Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Copy of Γκάζι

No description
by

eva eva

on 2 October 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Copy of Γκάζι

Η αξιοποίηση της γύρω περιοχής ξεκινά με το κλείσιμο του εργοστασίου το 1984 αφού απελευθερώνεται μια κεντρική περιοχη απο τις χρήσεις του παρελθοντος


• Το 1986 ο χώρος χαρακτηρίζεται διατηρητέο ιστορικό μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού και ξεκινούν μελέτες για την αξιοποίησή του.
• Το 1999 φιλοξενήθηκαν οι πρώτες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις στις εγκαταστάσεις του εργοστασίου. Η Τεχνόπολη του δήμου Αθηναίων θα καθιερωθεί στο εξής ως ένας από τους πιο αναγνωρισμένους χώρους πολιτισμού της πρωτεύουσας.
• Το 2013 εγκαινιάζεται το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου ανοίγοντας μία καινούρια σελίδα στην ιστορία του παλαιού εργοστασίου, με στόχο την ανάδειξη και προστασία του παλαιού εργοστασίου φωταερίου της Αθήνας, ενός μνημείου βιομηχανικής κληρονομιάς που παρείχε ενέργεια και φωτισμό στην πρωτεύουσα για περίπου 130 χρόνια. (1857-1984).

Περιγραφή κτηρίων: η μετάβαση από το "κτήριο-μηχανή" στο "κτήριο-έκθεμα"

Μορφή και μορφολογία κτηρίων: επιρροή από ευρωπαϊκά πρότυπα
Αρχική φάση εργοστασίου(1857-τελη 19ου αι)
Λιθόκτιστα κτήρια
Τονισμός ανοιγμάτων (διαφοροποίηση υλικού και προεξοχή)
Κυκλικές οπές στο αέτωμα της στέγης
Επισήμανση των γωνιών (προσεγμένη λάξευση λίθων)
Μεταλλικά αεριοφυλάκια
Μετέπειτα φάση(αρχές 20ου αι)
Μεταλλικός φέρων οργανισμός
Πλήρωση των κενών με τούβλα
Μεγαλύτερη λιτότητα και αφαίρεση
Μεταλλικά αεριοφυλάκια
ΟΜΩΣ
Γενικό χαρακτηριστικό των κτηριακών εγκαταστάσεων:
Ωφελιμιστικός χαρακτήρας: μορφή κτηρίων ακολουθεί και υπηρετεί λειτουργία τους.
1.Διαστάσεις χώρων σε κάτοψη
6.οομ
6.οομ
6.οομ
6.οομ
6.οομ
10.οομ
Εξάρτηση διαστάσεων από "μηχανικό φτυάρι" και ανθρώπινη εργασία
2.Διαστάσεις ανοιγμάτων
>2.20μ
>2.20μ
>2.20μ
2.00μ
2.00μ
2.00μ
Είσοδος-έξοδος λιθάνθρακα με βαγονέτα
Χρήση από τους εργάτες μόνο
`
4.Κίνηση εργατών
Παράδειγμα κτηριακών εγκαταστάσεων φούρνων
Αμεση επικοινωνία με αυλή
Απουσία επικοινωνίας μεταξύ χώρων
3. Επίτευξη εξαερισμού
Αφαίρεση τμήματος τοίχου για αερισμό
ΚΤΗΡΙΟ-ΜΗΧΑΝΗ
ΓΙΑ ΝΑ μετατραπεί το εργοστάσιο σε μουσειακό χώρο -"κτήριο-έκθεμα"- απαιτείται η δημιουργία μιας διαδρομής
Προς την Πόλη
Πορεία παραγωγής αεριόφωτος->Διαδρομή επισκέπτη
Αφαίρεση ομάδας φούρνων για διάνοιξη περάσματος
Προσθήκη γυάλινου πετάσματος για υπόμνηση παλαιότερου διαχωρισμού μεταξύ χώρων
Προσθήκη παταριού για γενικότερη εποπτεία χώρων
Ταμπέλες επισήμανσης διαδρομής
φωτο
φωτο
Κριτική αποκατάστασης
Οικονομία και βιομηχανία της περιόδου:

•οικονομία της Ελλάδας έως τον 19ο αιώνα → κυρίως αγροτική, παράλληλα με εμπόριο - ναυτιλία
•βιομηχανία αναπτύσσεται με αργούς ρυθμούς λόγω→ έλλειψης κεφαλαίων - μικρής αγοράς - έλλειψης πρώτων υλών – καυσίμων - χρόνιας έλλειψης εργατικών χεριών (πόλεμος)
•19ος αιώνα: Η Μεταστροφή καλύπτει τρεις φάσεις (Αγριαντώνη, 2006: 222) → α) 1830-1870: τεχνίτες περιφερόμενοι – σαν νομάδες - υδραυλική ενέργεια ήταν περιορισμένηΠαπαστεφανάκη Λ.), βιοτεχνίες στις πόλεις - δημιουργία των πρώτων εργοστασίων → επανάσταση του ατμού - 1860 κ.εξ. «άρχισε να ριζώνει η ατμοκίνητη βιομηχανία» (Τσοκόπουλος, 2006: 455)
β) 1865/1870-1885/1890. Δημιουργούνται τα πρώτα μηχανικά εργοστάσια (έκρηξη βαμβακουργίας) → 1875-1895: Οικονομική ύφεση. Ξέσπασμα του Ανατολικού Ζητήματος →σταματούν οι εμπορικές συναλλαγές. Κλείνουν τα μισά εργοστάσια του Πειραιά. Το κράτος συνάπτει δάνεια, επιβάλει φόρους, κάνει δημόσια έργα → πτωχεύει. Είναι περίοδος "μόνιμης δημοσιονομικής ένδειας" → ο τριτογενής τομέας απορροφούσε μεγάλο ποσοστό του προϋπολογισμού (Τζόκας, 2006: 440)
γ) 1890-1912. Η ύφεση πλήττει τους αγρότες - πτώση τιμών, εσωτερική μετανάστευση για εργασία στα αστικά κέντρα → γυναικες -παιδιά - χήρες - ορφανά που δε μπορούν όμως να αποτελέσουν εργατικό δυναμικό (Αγριαντώνη, 2006: 232). Υφαντουργία (ιδίως βαμβακουργία) συγκεντρώνουν υψηλά κεφάλαια (Καρδάσης, 2006: 265, 268)την «Ελληνική Ηλεκτρική Εταιρεία» που αναλαμβάνει την ηλεκτροδότηση μεγάλων ελληνικών πόλεων
1898 θα φτάσει και στην Ελλάδα ο ηλεκτρισμός. ThomsonHouston και ΕΤΕ ιδρύουν την «Ελληνική Ηλεκτρική Εταιρεία» που αναλαμβάνει την ηλεκτροδότηση μεγάλων ελληνικών πόλεων ( δεύτερη Βιομηχανική Επανάσταση)










Ιστορικό ίδρυσης εργοστασίων παραγωγής αερίου καυσίμου - Το εργοστάσιο Αεριόφωτος της Αθήνας.

Τα εργοστάσια παραγωγής αερίου καυσίμου στην Ελλάδα
1857, δημιουργία σε Αθήνα και Κέρκυρα (επί Αγγλικής Αρμοστείας τότε), το σχετικό εργοστάσιο. Ο γάλλος Φραγκίσκος Φεράλδης θα υπογράψει σύμβαση διάρκειας 50 ετών (28-5-1857 έως 30-8-1908). 'Ετσι, η "Εταιρεία Αεριόφωτος Αθηνών", θυγατρική της γαλλικής Εταιρείας Αεριόφωτος των Παρισίων θα αναλάβει με βασιλικό διάταγμα το αποκλειστικό προνόμιο του φωτισμού της πόλεως των Αθηνών με αέριο.
1858, Αρχίζει να λειτουργεί το εργοστάσιο επί της οδού Πειραιώς στον αριθμό 100.
1862-1887 δημιουργούνται τα πρώτα κτίρια, λειτουργούν τα βασικά μηχανήματα.
1887, υπογράφη Σύμβασης μεταξύ του Δήμου Αθηναίων και των Φουλόν ντε Βω και Τζιοβάνι Μπατίστα Σερπιέρι (ή Ιωάννη Σερπιέρη), οι οποίοι αναλαμβάνουν τη διοίκηση του εργοσασίου. Τότε εκτός από τους δρόμους φωτίζονται σπίτια, βιομηχανίες.
1920, δημιουργία μιας νέας μονάδας παραγωγής υδαταερίου.
1938, το Αεριόφως γίνεται δημοτικό, αφού περιέρχεται στον Δήμο Αθηναίων ως Δημοτική Επιχείρηση Φωταερίου Αθηνών.
1984, σταματάει η λειτουργία του εργοστασίου
1986, ο χώρος κρίνεται διατηρητέος












Η θέση του εργοστασίου. (Γιατί στην Πειραιώς;)

Η Πειραιώς τότε -> πλημμύριζε και γινόταν αδιάβατη το χειμώνα-> στο δρόμο προς Αθήνα υπήρχαν αλώνια - χωράφια και ο Ελαιώνας της Αττικής. Στο δρόμο προς Πειραιά->έλη.
1833, Κλεάνθης και Schaubert πρότειναν το σημείο για δημιούργία της πλατείας Κέκροπος-> ήταν η 3η κορυφή του πολεοδομικού τριγώνου της Αθήνας (σύμφωνα με το τοπογραφικό σχέδιό τους. Οι ίδιοι θέλουν να ανεγερθούν τα ανάκτορα στην Ομόνοια.
1834, ο Leo Von Klenze αναθεωρεί το παραπάνω σχέδιο και τοποθετεί τα ανάκτορα στον Κεραμεικό.
1855, το εργοστάσιο Μετάξης "εγκαθίσταται" στην περιοχή.
1870, στον Κεραμεικό αρχίζουν οι ανασκαφές και κατασκευάζονται οι πρώτες σιδηροδρομικές γραμμές Αθηνών-Πειραιά-> ενθαρρύνουν την εγκατάσταση βιομηχανικών δραστηριοτήτων στην περιοχή.


