Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Medycyna starożytnej Grecji

No description
by

Klaudia Gądkowska

on 28 February 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Medycyna starożytnej Grecji

Medycyna w starożytnej Grecji
O medycynie greckiej czasów najdawniejszych mówią nam mity.

Początki medycyny greckiej związane są z religią Greków, zwłaszcza z świątyniami poświęconymi tym bóstwom, które według mitologii decydowały o zdrowiu i życiu człowieka. Starożytni Grecy wierzyli, iż choroba jest formą kary zsyłaną przez zagniewanych bogów.

Początki medycyny greckiej
Podejmowane w takiej sytuacji poczynania polegały na ustaleniu jakie bóstwo i czym obrażono, a następnie starano się przebłagać je za pomocą modłów i ofiar.

Niemal każde bóstwo miało jakiś związek ze zdrowiem ludzkim. Atena, bogini mądrości, odbierała hołdy jako uzdrowicielka i opiekunka wzroku. Hera, żona Zeusa i patronka ogniska domowego opiekowała się rodzącymi.

Mitologia
Najbardziej czczony był
Asklepios jako bóg medycyny
, w mitologii rzymskiej zwany Eskulapem, któremu wystawiono w starożytnej Grecji kilkadziesiąt świątyń oraz wiele posągów. Posągi przedstawiały mężczyznę opierającego się o laskę z wężem dookoła. Postać taka jest do dziś uważana za emblemat medycyny.
Mit o Asklepiosie
Asklepios
- syn Apollina i ziemianki Koronis – przyszedł na świat w sposób niezwykły, zanim się urodził, Koronis, podejrzewana o zdradę, została zabita, Apollo jednak zdołał drogą cięcia cesarskiego wydobyć z łona matki jeszcze żywego chłopca. Oddano go na wychowanie do centaura Chirona, znającego biegle sztukę leczenia. Uczeń przerósł mistrza i tworzył nowe leki tak skuteczne, że potrafił nawet wskrzeszać zmarłych. Kiedy na skutek działalności Asklepiosa zmniejszył się napływ zmarłych do podziemnego królestwa Hadesa, Bóg ten poskarżył się Zeusowi, który pozbawił Asklepiosa życia. Apollo zaś zemścił się na Zeusie zabijając promieniami słonecznymi Cyklopy, produkujące pioruny. Musiał za to odejść z Olimpu na ziemię, gdzie pokutował praktykując jako lekarz. Po odbyciu kary, Zeus wskrzesił Asklepiosa, a następnie uczynił go
bogiem medycyny
.

Asklepios i jego wężowa laska
W dziejach ówczesnej medycyny greckiej znane są również córki Asklepiosa:
uzdrawiająca Hygieja
- bogini zdrowia słynąca z profilaktyki przedstawiana była jako młoda dziewczyna w wieńcu na głowie z czarą w dłoni i wężem oplecionym dokoła ramienia oraz
wszystko lecząca Panakeja
, która patronowała uzdrawianiu i ziołolecznictwu. Od jej imienia pochodzi słowo
panaceum
, a więc lek na wszystkie dolegliwości.

Asklepios i Hygieja
Świątynia Asklepiosa w Kos
Greckie koncepcje anatomiczno-fizjologiczne po Hipokratesie
Platon
(427-347 r. p.n.e.)

Człowiek istotą dualistyczną łączącą w sobie świat zmysłowy (ciało) i świat idealny (duszę)
Ciało jest śmiertelne, a dusza jest nieśmiertelna
Człowiek to dusza kierująca ciałem
Arystoteles
(384-322 r. p.n.e.)

