Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Gözlem & Görüşme

No description
by

Mahmut BOZKURT

on 11 December 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Gözlem & Görüşme

Gözlemin Aşamaları
Görüşmenin Tanımı ve Amacı
- Bir konu üzerinde
bilgi edinmek
amacıyla görüşmecinin bir
görüşme formu kullanarak
görüşülenden
yüz yüze aldığı sözlü yanıtlar
ya da konuşma olarak tanımlanabilir.
- Görüşmenin temelinde
diğer bireylerin deneyimleri
ni ve bu
deneyimlere nasıl bir anlam yükledikleri
ni
anlama çabası
vardır.
- Görüşme kişilerin davranışlarının gerçekleştiği bağlamda anlaşılmasını ve davranışın nedeninin ortaya çıkarılmasını sağlar.

Görüşme Süreci
Görüşmenin Gerçekleştirilmesi
1. Görüşmeye kendinizi yeniden tanıtarak başlatın.
2. Katılımcıya yanıtlarının gizli kalacağını hatırlatın.
3. Katılımcı hakkında, konu ya da tartışılacak olgu hakkında genel betimleyici bir bilgi verin.
4. Tarafsızlık için çaba gösterin.
5. Etkili sondalar kullanın.
6. Görüşme verilerini kaydedin.
Gözlem & Görüşme
Gözlem
- Günlük yaşantımızda hepimiz etrafımızda olan bitenleri gözlemleriz; ancak bu yaptığımız bilimsel anlamda bir gözlem midir?
- Sosyal araştırmalarda kullanılan gözlem, bir bilimsel amaç kapsamında sistemli olarak planlanan, kayıt edilebilen ve geçerlik-güvenirlik bakımlarından kontrol edilebilen veri toplama aracıdır.
- Gözlemin diğer veri toplama araçlarından ayırt edici özelliği, araştırmacıya doğal olarak ortaya çıkan toplumsal durumlardan ‘’canlı’’ veriler elde etme fırsatı sunmasıdır.
- Gözlem yoluyla araştırmacı, kulaktan dolma bilgilere dayanmak yerine, olan bir şeyi doğal ortamında doğrudan izleyebilir.
Görüşme süreci birbirini içeren ve izleyen aşamalardan meydana gelir. Bu aşamalar; görüşme
öncesi

hazırlık
aşaması, görüşmenin
gerçekleştirilmesi
, görüşme
verilerinin analizi
ve görüşmede
geçerlik ve güvenirlik
biçiminde sıralanabilir. Aşağıda her bir aşama özetlenmiştir.
Görüşmenin Özellikleri
1. Görüşme bir araştırmaya hizmet eder
2. Görüşme karşılıklı konuşmanın özel bir türüdür
3. Görüşmeci ile görüşülenin ortak ürünüdür
4. Görüşme konular hakkında derinlik kazanmadır
Görüşme Verilerinin Analizi
1. Görüşmelerin ses kaydının yapılması
2. Kayıtların dökümünün yapılması
3. Dökümler üzerinde çalışılması ve verilerin düzenlemesi
4. Görüşme verilerinin indeksinin (kodların) oluşturulması
5. Tematik bağlantıların oluşturulması ve analiz edilmesi
6. Materyalin yorumlanması

GÖZLEMİN ÖZELLİKLERİ
- Gözlem esnasında gözlemlediğimiz şey zamana, mekana, ne kadar süre baktığımıza, kaç tane gözlemci bulunduğuna ve nasıl baktığımıza bağlıdır
- Gözlemci neyin gözlem
kanıtı
olduğuna karar vermelidir.
- Okul kütüphanesindeki bir kitabin yıpranma ve aşınma derecesinin tanımı onun popülaritesinin mi, okuyucularının keyifsizliğinin mi yoksa öğrencilerin tahripkâr davranışlarının mı bir göstergesidir. Bir kişi, sonuçtan nedenin; gözlemden niyetin ve cevaptan uyarıcının ne olduğunu çıkaramaz. Bunların açık ve net olarak ortaya konması gereklidir.


Üstün Yönleri
1.
Sözel olmayan davranış
: Belli durumlarda kişilerin gösterdikleri davranışları gözlemlemek, bunlar hakkında notlar almak, başka davranışlarla karşılaştırmak ve hatta video kayıt altına almak da mümkündür. Bununla birlikte gözlem çalışılan konuyla ilgili bireylerin bütün yönleriyle ve derinlemesine irdelenmesine olanak sağlar.

