Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Copy of Kompetencja komunikacyjna i akty mowy

No description
by

Jan Nowak

on 21 April 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Copy of Kompetencja komunikacyjna i akty mowy

Kompetencja komunikacyjna i akty mowy
Model i ujęcie kompetencji językowej w koncepcji Della Hymesa (1972-2009)
Termin kompetencja językowa pojawił się językoznawczym dyskursie w latach sześćdziesiątych. Jego autorem jest Noam Chomsky, który utożsamił to pojęcie ze znajomością języka rozumianą w kategoriach abstrakcyjnych umiejętności idealnego rodzimego użytkownika, który, będąc członkiem homogenicznej społeczności, dzięki znajomości określonego zbioru elementów znaczących i funkcjonalnych oraz reguł ich łączenia, może tworzyć i rozumieć nieskończenie wiele poprawnych pod względem gramatycznych struktur językowych.
Według Hymesa, teoria języka nie powinna przybierać formy abstrakcyjnego modelu o charakterze hipotetyczno-dedukcyjnym. Język jest bowiem przede wszystkim narzędziem komunikacji uwarunkowanej społecznie oraz kulturowo, co musi znaleźć odbicie w jego opisie. Model ten powinien uwzględniać to w jaki sposób mówiący spostrzega świat, jego wymiar społeczny, i odpowiednio w zależności od kontekstu różnicuje dobór struktur i sposoby mówienia, biorąc tym samym poziom kompetencji odbiorców.
Hymes wyróżnił 16 komponentów interakcji językowej, ujął je w osiem kategorii , tworząc dla nich bardzo nośny akronim – SPEAKING, jako skrót od następujących elementów
Takie spojrzenia na zjawiska językowe wyklucza ujmowanie ich wyłącznie w kategoriach gramatyczności/niegramatyczności, co proponował model generatywny. Zdaniem Hymesa należy widzieć go w czterech wymiarach:

•Możliwość (stopień możliwości)
•Wykonalność (stopień wykonalności)
•Odpowiedzialność (stopień odpowiedzialności, aktywności)
•Realizacja (stopień, częstość realizacji) i jej konsekwencje.
Według Hymesa kompetentnym użytkownikiem języka jest więc nie tyle ten, kto tworzy i rozumie poprawne pod względem gramatycznym wypowiedzi , ile ten kto umie je dostosować do kontekstu w którym są tworzone, oraz rozpoznać ich stosowność.
Zdaniem amerykańskiego badacza, czynnikiem kształtującym formę językową jako całość nie są bowiem struktury gramatyczne, a akty mowy.
Koncepcja Hymesa stara się więc ująć w pojęciu kompetencji komunikatywnej obok czynników poznawczych, także emocjonalne i wolicjonalne, pozwalające poruszać się użytkownikowi języka nie tylko w przestrzeni znaczeń przekazywanych w konwersacji, lecz w przestrzeni norm, wartości, postaw, a więc na scenie życia społecznego.
Herbert Paul Grice
Pochodzi z Wielkiej Brytanii filozof języka, autor fundamentalnych prac z zakresu pragmatyki. Grice wypracował m.in. zasady konwersacji, w tym cztery szczegółowe reguły konwersacyjne, a także stworzył teorię implikatur
Inni autorzy rozwinęli teorię Grice’a i proponowali dłuższe listy reguł, dodając do wyżej wymienionych np. maksymę grzeczności czy maksymę informatywności.
Grice wyróżnił dwa typy implikatur
W teorii
implikatur konwersacyjnych
Paula Grice’a
reguły konwersacyjne
( nazywane też
maksymami lub zasadami konwersacyjnymi
) to zbiór
praw regulujących komunikację językową.
Ostentacyjne naruszenie przez nadawcę reguły konwersacyjnej może być albo świadectwem nieporozumienia ( np. tego, że jeden z uczestników komunikacji nie słyszy czy nie rozumie drugiego albo że jest z jakichś powodów niezdolny do komunikacji językowej, np. chory psychicznie), albo też sygnałem wystąpienia ( o ile nic nie wskazuje na to, że nadawca nie przestrzega Zasady Współpracy)
implikatury konwersacyjnej.
Jaki wpływ ma wykształcenie
na kompetencje komunikacyjne?
Teoria aktów mowy (J. Austin, J. R. Searle)
Akt mowy (od łac. actus – czyn, ang. speech act) - wypowiedzenie skierowane przez nadawcę do odbiorcy, którego celem jest przekazanie komunikatu za pomocą systemu znaków językowych.
Teoria aktów mowyopiera się na spostrzeżeniu, iż przy pomocy języka można nie tylko przekazywać informacje, ale i tworzyć fakty społeczne. W szczególności istnieje kategoria wypowiedzi, które nie opisują w ogóle świata, ale tworzą go i w związku z tym nie mogą podlegać ocenie prawdziwościowej klasycznej logiki. Dotyczy to na przykład deklaracji w rodzaju "Uznaję zebranie za zamknięte". Teoria ta stawia sobie za cel wszechstronną analizę aktów mowy oraz ich typologię. Klasyfikację aktów mowy, zawężając pojęcie do tzw. "genrów mowy", przeprowadziła Anna Wierzbicka.
Fundamenty pod teorię aktów mowy położyli brytyjscy filozofowie języka należący do tzw. oksfordziej szkoły analitycznej, przede wszystkim John Austin. Austin zaczął od rozróżnienia między wypowiedzeniami konstatywnymi (te, które podlegają kryterium prawdziwości, inaczej stwierdzenia, np. Pada deszcz; Jan wyjechał z miasta) i performatywnymi (to te, których nie można zakwalifikować jako prawdziwe lub fałszywe). Akty performatywne (wykonawcze) to takie działania językowe, które powołują do życia pewne fakty, np. wypowiedzenie wojny tworzy stan wojny między dwoma państwami, przyrzeczenie ślubne tworzy związek małżeński itp.
Według Austina wygłaszając konkretne wypowiedzenie możemy dokonywać kilku aktów mowy jednocześnie. Wyróżnił 3 rodzaje aktów:
1. lokucyjne –
(z lac. locutio = mówienie) – takim aktem jest samo wypowiadanie zdania, tj artykulacja dźwięków, łączenie morfemów i wyrazów w większe całości itd., bez uwzględnienia sytuacji oraz uczestników aktu mowy.
2. illokucyjne –
aktem illokucyjnym jest wypowiedzenie w tym sensie, że jego użycie stanowi samo w sobie jakiś akt, np. obietnicę, rozkaz, pytanie, twierdzenie, udzielenie ślubu, chrztu itd.
3. perlokucyjne
– wypowiadając zdanie dokonujemy aktu perlokucyjnego przez to, że nasze zdanie wywiera wpływ na odbiorcę, np. wprawia go w zakłopotanie, gniew, powoduje jego rozbawienie, zadowolenie, skłania odbiorcę do wykonania jakiejś czynności (są to efekty perlokucyjne).
Wg Searl’a, aby akt illokucyjny mógł być dokonany, muszą zostać spełnione określone warunki- tzw. warunki fortunności (skuteczności)
1. znaczenie propozycjonalne wypowiedzenia, tj. jego treść musi wynikać ze struktury syntaktycznej i składu leksykalnego.
2. warunki wstępne: osoba dokonująca aktu musi mieć prawo do tego, a samemu aktowi muszą towarzyszyć określone okoliczności.
3. warunek szczerości: osoba dokonująca aktu musi to robić szczerze, np. obietnica zachodzi, jeśli osoba obiecująca ma zamiar jej dotrzymać.
4. warunek istotności: osoba dokonująca aktu musi mieć intencję poinformowania słuchającego o sile illokucyjnej swojego wypowiedzenia.
Akty bezpośrednie i pośrednie:
Rozróżnienie aktów bezpośrednich i pośrednich wprowadził Searle. Według niego w bezpośrednim akcie mowy intencja mówiącego może być odczytywana niezależnie od sytuacji, od intencji odbiorcy (np. Podaj mi szklankę wody), w przeciwieństwie do aktów pośrednich, w których intencja odczytywana jest kontekstowo, w różnych sytuacjach tekst może mieć różne znaczenie ( np. okrzyk Och! może być w zależności od związanych z jego wypowiedzeniem okoliczności związany z radością, bólem lub strachem).
asercje–
ich celem jest przedstawienie sądów, np. wątpienie, podziw, przeczenie itp.
Przykłady:
Nie sądzę, abyś tak wiele zarabiał. Bardzo mi się podoba to mieszkanie.