Człowiek jako jedno ze stworzeń świata zwierzęcego
Dusza jest istotą życia, składa się z 3 elementów: dusza roślinna, zwierzęca i rozumna
Stworzył pierwszy pełniejszy opis narządu słuchu

Apollo i Artemida godzący strzałami w ludzi niosących zarazę
Kyliks (około 455 – 450 lat p.n.e. ) z Orvieto. Luwr, Paryż

Scena jest ilustracją archaicznego wyobrażenia, głoszącego, że choroby spadają na ludzi jako kara za występki przeciw bogom

Szkoła aleksandryjska
Herofilos z Chalkedonu
(340-300 r. p.n.e.) dokonywał pierwszych w starożytności sekcji zwłok ludzkich. Uznawał istnienie czterech sił regulujących procesy życiowe: siły odżywczej w wątrobie, siły ogrzewającej w sercu, siły czucia w nerwach i myślenia w mózgu.
Erasistratos
(305-245 r. p.n.e.) był zwolennikiem teorii o atomistycznej budowie wszechświata (makrokosmos) i człowieka jako jego części (mikrokosmos). Uważał serce za najważniejszy narząd.
Posąg Asklepiosa - boga medycyny

Merinos
(II w. n.e.) opisał siedem par nerwów czaszkowych, tętnicę centralną siatkówki.
Taumaturgia
Najdawniejsza medycyna grecka miała charakter sakralny i znajdowała się w rękach kapłanów. Leczenie odbywało się w świątyniach zbudowanych na cześć boga Asklepiosa tzw.
Asklepiejonach
. W jednej z budowli należącej do świątyni o okrągłym kształcie, zwanej
tolosem
znajdował się basen z wodą przeznaczoną do oczyszczenia ciała.
Chorzy zgłaszający się do świątyń po licznych zabiegach oczyszczających i postach spędzali tam noc.
Najważniejszym elementem zabiegu był
sen
, który opowiedziany kapłanom, stawał się wyznacznikiem dalszej kuracji.
Wpływ na przebieg leczenia w świątyniach miały także imponujące budowle stwarzające tajemniczy nastrój i przesycona mistycyzmem atmosfera miejsca.
Ówczesna medycyna kapłańska nosiła zatem
charakter
na wskroś
taumaturgiczny
(z greck. thauma – cud), tzn. posługiwała się w lecznictwie
„cudami za sprawą bogów”
.

Tolos świątyni Asklepiosa w Epidaurze ( około 360 p.n.e. )
W okrągłym budynku, zwanym tolosem, znajdował się basen z wodą przeznaczoną do ablucji.

Teoria solidarna
Twórcą tej teorii był Asklepiades z Bitynii.
Zakłada że ciało ludzkie zbudowane jest z atomów krążących w jakby gąbczastej strukturze porów. Zdrowie zależy od prawidłowego stosunku między atomami a porami, pozwalającego na ich swobodny przepływ.
Asklepiades z Bitynii był zwolennikiem leczenia dietą, metodami fizykalnymi i kuracji winem.
Pneumatyczna teoria zdrowia i choroby
Wzrost znaczenia lekarzy świeckich
Rozwinięta przez
Alkmeona z Krotonu
(VI w. p.n.e.), który uznał powietrze za prapierwiastek, a jego wieczny ruch za przyczynę przeciwieństw: wilgoć i suchość, ciepło i chłód oraz gorycz i slodycz.
Od IV w. p.n.e. znaczenie medycyny zlokalizowanej w świątyniach zaczęło stopniowo maleć i lecznictwo przejmowali lekarze świeccy. Zawód lekarza był wówczas traktowany jako wolny zawód.
Kształcenie lekarzy odbywało się na zasadach nauki rzemiosła u jednego lub kilku mistrzów. Podstawową metodą nauczania było słuchanie przekazów ustnych, studiowanie pism i odbywanie wspólnych wizyt chorych.
Diogenes z Apolonii
(ok. 490 r. p.n.e.) był pierwszym znanym badaczem, który opisał układ krwionośny, odróżniając w nim krew tętniczą i żylną.