Χώροι "Τεχνόπολις "
ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ
Αεριοφυλάκιο 1
Κεντρική Αυλή, Άνω Αυλή, Προαύλιο αίθουσας - Mηχανουργείο.
Χώροι "Τεχνόπολις"
Ο Ραδιοφωνικός Σταθμός «ΑΘΗΝΑ 9.84» καθώς και το νέο ανακαινισμένο Αμφιθέατρο του σταθμού στεγάζεται μέσα στον παλιό αεροφυλάκιο
Αεριοφυλάκιο 2, Μηχανουργείο,Παλαιοί Φούρνοι Νέοι Φούρνοι, Δεξαμενές Καθαρισμού
Οι συγκεκριμένοι βιομηχανικοί χώροι διατίθενται για εικαστικές εκθέσεις, τη φιλοξενία σεμιναρίων καθώς και παιδικές εκδηλώσεις .
Νέο Υδαταέριο
Ο χώρος αυτός χρησιμοποιείται για την πραγματοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων αλλά στεγάζει επίσης και το πωλητήριο του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου.
“ΤΕΧΝΟΠΟΛΙΣ’

Με το όνομα "Τεχνόπολις" εννοείται σήμερα ο χώρος της άλλοτε βιομηχανικής εγκατάστασης του Φωταερίου Αθηνών μετά από την ανάπλαση και διαμόρφωσή του σε πολιτιστικό χώρο. Κάθε χρόνο παρουσιάζονται στο χώρο αυτό δεκάδες εκδηλώσεις από όλο το φάσμα των τεχνών: μουσική, χορό, κινηματογράφο, εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά, περιοδικές εκθέσεις με πάνω από 600.000 επισκέπτες ετησίως.

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΩΤΑΕΡΙΟΥ
Το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου αποτελεί το πρώτο βιομηχανικό μουσείο της πρωτεύουσας. Το Μουσείο άνοιξε για το κοινό το 2013 με στόχο την ανάδειξη και προστασία του παλαιού εργοστασίου φωταερίου της Αθήνας, ενός μνημείου βιομηχανικής κληρονομιάς που παρείχε ενέργεια και φωτισμό στην πρωτεύουσα για περίπου 130 χρόνια (1857-1984). Ο μουσειακός περίπατος περιλαμβάνει 13 στάσεις σε συγκεκριμένα σημεία του εργοστασίου Μέσα από αυτή τη βόλτα, ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να ακολουθήσει τη γραμμή παραγωγής του φωταερίου, να θαυμάσει το μηχανολογικό εξοπλισμό και τα παλαιά μηχανήματα και να γνωρίσει τις συνθήκες εργασίας
Η αυλή του παλαιού εργοστασίου με τις επιβλητικές καμινάδες έχει διαμορφωθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να φιλοξενεί συναυλίες και φεστιβάλ, θεατρικές και χορευτικές παραστάσεις, καθώς και παιδικές εκδηλώσεις.
Ο μετασχηματισμός της περιοχής του Γκαζιου (1984-2013)
Μια αποτυχημένη πρώτη προσπάθεια για αξιοποίηση πριν απο το Γκάζι ήταν αυτή της περιοχής του Ψυρή.
Το γκάζι αλλαζει καθώς παλιά κτίσματα μετατρέπονται σε :
Στο Γκάζι μετά το κλείσιμο κατοικουν ακομα μουσουλμάνοι και η περιοχή είναι ακόμα κακόφημη . Σιγά σιγά το Γκάζι ανακαλύπτει η gay κοινότητα ενώ πιο μετά έρχονται να κατοικήσουν νέοι άνθρωποι λόγω χαμηλών ενοικίων και αργότερα με τη γενικότερη ανάπτυξη έρχονται πιο ευκατάστατοι και πιο μορφωμένοι άνθρωποι που μπορούν να ανταποκριθούν στις υψηλές τιμές που επικρατούν.
Οικονομικά κριτήρια όπως η φθηνή ακίνητη περιουσία προσελκύει επενδυτικές πρωτοβουλίες δίνοντας σημασία και στη πολιτιστική ανάπτυξη της περιοχής με τη συμμετοχή καλλιτεχνικών και δημιουργικών ομάδων του πλυθησμού.
ΜΠΑΡ
ΘΕΑΤΡΑ
ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΑ
ΧΩΡΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ
Επειδή η ανάπτυξη είναι ραγδαία τα παλιά κτίσματα και τα μικρά οικόπεδα δεν την καλύπτουν και έτσι τα συνεργεία και οι βιοτεχνίες που υπάρχουν μετατρέπονται σε πολυτελείς κατοικίες , τα γνωστά σε όλους
lofts.
Παράγοντες που βοήθησαν στην ανάπτυξη
Παράγοντες που βοήθησαν στην ανάπτυξη της περιοχής
1999 Δημιουργία της Τεχνόπολις ως πολιτιστικό κέντρο.
2003 Ιδρυση του Μουσείου Μπενάκη στην οδό Πειραιώς
Ενοποιήση των Αρχαιολογικών χώρων καθώς το Γκάζι συνδέεται με το Θησείο μέσω της πεζοδρόμησης της Ερμού.
Μεταφορά της νέας Εθνικής Σκηνής
Μεταφορά της Ταινιοθήκης της Ελλάδας στον παλιό κινηματογράφο Λαίς.
Μετατροπή ενός αεριοφυλακίου σε συνεδριακό χώρο
2007΄Αφιξη του Μετρό στη περιοχή του Κεραμεικού

