Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

5de Romantiek, realisme, naturalisme, impressionisme

No description
by

Annelien Vandewalle

on 12 April 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of 5de Romantiek, realisme, naturalisme, impressionisme

Literaire bouwstenen:
romantiek, impressionisme,
realisme en naturalisme

Nederlands - 5 aso
Sint-Franciscus-Xaveriusinstituut Brugge
A. Vandewalle

Romantiek
Realisme
- 18de eeuw: Verlichting,
rationalisme
, verstand
- Eind 18de eeuw:
- Golf van
revoluties
: industrialisme, nationalisme, imperialisme
- Arbeider wordt naamloze schakel


Vanuit Duitsland en Frankrijk: terug aandacht voor
gevoelens
en
verbeelding
.

Vlaanderen: verfransingsperiode
Maatschappelijke situering
- Aandacht voor het
gevoel
-
Weltschmerz
: ontevredenheid
-
Sehnsucht
: heimwee naar vroeger


-
Escapisme
: vluchten uit de werkelijkheid
- Streven naar
vrijheid
Romantiek als kunststroming
Gevoel, verbeelding, fantasie (ook angstaanjagende)
Weltschmerz: ontevredenheid met het hier en nu, melancholie, eenzaamheid
Escapisme = vluchten naar
- het verleden
- kindertijd
- natuur
- verre streken (exotisme)
- droomwereld
Romantiek in literatuur
-
Genres
: sprookje, sage, legende, historische roman…
-
Taal
: bombastisch, gevoelsgeladen, subjectieve verteller (vanuit eigen beleving)
-
Internationaal
: Jane Austen, Emily Brontë, Shelley, Keats, H.C. Andersen, Victor Hugo, Baudelaire, Heine, Goethe
’t Wordt al sterre dat men ziet
in dat hoog en blauw verschiet daar,
blijde sterren, anders niet
in dat hoog en blauw verschiet.
’t Wordt hier altijd al verdriet,
van dat oud en zwaar verdriet daar,
’t wordt hier altijd anders niet
als dat oud en zwaar verdriet.
Laat mij, laat mij, in ’t verdriet
vliegen naar dat hoog verschiet daar,
waar men al die sterren ziet,
al die sterren,… anders niet!

(G. Gezelle, ’s Avonds)
'Gy Vlaming, die dit boek gelezen hebt, overweeg, by de roemryke daden welke hetzelve bevat, wat Vlaenderen eertyds was – wat het nu is – en nog meer wat het worden zal indien gy de heilige voorbeelden uwer Vaderen vergeet!'

'Op dit oogenblik zag men in de richting van Audenaerde, achter de Gaverbeek, iets dat hevig tegen de zon blonk, zich tusschen de boomen bewegen; dit wonderbaer verschynsel naderde met snelheid en kwam eindelyk in het open veld; twee ruiteren vertoonden zich en kwamen in vollen draf naer het slagveld geloopen. De eene was een ridder, dit kon men aen zyne prachtige uitrusting zien; zyn harnas en alle het yzer dat hem en zyn peerd bedekte was verguld en schitterde verwonderlyk. Een groote blaeuwe vederbos rolde op den wind achter zynen rug, het leder van zyn tuig was geheel met zilveren schelpjes bekleed, en op zyne borst was een rood kruis geschilderd: boven dit teeken op eenen zwarten grond stond het woord Vlaenderen in groote zilveren letteren te lezen.'

(H. Conscience, Leeuw van Vlaanderen)
Abtei im Eichwald, C. Friedrich (1809-10)
Hülschenbeckse kinderen, Otto Runge (1805)
Ruhe auf der Flucht, Otto Runge (1805-1806)
Ovide chez les Scythes (E. Delacroix, 1862)
Moeder en kind aan de zee, J.C. Dahl (1830)
Vergelijk...
Bonjour, monsieur Courbet (1854)
Kloosterkerkhof, Caspar Friedrich (1819)
Jeunes femmes du village, Courbet (1854)
Les Natchez, Delacroix (1823-25)
Maatschapppelijke situering
Krijtrotsen van Rügen, Caspar Friedrich (1818)
Saturnus verslindt zijn zoon, F. Goya (1819)
Realisme als kunststroming
Realisme in de literatuur
- 19de eeuw: ingrijpende (r)evoluties

- Halfweg 19de eeuw: reactie tegen romantiek (overdreven aandacht voor gevoel, subjectiviteit...)


