Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

2 A H5 Burgers en stoommachines

2 A Hoofdstuk 5
by

Rients Anne de Vries

on 22 April 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of 2 A H5 Burgers en stoommachines

1
2
3
4
5
Hoofdstuk 5
5.1B
5.2 A
5.2 B
5.3 A
5.3 B
5.4 A
5.4 B
5.5 A
5.5 B
Burgers en stoommachines
5.1 A
Industriele revolutie
A De kracht van stroom
Grondige veranderingen
Landbouwrevolutie
Stoommachines
Vanaf 1800 begon de moderne tijd met snelle veranderingen in het maatschappelijke leven.
Voor 1800 : - eeuwen lang werd er te voet gereisd, te paard een
trekschuit of met een zeilschip;
- het werk gebeurde met de handen;
- de meeste mensen leefden op en van het land;
- na zonsondergang werd het pikdonker.
Vanaf 1900 : - mensen reisden met de trein, tram en stoommachine;
- mensen werkten in fabrieken aan stoommachines;
- mensen leefden in steden.
- 's avonds was er licht.
Oorzaak : de industriele revolutie.
In het industriele tijdperk vanaf de
19e eeuw namen machines het handwerk over.
Machines werkten op stoom, gas en elektriciteit.
voor 1500 : kleine boeren met weinig
land en weinig opbrengsten.
Van 1500 tot 1750 ; verdubbeling van de
bevolkingsgroei in Engeland.
Britse boeren produceerden meer voedsel door betere werktuigen, sterkere graansoorten en meer mest.
De extra verdiensten staken de Engelse boeren in nieuwe verbeteringen.
enclosures = landbegrenzing
In de textielnijverheid werd het spinnewiel
vervangen door spinmachines met water als energiebron..
Stoommachines vanaf 1800.
Stoom leverde veel meer energie op.
De productie steeg en ook de verkoop van kleding door de bevolkings toename.
Voor de stoommachines waren steenkoolmijnen (als energiebron),
ijzerfabrieken en machinefabrieken nodig.
De stoommachine werd de motor van de industriele revolutie.
1830 : Opkomst van de stoomtrein en stoomtram in Engeland :
- sneller transport in grote hoeveelheden;
- sneller en beter vervoer van producent naar consument;
- extra groei van mijnbouw, ijzer- en machinefabrieken.
Nieuwe industrieen
Tot 1850 : Groot-Brittannie had een grote voorsprong
op industrieel gebied.
Vanaf 1850 : In West-Europese landen en in de V.S. groeide de industrie snel.
Olie werd een nieuwe energiebron en staal verving het ijzer.
Chemische industrie leverde kunststofproducten,
zoals plastic en kunstmest.
Electronische industrie leverde de electromotor en gloeilampen.
Industriele voedselproductie, zoals magarine.
Grote bedrijven hadden eigen laboratoria
met technici en wetenschappers
voor het maken van nieuwe producten.
De industriele samenleving
Verstedelijking
Arbeiders en burgers
19 e Eeuw : de landbouwstedelijke samenleving
veranderde in een industriele. Meer dan de helft van de bevolking woont in steden .
1900 : Meer dan 50 % van de Britten werkt in de industrie sector .
Nog maar 9 % in de landbouw sector.
Door uitbreiding van de handel en het transport groeide ook de diensten sector.
Door de industrialisatie groeiden de steden en de bevolking enorm.
de bevolkingsgroei zorgde voor meer arbeidskrachten in fabrieken en meer kopers van producten.
- Door de industrialisatie was er veel werk.
- De landbouwproductie nam toe door de mechanisatie.
- Werkloze boeren en arbeiders trokken naar de fabrieken en gingen in steden wonen.
burger
en
ondernemer
De burgerij leverde de meeste ondernemers en ze kreeg steeds meer macht in de maatschappij en in de politiek.
Arbeiders werden opgejaagd om de productie te verhogen.
Hun lonen waren erg laag.
De werkgever kende zijn werknemers niet meer.
Het steenkoolgebruik zorgde voor smog en vervuiling van het milieu.
De samenleving werd harder en zakelijker
omdat bedrijven elkaar concurreerden.
Charly Chaplin : modern times
1.50 min.
http://www.schooltv.nl/beeldbank
/clip/20081124_stoommachine01
De stoommachine
1.06 min.
De geschiedenis van de vakbond

