Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Laagland cursus 8 middeleeuwen

No description
by

Myrthe Goemaat

on 25 November 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Laagland cursus 8 middeleeuwen

3000 v. Chr. - 500 n. Chr.
Mesopotamië
De
tempeleconomie
vereiste een administratie.
Uit deze behoefte ontstond het
spijkerschrift
.
Het oudste op schrift vastgelegde verhaal is het
Gilgamesj-epos
ca. 1200 v. Chr.
http://www.nrc.nl/handelsblad/2015/10/14/oudste-verhaal-krijgt-nieuwe-regels-1547700
Grieken
Na Mesopotamië kwam
Griekenland
tot bloei.
Aanvankelijk werden goden gebruikt als verklaringsprincipe, maar dat veranderde vanaf 600 v. Chr.
Bij
Homerus
speelden goden nog een grote rol:
Ilias
,
Odyssee
. ca. 750 v. Chr.
Vanaf de 5e eeuw v. Chr. was de
tragedie
een belangrijk genre (lees de kenmerken in je boek!) ca. 5e eeuw v. Chr.
Sophocles
'
Koning

Oedipus
is een belangrijke tragedie.


ca. 400 - 650
632
800
Overgang Romeinse oudheid naar middeleeuwen
Profeet Mohammed, de stichter van de islam, overleden
Karel de Grote in Rome tot keizer gekroond
500 - 1000
Tijd van Grieken en Romeinen
Tijd van monniken en ridders
1000 - 1500
Tijd van steden en staten
1096
ca. 1100
ca. 1250
Aanvang eerste kruistocht. Jeruzalem in 1099 door christenen veroverd op de moslims
Tapijt van Bayeux

Hebban olla vogala
Ontwikkeling van de steden in Holland

Ferguut
ca. 1260
1300
Van den Vos Reynaerde
Beatrijs
ca. 1350
ca. 1450
1453
Handelssteden als Zutphen, Deventer, Kampen worden Hanzesteden
Boekdrukkunst in Europa
Val van Constantinopel, einde Oost-Romeinse of Byzantijnse Rijk
1492
ca. 1493
ca. 1515
Columbus herontdekt Amerika
Jheronimus Bosch schildert
De marskramer
Mariken van Nieumeghen
Vragen:
Hoe lang denken jullie dat taal al bestaat?

Wanneer heeft de mens het schrift ontwikkeld?
Er zijn verschillende theorieën, maar de breeds gedragen opvatting is dat de gesproken taal ca. 150.000 jaar geleden is ontstaan in Oost-Afrika.
ca. 3400 v. Chr. - 1200 v. Chr.
ca. 750 v. Chr. - 5e eeuw v.Chr.
6e eeuw v. Chr. - 476
Romeinen
27 v. Chr. keizerschap Augustus, hiermee begin van Romeinse Keizerrijk.
Gebruikte kunst en literatuur als propagandamiddel.
Vergilius'

Aeneis
,
Ovidius'

Metamorphosen
,
Horatius'

Ars poetica
.
Ontstaan van het christendom.
De Bijbel werd het heilige boek van de christenen.
In de 5e eeuw komt het West-Romeinse Rijk ten val en beginnen de middeleeuwen.
Laagland cursus 8
De Bijbel
Ontstaan vanaf de 8ste eeuw v. Chr. tot de 2e eeuw n. Chr. De bijbel bestaat uit:

Het oude testament
: bevat een aantal (mythologische) verhalen, zoals de schepping van de wereld en de mens en Adam en Eva die uit het paradijs verstoten worden.

Het nieuwe testament
: teksten van de vier evangelisten, Matteus, Marcus, Lucas en Johannes over het leven, de leer, de kruisdood en de opstanding van
Jezus Christus
.
Val West-Romeinse Rijk
De macht brokkelt steeds verder af
476 einde Romeinse keizerschap
Germaanse stammen vielen binnen en vormden zelfstandige koninkrijkjes
Latijn was niet langer de spreektaal, maar bleef de taal van de geleerden en van de kerk.
De christelijke kerk kreeg steeds meer macht en invloed door
kerstening
: overal in West-Europa werd het christendom verkondigd.
Er was in de misseleeuwen in West-Europa maar één erkende christelijke kerk: de rooms-katholieke kerk.
Theocentrisch wereldbeeld
De profeet Mohammed was de verkondiger van een nieuw geloof: de
islam
.
Het christelijke West-Europa reageerde met een reeks van
kruistochten
.
Karel de Grote verendigde een groot gedeelte van West-Europa
Na zijn dood in 814 viel dit weer uit elkaar
http://www.schooltv.nl/share/WO_NTR_428340
Er was sprake van een agrarische maatschappij met feodaal stelsel
Standentheorie: bidden (de geestelijkheid), strijden (adel en ridders) en werken (boeren en vissers)
http://www.schooltv.nl/share/WO_NTR_428142
Lage Landen
Nederland en België waren geen onafhankelijke, nationale eenheidssteden
De Nederlanden bestonden uit een anatal gewesten, zoals Vlaanderen, Brabant, Holland en Gelre
Er was geen eenheidstaal, in elk gewest werd een eigen streekgebonden variant van het
Middelnederlands
gesproken
Ontstaan van de steden
De gewesten werden bestuurd door graven
Deze breidden hun macht uit door strategisch gelegen nederzettingen stadsrechten te geven, zo ontstonden steden als Dordrecht, Delft, Leiden
Er ontstaat ook een nieuwe stand: de
burgerij