2.
Doğal çevre
: Gözlem yöntemiyle araştırmada yer alan davranış kendi doğal ortamında gözlemlenebilir. Doğal ortamda gerçekleşen davranışlar da araştırılan gerçeği daha iyi temsil edebilir.

3.
Uzun süreli analiz
: Gözlem yapan bir araştırmacı istediği kadar uzunlukta bir sürede gözlemlediği kişiyi kendi doğal ortamında gözlemleyebilir.

Sınırlı Yönleri
1. Kontrol güçlüğü:
2. Verilerin sayısallaştırılmasında yaşanan güçlükler: Gözlem yoluyla elde edilen verilen sayısallaştırılması oldukça güçtür. Bu veriler gözlem yapan kişinin öznel yargılarını yansıtacaktır. Genellikle frekans ve yüzdeler kullanılmaktadır.
3. Örneklemin boyutu:
4. İzin güçlüğü: Gerekli izinler alınsa dahi gözlem yapan kişinin gerekli notları alırken etrafına güven duygusu yaratmak için çaba göstermesi gerekecektir.
5. Gizlilik sorunu ve hassas sorunların araştırılması:

GÖZLEM TÜRLERİ
Yapılandırma Durumuna Göre Gözlem Türleri
1. Yapılandırılmamış
2. Yarı-yapılandırılmış
3. Yapılandırılmış

GÖZLEM TÜRLERİ
Katılımcı Rolüne Göre Gözlem Türleri

Tam Katılımcı Gözlem
: Gözlemcinin üzerinde çalışılan grubun içinden bir rol üstlendiği ve belki de araştırmacı olduğunu gruba bile belli etmediği durumlarda yapılan gözlem türüdür.

Gözlemci Olarak Katılımcı
: Bu tür gözlemde, araştırmacı katılımcıların sosyal yaşamının bir parçasıdır ve olan şeyleri, araştırmanın amacından ötürü belgelendirir ve kayıt altına alır. Gözlemci olarak katılımcı rolünde araştırmacının bir gözlem yapmak üzere ortamda bulunduğu gruba açıklanması gereklidir.

Katılımcı Olarak Gözlemci
: Araştırmacının grupla etkileşimi azdır ve grup faaliyetlerinde rol almaz.

Tam Gözlemci
: “Etkisiz gözlemci” olarak da tanımlanabilen bu rolde, gözlemci gözlem yapılan ortamın dışındadır ve gözlemlenen grup tarafından görülmez, bilinmez.

1
.
Ortama giriş izninin alınması:
Gözlem yapılacak
uygun ortam
belirlendikten sonra ortama girişin yapılması gerekmektedir. Bunun için gözlenecek
kişilerle önceden kurulmuş olan yakınlık ya da üçüncü kişiler aracılığı
ile tanıştırılma yasal izinler gerektirmeden ortama girişe olanak verebilir.
2. Katılımcılarla ilişkilerin kurulması:
Bu aşamada gözlemci katılımcılarla
ilişkiler kurmaya
ve
grubun bir üyesi
olarak hareket etmeye çalışmalıdır. Doğal hareket etmek gözlemci ile katılımcılar arasındaki
güveni
artıracak önemli bir unsurdur.
3. Verilerin elde edilmesi
: Gözlem yoluyla verileri elde ederken sıklıkla araştırma konusunu ve problemlerini gözden geçirmek gereklidir. Böylece dikkat dağınıklığı yaşayarak gözlenmesi gereken noktalardan uzaklaşmak önlenmiş olur. Ayrıca
not alma ile gözlem yapma arasındaki denge iyi kurulmalıdır
; çünkü gözlemde
temel kural araştırmanın amacına göre araştırmanın önemli bulduğu her şey
in kaydedilmesi gerektiğidir. Bu kayıt etme esnasında da gözlemlenecek önemli olaylar da atlanmamalıdır.
4. Not tutulması ve kayıt edilmesi:
Araştırmacıların, gözlemin fiziksel ve bağlamsal ortamını, katılımcıları ( mesela sayısını, kim olduklarını, kimin gelip kimin gittiğini, ne yaptıklarını ve rollerinin neler olduğunu ), gözlem günü ve saatini, mekânın düzenini (oturma düzeni, sıra düzeni gibi) , gözlenen olayların kronolojisini ve ortaya çıkmış olan kritik olayları kaydetmeleri gerektiğini ileri sürer.