Atenaios z Attalei
(41 r. p.n.e. - 54 r. n.e.) miał poglądy zbliżone do poglądów Eresistratosa. Za przyczynę choroby uważał zaburzenia w przepływie powietrza. Zatrzymanie jego przepływu powoduje śmierć.
Areteusz z Kapadocji
(I w. n.e.) pozostawił po sobie pisma o patologii chorób ostrych i przewlekłych. Najciekawsze z nich dotycza zapalenia gardła, zapalenia płuc, gruźlicy, krwotoków płucnych, padaczki i teżca.
Anatomii nauczano na zwierzętach.

Jatreiony
Miejscem wykonywania praktyki przez lekarza był jatreion czyli pomieszczenie wyposażone w niezbędne do tego sprzęty i narzędzia. Niektórzy z lekarzy specjalizowali się w takich czynnościach jak usuwanie zęba, kamieni pęcherzykowych lub katarakty.

Próba rekonstrukcji wyglądu zewnętrznego i planu pomieszczeń jatreionu

Narzędzia medyczne
Kleszcze, noże i sondy pochodzące z czasów antycznych. Muzeum Archeologiczne, Epidaur

Rodzaje leczonych schorzeń
Różne specjalizacje, takie jak chirurgia, choroby wewnętrzne, położnictwo łączono w obrębie jednej sztuki medycznej.

Rany i owrzodzenia oczyszczano i pokrywano różnego rodzaju substancjami mineralnymi i mieszankami wyciągów roślinnych rozprowadzanymi najczęściej w winie. Celem tych zabiegów było uśmierzenie bólu i przyspieszenie gojenia. Powszechnie stosowanymi środkami znieczulającymi był sok z maku i mandragory.

Bardzo rozwinięta była umiejętność składania złamań.

Wysoki poziom osiągnęła także sztuka bandażowania wszystkich części ciała i zakładania opatrunków.

Nastawianie zwichnięć kręgosłupa
Miniatura z XI-wiecznej kopii rękopisu bizantyjskiego „komentarze Apolloniusza z Chiton do Peri arthron Hipokratesa”. Biblioteca Medicea-Laurenziana, Florencja

Zabieg nastawiania szczęki
Ryc. z rękopisu bizantyjskiego z przełomu IX i X wieku, przechowywanego obecnie w Bibliotheca Laurentiana (Florencja)

Hipokrates – ojciec medycyny
Najsłynniejszym starożytnym lekarzem greckim był Hipokrates (460-377r. p.n.e.). Pochodził z miasta Kos, z rodziny lekarskiej. Już jako dziecko był wprowadzany w tajniki zawodu lekarza przez swego ojca. Potem wiele podróżował. Przeważającą część swojej wiedzy zaczerpnął z Egiptu, gdzie poznał sztukę leczniczą lekarzy-kapłanów. Pozostawał pod niezatartym wpływem filozofów przyrody, których nauka stała się podstawą całej jego działalności lekarskiej.


Hipokrates w ujęciu bizantyjskiego artysty z XIV wieku. Bibliotheque Nationale. Paryż

Opłaty za pomoc lekarską
W okresie kiedy medycyna grecka skupiona była wokół świątyń nie pobierano opłat za leczenie. Często natomiast chorzy, którym leczenie pomogło, fundowali po jego zakończeniu
tablice wotywne
bądź
wota przedstawiające wyleczone części ciała
.

W miarę jednak wyodrębniania się świeckiego zawodu lekarza, od dobrowolnych ofiar przechodzono stopniowo do uzgodnionego honorarium, z którego rezygnowano w przypadku ubogich chorych.

Wota ze świątyń starogreckich
Jeżeli chory wyzdrowiał, to wówczas kapłani spisywali jego przypadek na specjalnych tablicach, które umieszczano w świątyni na potwierdzenie cudownej mocy Asklepiosa.

Charakter działalności Hipokratesa
Hipokrates korzystał z całego doświadczenia lekarskiego, jakie z biegiem stuleci nagromadziło się w świątyniach Asklepiosa jednak zerwał zupełnie z nadprzyrodzonymi praktykami powiązanymi z religią i jako pierwszy zajął stanowisko czysto lekarskie, zawodowe. Uwolnił w ten sposób medycynę od mistyki i magii.

