Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Humboltizam u lingvistici

No description
by

Georgina Dragovic

on 25 February 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Humboltizam u lingvistici


Wilhelm von Humboldt (1767-1835)
Najveći teoretičar lingvistike XIX
osnivač opšte lingvistike
jedan od najznačajnijih intelektualaca svog vremena
bavio se filozofijom, filologijom, istorijom, političkim studijama, antropologijom, pravnim naukama.
,,Sam jezik nije delo (ergon) nego delatnost (energeia). Stoga, njegova definicija može biti samo genetička.”

Humboltizam u lingvistici
Problem jezika u Humboltovoj filozofiji jezika

Vilhelm fon Humbolt je pripremio plodno tlo za nastanak nove filozofske discipline:
filozofija jezika.

U svom istraživanju jezika, u kom je ciljao ka totalitetu pojave, Humbolt se kretao između empirije i spekulacije, iskustva i mišljenja, između posebnog u jeziku i opštosti svih jezika.
Prihvativši stanovište da je čovek poietičko biće, ,,
delatni duh
”, Humbolt je kao bitno obeležje čoveka, zapravo čitavog ljudskog roda, označio
jezičku sposobnost
. Kroz jezičku sposobnost i posredstvom nje čovek gradi svoj
identitet
.
Humboltovo veliko dostignuće na polju filozofije jezika se ogleda u
spoju suprotnosti
, u jedinstvu unutrašnjeg i spoljašnjeg sveta, subjekta i objekta, odnosno čoveka i njegove okoline, čime se u jeziku otkriva stalnoprisutni
d
u
a
l
i
z
a
m
.

Humbolt u svojoj raspravi O dualima, ističe bitan stav kojim se tvrdi da
jezik ne može biti puko sredstvo sporazumevanja, već predstavlja odraz govornikovog duha i pogleda na svet
, te je za razvoj jezika veoma bitna dobra komunikacija među ljudima.
Zbog toga se jezik ne može posmatrati kao mrtav proizvod već kao
proizvodnja!
Humboltov odnos prema dijahoriniji i sinhroniji

Humbolt je prvi naučnik koji je proučavao jedan od jezika Indonezije:
jezik kawi
Originalnost Humboltovog naučnog talenta ispoljila se i u njegovom metodu ispitivanja kao i u teorijskim pogledima. Početak lingvistike XIX veka obeležen je po pravilu
osvetljavanjem jezičkih fakata iz istorijske perspektive i traganjem za osnovnim pretkom (prajezikom)
iz kojeg su se kasnije razvili postojeći jezici-srodnici, članovi velike indoevropske porodice.
Humbolt nije insistirao na
dijahroniji
(istorija jezika). Naprotiv, njegova pažnja je bila usmerena prvenstveno na uočavanje jezičkih stanja specifičnih za dati vremenski period, dakle, na
posmatranje jezika u sinhroničnom preseku.
Humbolt se iz tih razloga odlučio na uporedno ispitivanje jezikâ, a krajnji cilj tih ispitivanja u celini jeste
prikazivanje prave prirode jezika
, odnosno dolaženje do zahteva da se oni, u što manjoj meri, smatraju proizvoljnim znacima, već, prvenstveno, da se gleda na njih kao na nosioce pomoćnih sredstava za dolaženje do istine i do stvaranja stava i karaktera.
Humboltova teorija o unutrašnjoj formi

Humbolt se izjašnjavao protiv
univerzalne gramatike.
On ističe da gramatička pravila treba izvlačiti
induktivno.
Definisao je jezik kao
dinamični fenomen
(po grčkoj terminologiji: jezik je energeia, ne ergon)
Humbolt ima
generativističku viziju jezika.
Insistirao je posebno na
vezi jezika s mišljenjem
:
intelektualna delatnost teži obavezno ka sjedinjavanju sa zvukovnim (govornim) fenomenom; bez združenosti misli sa zvucima ne može svet predstava da pređe u svet pojmova, tj. nema pravog mišljenja.
U vezi s tim je njegova
teorija o unutrašnjoj formi (innere Form) jezika
Teorija pogleda na svet