Gutenbergbijbel
Men was gewend aan handschriften, dus gedrukte boeken werden zo gemaakt dat ze daar nog op leken
1450-1500:
incunabelen
/
wiegendrukken

Eerste periode
www.kb.nl/galerie/beatrijs/index.html

Van handschrift naar boekdrukkunst


Boeken werden sneller geproduceerd en in grotere oplagen
Steeds meer mensen gingen zelf lezen in plaats van luisteren naar een voorgedragen verhaal
Rijm verloor zijn belangrijke functie en verdween uit de literatuur waardoor
proza
ontstond

Gevolgen?
Losse letters

1450 door Johannes Gutenberg
Hiervoor: blokboeken
Nieuw: losse letters in drukpers
http://www.schooltv.nl/share/WO_NTR_426227

Boekdrukkunst

Hooggeplaatste personen (vaak adel) wilden een bepaald verhaal op schrift
Gaven opdracht aan klooster
De kerk gaf ook opdracht
http://www.schooltv.nl/share/WO_NTR_426226

Waarom en door wie?

De vervaardiging van een handschrift was dus ontzettend arbeidsintensief en enorm kostbaar



Door mannen uit schrijvende beroepsgroepen: hofkapelaan, clericus, stadsklerk, leraar of monnik
Met een ganzenveer
Op perkament: gemaakt van dierenhuiden (koe, schaap, konijn, geit). Dit kon goed tegen vocht.
Met de hand vandaar:
handschrift
Uitgebreid versierd. Grote, versierde eerste letter:
initiaal

Hoe?


In volkstaal i.p.v. alleen Latijn
Vertelcultuur ging gewoon door: meeste mensen konden nog steeds niet lezen
Verhalen werden daarom op
rijm
opgeschreven
Verhalen gingen vaak terug op allerlei andere bronteksten

In ME: verhalen opschrijven


In de
volkstaal
Door
troubadours
verteld/gezongen
Meeste mensen konden niet lezen
Verhalen bestonden vaak al honderden jaren

Vertelcultuur

Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic
anda thu wat unbidan we nu?

Habent omnes uolucres nidos inceptos nisi ego
et tu. Quid expectamus nunc.

Hebben alle vogels nesten begonnen, behalve ik
en jij. Waarop wachten we nu?

Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic

anda thu wat unbidan we nu?


11e eeuw

Een 'penneproef', 'probatio pennae'.
Een monnik probeerde zijn ganzenveer
even uit.

Gevonden 1932 in Oxford door een Engelse taalkundige.
Het was verwerkt in de kaft van een ander boek. Het dure perkament werd vaak hergebruikt.
Het is goed mogelijk dat er ouder Nederlands is opgeschreven, maar dat we dat gewoon niet hebben gevonden...
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20120618_hebban01

