Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

critical thinking

No description
by

anudari ayush

on 14 August 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of critical thinking

ШҮҮМЖЛЭЛТ СЭТГЭЛГЭЭ
CRITICAL THINKING
Бүгд л өөрийн гэсэн үзэл бодолтой байдаг.
Үзэл бодолтой байна гэдэг өөрөө өөрийгөө тодорхойлж байгаа явдал.

Бусадтай нэгдэх (Энэ ч их дажгүй кино шүү)
Эсвэл бусдаас ялгарах (Ийм юм үзэж цаг үрэхээ больё)

Хүүхэд
илэрхийлдэг
Харин үзэл бодолтой болоход цаг хугацаа шаардлагатай

Дайн бол буруу
Бие даасан үзэл бодолтой болох нь
том хүн болж байгаагийн гол шинж.

Гэр бүл, найз нөхөд, хэвлэл мэдээлэл, төр, шашин бидэнд маш их нөлөөлдөг ч гэсэн
зөвхөн өөрийн гэсэн анхдагч үзэл бодол байнга оршин байдаг нь гайхамшигтай юм.
Түүнийгээ илэрхийлнэ гэдэг бол бүр ч...

Гэвч ихэнхдээ бие даасан, цорын ганц үзэл бодлоо илэрхийлэх нь сүүлчийн үе шат мэтээр андуурагддаг.
Тэрхүү үзэл бодол илэрхийлэгдсэн цагаасаа л хүмүүсийн зүгээс ирэх олон янзын сорилттой нүүр тулна.

Үзэл бодлоо хамгаалах шаардлага тулгарна. Үзэл бодол аргумент/нотолгоотой болсон цагт л байр суурь болж хувирна. Хүн болгон аргументаа гаргаж чадна. Гэхдээ зарим аргумент өөр бусдаасаа илүү сайн байдаг. Сайн аргумент нь
логикт
суурилсан байдаг.
Хүн болгон логикоор сэтгэх төрөлх чадвартай байдаг.
Логик – нүцгэн арга яс, энэ сэтгэлгээний хэв маяг
хүн бүрд заяагдсан
.
Гэхдээ логик алдаа гаргах нь ч бас төрөлх чанар.
Энгийн үндэслэлийн логик учир шалтгааныг нээн илрүүлж, задлан шинжилж сурснаараа өөрийн үзэл бодлоо сайн хамгаалах чадвартай болно.
Ухаантай хүмүүс ч өдөр бүр логикгүй ярьж,
бичиж байдаг. Тэд заримдаа таны тархийг угаахын тулд санаатай алдаа гаргадаг.
Зар сурталчилгаанд энэ явдал өргөн тохиолдоно. Гэхдээ үүнээс ч
илүү чухал ач холбогдолтой тохиолдолд
энэ арга хэрэглэгдэх нь бий.
psychological or emotional response
Зар сурталчилгаа болон улс төрийн илтгэл зэрэгт ийм логик алдааг халхлахын тулд уран яруу яриаг ашигладаг. Гэхдээ жинхэнэ логик алдаа илтгэлд байхаасаа илүү таны өөрийн оюунд гарсан байдаг.

Өөрийн болон бусдын логикийг шалгадаг
оюуны зуршил
бий болгох боломжтой.
Үүнийг
шүүмжлэлт сэтгэлгээ
гэдэг.

Энэ үгийг сонсоод хүмүүс ихэнхдээ бусдыг шүүмжлэхтэй андуурдаг. Бусдыг шүүмжлэх нь логиктой ч байж болно гүй ч байж болно.
Аргумент
Дэвшүүлсэн саналаа дэмжүүлэх, итгүүлэхийн тулд учир шалтгаанаар дэмжих оролдлого.

Аргументыг үргэлж ятгах гэсэн оролдлоготой хольж хутгадаг.

Мэдээж сайн аргумент хүнийг ятгаж чадна. Гэхдээ бүх аргумент ятгахын тулд, мөн бүх ятгалга аргументад суурилаагүй байдаг.

Мөн аргументыг тайлбартай хольж хутгадаг.

Тайлбар – ямар нэг үзэгдлийг зөвхөн хэрхэн яаж, яагаад болсныг тайлбарлах бол аргумент нь ямар нэг зүйлийг үнэн гэж нотлохыг оролдоно.

Аргументыг танихын тулд дүгнэлт, нөхцөл хоёрыг ялгах хэрэгтэй.

Дүгнэлтийг:
тиймээс, эндээс үзэхэд, дүгнэхэд гэсэн үгүүдээр таньж болно.

Нөхцөлийг:
учир нь, учираас, ... харгалзан үзэвээс

Ингэж ил хэлээгүй бол заримдаа танихад хэцүү болдог.

Фактын ба фактын бус аргумент таних

Фактын асуудал нь бодит баримтууд дээр суурилдаг.

Тамхи татах нь эрүүл мэндэд хортой.
Тамхи татах нь ёс суртахуунгүй явдал.
Асуудлыг хэлэлцүүлж, эргэцүүлэхийн өмнө асуудал фактын мөн эсэхийг тодорхойлох хэрэгтэй:

Нэг арга:
хэрэв 2 хүн фактын асуудал дээр санал зөрвөл нэг нь зайлшгүй алдсан байх ёстой.
Тамхи татах муухай, ёс суртахуунгүй харагдах дээр маргахад маргаан хагарахгүй.

Фактын бус аргумент ч заримдаа хүчтэй сул гэж ялгарч болно.
Ёс суртахуун, гоо зүйн үнэлгээний тухай
асуудлууд нь
фактын бус
бөгөөд ийм асуудалд маргавал маш болгоожтой хандах хэрэгтэй.