Katılımcı gözlem sırasıyla şu aşamalardan oluşur:
• Ortama
giriş izninin
alınması ve girilmesi
• Katılımcılarla
ilişkilerin kurulması
• Gözlem yoluyla
verilerin elde edilmesi
• Gözlem için
not tutulması, kayıt alınması
• Bulguların
analiz
edilmesi

GÖRÜŞME TÜRLERİ
- Yapılandırılmış
, önceden hazırlanmış
anket biçiminde
,
standart
ve
kapalı uçlu, açık uçlu
,
yapılandırılmamış
ve
sohbet

biçiminde
görüşmeler de vardır. Bir başka sınıflandırma türü görüşmenin
tek kişi
ile ya da
grupla
gerçekleştirilmesidir.

- Görüşme türleri arasında;
odak grup
görüşmesi,
yapılandırılmış
görüşme,
yarı-yapılandırılmış
görüşme ve
yapılandırılmamış
görüşme sayılabilir. Ayrıca
yapılandırılmamış görüşme; derinlemesine görüşme, etnografya görüşmesi, sözlü tarih görüşmesi ve yaratıcı görüşme
de içerir.

Odak Grup Görüşmesi
- Odak gruplarda araştırmacı daha ileri analizler yapabilmek amacıyla bir grup katılımcıya aynı anda sorular sorarak tartışma ortamında onların yanıtlarının altında yatan anlamlar ve normları ortaya çıkartmaya çalışır. Grup görüşmeleri özellikle katılımcıların belirli bir politika ve eğitim programının uygulanması gibi
benzer deneyimler üzerine çoklu bakış açılarını ifade edebildikleri eylem ve değerlendirme
araştırmaları için kullanışlıdır.
- Görüşme formatı katılımcıların sıra ile her soruyu yanıtladıkları oldukça yapılandırılmış bir formattan beyin fırtınası gibi herkesin kendi fikrini açıkça ifade edebildiği esnek bir formata kadar çeşitlendirilebilir. 4-12 kişilik gruplarla yapılması tavsiye edilmektedir.

Yapılandırılmış Görüşme
- Yapılandırılmış görüşmenin temelinde başka hiçbir seçeneğin sunulmadığı kapalı uçlu sorular ve görüşme protokolüne sıkı sıkıya bağlılık vardır.
1. Soru görüşmeciye önceden yazıldığı biçimiyle okunur.
2. Eğer görüşmeci soruya tam olarak yanıt veremezse daha iyi yanıtlar almak için yönlendirici olmayan sonda soruları sorulur. Standart sondalar sorunun tekrarı, “bana bu konuyu biraz daha açar mısınız?”, “konu ile ilgili başka bir şeyler daha söylemek ister misiniz?” ya da “bununla ne demek istediniz?” biçimindedir.
3. Yanıtlar düzeltilmeden ya da yorum katılmadan kaydedilir. Eğer sorular önceden belirlenen kodlamaya uygun olmayan yani açık uçlu ise o zaman kayıt cihazı kullanılır.
4. Görüşülen kişi ile profesyonel ve nötr bir ilişki oluşturun. Kişisel bilgi vermeyin, konu hakkında görüş açıklamak ya da dönüt vermek bir yargı içereceğinden uygun değildir.

- Yapılandırılmış görüşmede araştırmacılar yanıtların görüşülen kişilere göre nasıl farklılaştığını incelerler ve ölçülmek istenen özelliğin nasıl çeşitlendiği üzerinde çalışırlar. Daha sonra bu yanıtlar görüşülen kişilerin yaş, cinsiyet ya da sosyal sınıf gibi demografik özellikleri ile ilişkilendirilebilir.
Yarı-yapılandırılmış Görüşme
- Önceden hazırlanmış görüşme soruları vardır ancak, görüşmeci, katılımcının yanıtları doğrultusunda farklı sorular sorabilir.
- Araştırmacı katılımcıya üzerinde konuşulan konu hakkındaki görüşlerini belirtmede esneklik tanır. Eğer görüşülen kişi bir soruda daha sonra sorulması planlanan bir başka sorunun yanıtını vermişse, o soru bir kez daha sorulmaz.
- Görüşmeciye esneklik tanıması nedeniyle eğitim bilim araştırmalarında sıklıkla tercih edilir. Yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılandırılmış görüşmeye oranla daha fazla görüşmeci yeterliği gerektirirler. Bu tür görüşmeler oturum öncesinde daha fazla hazırlık gerektirir. Oturum sırasında daha fazla yaratıcılık ve disiplin gerektirir. Oturum sonrasında ise, analiz ve yorumlama için yapılandırılmış görüşmeye oranla daha fazla zamana gereksinim vardır.

