Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Copy of AHŞAP YAPI HASARLARI

No description
by

Nazlıcan Nazlı

on 29 December 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Copy of AHŞAP YAPI HASARLARI

CKY 527 Yapı Hasarları Yapı Koruma İlkeleri
Doç. Dr. Mustafa KARAGÜLER

AHŞAP YAPILARDA BOZULMA NEDENLERİ,
ONARIM VE GÜÇLENDİRMEDE KULLANILAN YÖNTEMLER

MEHMET TÜRKMEN
502111511

KORUMA VE GÜÇLENDİRME KAVRAMI
EVRENSEL BİLDİRGELER

KORUMA İLKELERİ VE EVRENSEL BELGELER
• 1964 - VENEDİK TÜZÜĞÜ
• 1975- AMSTERDAM BİLDİRGESİ
• 1985- AVRUPA MİMARİ MİRASIN KORUNMASI SÖZLEŞMESİ
• 1994- NARA ÖZGÜNLÜK BELGESİ
• 1999- ICOMOS GELENEKSEL MİMARİ MİRAS TÜZÜĞÜ
• 1999- ICOMOS TARİHİ AHŞAP YAPILARIN KORUNMASI İÇİN İLKELER


Madde 4-
temel tutum korumanın kalıcı olması, sürekliliğinin sağlanmasıdır.



Madde 9- Onarım uzmanlık gerektiren bir iştir. Amacı, kültür varlığının estetik ve tarihi değerini korumak ve ortaya çıkarmaktır.
Faraziyenin başladığı yerde onarım durmalıdır;
yapılması gerekli herhangi bir eklemenin mimari kompozisyondan farkı anlaşılabilmeli ve gününün damgasını taşımalıdır.



Madde12- Eksik kısımlar tamamlanırken, bütünle uyumlu bir şekilde bağdaştırılmalıdır; fakat bu onarımın, aynı zamanda sanatsal ve tarihi tanıklığı yanlış bir biçimde yansıtmaması için, özgünden ayırt edilebilecek bir şekilde yapılması gereklidir.
VENEDİK TÜZÜĞÜ
AHŞAP MALZEMENİN TANIMI
Ahşap kelimesinin aslı ‘haşep’ olduğu halde galat olarak ‘ahşap’ diye kullanılmaktadır. Anlamı, ağacın odun kısmı, kerestesidir. Aslı ‘ceviz ağacının haşebi pek iyi cila alır’ şeklindedir.[1]
Ahşap, canlı bir yapının meydana getirdiği,
lifli,
homojen
anizotropik yapıya sahip,

organik esaslı bir
malzemedir. [2]
Ağacın kimyasal yapısı
Selüloz-eğilme kabiliyeti
Lignin- sertlik ve basınç dayanımı[3].
Ahşabın Mekanik Özelliği
lifli ve boşluklu dokusu
hafif mukavemet değerleri yüksek
su miktarı mukavemeti olumsuz yönde etkilediği için kuru olan ahşabın mukavemeti daha yüksektir [4].
Ahşabın Ses Tutuculuk Özelliği

İyi kurutulmuş, sağlıklı ağaç tınlayarak temiz bir ses
ıslak, hastalıklı ağaç boğuk, kof bir ses çıkarır.



hava boşluklu olması ses yutma özelliği

Ahşapta sesin yayılma hızı metallerinkine yakın, gaz ve sıvılarınkinden yüksektir [3]
Tablo 1-Bazı malzemelerin ısı iletim katsayısı [5]
Ahşabın Isı Tutuculuk Özelliği

Diğer malzemelerle karşılaştırıldığında ısıyı daha az iletir ve iyi bir yalıtım sağlar [3]. (Tablo 1).

ısı tutucu olma nedeni [4]
bünyesindeki selüloz
hava boşluklu yapısı
Ahşabın Hijyen, Sağlık ve Çevre Açısından Özellikleri

Ahşap,
geri dönüşümlü
üretim enerjisi tüketimi az
CO2 oluşumu az [7].