- Werkelijkheid weergeven zoals ze echt is, met oog voor de gewone mens.
- Nadruk op de eigentijdse
werkelijkheid
- Wereld wordt
zakelijk
en nuchter bekeken (niet vanuit gevoel)
- Exacte weergave van
waarnemingen
- Aandacht voor de
gewone mens
en dagelijkse leven
- Eenvoudige,
objectieve
,
beschrijvende
taal
- Weinig beeldspraak
- Nauwkeurige
observatie
en
analyse
van personages

Internationaal:
- Fr.: "Madame Bovary" (G. Flaubert), "Le rouge et le noir" (Stendhal)
- D.: 'Buddenbrooks' (Thomas Mann)
- 'Russ.: 'Misdaad en straf'' (Dostojevski),
'Oorlog en vrede'(Tolstoj)
"Je moet in je eigen tijd staan." (C. Baudelaire)
"Le mot juste" (G. Flaubert)
Am 10. Mai

Eine wunderbare Heiterkeit hat meine ganze Seele eingenommen, gleich den süßen Frühlingsmorgen, die ich mit ganzem Herzen genieße. Ich bin allein und freue mich meines Lebens in dieser Gegend, die für solche Seelen geschaffen ist wie die meine. Ich bin so glücklich, mein Bester, so ganz in dem Gefühle von ruhigem Dasein versunken, daß meine Kunst darunter leidet. Ich könnte jetzt nicht zeichnen, nicht einen Strich, und bin nie ein größerer Maler gewesen als in diesen Augenblicken.

(J.W. Goethe, Die Leiden des jungen Werther)
Mijnwerker, Constantin Meunier
Even voor zes uur die avond was Standje met ‘tieprie’ aan het kleine station. Bello, de mooie, bruine merrie stond er voor gespannen, en Standje had er wel wat last mee, want het beest was schichtig, niet gewend aan drukte en vooral niet aan het ruisend gedonder der treinen. Twee snorden er voorbij terwijl ’t gespan daar wachtte en telkens moest Standje naar de teugels springen en het wild-snuivend en trippelend beest met zachte woorden en strelende klapjes op de hals bedaren. “Hou hou, Belleken, hou, hou, Belleken!” suste Standje bezorgd, onder de ietwat spottende blikken en grappige opmerkingen van een paar toeschouwers.

(Cyriel Buysse, Lente)
Het gelaat van het jongsken was op dit oogenblik zoo smeekend, de honger was er met zijne vale en gele kleur zoo diep op ingedrukt, dat de verdwaalde moeder opsprong, alsof zij eene wanhopige daad ging doen; zij stak met bevende drift hare hand onder het deksel van het bed, en trok er een klein halvestuiversbrood uit, waarmede zij tot den jongen ging.
"Daar, Janneken," sprak zij, "dit had ik nog bewaard om pap voor uw arm zusterken te koken; maar ik denk wel, dat zij het toch niet meer zal noodig hebben, dat onnoozel schaapken!...."

(H. Conscience, Wat een moeder lijden kan)
De voddenrapers, Eugène Laermans (1914)
De blinde, Eugène Laermans (1898)
Naturalisme
Maatschappelijke situering
Naturalisme als kunststroming
Naturalisme in de literatuur
- 2de helft 19de eeuw
- Verderzetting van het
realisme
, maar gaat stap verder
- 'The Origin of Species' (1859, Charles Darwin)
->
Darwinisme
: persoonlijkheid is schepping van erfelijkheid en omgeving.
- Invloed
sociaal-positivisme
,
socialisme

- Niet alleen
werkelijkheid
tonen, maar ook
verklaren
waarom ze zo is.
-
Fatalisme
: mens heeft geen invloed op zijn lot.
-
Determinisme
: mens beschikt niet over vrije wil, wordt bepaald door erfelijkheid, milieu en opvoeding.
-
Kritiek
op maatschappij
- Aanzet door
Gustave Flaubert
(realist) met 'Madame Bovary' (1857): realistische objectiviteit + wetenschappelijkheid, kritiek op burgerij, industrialisering en verstedelijking
-
Emile Zola
, 'Les Rougon-Macquart, histoire naturelle et sociale d'une famille sous le Second Empire'
-
Cyriel Buysse, Stijn Streuvels
De arenleessters, Jean-François Millet (1857)
Derdeklasserijtuig, Honoré Daumier (1809)
Begrafenis in Ornans, Gustave Courbet (1849)
De Singelbrug bij de Paleisstraat, G.H. Breitner (1897)
Impressionisme
Maatschappelijke situering
- 1880
- Ontstaan vanuit schilderkunst (veel minder allesomvattend dan romantiek)
-
Revolterende
beweging tegen classicistische kunst (regels, traditie)Voortzetting van én reactie op
realisme
- < Claude Monet:
Impression, Soleil levant
Impressionisme als kunststroming
Realiteit wordt niet scherp en objectief getekend
-> kunstenaars geven
indruk
weer die wklh. op hen maakt.