Yapılandırılmamış Görüşme
- Karşılıklı konuşma biçiminde ve herhangi bir görüşme protokolüne bağlı kalınmaksızın gerçekleştirilen bir görüşme türüdür.
- Katılımcı önceden belirlenmiş bir aralıkta soruları yanıtlamak zorunda değildir. Bunun yerine ifadelerini ayrıntılandırabilir ve konuyla ilgili diğer hususları da birbirine bağlayabilir. Yapılandırılmamış görüşmenin veri toplama ve veri analizi açısından bir takım sınırlılıkları bulunmaktadır. Araştırma sorularına yanıt aramada her katılımcı farklı yönde ve kendi belirlediği konu kapsamında görüşlerini ortaya koyduğundan süreç zaman ve enerji alıcıdır. Verilerin düzensizliği bir örüntü oluşturmada sorun yaratabilir.
Yapılandırılmamış görüşme; derinlemesine görüşme, etnografya görüşmesi ve sözlü tarih görüşmeleri biçiminde gerçekleştirilebilir. Kuram ve uygulamada bu terimler binişiktir ve bunun da ötesinde her araştırma bu tekniklerin kendine uygun birleşimini yaratır ve kullanır.

Derinlemesine görüşme:
- Derinlemesine görüşme, dünyayı görüşülenin bakış açısıyla anlama ya da onun dünyasına yönelik empatik bir beğeni kazanmak anlamına gelir. Derinlemesine görüşmede görüşmeci, gizli algılara ulaşmayı amaçlar.
- Derinlemesine görüşmenin hem görüşen hem de görüşülen açısından yararlarının bulunmasıdır. Görüşülen açısından görüşme sırasında bastırılmış duyguları açığa çıkarabileceği gibi, görüşenin de kendi gizli ya da karmaşık duyguları hakkında bilgi sahibi olmasını sağlayabilir.
- Derinlemesine görüşme konu hakkında çok yönlü görüş elde edilmesini sağlar. Derinlemesine görüşme soruları görüşülenin yüzeysel görüşleri yerine, duygularının ve bilincinin daha derin katmanlarında yatanları ortaya çıkaracak biçimde hazırlanmıştır.

Fenomenolojik çalışmalarda üç tür görüşmeden söz edilir. Bireylerin davranışları kendi yaşam bağlamlarında ya da yaşamlarının çevresindeki bağlamın içinde gerçekleştirildiğinde anlamlı ve anlaşılır olur. Bağlam olmadan deneyimi anlamlı kılmak mümkün değildir. Bir kerelik görüşme ile deneyimlerin anlamlandırılması sağlanamaz. Dolbeare ve Schuman’a(1982) göre, görüşme üç aşamalıolarak desenlenmelidir. Bunlardan ilki görüşülenin deneyimlerinin içinde geçtiği bağlam üzerine kurulmuştur. İkincisinde görüşülenin deneyimi içinde geçtiği bağlam çerçevesinde yeniden yapılandırması istenmiştir. Üçüncüsünde görüşülenin deneyimlerinin anlamını onu çevreleyen anlam bağlamında yansıtması istenmiştir (Akt. Seidman, 2006).