Ahşabın Yangın Özelliği

Ahşap yanarken
CO
CO2
su buharı çıkar
yüzeyinde kömürleşme
yapının ayakta durması için mukavemet [8]
yüzey alanı, yangın dayanımıyla ters orantılıdır
kimyasal madde ile işlemek [9].
Yapıda
olumlu
olumsuz özellikleri

Anadolu’da en çok kullanılan
ahşap
taş
kerpiçtir [10].

taşıyıcı eleman
dış cephe
kaplama,
doğrama
döşeme
çatı malzemesi olarak kullanılmıştır [11].

duvarlarda uygulanan taşıyıcı sistemlere
ve taşıyıcı sistemlerin yük etkisinde çalışma biçimleri[12]:

• Taşıyıcı sistemi kütüklerden oluşan ahşap yapılar (ahşap yığma).
• Taşıyıcı sisteminde eğik elemanlar (payandalar) bulunan ahşap yapılar.
• Taşıyıcı sisteminde eğik elemanlar (payandalar) bulunmayan ahşap yapılar.
• Taşıyıcı sistemi yatay çıtalarla (bağdadi) güçlendirilmiş ahşap yapılar.
YAPI MALZEMESİ OLARAK AHŞAP
Şekil-1 Yığma ahşap (kütük) ev, Bartın [13].
Taşıyıcı Sistemi Kütüklerden Oluşan Ahşap Yapılar

Blok (yığma ) ahşap yapı kerestenin bol ve ucuz olduğu
Metropol Parasol- Jürgen Mayer-Hermann
Şekil-2 Taşıyıcı sisteminde payanda bulunmayan yapı, Kuzey Anadolu [12].
Taşıyıcı Sisteminde Eğik Elemanlar (payanda) Bulunmayan Ahşap Yapılar

Deprem riskinin olmadığı bölgelerde yatay ve düşey ahşap elemanlar
Şekil-3 Payandalı geleneksel ahşap ev, Karadeniz [12]
Taşıyıcı Sisteminde Eğik Elemanlar (payanda) Bulunan Ahşap Yapılar

Deprem bölgelerinde
rüzgara karşı yüksek performans

eğik elemanların kullanılması lif doğrultusunda çekmeye ve basınca çalıştırmaktadır [12].
Şekil-4. Yatay çıtalarla güçlendirilmiş ahşap yapı, Giresun.
Taşıyıcı Sistemi Yatay Çıtalarla (bağdadi) Güçlendirilmiş Ahşap Yapılar

18. yüzyılın başlarında
kalınlığı 1cm, genişliği 2-3 cm ince çıtalar
her iki yüzüne de çakılmaktadır [12].
ESLC = RSLC × A × B × C × D × E × F × G
ISO 15686-1 Standardında Hizmet Ömrüne Etki Eden Faktörler
AHŞAP YAPILARIN PERFORMANSINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER
faktör metodu [14].
AHŞAP YAPI ELEMANLARINDA BOZULMAYA NEDEN OLAN FAKTÖRLER
ISO 6241 temel çevresel bozucu faktörler standardına göre yapı malzeme ve elemanlarını bozan etmenler
tabloda gösterilmiştir (Tablo-2) [17].
Tablo-2 Yapı malzeme ve bileşenlerinin hizmet ömrünü etkileyen etmenlerin
ISO 6421 standardına göre sınıflandırılması [17].
Sıcaklık, nem ve canlılar ahşabın iç bünyesini olumsuz etkilerken, ışınlar, yükler, gaz
ve sıvılar da ahşabın yüzeyinde olumsuz etkiler bırakır.
Tablo-3 Ahşap yapıları bozan etkenler [18].
İklimsel etkilerle ahşaptaki bozulma
Cephede fiziksel bozulmalar

hücre duvarının su ile doygun rutubet derecesi %30’dur.

altındaki rutubet değişikliklerinde ahşab çalışır[18].