Estheticisme
/ l'art pour l' art / vorm > inhoud
Impressionisme in de literatuur
Veel
beschrijvende adjectieven, neologismen, synesthesie

(~ schilderkunst: geen scherpe contouren, vervaging)

Vnl.
poëzie
(bvb. Willem Kloos, Karel Van de Woestijne)
Literatuur in de Verlichting (1700-1800)
Didactisch
: lezer nieuwe, rationele opvattingen aanbieden (-> bloei
essay
)
Doorbraak
roman
(
Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
, Betje Wolff & Aagje Deken: briefroman)
Reisverhaal
:
Gulliver's travel
(Jonathan Swift: utopische roman),
Robinson Crusoe
(Daniel Defoe: robinsonade)
Duitsland: Goethe en Schiller (Sturm und Drang)
Guido Gezelle (1830-1899)
Natuur + religie
Taalparticularist (West-Vlaams), Vlaamse Beweging
Voorloper impressionisme en zuivere poëzie
Lunch van de roeiers, Pierre Renoir (1880-1881)
Claude Monet, La Corniche bij Monaco (1884)
Titel
Hoofdpersonage
Nederlandse handelsmaatschappij: opgericht door Willem I
Koffieveilingen: 2x per jaar in Amsterdam (! 1/3 staatsopbrengsten < koloniale handel)
Nederlands-Indië: kolonie tot 1949
Mise-en-abyme
Autobiografische roman
Sleutelroman
Tendens- of ideeënroman
+ literair lapdeken: brief, parabel Japanse steenhouwer, romantische novelle Saïdjah en Adinda, gedicht, dialoog, monoloog, pamflet, redevoering…

-> romantiek ((realisme))
Genre
Rede van ambtenaar Havelaar (~ Multatuli's visie op deugdelijk bestuur)
Slimme en bescheiden vleierij, scherpe argumenten, beeldspraak, contact met publiek leggen
Multatuli -
Edward Douwes Dekker
1820-1887
Amsterdam - Indonesië - Brussel
Java: protest tegen uitbuiting door kolonisatiepolitiek -> weggepromoveerd
'Max Havelaar': eerherstel + verbetering lot Javanen
Max Havelaar (Multatuli)
‘Lieve hart mijn boek is af, mijn boek is af! Hoe vind je dat? Ik moet nu copieren maar het boek is af. En ik sta U borg dat het opgang maakt. Het zal als een donderslag in het land vallen dat beloof ik je.’ (13 oktober 1859)
`’t Is bl… [bliksems] mooi, ik weet het niet anders uit te drukken’.
(Jakob Van Lennep)
Het weglaten der data maakt M.H. tot een roman, - maar het is geen roman. ’t Is eene geschiedenis. ’t Is eene memorie van grieven, ’t Is eene aanklagt.’
(Multatuli protesteert tegen veranderingen uitgever)
-
Kaderverhaal
: verteld door Batavus Droogstoppel (Amsterdam, na 1858)
-
Eigenlijke verhaal
van Max Havelaar: verteld door Ernest Stern (Nederlands-Indië, 1840-1858)
= belevenissen van M.H. als assistent-regent
- Einde: EDD zendt fictieve personages weg (Brussel, 1860)
'Ik, Multatuli, neem de pen op.'
Functie literatuur 19de eeuw: 'Je kunt door goede voorbeelden goede burgers kweken.'
'Rede tot de hoofden van Lebak'
Vlaamse Beweging
Reactie tegen dominantie Franse taal (bestuur, leger, onderwijs) en cultuur
<=> 1815-1830 onder Willem I: bevordering Vlaams, cultuurpromotoren in het Zuiden (o.a. Jan Frans Willems)
1830: Frans opnieuw officiële taal

