din ang mahahalagang konsepto at bagay na isinasaalang-alang ng mga prodyuser o bahay kalakal kaugnay ng kanilang pagprodyus ng mga produkto at serbisyo.
ARALIN 6: PRODUKSIYON
•Ang Produksiyon ay tumutukoy sa pagsam-sama ng mga input o salik upang makabuo ng produkto
•Halimabawa, sa isang pagawaan ng damit ay ginagamit ng mga manggagawa ang makinarya at tela upang makagawa ng pantaloon, blouse, at t-shirt.
MGA SALIK NG PRODUKSIYON
•Salik ng Produksiyon- ang mga inputna ginagamit sa paggawa ng produkto at serbisyo.
•May apat na salik ng poduksiyon na tinutukoy ang mga klasikal na ekonomista.
1.Lupa
2.Lakas-paggawa
3.Kapital
4.Entreprenyur
KONSEPTO NG PRODUKSIYON
•Ang lupa ay tumutukoy sa ibabaw at lahat ng likas na yamang naririto. Sakop nito ang mga lupang pinagtatayuan ng pagawaan, tulay, at daan, gayundin ang mga yamang mineral, yamang tubig, at yamang gubat.
•Tinatawag ang kita ng lupa bilang upa. Karaniwang tinutuos ito batay sa takdang halaga bawat yunit ng panahon.
•Tumutukoy naman ang lakas-paggawa sa panahon at lakas na ginugugol sa proseso ng paggawa ng produkto
•Itinuturing ng ilan ang laks-paggawa bilang pinakamahalaga sa mga salik ng produksiyon.
• Capital ang tawag sa mga durablegood na ginagamit sa pagprodyus ng bagong produkto.
•Capital ang tawag sa mga durablegood na ginagamit sa pagprodyus ng bagong produkto.
•Ang itinuturing na ikaapat na salik ng produksiyon
•Tumutukoy ito sa pag-oorganisa sa iba pang salik ng produksiyon, pagpapasiya, kaugnay ng negosyo, pagpapasimula ng mga bagong proseso at pananagot sa kalalabasan ng mga pasiya.
II.GAMPANIN AT MGA KATANGIAN NG ISANG ENTREPRENYUR
Kabilang sa mga pinkamahalagang katangian ng entreprenyur ang sumusunod:
1.Kahandaang magpakikilala ng inobasyon
2.Kakayahang suriin at bigyang-kahulugan ang iba’t ibang pangyayari at hudyat mula sa pamilihan at kahandaang magpasiya batay ditto.
3.Kahandaang batain ang resulta ng kaniyang mga pasiya sa negosyo
4.Husay sa pag-oorganisa sa ibang salik ng produktosiyon
5.Tiwala sa sarili at ganap na commitment.
KAHALAGAHAN NG ENTREPRENEUR SA EKONOMIYA
•Ang entrepreneur ang nag-oorganisa sa mga salik ng produksiyon ay nagiging mas efficient ang produksiyon.
•Nagtatayo ng bagong negosyo, at pagpapakilala ng iba’t ibang inobasyon ay nahihikayat ang pagkonsumo at lumalago ang ekonomiya.
•Maging ang pamahalaan ay nag-eenganyo sa mga indibidwal na pasukin ang larangan ng entrepreneurship gabay na din ang tulong teknikal at pinansiyal na ibinibigay ng pamahalaan sa mga entreprenyur.
•Maging ang pribadong sector ay aktibo na ring nakikilahaok sa pagsasanay sa mga nair maging entreprenyur. May mga maiksing pagsasanay at pang-apat na taong kurso sa entreprenyur.
Production function- ang ugnayan ng dami ng input (salik ng produksiyon) at dami ng output. Inilalahad nito ang pinakamataas na antas ng produksiyon o dami ng output sa takdang dami ng salik ng produksiyon.
III.PRODUCTION FUNCTION
May tatlong mahahalagang konseptong dapat maunawaan kaugnay sa production function.

1.Ito ang total product
2.Marginal product
3.Average product
Total Product
•Ang total product ay ang kabuuang dami ng output na magagawa gamit ang laang input
Marginal Product
•Ang Marginal Product ng isang particular na input ay tumutukoy sa karagdagang output na mapoprodyus sa bawat karagdagagng yunit ng gayong input.
Average Product
•Ang Average Product ay tumutukoy sa dami ng output para sa bawat yunit ng input. Matutuos ito sa pamamagitan ng paghahati ng kanuuang output sa kabuuang input.
Law of Diminishing Returns
•Law of Diminishing Returns ceteris paribus,
bawat karagdagang yunit ng input ay nagbibigay ng papaunting marginal product. Ibig sabihin, kung hindi nagbabago ang ibang mga salikk, ang karagdagagn output mula sa bawat karagdagang yunit sa isang input ay bababa nang bababa habang nagdaragdag ng gayong salik.