Yağmur, kar, sıcaklık değişimleri, UV ışınları, rüzgâr gibi iklimsel etkilere açık olan bir ahşabın görünümü değişir, birleşim yerleri açılır; yarılma, çatlama, burulma

UV ışınları renk değişimi
FİZİKSEL BOZULMA
Kimyasal Bozulma

kimyasal maddeler rengini değiştirir
Uzun süre alkali etkisine maruz kalan malzeme zayıflar, liflerde ayrılma meydana gelir.
Yangın da ısıya bağlı bir kimyasal bozulmadır.



Biyolojik Etmenler

Bakteriler
dolaylı malzemenin su geçirimliliğini arttırır,
mantarlara karşı mukavemetini düşürür
hücre duvarında da bozulmalar


Mantarlar
besin maddesi (ahşap)
oksijen
sıcaklık
rutubet

minimum %20 rutubette gelişimlerini sürdürür en iyi gelişimi %35–50 [20]
b) Renk Değişimi Yapan Mantarlar

- Küf Mantarı




- Leke Mantarı
estetik sorunlar yaratırlar [19].

- Ardaklanma
tomrukların kereste oluncaya kadar önce renk değişimi beyaz lekelere dönüşüm beyaz çürüklüğün oluşumu[20].


mantarlanma belirtileri
rutubet
ağır bir çürüklük kokusu
malzemenin yüzünde buruşma ve renk değişimi,
birbirine dik çatlaklar
kof ses çıkması
malzeme çevresinde pas gibi kırmızı toz
a) Çürüklük Yapan Mantarlar

- Esmer Çürüklük




hücre çeperinin selülozunu tahrip lignin nedeniyle ahşap kahverengi
malzeme küp şeklinde parçalar hâlini alır


- Beyaz Çürüklük

çeperinin ligninini tahrip
selüloz nedeniyle ahşap beyaz







- Yumuşak Çürüklük
Bu çürüklük yüksek rutubet koşullarında
yüzey kömürsü bir hal alır [20].
Kiriş üzerinde mantar oluşumu
Cumba altında mantar zararı
Anobium punctatum uçma delikleri
Anobium punctatum ergini


besin (ahşap)
rutubet
sıcaklık
oksijene

ev teke böceği (Hylotrupes bajulus)
adi mobilya böceği (Anobium punctatum)
alacalı kemirici böcek (Xestobium rufovillosum)
parke böceği (Lyctus linearis) şeklinde sayılabilir.
Böcekler
termitler
ahşap malzemede ciddi tahribat tahribat
dışarıdan anlaşılmaz
malzeme ağır tahribata uğrar
Malzemede böcek zararının belirtileri;
ahşap yüzeyindeki uçma delikleri,
böcek galerileri,
malzeme çevresindeki tozlanma ve ölü böcek kalıntıları, malzeme içinden gelen tıkırtılar
çekiçle vurulunca boş bir ses duyulması [20].
Böceklerin ahşap yüzeyinde meydana getirdikleri uçma delikleri ve galeriler
Ahşap taşıyıcıda böcek ve mantarın
meydana getirdiği tahribat
AHŞAP MALZEMENİN KORUNMASI
bozulmadan önce
bozulduktan sonra

Bünyesel Koruma
Alınabilecek başlıca basit önlemler
ahşap cinsinin seçilmesi
çalışma yönleri
doğru kurutulmuş ahşap
doğal kurutma
yapay kurutma
Fırça ile sürme yöntemiyle
emprenye uygulaması [21].
Kimyasal Koruma

Koruyucu kimyasal maddelerin çeşitli yöntemlerle ahşap içerisine emdirilmesi işlemine emprenye denir.
Emprenye maddeleri
yağlı emprenye maddeleri
organik çözücülü emprenye maddeleri
suda çözünen tuzlar