De sociale woningbouw 1.00
De sociale kwestie
A Kinderarbeid
Fabriekskinderen
Kinderwet en leerplicht
Samuel
van
Houten
<iframe src="http://www.schooltv.nl/beeldbank/embedded.jsp?clip=20040224_kinderarbeid01" width="350" height="198" marginheight="0" marginwidth="0" frameborder="0" scrolling="no"></iframe>
Kinderarbeid 2.12 min.
Ouders moesten hun kinderen laten werken om te kunnen eten.
Kinderen vanaf 5 jaar moesten werken van 6 uur in de ochtend tot
7 uur in de avond.
5 uur in de ochtend :
"Wakker worden".
Met vader naar het werk tot 's avonds 7 uur.
Critici vonden kinderarbeid in de industrie te ongezond.
Kinderen waren te speels en te onvoorzichtig om tussen machines te werken. Er gebeurden veel ongelukken.
1874 : Kinderwet van Van Houten
Verbod op kinderarbeid onder 12 jaar
in fabrieken en werkplaatsen.
1900 : leerplichtwet
- Einde van de kinderarbeid.
- Loonstijging zorgde voor minder
noodzaak van kinderarbeid.
- Onderwijs als voorwaarde om mee te
kunnen draaien in de maatschappij.
B Zichtbare armoede
Het lot van de arbeiders
Sociale wetten
Armenzorg : voordat de industrialisatie begon
veel armoe : armen kregen geld en brood van de
kerkelijke armenzorg.
Tijdens de industrialisatie
Armoe werd zichtbaar in de arbeiders wijken van de steden.
Arbeiders werden uitgebuit : 12 tot 16 uur per dag werken.
Direct ontslag als er geen werk was, ook bij ziekte.
De sociale kwestie :
de slechte woon- en werkomstandigheden
van de arbeidersgezinnen.
In 1911 zorgden de leden van de
Amsterdamse vakbond voor diamantslijpers voor een achturige werkdag.

Vakbonden
Arbeiders verenigden zich voor betere arbeidsomstandigheden,
bijvoorbeeld door te staken.
Door een parlementair onderzoek en door artikelen in ede krant beseften burgers hoe zwaar arbeiders het hadden :
- vrouwen moesten 12 uur werken en daarna voor het huis en de kinderen zorgen;
- kinderen groeiden voor galg en rad op in de straat.
Vanaf 1889 Sociale wetten
- Verbod op nachtarbeid voor vrouwen
en kinderen tot 16 jaar.
- Uitkering voor arbeiders die invalide
werden door hun werk.
Vanaf 1900 : nieuwe sociale wetten
- Minimum eisen voor woningen.
- Kortere werkdagen voor arbeiders.
- Hogere lonen voor arbeiders.
<iframe src="http://www.schooltv.nl/beeldbank/embedded.jsp?clip=20100317_geschiedenisvakbond02" width="350" height="198" marginheight="0" marginwidth="0" frameborder="0" scrolling="no"></iframe>
Ontstaan van
vakbonden
1.15 min.
Democratie in Nederland
A Het parlementaire stelsel
De ommekeer van Willem II
Koning Willem I
De grondwet van 1848
B Toenemende volksinvloed
Kiesrecht uitbreiding
1848 : Koning Willem II keurt de grondwet goed
omdat hij bang was voor volksoproer,
waardoor hij zou moeten vluchten.
De oude machthebbers van koningen, adel en geestelijken verdelen Europa.
1813 : Nederland en Belgie werden samengevoegd tot het koninkrijk der Nederlanden. De overwinnaars van Napoleon wilden een sterk land ten noorden van Frankrijk.
Koning werd de zoon van stadhouder Willem V : koning Willem I.
NL. werd een constitutionele monarchie.
NL. kreeg een grondwet en een parlement (Staten-Generaal).
Dit bestond uit een 1e en 2e Kamer. De koning benoemde de leden van de 1e Kamer en de regenten die van de 2e Kamer.
Koning Willem I : 1813 - 1840
De koning had alle macht, want hij was
staatshoofd en regeringsleider:
- hij koos de ministers van zijn kabinet
- hij was de legerleider
- hij bepaalde de buitenlandse politiek
- hij regeerde over de kolonien
- hij beheerde de schatkist.
1830 : Opstand
De zuidelijke Nederlanden kwam in opstand tegen koning Willem I en vormde een eigen staat : Belgie.
1840 : Willem II volgt zijn vader op.
De liberalen, o.l.v. Thorbecke, eisten een sterk parlement, die de koning en zijn regering kon controleren.
Willem II wilde geen sterk kabinet, want dan verloor hij zijn macht. Het volk werd onrustig, ook door de
aardappelziektes en mislukte graanoogsten.
1848 : opstand in Parijs.
In Parijs kwam het volk in opstand tegen de koning.
De koning moest vluchten en Frankrijk werd een republiek.
1848 : oproer in Berlijn
In veel west Europese steden braken opstanden uit.
Ook in Den Haag en Amsterdam. Willem II werd bang dat hij
net als de koning van Frankrijk moest vluchten.
Daarom keurde hij de grondwet van Thorbecke in 1848 goed.
Vanaf 1848 : het parlementaire stelsel
- Het parlement moet wetten goedkeuren om ze geldig te maken.
- het parlement controleert de regering.
- De koning werd onschendbaar en verloor zijn macht.
- De ministers zijn verantwoordelijk.
- het volk kiest de leden van de 2e kamer. De provinciale staten
kiest de leden van de 1e Kamer.
- De grondwet garandeert de burgerlijke vrijheden, zoals
vrijheid van mening en vrijheid van godsdienst.
?
NL. geen echte democratie :
- censuskiesrecht bestond nog.
De socialisten
Ze eisten algemeen mannen kiesrecht, want dan mochten arbeiders stemmen
op hun eigen volksvertegenwoordigers. in de 2e Kamer.
1896 : kiesrecht uitbreiding tot de helft
van de volwassen mannen.
De socialisten waren niet tevreden en protesteerden.
De feministen eisten vrouwen kiesrecht
1917 : algemeen mannen kiesrecht
1919 : algemeen vrouwen kiesrecht
Nederland was een democratie geworden.
Koning Willem I 5.22 min
<iframe src="http://www.schooltv.nl/beeldbank/embedded.jsp?clip=20090706_koninkrijk01" width="350" height="198" marginheight="0" marginwidth="0" frameborder="0" scrolling="no"></iframe>
De grondwet 4.17 min.
<iframe src="http://www.schooltv.nl/beeldbank/embedded.jsp?clip=20090706_grondwet01" width="350" height="198" marginheight="0" marginwidth="0" frameborder="0" scrolling="no"></iframe>
Kiesrecht 4 min.
<iframe src="http://www.schooltv.nl/beeldbank/embedded.jsp?clip=20090706_kiesrecht01" width="350" height="198" marginheight="0" marginwidth="0" frameborder="0" scrolling="no"></iframe>
<iframe src="http://www.schooltv.nl/beeldbank/embedded.jsp?clip=20101104_democratie01" width="350" height="198" marginheight="0" marginwidth="0" frameborder="0" scrolling="no"></iframe>
Scheiding der machten 3.15 min.
Een hemel
op aarde
Liberalen, socialisten en confessionelen
A Liberalen en socialisten
1882 : F.D. Nieuwenhuis werd de sociale dominee genoemd
in Friesland. Hij verloor zijn geloof, maar kwam op voor de arbeiders . Hij beloofde verlossing uit de armoede.
Rond 1825 : Er ontstonden 2 politieke stromingen uit de
idealen van de Verlichting :
- De liberalen :
vrijheid
in denken en ondernemen
- De socialisten :
gelijkheid
van rechten voor iedereen (arbeiders)
Vrijheid