Kunst in de middeleeuwen
Symboliek
concrete, zichtbare dingen verwezen naar een diepere, hogere werkelijkheid (neoplatonistisch)
belangrijk symbool: het licht, dat stond voor Jezus Christus, het Licht der Wereld
voorbeelden: kathedraal van Chartres, De marskramer van Jheronimus Bosch.
Functie
kunst had bovenal een
didactische
/
belerende
functie
ongeletterde gelovigen konden zich een beeld vormen van de gebeurtenissen uit de Bijbel
Artistieke traditie
originaliteit was geen doel
middeleeuwse kunstwerken zijn variaties op bekende motieven en thema's
Werken in opdracht
beeldhouwers, schilders en bouwmeesters werkten in opdracht
de opdrachtgever of mecenas was een adellijke, een groep rijke stedelingen of een abt van een klooster
de eisen werden nauwkeurig in de opdracht omschreven
Gemeenschapskunst
de naam van de kunstenaar was niet belangrijk, veel werk was anoniem
kunst stond in dienst van het overbrengen van normen en waarden aan de gemeenschap
Ridderroman
vanaf de 13e eeuw in de Lage Landen
vaak vertaald of bewerkt uit het Frans of direct in Middelnederlands, maar gebaseerd op bestaande verhalen
eliteliteratuur
: adel, ridderschap en leden van het patriciaat
bedoeld voor
jongeren
aan het hof, ridders in opleiding
educatieve
functie, maar ook ter
ontspanning
Oosterse roman
een hoofs liefdesverhaal dat in het Oosten speelt
door de kruistochten was de oosterse cultuur West-Europa enigszins bekend geworden
Floris ende Blancefloer
Antikiserende roman
ridderromans spelend in Troje
Trojeroman
van Segher Diengotgaf,
Eneasroman
van Hendrik van Veldeke
Karelepiek
Karel de Grote en zijn vazallen staan centraal
gaat terug op het
chanson de geste
(liederen over heldendaden) uit de Franse literatuur
gaan soms terug op historische gebeurtenissen, maar deze worden vervormd weergegeven
zo is er vaak sprake van
epische concentratie
onderwerpen: strijd tegen heidenen (
kruistochten
) en spanningen in feodale systeem door opstandige vazallen (
centralisatiepolitiek
)
Karel ende Elegast
: http://www.schooltv.nl/share/WO_NTR_426223
Arthurepiek
verhalen over koning Arthur en zijn ridders
ren 70 van de 12e eeuw werden de eerste Arthurromans in het Frans geschreven door Chrétien de Troyes
bewerking van verhalen uit de (Keltische) orale traditie tot fictioneel geheel
geen historisch verslag:
onbepaald moment
van Arthurs regering
onderwerpen:
liefde
en
ridderschap
hof van Arthur is een
hoofse modelwereld
doordachte structuur:
hofdag
,
sprookjesachtig
,
queeste
http://www.schooltv.nl/share/WO_NTR_426229
Hoofsheid
levensideaal ontstaan in de 12e eeuw aan de hoven in Zuid-Frankrijk (
courtoise
): netjes verfijnd, edel
'hoofs' afgeleide van 'hof'
beschaafde omgangsvormen/gedragsregels om onderlinge spanningen te voorkomen, de nadruk lag op
zelfbeheersing
wordt veel in de literatuur aanbevolen
hoofse liefde: de man moest
dienstbaar
zijn aan zijn aanbeden vrouw
hoofse liefde is zwaar, maar belonend: de man moest beproevingen doorstaan, maar werd een beter mens
Liederen
Generaties lang mondeling overgeleverd
Sommige liederen werden al tijdens de middeleeuwen opgetekend, sommige pas erna
Hoofse lyriek
een minnaar die een bewonderde, maar onbereikbare liefde aanbidt en bezingt
liefde is verwoord in termen van feodaliteit: de minnaar presenteert zichzelf als vazal, de beminde dame is de leenheer
er werd gewerkt in een
traditie
: de liederen waren 'in dialoog' met andere liederen
vaak beginnen hoofse liederen met een
Natureingang
Ballade
verhaal wordt sprongsgewijs verteld
beschrijving van de gebeurtenissen wordt afgewisseld met dialogen
er zitten tal van herhalingen in
Elegie/klaagzang
in engere zin: lyrisch gedicht naar aanleiding van de dood van een geliefd persoon
in ruimere zin: uiting van gevoelens van smart en wanhoop
Egidiuslied, Jan Moritoen:
Welke dieren zou jij kiezen?
http://www.schooltv.nl/share/WO_NTR_426173
Het verhaal
begint met een hofdag koning Nobel (de leeuw)
iedereen heeft klachten over Reinaert (de vos), vooral Ysengrijn (de wolf)
Reynaert moet gedaagd worden
Bruun (de beer) en Tybeert (de kater) doen een poging, maar worden om de tuin geleid door hebzucht en eigenbelang
Grimbeert (de das) neemt Reynaert wel mee naar het hof (anders werd hij vogelvrij verklaard
Reynaert weet echter ook de koning en zijn vrouw te misleiden en ontloopt zijn straf
De kritiek/satire/parodie
Lijkt qua opbouw op een ridderroman (parodie)
De dieren stellen mensen voor die de taal misbruiken ('scone tale')
Nobel hoopt eer te krijgen, in tegenstelling tot Arthur in Ferguut, die heeft zijn lof al gekregen
Hoofsheid, zelfbeheersing en beschaafd gedrag zijn hier vervangen door individuele belangen en hebzucht
Achterliggende gedachte
de ongecontroleerde macht wordt ontmaskerd
in 12e en 13e eeuw: overgang van feodale maatschappij naar stedelijke samenleving
stedelijke samenleving stond kritisch tegenover machts- en rechtsuitoefening van de feodale maatschappij
Willem, de schrijver, schreef vermoedelijk vanuit het stedelijke kritische perspectief
Geestelijke letterkunde
propageert geen wereldlijke cultuur, zoals de hoofse lyriek en de ridderliteratuur
gaat over de
kerkelijke cultuur
: religieuze zaken en de kracht van het christendom
roepen op om christelijker te leven en het ware geloof uit te dragen
voor geestelijken,
maar ook voor gewone gelovigen in de volkstaal:
exempelen
Marialegenden
teksten geschreven ter ere van Maria
vol met symboliek
er gebeurde een wonder, door toedoen van Maria, vandaar ook wel
Mariamirakel
Beatrijs
voorbeeld van een Marialegende
http://www.schooltv.nl/share/WO_NTR_426228
Het leven van Liedewij, de maagd van Schiedam
Geestelijke letterkunde
heiligenleven
diende als exempel
Full transcript