Basınç Uygulanmayan Yöntemler
a)Fırça ve püskürtme yöntemleri

Yerinden çıkartılamayacak ahşap elemanlar
Bu maksatla çoğunlukla organik çözücüler kullanılır
Koruma süresi kısa
periyodik olarak tekrarlanmalıdır [21]
Enjeksiyon yöntemi ile kimyasal maddenin uygulanması [21].
böcek zararı görülen ahşap elemanlara uçma deliklerinden kimyasal maddenin şırınga ile emdirilmesi de uygulanan yöntemlerdendir.
Ahşap malzemenin emprenye maddesine
batırılması suretiyle emprenye edilmesi
c) Sıcak – soğuk açık tank yöntemi

Hava kurusu hâldeki ahşap malzeme önce sıcak emprenye maddesi içine batırılarak hücre içindeki hava ısınarak dışarı atılır.
Daha sonra soğuk emprenye maddesi içine batırıldığında vakum etkisi oluşarak emprenye maddesini malzeme içerisine çeker [21].
b) Uzun ve kısa süreli batırma yöntemleri
emprenye maddesine belli sürelerde batırılması
fırça ile sürme ve püskürtme yöntemlerinden daha iyi
b) Boş hücre yöntemi
hücre boşluklarını dolduran emprenye maddesinin dışarı atılarak lümenlerin boşaltılması, böylece hücre çeperlerinin emprenye edilmesidir.

a) Dolu hücre yöntemi
Hücre çeperindeki havanın boşaltılarak, yerine emprenye maddesinin doldurulması prensibi
Kimyasalların nüfus etmesini artırmak için
delme işlemi [21].
Basınç Uygulanan Yöntemler
b) Boş hücre yöntemi
Yöntemin prensibi, hücre boşluklarını dolduran emprenye maddesinin dışarı atılarak lümenlerin boşaltılması, böylece hücre çeperlerinin emprenye edilmesidir.
Basınç Uygulanan Yöntemler
a) Dolu hücre yöntemi
Hücre çeperindeki boşluklarda bulunan havanın boşaltılarak, yerine emprenye maddesinin doldurulması prensibine dayanan dolu hücre yönteminde emprenye maddesi absorpsiyonu yüksek olduğundan kullanım alanı çürüme riski yüksek olan yerlerdir.

(1) İlk vakum
(2) TANALITH E emprenye kazanına doldurulur ve basınç işlemi başlatılır.
(3)Basınç uygulaması yaklaşık 1-1.5 saat
(4) emprenye kazanından boşaltılır ve son vakum işlemi başlar.
(5) Son vakum [22].
c) Çift vakum yöntemi
Fümigasyon
Gaz hâlindeki öldürücü etkiye sahip kimyasal maddelere fümigant,
fumigant kullanılarak yapılan arındırma işlemine ise fümigasyon denir.

Fümigasyonun normal sıcaklıkta uygulandığı düşünüldüğünde (20-25 °C) fümigantların bu sıcaklık altında veya üstündeki davranışlarına göre 2 ana grup altında toplaması mümkündür [22].

1. Alçak kaynama noktasına sahip fümigantlar
Methil bromür
hidrojen siyanür
basınç altında tutulurlar. Bu basınç kalktığında fümigant hemen buharlaşır.

2. Yüksek kaynama noktasına sahip fümigantlar

buharlaşmaları zayıf
nüfuzları yavaş ve azdır
daha az tehlike
Bir alanda istiflenen ahşap kapıların fumigasyonu.
sıcaklığa bağlı olarak difüzyon oranları değişir
yapının bazı kısımları
yapının tamamı [22].
Yangın Geciktiriciler

a) Sürme veya püskürtme yöntemi

Köpük oluşturanlar
köpük oluşturmayanlar

Köpük oluşturmayan koruyucular; yüksek sıcaklık etkisinde ya yanmayan maddelere dönüşür, ya da yanma sırasında ergiyerek koruyucu bir tabaka (silikatlar, boratlar) oluştururlar [25].

b) Basınç yöntemi

Dolu hücre yöntemi esaslarına uyularak ve çoğunlukla suda çözünen tuzlar kullanılarak uygulanır.