1815 Congres van Wenen
Na de nederlaag van Napoleon kwamen de oude machthebbers bij elkaar in Wenen. In veel West Europese steden kwamen koningen, edelen en regenten weer aan de macht. De meeste landen hadden een constitutionele monarchie, maar het volk het parlement hadden nog niets te vertellen.
Liberalen : - kwamen op voor burgerlijke en economische vrijheid.
Veel individuele vrijheid en weinig regels.
- kwamen op voor een parlementaire stelsel :
burgers kiezen hun eigen regering en het parlement controleert de regering.
Vanaf 1848 waren de liberalen (rijke burgers) in Nederland en in West Europa de machtigste stroming.
Gelijkheid
Socialisme : meer gelijkheid tussen de
mensen. Minder verschil
tussen armen en rijken.
Vanaf 1870 : socialisme werd een
massabeweging door de industrialisatie en de armoede van de arbeiders.
Marxisme : Karl Marx schreef in 1867 "het Kapitaal".
"Arbeiders, verenigt u en maak u sterk.
U doet het werk, u maakt de producten".
De arbeiders moesten de productiemiddelen ( kapitaal - fabriek - grondstoffen en machines) van de bourgeoisie (rijke ondernemers) afpakken.
Gematigde socialisten na 1900
:
- zij kwamen ook op voor de arbeiders;
- zij wilden algemeen kiesrecht en
- verbetering via de parlementaire weg.
In Nederland koos de SDAP voor deze richting.
B Katholieken en protestanten
Tegen de verlichting
Conservatieven : zij verdedigden de macht van de
traditionele gezagsdragers (koning, adel en regenten), de tegenstanders van de liberalen.
Abraham Kuyper
leider van de protestanten
Herman Schaepman
leider van de katholieken
1870 : de confessionelen
- De protestanten en de katholieken stelden het geloof voorop in de politiek.
- ze waren tegen de ideeen van de Verlichting.
- ze waren voorstanders van een parlementair stelsel.
Abraham Kuyper
Leider van de protestanten
Deze confessionelen noemden zich anti-revolutionair.
Ze wilden een politiek, gebaseerd op de bijbel.
Aanhangers waren boeren en kleine burgers zonder stemrecht. Ze werden de kleine luyden genoemd.
1879 : Kuyper stichtte de eerste
landelijke politieke partij :
de
A
nti
R
evolutionaire
P
artij.
Samen tegen het ongeloof
katholieken en protestanten waren vijanden van elkaar.
Beiden waren tegen de liberalen en de socialisten, want die waren ongelovig.
Ze streden samen voor bijzonder (christelijk) onderwijs.
De overheid moest de openbare , maar ook de bijzondere scholen betalen.
Liberalen vonden dit onzin.
Een felle schoolstrijd begon.
Abraham Kuyper
1901 : Na de kiesrecht uitbreiding in 1896
kregen de confessionelen politieke macht.