Βιομηχανική Αρχαιολογία
Βιομηχανικοί Περίπατοι: Εργοστάσιο Φωταερίου στο Γκάζι

Περιεχόμενα
Ιστορικό
Γραμμή Παραγωγής
Συνθήκες εργασίας
Περιγραφή κτηρίου: η μετάβαση από το "κτήριο-μηχανή" στο "κτήριο-έκθεμα"
Αξιοποίηση Βιομηχανικού Χώρου - "Τεχνόπολις"
Η γύρω από το Γκάζι περιοχή και η ανάπτυξή της έως τη σημερινή αξιοποίηση της
Συμπέρασμα

Συνθήκες εργασίας
Η ευρύτερη περιοχή του Γκαζιού: χώροι εργασίας και κατοικίας

Η ανάπτυξη του εργοστασίου και η παράλληλη κατοίκηση του Γκαζοχωρίου σε 4 χρονικές περιόδους - Ο οικισμός των εργατών: η ταυτότητά τους - οι συνθήκες διαβίωσης τους - οι ιστορικές και πολιτικές συνθήκες φέρουν κοινωνικές αλλαγές και ανακατατάξεις.
Το εργασιακό περιβάλλον του 1857: θύμιζε στρατόπεδο συγκέντρωσης -> εργάζονταν πάνω από 8 ώρες (η κεθιέρωση του 8ωρου θα γίνει το 1920 με το Νόμο 2269/1920)
Δούλευαν χωρίς μάσκες και φόρμες εργασίας (τα μέτρα αυτά καθιερώθηκαν με το Π.Δ. της 14-3/1934 - Περί υγιεινής και ασφαλείας των εργατών και υπαλλήλων των πάσης φύσεως βιομηχανικών και βιοτεχνικών εργοστασίων, εργαστηρίων κλπ- και τα σχετικά άρθρα 142,144, 145, 152)
Απ' το Ασθενολόγιο του εργοστασίου: οι εργαζόμενοι εμφανίζουν αναπνευστικά προβλήματα και καρκινοπάθειες. Οι δυσκολότερες συνθήκες επικρατούν στους φούρνους (εξαιτίας της πίσσας, της αμμωνίας, της ναφθαλίνης και του υδρόθειου->υλικά ιδιαίτερα ανθυγιεινά)
Απ' το Ποινολόγιο: αναφορές ότι αφαιρούνταν μεροκάματα σε όποιον δε ρίχνει την απαιτούμενη ποσότητα άνθρακα στο στόμιο του φούρνου.
Τα δύο φύλα στο εργοστάσιο: Το Φωταέριο ανδροκρατείται σε σύγκριση με τις άλλες βιομηχανίες της εποχής, αλλά και τα ίδιου τύπου εργοστάσια άλλων χωρών. Οι γυναίκες εργάζονταν μόνο στις διοικητικές υπηρεσίες, στη γραμματειακή υποστήριξη και τον καθαρισμό. αντιμετωπίζονται όμως, όπως και τα παιδιά, ως κατώτερες εργασιακές ομάδες.
Συνδικαλισμός εργατών φωταερίου και αποτελέσματα. Το συνδικαλιστικό κίνημα θα αναπτυχθεί κυρίως απ' το 1920. Στο εργοστάσιο Φωταερίου οι εργαζόμενοι απ' το 1947-1967 εκδίσουν το περιοδικό "Ο Γκαζιέρης", ενώ ο Ορέστης Χατζηβασιλείου, εργάτης απ' το 1942-με δύο απολύσεις το 1945 και το 1967, για ιδεολογικού λόγους- και συνδικαλιστης (Πρόεδρος των Εργαζομένων του Φωταερίου απ' το 1947), με δράση στο ΕΑΜ, συμμετείχε στη συγκρότηση των Συνεργαζόμενων Σωματείων το 1965 και το 1967 θα ιδρύσει μαζί με άλλους το ΑΕΜ (Αντιδικτατορικό Εργατικό Μέτωπο).
1950 και έπειτα, βελτιώνονται οι συνθήκες εργασίας->αυξάνονται τα δικαιώματα και οι παροχές των εργαζομένων. Η εσωτερική οργάνωση του εργοστασίου θα αποκτήσει για πρώτη φορά εταιρικό προφίλ. Στο μεταξύ είχε ιδρυθεί και η ΔΕΗ, οπότε η ΔΕΦΑ υποσκελίζεται από την επιχείρηση ηλεκτρισμού.