Centralno mesto Humboltove jezičke teorije obuhvata problem
odnosa jezičke strukture sa mentalitetom naroda.
Po Humboltu, jezik je “specifična emanacija duha datog naroda”, spoljašni izraz jedne “unutrašnje forme” koja otkriva određeni
pogled na svet (“Weltanschauung”)
Centralna ideja koja vlada je:
Jezik je organ naših misli
1820. godine Humbolt iznosi
tezu o različitosti jezika
koja je uslovljena različitim pogledom na svet (Weltansicht). To obuhvata dva aspekta:
1
. jezik čoveku otvara iskustvene mogućnosti, otvara mu svet
2
. sumnja da je jezik u tolikoj meri unapred određuje našu spoznaju, da može iskriviti stvarnost i istinu;

Jezik je
delatnost
(Tätigkeit),
a ne
delo
(Werk).
Jezik se keo ono što nasleđujemo od prethodinih naraštaja govornika odlikuje osobinom
nužnosti
.
Jezik nije čovekov izum.
Jezik je svesna, intelektualna delatnost koja upravjla našim mišljenjem.
Jezik teži
formi
.
Jezik kao rezultat jezične delatnosti nije samo ono što stvara pojedinac, već uvek pripada
naciji
.
Jezici nisu samo sredstva za predstavljanje već spoznate istine, nego sredstva za otkrivanje nepoznatog.
Humbolt određuje jezik kao oblik
nacionalnog karaktera i duhovnosti
:


,,Svojstvenost duha i uobličenje jezika jednog naroda toliko su duboko stopljeni da, kad bi jedno bilo dato, ono drugo bi se nužno moglo potpuno izvesti iz njega ... Jezik je, tako reći, spoljna pojava duha narodâ; njihov jezik je njihov duh i njihov duh je njihov jezik; teško je i zamisliti koliko je to dvoje identično”
Na ovu konstataciju se nadovezuje činjenica da duhovna snaga nacije omogućava razliku među jezicima. Tu razliku omogućava i razlika između pogleda na svet.
Pogled (Weltansicht) na svet predstavlja jedinstvo mišljenja i jezika.
Jezik je
pogled na svet sa individualnog stanovišta,
a s druge strane je
pogled na svet na temelju vlastitog nacionalnog izraza.
U vezi sa svojom opštom koncepcijom jezika, Humbolt izlaže i
mišljenje o jezičkoj evoluciji:
svaka promena u jeziku nastaje u skladu sa razvojnim usponom ljudskog duha; promene vode, u stvari, uvek ka jednom osnovnom cilju - ka dosezanju do pune mere izgrađenosti jezika (Humboltov izraz: “Vollendung”).
Neohumboltovci
Lingvisti XX veka koji zastupaju osnovne teorijske stavove Humbolta, prvenstveno teoriju Weltanschauunga, nazivaju se
neohumboltovcima
.
Najistaknutiji među neohumboltovcima učestvovali su početkom 60ih godina u osnivanju takozvane
gramatike koja se tiče sadržine (Inhaltbezogene Grammatik).

Lingvistički obrt
U delima filozofa, koji se pojavljuju kasnije u istoriji filozofije (Benedeto Kroče, Ernst Kasirer, Martin Hajdeger, Hans Georg Gadamer, Karl-Oto Apel), je moguće naići na brojne ostatke Humboltove misli.
Lingvistički obrt
, ili, kako je on poznat nauci i filozofiji,
linguistic turn
, anticipiran je Humboltovim stanovištem da više nije dovoljna samo spoznaja o jeziku, već je potrebno filozofiranje jezika koje će promišljanje i istraživanje jezika podići na takav nivo da ono postane ujedno i pitanje o samoj filozofiji ili spoznaji bilo koje vrste.
Jezik se stavlja u istu ravan sa umom i razumom!
Ovakva revolucija u poimanju jezika je učinila da se jezik posmatra u sasvim drugačijem svetlu i da se
problemi jezika
postave u
centar filozofskih i naučnih istraživanja.
Hvala na pažnji!
Literatura:
Ašić Tijana:
Nauka o jeziku
, BeoBook, 2011.
Ivić, Milka:
Pravci u lingvistici
, Beograd, 1996.
Vilhelm fon Humbolt,
Uvod u delo o Kavi jeziku i drugi ogledi,
IK Zorana Stojanovića Sremski Karlovci, Novi Sad 1991.
Glovacki-Bernardi, Zrinjka:
Uvod u lingvistiku
, Školska knjiga, Zagreb, 2007., str. 37-45.
Full transcript