1917 : De schoolstrijd werd opgelost.
Ook de bijzondere scholen kregen subsidie van de overheid.
<iframe src="http://www.schooltv.nl/beeldbank/embedded.jsp?clip=20100317_geschiedenisvakbond02" width="350" height="198" marginheight="0" marginwidth="0" frameborder="0" scrolling="no"></iframe>
<iframe src="http://www.schooltv.nl/beeldbank/embedded.jsp?clip=20050614_economie04" width="350" height="198" marginheight="0" marginwidth="0" frameborder="0" scrolling="no"></iframe>
De wereld van Aletta Jacobs
A Eerste vrouwelijke arts
Achterstelling
Geboortebeperking
De Amsterdamse Aletta Jacobs wilde in 1883 stemmen,
maar alleen manen mochten stemmen (censuskiesrecht).
Vrouwen hadden niet veel rechten.
- Getrouwd vrouwen moesten hun man gehoorzamen.
- Getrouwde vrouwen zorgden voor huishouden en gezin.
- Voor burgerdames was werken een schande.
- Burgermeisjes gingen naar school om zich voor te bereiden op het huwelijk.
Het feminisme kwam eind 19e eeuw op voor
gelijke rechten van de vrouw.
Aletta Jacobs was de bekendste voorvechter.
Burgervrouwen behoorden seksloze wezens te zijn. mannen konden hun seksuele driften bevredigen bij arbeidersmeisjes en bij hoeren.
1854 - 1929
Aletta wilde arts worden, net als haar vader. Dat mocht niet. Haar lege bestaan leidde tot depressie en kwaaltjes,
zoals bij veel meisjes. Haar vader regelde de HBS.
Thorbecke gaf haar per brief toestemming tot de universiteit.
Als huisarts richtte ze deze bond op om
geboorte beperking te propageren.

Veel arbeiders vrouwen kregen vaak 7 kinderen. Ze raakten uitgeput.

Aletta introduceerde een voorbehoeds-
middel, het pessarium.

De confessionelen waren fel tegen anticonceptie
middelen,omdat het in ging tegen Gods schepping.
Abraham Kuyper
<iframe src="http://www.schooltv.nl/beeldbank/embedded.jsp?clip=20040317_aletta01" width="350" height="198" marginheight="0" marginwidth="0" frameborder="0" scrolling="no"></iframe>
Aletta Jacobs : de eerste vrouwelijke student
1.53 min.
B strijdster voor vrouwen kiesrecht
Huwelijk en kiesrecht
Begin 20e eeuw richt Aletta een vereniging op voor vrouwenkiesrecht.
Er werd veel bereikt :

- vrouwenkiesrecht in 1919;
- door de voorbehoedmiddelen
daalde het gemiddelde kinderaantal
tot vier;
- in het huwelijk kregen vrouwen
medezeggenschap over de kinderen
- burgermeisjes konden naar de HBS
en daarna werken.

Vrouwen deden typische vrouwenberoepen,
zoals verpleegster - onderwijzres - kantoor bediende.
Vrouwen stopten met werken zodra ze getrouwd waren.
<iframe src="http://www.schooltv.nl/beeldbank/embedded.jsp?clip=20040317_aletta02" width="350" height="198" marginheight="0" marginwidth="0" frameborder="0" scrolling="no"></iframe>
Aletta Jacobs : strijdster voor rechten van vrouwen
2.23 min.
stoommachine van James Watt
1.13 min.
Tot 1917 : arbeiders mochten niet stemmen. Alleen
mensen die genoeg belasting betaalden.
Volgens de grondwet van 1848
mochten arbeiders wel vergaderen.
Arbeiders gingen demonstraties
voorbereiden.
Hoorspel over Karl Marx
Full transcript