Цэвэр сэтгэх сүүлийн бэлтгэл-
шийдэлд хамаагүй ч чамд нөлөөлж болзошгүй хүчин зүйлүүдийг тооцох

Хүмүүс үнэн бус зүйлд хүчтэй автах нь бий.
Бид найз нөхөд, хамаатнуудынхаа бодлыг танихгүй хүмүүсээс илүү үзэх нь бий,
мөн бид өөрсдийгөө сайхан харагдуулдаг эсвэл цэцэн ярьдаг хүмүүстэй илүү санал нийлэх хандлагатай байдаг.
Ичсэн, итгэлгүй ярьж буй хүнийг үгүйсгэх хандлагатай байдаг.
Мөн адилхан утгыг нь хэлж буй байдлаасаа итгэл төрүүлэх чадвар нь өөр байдаг.
Эдгээрийн нөлөөнд автах нь
натураль
зүйл боловч бид зайлшгүй анхааралтай хандах ёстой.

Нээлттэй оюун ухаан/байдал/нээлттэй
Ёс суртахуун, шашин, улс төрийн тухай яриа (бусадтай, номтой, өөртэйгөө)-нд нээлттэй хандах нь шүүмжлэлт сэтгэлгээний үндэс нь. Шүүмжлэлтэй сэтгэнэ гэдэг нь бусдын бурууг төдийгүй өөрийн бурууг харж, хүлээн зөвшөөрөхөд оршино.
Нэг зүйл/санааг нотлох гэж буй 2 буюу түүнээс дээш аргументууд яг ижил тэнцүү үнэн байх магадлал бараг байхгүй.
"ойлгомжтой юм"

Тэгсэн ч шүүмжлэлт сэтгэлгээний зарчмын үүднээс тэвчээртэйгээр бүх нотолгоо, үндэслэлийг авч үзэх нь зүйтэй.

Бодох-Шүүн тунгаах
Шүүмжлэлтэй сэтгэж байгаа бол мэдээж мэдлэгт үндэслэх хэрэгтэй, харин харанхуй мунхагт бус.

Гэтэл бидний харанхуй мунхаг ихэнхдээ хангалттайг мэдэхгүйдээ бус харин "мэддэг" гэдэгтээ хэт итгэлтэй байхаас үүдэлтэй.
Critical mind is a questioning mind
Сократ


Тиймээс аливаа зүйлийн учрыг олохдоо шинээр суралцахаас залхуурах юм уу, ичих шаардлагагүй.

Мэдлэг-Мэргэн ухаан
Харанхуйгаар хандахгүй байх
"Магадгүй" ба "Гарцаагүй"
Аливааг нотлох болон үгүйсгэхэд эцсийн дүгнэлт нь заавал "гарцаагүй" гэж гарах албагүй. "Магадгүй" гэж дүгнэж болно.

Тэгэхдээ "магадгүй" нь "гарцаагүйгээс" сул аргумент гэсэн үг биш. Учир шалтгаан, логикт сайн суурилсан аргументын хувьд "магадгүй" нь бодитой мэт үнэлэгдэх боломжтой.
Цаг хугацаа харуулна
Дедуктив болон Индуктив
Бүх хүмүүс мөнх бус.
Сократ бол хүн.
Сократ мөнх бус.

Сократ грек хүн.
Грекчууд загас иддэг.
Сократ загас иддэг байсан.

"магадгүй"

Бид ихэнхдээ формал бус информал
алдаа гаргаж байдаг.

Эрэгтэй болон эмэгтэй хүмүүс гол нь нөхөн үржихүйн функциэрээ ялгагддаг.
Эмэгтэй хүний биологийн/нөхөн үржихүйн функци нь хүүхэд тээж төрүүлэх юм.
Эмэгтэй хүн хүүхэд төрүүлэх ёстой.

Ану бол монгол хүн.
Монголчууд үндсэрхэг.
Ану үндсэрхэг.

Бид өөрөө өөрсдийнхөө өмнөөс боддогүй (шийдвэр гаргадаггүй), эрх мэдэлтнүүдэд асуулт тавьдаггүй (шүүмжлэлтэй ханддаггүй) зүгээр л тэдний төлөө ажилладаг гэсэн үг. Харин боловсролтой, өөрийн гэсэн үзэл бодолтой иргэд тэднийг өөрсдийн төлөө ажиллуулж чадна. Бүхийл газар хүүхдүүдэд шинжлэх ухаанч хандлага, арга барилыг эзэмшүүлж, Эрхийн тухайн билл-ийн учир шалтгааныг заах ёстой. Энэ чөтгөр шүглэсэн хорвоо дэлхий дээр зөвхөн энэ нь л хүн төрөлхтөн болон харанхуй ангал хоёрын дунд байгаа хана хэрэм байх.
Түгээмэл гаргадаг зарим логик алдаа

Ad hominem
Асуудал руу бус хүн рүү дайрах
такси
Appeal to Force
Үндэслэлийг хүлээн зөвшөөрөхгүй бол хүнд ямар нэг муу юм тохиолдоно гэж айлгах, сүрдүүлэх
там
Appeal to Pity
Сэтгэлийг эмзэглүүлэх, өрөвдүүлэх аргаар итгүүлэх
ядуу тул
Appeal to Popular
Олон хүн дэмждэг тул үнэн гэх
Appeal to Tradition
Эртнээс ингэсээр ирсэн тул одоо ч гэсэн ингэх нь зүй
хайруулын таваг
Fallacy of Composition
буюу бүрэлдэхүүнээр бүхлийг тодорхойлох
гм.


Хайрцагнаас гадна сэтгэх
Хайрцаган дотор сэтгэх
30 давхар байшин
нөхцөл
Full transcript