Literatuur: o.a. H. Conscience (cf. infra)


Wees Vlaamsch van hart
En Vlaamsch van aard!
Wees Vlaamsch in uwe spraak,
En Vlaamsch in uwe zeden!
(Karel Ledeganck)
Hendrik Conscience
(1812-1883)

Historische romans ('In 't Wonderjaer' + '
De leeuw van Vlaanderen
')



Later: zedenromans (Wat eene moeder lyden kan) en landelijke
romans ('De Loteling')
- Guldensporenslag: Vlaamse steden tegen Franse adel
- Vlamingen zelfvertrouwen geven
- 'De man die zijn volk leerde lezen
Zyn 't visselkes daer gy van schryven moet?
Zyn 't kruidekes daer gy van schryft?
Zyn 't keikes of bladjes of bloemkes zoet,
Of 't water waer op dat-je dryft,
Zyn 't vogelkes, kwietlende klagtgepiep,
Of is 'et het blauwe gewelf,
Dat onder en boven u blinkt, zoo diep,
- zijn het met andere woorden natuurdichters, zoals hij zelf ook geweest is -
[...]
Of is het u, schryverke, zelf?
[...]
Wy schryven, zoo sprak het, al krinklen af
Het gene onze Meester, weleer
Ons makend en leerend, te schryven gaf:
Één lesse, noch min nochte meer;
Wy schryven, en kunt gy die lesse toch
Niet lezen, en zyt gy zoo bot?
Wy schryven, herschryven en schryven nóg,
Den heiligen Name van God!

(
Het Schrijverke
)
Cyriel Buysse
(1859-1932)
Sociale bewogenheid
Naturalisme (sombere visie) -> realisme (scherp waarnemer, uitmuntend verteller)
'Het gezin Van Paemel', 'Het recht van de sterkste'
Stijn Streuvels
(1871-1969)
Pseudoniem Frank Lateur (neef Gezelle)
De Vlaschaard (1907), Het leven en de dood in de ast (1926), De teleurgang van de Waterhoek (1927)
Willem Kloos (1859-1938)
Toonaangevende figuur 'Tachtigers'
1885: De Nieuwe Gids (~ leven: depressies, angsthallucinaties...)
'De onbevoegdheid der Hollandse kritiek'
Karel van de Woestijne (1878-1929)
Deel van 'negentigers' (cf. infra)
Scherpe zintuiglijke waarneming
Woordenpracht
Individueel
'Zwartkijker'
Traag ritme, onafgewerkte zinnen, detailopnamen, passieve woorden
Nederland
Protest
tegen oude generatie: onmaatschappelijkheid (kunst heeft aan zichzelf genoeg) en individualisme
Kunstenaar als
God
-gelijke, scheppend wezen
Estheticisme
/l'art pour l'art: uitgebalanceerde vorm om (heftige) emoties uit te drukken
Visuele
beeldspraak
(natuur)
Vermenging
realisme
(uiterlijke waarneming) en
impressionisme
(uiterlijke indrukken)
Tachtigers / De Nieuwe Gids
De lente komt van ver, ik hoor hem komen
en de boomen hooren, de hooge trilboomen,
en de hooge luchten, de hemelluchten,
de tintellichtluchten, de blauwenwitluchten,
trilluchten.
(Herman Gorter, Verzen)
Vlaanderen, o.l.v. Auguste Vermeylen
cf. Vlaamse Beweging
Geen duidelijk programma, 'vernieuwing'
Synthetische
levensvisie: mens in totaliteit
<=> romantiek: te veel nadruk gevoel
<=> realisme/impressionisme: te veel nadruk zintuiglijke
<=> Tachtigers: te individueel (van en voor de
gemeenschap
)
Cyriel Buysse, Stijn Streuvels, Karel van de Woestijne (cf. impressionisme)
Negentigers / Van Nu en Straks
Kunst moet 'de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie' zijn.
(Willem Kloos)
Stijn Streuvels, Modest Huys (1915)
Cyriel Buysse, Emile Claus (1924)
Snowstorm. Hannibal and his Army Crossing the Alps, William Turner (1812)
Wandelaar boven de nevel, Caspar David Friedrich (1818)
Nachtmerrie, Johann Heinrich Füssli (1802)
Onrecht arme Javanen en misbruik verantwoordelijkheden aanklagen
+ samen einde maken aan stelen buffels armen e.a. uitbuitings-praktijken
Full transcript