"Οσο κι ο νους αν τυραννιέται
άσπρην ημέρα δε θυμιέται!"
...στο Παλαμίδι ο γυιός του Μάζη
κ' η κόρη του γιαβή στο Γκάζι...
(απ' τους Μοιραίους του Κώστα Βάρναλη)
[...]του άλλου κοντόμερη η γυναίκα
στο σπίτι λίωνει από χτικιό,

1857-1887
1887-1920
Γκαζοχώρι, 1857 - 1887
Γκαζοχώρι, 1920 - 1952
Γκαζοχώρι, 1887-1920
1920-1984
1952-1984
Τότε συνέβη να φτερνισθούν οι φυσητήρες
και όλα τα κήτη ανέστρεψαν την κοιλιά τους
και κατεποντίσθησαν αύτανδρα
τα περασμένα κουφάρια
υπέρ της αναγεννήσεως της ευτυχίας
υπέρ της εκπληρώσεως των εσχατιών
υπέρ της ειρήνης
υπέρ της αμαυρώσεως
υπέρ της εκλάμψεως της αληθείας
υπέρ της κατισχύσεως των ρόδων
και της μαγικής αράχνης
εν έτει χαράς για τον αιώνα
των μεγάλων ολισθημάτων
των κυμάτων επάνω στα στεκούμενα καράβια.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ
"Παρουσία αγγέλων εντός ατμομηχανής", από την "Υψικάμινο

1862, δημιουργείται ο οικισμός εργατών-> φθηνες σε ενοίκιο, αυθαίρετες κατοικίες (θα ενταχθούν στο σχέδιο πόλεως το 1880)
Ο αρχιτέκτονας Κ. Μπίρης, έγραψε: "Το Γκαζοχώρι, ένα σύμφυρμα καλυβιών και άθλιων παραπηγμάτων μεταξύ του εργοστασίου Αεριόφωτος και της Ιεράς Οδού, ήτο αληθής κόλαση δύστυχίας και διαφθοράς".
Αρθρο εφημερίδας του 1885 περιγράφει την επιδημία που ξέσπασε ανάμεσα στους εγκατεστημένους στο Γκάζι και την ειδική έκθεση του ιατροσυνεδρίου, που συντάχθηκε τότε. Ηταν μια επιδημία ελωδών πυρετών που έπληξε τη συνοικία και γι' αυτό της δόθηκε το όνομα "Επιδημία του Γκαζοχωρίου". Επίσης, λόγω της φύσεως της εργασίας τους στο Φωταέριο, πολλοί ήταν αυτοί που υπέφεραν από φυματίωση και καρκινοπάθειες.
Επιδημικές ασθένειες (ελονοσία - φυματίωση)
Καυσαέριο που κάλυπτε ρούχα και σπίτια.
1910, οι οίκοι ανοχής της Αθήνας συγκεντρώνονται στην πλειοψηφία τους στο Γκάζι. Από τότε η λέξη "γκαζοχωρίτης" σήμαινε τον τακτικό θαμώνα τους και "γκαζοχωρήτισσα" την ιερόδουλη. Δεν είναι καθόλου τυχαίο, ότι κοντά στο Γκαζοχώρι στην «Κολοκυθού», ήταν εγκατεστημένο και το πρώτο νοσοκομείο για τις αφροδίσιες αρρώστιες.
Εγκληματικότητα: ο Βασίλης Αττικός στην «Εύθυμη ηθογραφία της Παληάς Αθήνας», τόμος Ε’, το μέρος αυτό: «Το Γκαζοχώρι υπήρξε επί πολλά χρόνια το κέντρον του υπόκοσμου. Στην τοποθεσία αυτή, είχαν εγκατασταθή τα «παληόσπιτα», μέσα σε σιχαμερές κατοικίες και τρώγλες. Οι τεκέδες (τα χασισοποτεία), τα «μπαρμπούτια» (το παιχνίδι των ζαριών), κι’όλο το υπόλοιπο κακό συναπάντημα της Παληάς Αθήνας. Από τότε που ξεκαθάρισε η Συνοικία του Ψυρρή απ’τους «Κουτσαβάκηδες», στο Γκαζοχώρι θάβρισκε η Αστυνομία τον κακοποιό, τον οποίον καταζητούσε να πιάση.
1922, οι πρόσφυγες εγκαθίστανται στο νότιο τμήμα της περιοχής και εργάζονται στις βιομηχανίες ως φθηνό, αλλά εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό.
Τα κτίσματα που μένουν χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) όσα κατασκευάστηκαν από τους αρμόδιους κρατικούς φορείς ->το Ταμείο Περιθάλψεως Προσφύγων, [1922 -1925], την Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων [1924-1930] και το Υπουργείο Πρόνοιας [1922-1940] και β) όσαχτίστηκαν απ' τους ίδιους τους πρόσφυγες στις παρυφές της οδού.
Ο εργατικός οικισμός διαμόρφωνε ένα αυτόνομο, πολεοδομικό σύνολο γύρω από τη βιομηχανική εγκατάσταση, που διακρίνονταν από: χαμηλές συνθήκες υγιεινής (λόγω της προχειρότητας της κατασκευής και της εγγύτητας με τη βιομηχανία), πηγή περιβαλλοντικής και ατμοσφαιρικής μόλυνσης.
Το φαινόμενο αυτό, της πρόσδεσης του εργάτη με την εργασία του θα διατηρηθεί μέχρι τη δεκαετία του '70, όταν πλέον η χρήση του αυτοκινήτου θα γίνει ευρύτερη και μαζικότερη.
Η εγγύτητα αυτή κατοικίας - εργασίας εκτός απ' την εξασφάλιση φθηνής κατοικίας εξυοηρετούσε και τον καλύτερο συντονισμό της παραγωγής και την σταθεροποίηση της απόδοσης του εργάτη -πρώην αγρότη-, οποίος είχε συνηθίσει να εργάζεται με σταθερούς ρυθμούς. (Βαταβάλη Φ. - Μπελαβίλας Ν., "Ο Μετασχηματισμός της οδού Πειραιώς", ανακοίνωση στην 5η ΠΑνελλήνια Επιστημονική Συνάντηση Ticcih, Βόλος 2007)