Short-run-
ang panahon kung kalian maaaring baguhin ang bahay-kalakal ang produksiyon sa pamamagitan ng pagdaragdag ng mga variable input, ngunit hindi ang mga fixed input.

Variable inputs-
lakas paggawa, at mga hilaw na sangkap
•Fixed input-
ang pagawaan at makinarya
•Long run-
tumutukoy sa sapat na panahon kung saan maaring madagdagan ng bahay kalakal maging ang mga fixed input.
IV.RETURN TO SCALE
Kung daragdagan lahat ng salik ng produksiyon at hindi ang isang salik lanang ay magkakaroon din ng kaukulang pagbabago sa produksiyon. Ito ang kaisipang napapaloob sa konsepto ng return to scale.
Kung ating babalikan ang production function, maari itong isulat bilang:

Output= f (inputs)- output is function of input.

Ibigsabihin, ang dami ng output ay batay sadami ng input.
Constant return to scale-
kapag katulad ng pagtaas ng input ang pagtaas ng output. Halimbawa makikita ito sa pagdoble ng total product
Decreasing return scale-
kapag mas mababa kaysa pagtaas ng input ang pagtaas ng output. Halimbawa, makikita ito sa pagtaas ngunit hindi pag-abot sa doble ng total output.
Increasing return to scale-
Kapag mas mataas naman kaysa pagtaas ng input ang pagtaas ng output. Halimbawa, makikita ito sa pagtaas ng total product nang higit sa doble.
Tinatawag na total cost ang kabuuang gastusin para sa mga input sa produksiyon. Mauuri ito bilang fixed cost o variable cost.
V.COST OF PRODUCTION
ang tawag sa mga gastusin hindinagbabago kahit pa magbago ang dami ng output.
Ito ang mga gastusin kaugnay ng mga fixed input. Kabilang ditto ang pambayad sa upa sa lupa at sa interes para sa capital.
Fixed cost-
Variable cost
ang tawag sa mga gastusin nagbabago kapag nagbago ang dami ng output. Ito ang gastusin kaugnay ng mga variable input. Kabilang ditto ang pambayad sa sahod ng karagdagang mga manggagawa at pambili ng karagdagang hilaw na sangkap
Cost of Production at Profit Maximization
Layunin ng bawat prodyuser na matamo ang pinakamalaking posibleng tubo. Ito ang tinatawag na profit maximization
Nauugnay ang layunin ng prodyuser sa total cost of production. Matutuos ang profit sa pamamagitan ng pormulang:
Total Revenue-
Total Cost= Profit ibigsabihin, kung mas mababa abg total cost (at nananatili o tumataas ang total revenue) mas malaki ang tubo ng prodyuser.
May tatlong anyo ng negosyo. Ito ang isahang pagmamay-ari (sole proprietorship), sosyohan (partnership) at korporasyon (corporation). Bagamat iba ang pangunahing layunin ay may pagkakataong inihahanay bilang pang-apat na anyo ang kooperatiba (cooperative)
VI.MGA ORGANISASYON NG NEGOSYO
Isahang Pagmamay-ari
Ang pinakamaliit at pinakapayak na organisasyon ng negosyo sa bansa.
Sosyohan
Ang negosyong pagmamay-ari ng dlawa o higit pang tao na nagsasalo sa tubo at magkasamang bumabalikat sa pagkalugi
Negosyong pagmamay-ari ng mga indibidwal na stock holder na tumatanggap ng bahagi ng kita ng kompanya na kilala bilang dibidendo.
Korporasyon
Kooperatiba
Ay isang natatanging samahang pangnegosyo dahil karaniwan itong itinatayo upang magbigay ng abot-kayang produkto at serbisyo sa mga kasapi nito
ARALIN 7: ALOKASYON
Sa aralin na ito ay pag-aaralan ang konsepto ng alokasyon gayundin ang iba’t ibang sistemang pang-ekonomiya. Mahalga ang paksang ito sa pag-unawa sa mga paksa sa susunod na mga yunit.
MGA SISTEMANG PANG-EKONOMIYA
May iba’t ibang pamamaraan ang mga lipuna sa pagdaan ng panahon kung paano nila sinagot ang tatlong batayng suliranin ng kanilang ekonomiya. May apat na sistema ang nalinang ng iba’t ibang lipunan sa pagdaan ng panahon.
Traditional
•Ang isang sistemang pang-ekonomiya kung saan ang nangingibabaw sa pagpapasiya tungkol sa ekonomiya ay napapaloob sa isang malaking sitemang sosyo-kultural na hinubig ng mga gawi, radisyon, at paniniwalang panrelihiyon sa pagdaan ng panahon.
•Ang pagtugon ng tao sa isang tarditonal na sitemang pang ekonomiya sa tatlong batayang suliranin ng ekonomiya:
1.Batay sa mga nakagisnang produkto
2.Pamamaraan ng produksiyon
3.Bahaginan ng produkto
Command
Ang pamahalaan lamang ang tanging pinagmumulan ng pagpapasiya tungkol sa mga batayang suliranin ng ekonomiya.
Nagmumula ang kapangyarihan g ito ng pamahalaan sa pagmamay-ari nito sa halos lahat ng mahahalagang salik ng produksiyon.
Market
Ay nagmumula sa gawi ng mga mamimili at manininda na tila may “invisible hand na gumagabay sa mga kalakaran sa pamilihan.
Laissez faire “ Hayaan lamang”
tumutuligsa sa panghihimasok ng pamahalaan sa kalakalan ng mga mamimili at manininda
Mixed
Pinagsasama-samang sistema ng traditional, command, at market ang mixed economy. Na nagtataguyod sa kabutihan ng “invisible hand” ng market economy at pangangailangan sa panghihimasok ng pamahalaan sa mga sitwasyon mapaminsala sa kahusayan ng market economy.
Tatlong malawak na katangian ng mixed economy:

1.Lagana ang espesyalisasyon ng mga tao at bahay kalakal sa mga pagkilos kung saan sila ay may kani-kaniyang kalamangan sa paggawa, na pinag-uugnaya-ugnay ng pangangalakal.

2.Laganap ang paggamit ng salapi upang paghusayin ang palitan ng mga produkto at serbisyo sa pamilihan.

3.Umaasa ang modernong mixed economy sa paglago ng capital tulad ng bagong pabrika o mga makina.
Bilang Agham Panlipunan
Itinuturing na agham ang isang sistematikong larangan ng pag-aaral na sumusuri at nagpapaliwanag sa naoobserbahang phenomena.
Natural science ang tawag sa mga larangan nakatuon sa mga bagay o pangyayari sa natural na mundo.


Social science o agham panlipunan naman ang tawag sa mga larangan g nakatuon sa ugnayan ng mga indibidwal, pangkat, at institusyonng bumubuo sa lipunan.



POSITIVE ECONOMICS AT NORMATIVE ECONOMICS
May dalawang uri ng pagsisiyasat na maaring gawin ng mga ekonomista. Ito ay ang pagpapaliwanag sa mga pangyayari at ang pagbibigay ng kuro-kuro tungkol sa kung ano ang dapat gawin sa harap ng particular na pangyayari
Positive Economics- ang paglalarawan at pagpapaliwanag sa mga pangyayari sa ekonomiya gamit ang iba’t ibang konsepto at kaisipan sa ekonomiks. Maari din gumawa ng prediksyon tungkol sa kung ano ang maaring mangyari batay sa kaukulang teorya o pattern ng mga pangyayari sa nakaraan.
Normative Economics- ang pagbibigay ng panukala at value-laden na pahayag tungkol sa kung ano ang dapat gawin sa larangan ng ekonomiko.. maaring mapaloob ditto ang mga makatotohanang kaisipan ngunit ang kabuuan ng pahayag ay hindi mapatotohanan.

KAHALAGAHAN NG EKONOMIKS
Mahalaga ang ekonomiks sa buong lipunan at sa atin bilang indibidwal.


Ginagamit ng mga pinuno ng bansa ang datos-ekonomiko upang bumalangkas ng gma programa at batas na magsusulong sa pag-unlad ng bansa
Ang mga ulat ng iba’t ibang ahensiya ng pamahalaan gayundin ang mga pagsusri ng mga maalam sa ekonomiks sa gayong ulat ang nagbibigay-linaw sa mahalagang usaping ekonomiko sa isip ng mga mamamayan
Sa larangang personal ay amg gamit natin ang kaalaman sa ekonomiks sa iba’t ibang paraan:


Magagamit natin ito upang maunawaan ang mgapangyayari sa ating pamayanan at bansa, at makapagbigay ng makabuluhang kuro-kuro tungkol ditto.


Sa antas ng personal ay mauunawaan natin ang mga pasiya ng mga kasapi n gating pamilya kaugnay ng pagpili ng trabaho, paggasta ng kita, at pagtugon sa mga kagustuhan. Magagamit din natin ito sa pagpapasiya tungkol sa kung gaano kahaba ang oras na ilalaan sa paglilibang at pag-aaral.


oikos "House"
nomos "Law"
production
distribution
consumption
Natural phenomenon, electric neon blue water, Maldives.
Siberia’s Lake Baikal
Full transcript