Yanmayı geciktirici emprenye maddeleri;
suda çözünen tuzlar- amonyum sülfat ve alüminyum sülfat
köpük yapan organik bileşikler olarak iki grupta toplanırlar
AHŞAP RESTORASYONU
Prensip, özgün detaylara ve malzemeye bağlı kalmaktır.

Boya Sökme

ahşabı tahrip etmeyen, boyayı kat kat çıkararak özgün boyayı koruyan ve sağlığa zararlı olmayan yöntem olmalıdır.

A- Mekanik yöntem

spatula veya boya kazıyıcı kullanılır.
zımparalama
çalışma yönü liflere paralel olmalıdır.

B- Isı yöntemi

boyayı yumuşattıktan sonra kazıyarak ve ardından zımparalayarak

C- Kimyasal yöntem
Kimyasal sökücüler sürülerek boya yumuşatılır.
boya kazınır ve zımparalanır[18]

D- Kumlama
Çok dikkatle yapılması gereken bir yöntem olup, dikkat edilmediği takdirde malzemeyi deforme eder.
Kimyasal yöntem ile boya sökümü [21].
Mekanik yöntem ve ısı yöntemi ile boya sökümü [21].
Çürüyen ahşap kısımlarda parça değişimi [21].
Ekleme ve Parça Değiştirme

Çürüyen kısımları kesilip, yerine aynı tür ve kesitteki ahşap eleman eklenir.
bir bölümü veya tamamı
45 derecelik birleşimler
özgün detay[18].
Çürüyen kısımların yeni ahşap malzeme ile değiştirilmesi [21].
yüzeyler;
tozdan,
kirden
yağdan arındırılmış
düzgün
birbirine uyum hâlinde olmalı
presleme yapılmalı [18].
AHŞAP KONSERVASYONU
doğal
sentetik reçineler kullanlır.

Sıvı hâle getirilmiş balmumu, uçuş deliklerinin ve galerilerin içi dolana kadar akıtılır. Son olarak deliklere balmumu ve neft yağı (terebentin) karışımı sürülerek temiz yüzey elde edilir [18].
Enjeksiyon yöntemi ile sağlamlaştırma [21].
Sağlamlaştırma
süslemeli ahşaplarda
iç kısmı çürüyen
dış kısmı sağlam olan
parça yenilemesi uygun görülmeyen durumlarda