Etnografya görüşmesi

- Etnografya; alan görüşme sorularının nasıl sorulduğunu, kimlerle görüşüldüğünü ve yanıtların nasıl yorumlandığına yol gösteren sosyal bir bağlamı ifade eder. Etnografya araştırmacıları alanda gezinmek için genellikle kendilerine bilgi sağlayan bilgi kaynaklarına güvenirler. Bunun yanı sıra etnografya araştırmacıları görüşme verilerinin anlam ve önemini değerlendirmek için alan gözlemleri de yaparlar.
- Etnografya araştırmalarının doğası gereği bu araştırmalarda sohbet biçiminde doğal ortamda yapılandırılmamış görüşmeler yoluyla veri toplanır. Yarı-yapılandırılmış görüşmeler ise belirli bir amaca dayalı olarak belirli bir sıra içerisinde gerçekleştirilir.
Sözlü Tarih Görüşmesi

- Sözlü tarih ve yaşam tarihi görüşmelerinde görmenizin mümkün olmadığı ya da artık görülemeyecek olay ve deneyimler hakkında bilgi toplayabilirsiniz.
-Sözlü tarih görüşmeleri tarihsel olaylara, becerilere, yaşama biçimlerine ya da değişmekte olan kültürel örüntülere odaklanır. Yaşam tarihi görüşmeleri bir ya da birkaç kişinin yaşam deneyimlerine odaklanır.
- Hem sözlü tarih hem de yaşam tarihi görüşmeleri kültüre ilişkin kavramlar üzerine odaklanmanın örneğidir. Kültürel görüşmelerde araştırmacılar nesilden nesile aktarılan kuralları, normları, değerleri ve anlayışları öğrenirler.


Yaratıcı görüşme
- Görüşme nasıl yapılmalı konusundaki yönlendirmelere karşıt olarak bu görüşme türünü savunmaktadır. Çünkü yapılandırılmamış görüşmeler çoğunlukla toplumu oluşturan bireylerin günlük yaşamlarına yönelik durumsal olarak gerçekleşmektedir. Bu nedenle görüşmeci ve görüşülen “görüşme nasıl yapılmalı” kurallarını bir yana bırakarak yaratıcı olmalı ve değişen durumlara uyum sağlayarak görüşmelidirler.
Görüşme Öncesi Hazırlık Aşaması
Görüşme sürecinin gerçekleştirilmesinden önceki ilk adım görüşme protokolünün ve görüşme sorularının hazırlanmasıdır.

Görüşme protokolü
: Görüşülen kişiye araştırmanın amacını net bir biçimde açıklamalıdır. Bunun yanı sıra kayıt tarihi, görüşülen yer ve görüşülen kişinin bilgileri ve görüşmede kullanılması planlanan soruları içermelidir. Bu noktada görüşme soruları başlangıç için belirlenmiştir. Esnek yapıda bir görüşme gerçekleştirilecekse farklı sorular da görüşme sırasında eklenebilir. İyi bir görüşmeci başlangıç sorularını tartışmayı başlatmak için kullanır daha sonra kişilerin tepkilerine göre farklı sorular sorabilir.

Görüşme sorularının hazırlanması

- Yöntemsel yaklaşımınızı belirleyen kuramsal varsayımlar soracağınız soruları şekillendirir.

Örneğin, etnografyaya ait bir kuramsal varsayım şudur: Sosyal davranış oldukça çeşitli ve bağlama özgü olmasına rağmen bir kültürün örüntülerini yansıtır. Bu örüntüleri birbirinden ayırmak ve yorumlamak olanaklıdır.

-sorduğunuz sorular daha çok kendiniz ve kendi kuramsal bakış açınız hakkında bilgi verir.

Görüşmede soru türleri
-
Deneyim/davranış
soruları genelde bir katılımcının yanıtlayabileceği en kolay sorulardır ve katılımcının rahatça konuşmasını sağlamak için iyi bir başlangıç oluşturur. Öte yandan
bilgi soruları
sınanıyormuş hissi verebilir. Katılımcılar sizin bildiklerini varsaydıkları bir soruya “bilmiyorum” demek zorunda kaldıklarında utanabilir ya da en azından huzursuz olabilir. Eğer bilgi sorusunun yanıtı belgelerden ya da bilinen bir kişiden elde edilebilecek bir bilgi ise, bilginin oradan sağlanması ve sorunun görüşme listesinden çıkartılması uygundur.