Οι συνθήκες ζωής στον προσφυγικό συνοικισμό του Γκαζιού
1950-1960: το φωταέριο παρακμάζει. Μειώνεται το προσωπικό, παρόλο που οι συνθήκες εργασίας είναι καλύτερες
Το εργοστάσιο υπολειτουργεί. Ωστόσο, η περιοχή δέχεται νέο κύμα εσωτερικών μεταναστών: τους μουσουλμάνους της Θράκης (1970).
Οι νέοι αυτοί μετανάστες επιλέγουν την περιοχή λόγω χαμηλών ενοικίων. Οι άθλιες συνθήκες, όμως, που επικρατούν θα τους οδηγήσουν στο να εγκαταλείψουν την περιοχή. Τα σπίτια αυτά θα επανακατοικηθούν το 1985 απ' το δεύτερο κύμα μεταναστών της Θράκης.
Οι μουσουλμάνοι της Θράκης επιλέγουν επιπλέον την περιοχή προκειμένου να γειτνιάζουν με τα άλλα μέλη της κοινότητας, γιατί έχουν ανάγκη επικοινωνίας μέσω της μητρικής γλώσσας, διατηρώντας έτσι και τη συλλογική τους ταυτότητα.

Οι τελευταίες χρονιές του φωταερίου
Ο Β. Τζανακάρης στο βραβευμένο του βιβλίο "Στο όνομα της προσφυγιάς" αναφέρει: "όλο αυτό το ανθρώπινο πλήθος ανακατεύεται όσο ποτέ άλλοτε...αυξάνεται η φτώχεια και η ανέχεια, και όλα όσα τις ακολουθούν -η πορνεία, τα ναρκωτικά, το έγκλημα." Λίγο πιο πέρα υπήρχε άλλωστε "η Παλιά Στρατώνα ένα από τα πλέον κοσμοβριθή άντρα των ηρωινομανών...θεωρείται ένα είδος "ακαδημίας" του εγκλήματος". (Τζανακάρης, 2009: 74-78)
1923, η εφημερίδα Πολιτεία, σε άρθρο ενός αστυνομικού της Δίωξης Ναρκωτικών αναφέρει μεταξύ άλλων: "Η Τρίπολις, η Προύσα και έτερος λιμήν της Μ.Ασίας προμηθεύουν εις τας Αθήνας το χασίς...παρέστη ανάγκη ιδρύσεως χασισοποτείων, συστηματικώς λειτουργούντων. Ο Καϊάφας εις το Μετς, ο Περδικάκης εις του Ρουφ, ο Χαρίτος εις το Γκαζοχώρι, καθώς και εις τον Βοτανικόν, όπισθεν των στρατιωτικών Παραπηγμάτων και εις πολλά άλλα σημεια. (ό.π., 80)
Τα χρόνια εκείνα θα παρουσιαστεί και το πρόβλημα της έλλειψης νερού (απ' το Μάιο του '23). Η γύρω απ' το Γκαζοχώρι περιοχή θα έχει νερό για 2 ώρες μόνο κάθε 4 μέρες! Οι νερουλάδες πουλάνε 2 δραχμές τον τενεκέ το νερό. Το νερό που σαπίζει μες στους τενεκέδες προκαλεί μολύνσεις και ελώδεις πυρετούς. Επιπλέον, το δυσεπίλυτο πρόβλημα της καθαριότητας επιδεινώνει την κατάσταση και κάνει την Κοινωνία των Εθνών να βάλει την Ελλάδα υπό έλεγχο και επιτήρηση ως "επικίνδυνον εστίαν ακαθαρσίας και νοσηρότητος". Αυτό βέβαια θα κάνει του έλληνες ιθύνοντες να επισπεύσουν τα έργα της ΟΥΛΕΝ.
1ο Στάδιο: Παραγωγή Φωταερίου
Ξηρή Απόσταξη (Υπερθέρμανση) Λιθάνθρακα
Στο εργοστάσιο του φωταερίου οι εργάτες μετέφεραν τον λιθάνθρακα από την αυλή στους χώρους των φούρνων, όπου αφού τον ζύγιζαν τροφοδοτούσαν με αυτόν τα «κορνούτα» (στόμια) των φούρνων, οι οποίοι είχαν προθερμανθεί με καύση κωκ. Για την τροφοδοσία χρησιμοποιούταν μηχανικό φτυάρι.
Μέσα στους ειδικούς φούρνους σε πολύ υψηλή θερμοκρασία, άνω των 1000oC, ο λιθάνθρακας υπερθερμαινόταν για περίπου πέντε (5) ώρες και παρήγαγε αέρια που αποτελούν το φωταέριο, που ουσιαστικά είναι ένα μείγμα υδρογόνου, μεθανίου και άλλων υδρογονανθράκων. Μέσα στο φωταέριο υπάρχουν και ανεπιθύμητες ουσίες όπως η πίσσα, η αμμωνία, η ναφθαλίνη και το υδρόθειο, οι οποίες απομακρύνονται στα μετέπειτα στάδια επεξεργασίας του φωταερίου.
Το αέριο που παραγόταν κατά την απόσταξη του λιθάνθρακα οδηγούνταν μέσω των κάθετων αγωγών, σε αγωγούς μεγαλύτερης διατομής, τους συλλέκτες, οι οποίοι περιείχαν νερό ως τη μέση περίπου. Το αέριο περνούσε από το νερό στο επάνω μέρος του συλλέκτη και προωθούταν μέσω του δικτύου σωληνώσεων στα επόμενα στάδια επεξεργασίας του φωταερίου. Το νερό εμπόδιζε την επιστροφή του αερίου πίσω στους φούρνους, ενώ μία μικρή ποσότητα πίσσας καθιζάνει στο συλλέκτη και δεσμεύεται σε αυτό το στάδιο.
Το κωκ αποτελούσε το υπόλειμμα που προκύπτει έπειτα από την απόσταξη και αξιοποιούταν ως καύσιμο ή πωλούταν στο εμπόριο.