Sağlamlaştırma
daldırma,
fırça ile sürme
enjeksiyon yöntemleriyle yapılabilir.
ahşap kirişin epoksi kullanarak çelik donatı ile sağlamlaştırılması [26]
[1] Sami, Ş., 2009, Kamus-u Türki, Çağrı Yayınları, 2009
[2] Yaman, F.Z., 2006, Geleneksel Ahşap Yapılarda Kullanılan Ahşap Yapı Elemanlarının Uzun Dönem Performansı – Giresun Zeytinlik Mahallesinde Örnek Yapı İncelemesi, İstanbul.
[3] Şimşek, O., 2003. Yapı Malzemesi II, Beta Basım Yayım, İstanbul.
[4] Eriç, M., 1978. Yapı Malzemeleri, Cilt II, Kazmaz Matbaası, İstanbul.
[5] Şanıvar, N., ve Zorlu, İ., 1997. Ağaç İşleri Gereç Bilgisi, Milli Eğitim
Basınevi, İstanbul.
[6] Şahin, N., Ankara Konutu Özelinde Geleneksel Ahşap Karkas Yapım Tekniği,
1995 Yapı Gereç Yılı, Ahşap Dergisi, Arşiv TMMOB Mimarlar Odası
İstanbul Büyükkent Şubesi.
[7] Canan, F., Sürdürülebilir Mimarlıkta Ahşap Yapı Malzemesi Kullanımı, Yapı
Dergisi 262, Eylül 2003, İstanbul.
[8] Bardavit, D., 1992. Ahşap Yapıda Taşıyıcılık ve Koruyuculuk Sorunları, İTÜ
Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
[9] TS 343, 1977. Ahşap Koruma (Terimler ve Tarifler), Türk Standartları
Enstitüsü, Ankara.
[10] Sözen, M., Eruzun, C., 1992. Anadolu’da Ev ve İnsan, Creative Yayıncılık,
İstanbul.
[11] Erdin, N., Ağaç malzeme kullanımı ve çevreye etkisi, İ.Ü.Orman Fakültesi,
İstanbul.
[12] Doğangün, A., Tuluk, Ö.,Acar, R., Livaoğlu, R. Geçmişten Günümüze Ahşap
Yapılarda Taşıyıcı Sistemler, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Mühendislik-Mimarlık Fakültesi, Trabzon.
[13] Bartın Halk Mimarisi, http://www.ulukayakoyu.com/bartin_halk_mimarisi.htm
[14] ISO 15686-1 - Buildings and constructed assets-Service life planning-Part 1:
General principles 2001.
[15] Erdoğmuş, E., AHŞAP: Mükemmel bir Yapı Malzemesi, 2001, MSU
[16] CIB Report Publication 237. Agenda 21 on sustainable construction, CIB
(1999). http://www.cibworld.nl/pages/begin/AG21.html
[17] ISO 6241 - Performance standards in building–principles for their preparation
and factors to be considered 1984 (E).
[18] Günay, R., Geleneksel Ahşap Yapılar Sorunları ve Çözüm Yolları, Birsen
Yayınevi, İstanbul, 2002.
[19] Assessment of working life of products, Guidance Document 003, European
Organization For Technical Approvals, 1999.
[20] Örs, Y., Keskin H., Ağaç Malzeme Bilgisi, Atlas Yayın, 2001
[21] Kudep, Geleneksel Ahşap Yapı Uygulamaları, İstanbul, 2009
[22] Selçuk, H., Müzelerde Böcek Ve Küf Kontrolü, Ege Basım, 2004.
[23] http://www.orem.com.tr/emprenye.asp
[24] Hızıroğlu, S., Basics of Pressure Treatment of Wood, Oklahoma State University
[25] Technical Committee of the Log Homes Council, Preservation and Maintenance of Log Structures, 2003
[26] Timber Preservation Product and Installation Manual, Triton chemicals
KORUMA VE GÜÇLENDİRME KAVRAMI
19. yüzyılda Avrupa'da tarihi ve anıtsal yapıların korunması bilim dalı olarak başlamış.
Sanayi devrimi korumanın gelişmesinde etkili.
Kuramsal gelişimi yakın zamanda olmuş, 2. dünya savasından sonra hızlanmıştır.
1931 yılında Atina konferansında
• mimari bir butunluk icinde ele alınmalı,
anıtın cevresinin gorunumunun korunması, bozulmasına neden olacak duzenlemelerden kacınılması gerekir.

• Sağlamlastırmada ise eski yontemlerin yeterli olmadığı durumlarda yeni tekniklerden faydalanacaktır.
Ancak bu mudahaleler son derece sade ve az olmalıdır.
1964 yılında Venedik Tüzüğü cıkartılmıstır.
Korumanın anayasası
özelikle 1.maddesiyle “korunması gerekli anıt” kavramını, anıt ve cevresinden cok daha genis bir boyuta tasımıstır.
1965 yılında kurulan ICOMOS
temel yaklasım surekli bakımlarının
sağlanmasıdır
Koruma acısından en uygunu,
sağlamlastırmayla yetinmektir
Anıtların onarımları icin genel olarak;

1. Sağlamlastırma,
2. Butunleme,
3. Yenileme,
4. Yeniden yapma,
5. Temizleme,
6. Tasıma,
AHŞAP MALZEMESİ
YAPI MALZEMESİ OLARAK AHŞAP
BOZULMAYA NEDEN OLAN FAKTÖRLER
AHŞAP MALZEMESİNİN KORUNMASI
RESTORASYON
KONSERVASYON
Full transcript