Hipokrates uznawał systematyczną obserwację pacjenta za czynnik niezbędny przy prawidłowym diagnozowaniu i prognozowaniu. Przy rozpoznawaniu chorób zwracał uwagę na całość ustroju, gdyż cierpienie jednego narządu pociąga za sobą niedomagania innych organów. Zalecał więc skrupulatne badanie chorego z uwzględnieniem jego warunków bytowych i środowiska zewnętrznego.

Sposób postępowania najsłynniejszego lekarza starożytności
Myślą przewodnią w postępowaniu Hipokratesa była zawsze chęć pomagania naturze, podtrzymywania obronnych sił chorego, podkreślając przy tym ważność diety.

Bardzo często stosował kąpiele wodne, powietrzno-klimatyczne, upusty krwi i bańki. W chirurgii Hipokratesa na najwyższym poziomie stało leczenie schorzeń oraz uszkodzeń kości i stawów. Szczególnie pomoc lekarska w zwichnięciach i złamaniach kości kończyn oraz ran głowy była przez wiele wieków uważana za wzorową.

Hipokrates wniósł do medycyny cenną zasadę „przynosić korzyść albo
"przede wszystkim nie szkodzić” (primum non nocere)
mówiącą o tym, że pomóc choremu jest czasem trudno, ale zaszkodzić można bardzo łatwo.

Dzieła Hipokratesa
Hipokrates opisał około 300 sposobów i środków leczniczych.

Przytoczył po raz pierwszy w dziejach medycyny 42 nadzwyczaj obrazowe historie chorób, a niektóre opisy przypadków mogą dziś uchodzić za klasyczne np: gruźlicy, padaczki i zimnicy.

W licznych traktatach Hipokrates poruszał zagadnienia związane z obowiązkami lekarza, jego powołaniem i etyką lekarską.

Najważniejszym źródłem poznania jego poglądów na ten temat jest
„Przysięga”
. Rozpoczynała ona nauczanie medycyny i pouczała kandydata o jego obowiązkach zawodowych przez wiele wieków.

Przysięga Hipokratesa
Corpus Hippocraticum
Wiedza medyczna przekazana potomności
Zalecenia zawarte w tym zbiorze:
1.
Uważna obserwacja
Ważnym elementem sztuki lekarskiej jest umiejętność obserwacji. Podkreślano znaczenie sporządzenia kompletnej historii choroby.
2.
Badanie raczej pacjenta niż choroby
Nacisk kładziono na reakcje chorego. Wygląd pacjenta, jego otoczenie i tryb życia stanowiły o dalszych rokowaniach.
3.
Oceniać uczciwie
Najważniejszą sprawą dla lekarza było postawienie diagnozy. Autor nie wahał się przyznać do nieskuteczności podjętej terapii, liczył się bowiem z faktem, że część chorych wraca do zdrowia, a inni – niezależnie od wysiłków lekarza – umierają.
4.
Towarzyszyć naturze
Najważniejszym zadaniem dla lekarza jest stworzenie warunków, w których własne siły organizmu zdolne będą powrócić do stanu harmonii, a tym samym do zdrowia.
Obowiązkiem lekarza jest zrobienie tego wszystkiego, co w świetle wiedzy i doświadczenia wydaje się mu możliwe.

Płyta wotywna dla Asklepiosa na Akropolu w Atenach

Pozostałe traktaty Hipokratesa
Traktat „O należytym wyglądzie lekarza”

Traktach „O epidemiach”

Traktat „ O świętej chorobie”

Traktat „Rokowania”

„PERI ARTHRON”
Pismo „Peri arthron” (O stawach) omawia techniki nastawiania stawów. Jest ono częścią obszernego zbioru Corpus Hippocraticum.

Opisane są tu m.in. zwichnięcia stawu barkowego, łokciowego, promieniowo-nadgarstkowego, opisy uszkodzeń szczęki, nosa, uszu, żeber, omówienie stopy koślawej.