Bir sorunun nasıl kurgulandığı ve sorulduğu görüşülenin nasıl yanıt verdiğini etkiler. Yanıtları evet/hayır gibi
iki seçenekli
olan sorular üzerinde yeniden çalışılmalıdır. Aynı zamanda birden fazla şeyi soran
çok boyutlu
sorulardan da kaçınılmalıdır. Bu durumda sorulanların tümüne yanıt alamayabilirsiniz.
“Neden” soruları
da sorunlu olabilir. Çünkü her katılımcı soruya farklı bir bakış açısından yanıt verebilir.
- Gözlenebilir bilgi, ortama göre değişir.
- Bu, araştırmacıların bağlamı anlamalarını, değişime ayak uydurabilen ve tümevarımsal olmalarını, farkına varılmayacak şeyleri görmelerini, görüşme sırasında katılımcıların rahatça konuşamayacakları şeyleri görebilmelerini ve
algıya dayalı bilgiden uzaklaşıp kişisel bilgiye ulaşabilme
lerini sağlar.
Gözlem araştırmacının şunlar hakkında bilgi toplamasını sağlar:
• Fiziksel ortam
• Birey ortamı
• Etkileşimsel ortam
• Program ortamı ( kaynaklar ve oluşumları, pedagojik stiller, program ve düzenlenmesi)
Odak Grup Görüşmesi
- Odak grup görüşmesi süreci moderatörün soracağı bir açılış sorusu ile başlayabilir. Daha sonra tartışma katılımcıların özel ilgi alanlarına ve daha açık yorumlarına doğru taşınır. Burada araştırmacının rolü kontrol edici değil kolaylaştırıcı olmalıdır. Görüşme sonunda yönlendirici görüşmede yer verilen başlıkları kısaca özetlemeli ve katılımcılara teşekkür ederek oturumu bitirmelidir.
- Veri kaybı olmaması için mutlaka ses kayıt cihazı kullanılmalıdır. Hatta kısık sesli konuşmaları da kayıt altına alabilmek için iki ayrı köşede iki kayıt cihazı kullanılabilir.
- Teknolojinin ilerlemesi ile birlikte çevrimiçi tartışma grupları ile odak grup görüşmesi yapan araştırmacılar kayıtları daha kolay elde edebilirler. Farklı coğrafi bölgelerdeki insanlarla da görüşme yapmaya olanak tanıyan bu yöntem hem ucuzdur hem de planlanması daha kolaydır.
Görüşme sorularının geliştirilmesi “araştırma sorularının mekanik olarak bir görüşme rehberine dönüştürülmesinden çok yaratıcılık ve içgörü gerektiren bir süreçtir”.
- Görüşme sorularını hazırlarken uyulması gereken ilkeler:
• Aynı anda iki şeyi sormaktan kaçınmak gerekmekir.
• Duygusal ya da değer yüklü sorular sorulmamalıdır.
• Sorular genelden özele doğru sıralanmalıdır. Önce görüşülenin rahatça yanıt verebileceği, güven oluşturacağınız sorulardan başlanmalı giderek daha tartışmalı konulardaki sorulara geçilmelidir.
• Sorular çok uzun olmamalıdır.
• Gerçek görüşmeyi gerçekleştirmeden önce potansiyel problemleri ortaya çıkarmak için küçük bir grupla görüşülmesi uygun olur.
• Karışıklık yaratabilecek negatif yapılandırılmış sorulardan kaçınılmalıdır.
• Önyargılı sorulardan kaçınılmalıdır.

- Tartışmalı ve hassas konularda sorular doğrudan değil daha genel ifadelerle sorulmalıdır.
- Soruların çok kişisel olabileceğinin hissedildiği durumlarda genelden başlayarak süre ilerledikçe katılımcının kendi özel deneyimlerine doğru yönlenmesi sağlanabilir.
- Görüşme sorularının yönlendirici olmaması gerekmektedir. Araştırmacı soruları ile görüşüleni beklediği ya da bir başka deyişle toplumda kabul gören yanıtlara doğru yönlendirmemelidir. Örneğin öğrenciler arasında şiddet konusunu çalışıyorsanız görüştüğünüz öğrenciler size doğru yanıtları toplumda kabul görmemek adına vermeyebilirler. Bunun önlenebilmesi için sorularınızın biçimini değiştirmeniz gerekir. Örneğin; “ne sıklıkla arkadaşlarınıza vurursunuz” yerine “öfke sonucu arkadaşlarınıza vurur musunuz?” biçiminde de aynı şeyi sorabilirsiniz.
Full transcript