2ο Στάδιο Προώθηση και Προετοιμασία προς επεξεργασία
Απορροφητήρες
Για να ξεπεραστούν τις αντιστάσεις προς τα μετέπειτα στάδια επεξεργασίας, το αέριο πρέπει να έχει μία μικρή υπερπίεση, την οποία προσδίδουν οι απορροφητήρες. Οι απορροφητήρες λειτουργούν με τη κίνηση που τους προσδίδουν ατμομηχανές, οι οποίες κινούνται με τον ατμό που παράγεται στους ατμολέβητες. Το σύστημα ατμολέβητες-ατμομηχανές-απορροφητήρες αποτελεί τμήμα της επέκτασης του εργοστασίου που πραγματοποιήθηκε τον 19ο αιώνα.
Ψυχραντήρια
Το φωταέριο έχει θερμοκρασία 300οC, οπότε πριν την περαιτέρω επεξεργασία του, θα πρέπει να ψυχρανθεί. Στα ψυχραντήρια το φωταέριο περνά μέσα από σωλήνες οι οποίοι βρίσκονται σε δοχείο με νερό, οπότε η θερμοκρασία μειώνεται σταδιακά και στην έξοδο από τα ψυχραντηρια έχει φτάσει στους 25οC και μπορεί να οδηγηθεί προς τις εγκαταστάσεις καθαρισμού.
Τα ψυχραντήρια είναι ένα από τα στάδια που απαιτείται νερό. Οι ανάγκες του εργοστασίου σε νερό ήταν μεγάλες καθώς αυτό απαιτείται στους ατμολέβητες, στις εγκαταστάσεις καθαρισμού και στην παραγωγή υδαταερίου. Το εργοστάσιο αξιοποιούσε το νερό από τον Ηριδανό ποταμό.


4ο Στάδιο: Μέτρηση και Αποθήκευση του Φωταερίου
Έπειτα από την απομάκρυνση των ανεπιθύμητων ουσιών, το φωταέριο αποθηκεύεται στα αεριοφυλάκια, τα οποία αποτελούν τον χώρο προσωρινής αποθήκευσης του φωταερίου πριν τη διανομή του στο δίκτυο της πόλης. Στους αγωγούς προς τα τέσσερα αεριοφυλάκια προσωρινής αποθήκευσης του φωταερίου, είναι τοποθετημένοι μετρητές παροχής.
Ανάλογα με την ποσότητα παραγωγής του αερίου και τη διανομή στο δίκτυο, τα μεταλλικά τύμπανα των αεριοφυλακίων ανεβοκατεβαίνουν μέσα στο σταθερό χωροδικτύωμα.
Το εργοστάσιο της Αθήνας διέθετε τέσσερα αεριοφυλάκια, από τα οποία σήμερα σώζονται τα τρία.
4. Νέο Υδαταέριο www.technopolis-athens.com