Aparat wyciągowy jako środek na zwichnięcie kręgosłupa

Grecka filozofia przyrody a medycyna
Początki greckiej filozofii przyrody przypadają na VII w. p.n.e.

Filozofowie starali się zgłębić prawa rządzące światem. Za
pramaterię
uznawali wodę, powietrze, ogień i ziemię.

Uważano, że natura sama dąży do zwalczania choroby, a lekarz ma być tylko jej pomocnikiem. Także środki lecznicze powinny mieć pochodzenie naturalne.

Filozofowie greccy
Tales z Miletu
Platon
Arystoteles

Teoria nauk medycznych wywodzi się od rozważań antycznych filozofów przyrody. Wiele z ich koncepcji nie znalazły praktycznego zastosowania, inne zostały rozwinięte i udoskonalone.

Tales z Miletu
Platon
Arystoteles
Podstawą rozważań filozoficznych było założenie, że główną rolę w regulowaniu funkcji żywego organizmu odgrywają
4 płyny ustrojowe
: krew, żółć, czarna żółć i śluz. Ich równowaga (
eukrazja
bądź
krazja
) decyduje o stanie zdrowia człowieka. Chorobę zaś wiąże się z zaburzeniem ich równowagi (
dyskrazja
). Organizm dąży do przywrócenia naruszanych proporcji i powrotu do stanu równowagi. Istotę życia stanowi ciepło naturalne, które za pośrednictwem
pneumy
roznoszone jest przez naczynia krwionośne po całym organizmie. Narządy powstają i rozrastaja się w wyniku krzepnięcia krwi. Mózg jest siedzibą i pośrednikiem ducha.

Źródła historyczne wiedzy o medycynie starożytnej
Bezpośrednimi źródłami historycznymi są zachowane szczątki ciał ludzkich, narzędzia i pisemne zapisy na papirusach, tabliczkach glinianych oraz rzeźby, malowidła i rysunki.
Najstarszym źródłem pisanym, któremu zawdzięczamy pewne wiadomości o medycynie greckiej w czasach Homera (IX-VIII w. p.n.e.), są Iliada i Odyseja.
W Iliadzie spotykamy się wielokrotnie z leczeniem ran. Odbywa się ono bez żadnych zaklęć i inkantacji. Leczeniem zajmują się Machaon i Podalejrios, synowie znakomitego lekarza Asklepiosa. W Odysei natomiast opatrywaniu ran towarzyszą zaklęcia, które mają łagodzić ból i przyspieszać gojenie.


Achilles opatrujący rannego Patroklesa. Malowidło na wazie greckiej z ok.300 r. p.n.e.

Znaczenie historii medycyny
Medycyna grecka była źródłem, z którego wiedza medyczna rozprzestrzeniła się na całą Europę i była podstawą nauczania kadr lekarskich przez kilka stuleci.

Historia medycyny uczy poznawania teraźniejszości poprzez poznanie przeszłości, pozwala dostrzec uwarunkowania obecne i unikać niektórych powtarzalnych błędów.

Poprzez poznanie dróg wiodących do obecnego stanu wiedzy łatwiej jest zrozumieć teraźniejszość, łatwiej wytyczyć drogi dalszego działania i przewidzieć kierunki rozwoju.

Bibliografia
„Historia medycyny” pod redakcją prof. dr hab. med. Tadeusza Brzezińskiego, Wydawnictwo Literackie PZWL, Warszawa 2000.

1.
Lyons Albert S., Petrucelli R. Joseph, „Ilustrowana historia medycyny”, Wydawnictwo Penta, Warszawa 1996.

2.
Schott Heinz „Kronika medycyny”, Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media Horyzont, Warszawa 2002.

3.
Seyda Bronisław „Dzieje w medycynie w zarysie”, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich”, Warszawa 1973.

4.
Szumowski Władysław „Historia medycyny”, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich”, Warszawa 1961.

5.
Dziękujemy za uwagę
!
Full transcript