3ο Στάδιο: Καθαρισμός του φωταερίου
Το φωταέριο περιέχει διάφορα συστατικά, τα οποία πρέπει να απομακρυνθούν πριν την χρήση του. Η πίσσα, η αμμωνία, η ναφθαλίνη που υπάρχουν στο φωταέριο αποτελούν τα κύρια παραπροϊόντα του, τα οποία είναι δυνατό να αξιοποιηθούν στη βιομηχανία, στα χημικά εργαστήρια, στην οδοποιία κ.λπ. Το υδρόθειο, είναι μία ένωση που .
Καθαρτήρια
Στα καθαρτήρια απομακρύνονται η Πίσσα, η Αμμωνία, η ναφθαλίνη που αποτελούν τα κύρια παραπροϊόντα κατά την παραγωγή φωταερίου και χρησιμεύουν σε άλλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις.
Δεξαμενές Καθαρισμού
Στις δεκαοκτώ (18) δεξαμενές καθαρισμού, εκ των οποίων σήμερα έχουν διατηρηθεί μόνο τέσσερις, πραγματοποιούνταν η χημική απομάκρυνση του υδροθείου. Οι εργασιακές συνθήκες και σε αυτό το στάδιο είναι ιδιαίτερα δύσκολες λόγω των αναθυμιάσεων.
Η απομάκρυνση του υδροθείου από το φωταέριο ήταν απαραίτητη καθώς η χαρακτηριστική δυσάρεστη οσμή «κλούβιου αυγού» που προσδίδει, θα προκαλούσε όχληση και θα εμπόδιζε τη διάδοση της χρήσης του.
Επιπλέον, η απομάκρυνση του υδροθείου πραγματοποιείται ώστε να αποφευχθεί η συμπύκνωση του και η μετατροπή του σε θειικό οξύ που θα προκαλούσε διάβρωση στους μεταλλικούς αγωγούς και τον σχετικό εξοπλισμό (βάνες, μετρητές κ.λπ.)
5. Αεριοφυλάκιο www.technopolis-athens.com
6. Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου www.2lyk-gerak.att.sch.gr
Ιστορικό πλαίσιο
Αξιοποίηση του Εργοστασίου Φωταερίου από τον Δήμο Αθηναίων
Άποψη του Γκαζιού τότε και τώρα
Εργοστάσιο εξόρυξης αργύρου και μολύβδου.
Λαύριο. Προσωπικό αρχείο
Flame.Μουσείο Γκαζιού.Ιρλανδία
http://nationalgasmuseum.org.uk/5-links.html
Εργοστάσιο Launceston. Ταζμανία. http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Launceston_Gas_Works.jpg
Νεό Υδαταέριο. Εργοστάσιο Γκαζιού. Πηγή: Δ. Αθηναίων
http://www.mytheatro.gr/texnopolis-gkazi/
Προτάσεις Αξιοποίησης
Οι σημαντικοί χώροι του βιομηχανικού μουσείου που σχετίζονται με τη γραμμή παραγωγής θα μπορούσαν να αναδειχθούν καλύτερα με τοποθέτηση κατάλληλης σήμανσης, όπως μονοπάτια περιήγησης που θα συνδέουν τις στάσεις μουσειακής διαδρομής, ενδεχομένως και με χρήση χαρακτηριστικού υλικού.
Για τις επισκέψεις των σχολείων θα μπορούσαν να γίνουν διαδραστικά προγράμματα με πιο ενεργή συμμετοχή των επισκεπτών – μαθητών, ώστε να κατανοήσουν τη γραμμή παραγωγής του φωταερίου σαν να συμμετέχουν σε ένα ζωντανό εκπαιδευτικό παιχνίδι – πείραμα Role Play Games (RPG).
Η δημοτικότητα της Τεχνόπολις ως σύγχρονου πολιτιστικού χώρου, μπορεί να λειτουργήσει θετικά στην προβολή του Βιομηχανικού Μουσείου. Στην έκδοση του οδηγού των πολιτιστικών εκδηλώσεων θα μπορούσαν να προστεθούν τα κύρια μονοπάτια περιήγησης στο Βιομηχανικό μουσείο.
Πηγή σχεδίων: Δ. Αθηναί
1. Πρώτα βήματα αξιοποίησης www.technopolis-athens.com
Κάποιοι από τους βιομηχανικούς χώρους θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως καλλιτεχνικά εργαστήρια του δήμου - χώροι εκμάθησης εικαστικών τεχνών, κυρίως κατά τη χειμερινή περίοδο.
3. Προαύλιο αίθουσας www.facebook.com/IndustrialGasMuseum
2."Τεχνόπολις" www.radioamfissa.gr
Μουσείο Μπενάκη
Μουσείο Μπενάκη
Άποψη Μετρο Κεραμεικού
Ταινιοθήκη της Ελλάδας Λαίς
Πηγή: Δ. Αθηναίων
Πηγή: Προσωπικό αρχείο
Full transcript