akty dyrektywne
– ich celem jest wywarcie nacisku na odbiorcę i wpłynięcie na jego zachowanie, np. rozkazy, prośby, pytania.
Przykłady:
Natychmiast przyjdź do domu! Proszę Państwa o zapięcie pasów.
Ograniczona kompetencja komunikacyjna
Rozbudowana kompetencja komunikacyjna
Akt mowy (z łac. actus – czyn) – wypowiedzenie skierowane przez nadawcę do odbiorcy, którego celem jest przekazanie komunikatu za pomocą systemu znaków językowych.
Podsumowanie
Kompetencja komunikacyjna – jednostkowa umiejętność używania języka odpowiednio do odbiorcy oraz do okoliczności towarzyszących procesowi komunikacji. Kompetencja ta oznacza więc umiejętność stosowania reguł gramatycznych, konstruowania wypowiedzi poprawnych i adekwatnych do danej sytuacji. Podstawową jednostką kompetencji komunikacyjnej jest wypowiedź.
Pojęcie to, zaproponowane przez Della Hymesa w latach 60., zadomowiło się na gruncie pragmatyki językoznawczej, psycholingwistyki, socjolingwistyki i psychologii społecznej.
Dziękujemy za uwagę
Marta Yavorska
Monika Lewandowska
Emilia Siczek-Przybyła
Magdalena Jabłońska-Siwiec
S ETTING AND SCENE------- otoczenie
P ARTICIPANTS-----------------uczetnicy
E NDS------------------------------cele
A CT SEQUENCE----------------sekwencja aktów mowy
K EYS-------------------------------tonacje
I NSTRUMENTALITIES--------narzędzia
N ORMS----------------------------normy
G ENRE------------------------------gatunek
Uczestnictwo w akcie komunikacyjnym przeciętnego użytkownika języka jest więc możliwe dzięki posiadanej przez niego kompetencji komunikacyjnej, która obejmuje zarówno wiedzę w zakresie wyróżnionych wszystkich przez niego obszarów, jak i zdolność do jej pożytkowania w obrębie systemu komunikacyjnego, którym się posługuje.
Koncepcja Hymesa stała się zaczątkiem nowego myślenia o komunikacji językowej, w ujęciu rozpatrywanym z perspektywy użytkownika, co doprowadziło do tzw. „przewrotu metodologicznego”, gdzie język stał się narzędziem komunikacji umożliwiającym rozprzestrzenianie się myśli , a celem nauczania stało się rozwijanie praktycznych umiejętności posługiwania się nim w różnych sytuacjach.
Cztery główne zasady Paula Grice'a w konstruowaniu poprawnej wypowiedzi (na przykładzie wypowiedzi radiowej):
Reguła ilości:
W swojej wypowiedzi przekazuj tylko tyle informacji, ile to konieczne (przy aktualnym celu wymiany). Nie obarczaj swojej wypowiedzi większą ilością informacji, niż jest to niezbędne.
Reguła jakości:
Staraj się, aby Twoja wypowiedź była prawdziwa. Nie mów tego, w co nie wierzysz. Nie mów tego, czego nie możesz poprzeć odpowiednimi dowodami.
Reguła odpowiedniości:
Staraj się wypowiadać w sposób, który odpowiada temu, co chcesz przekazać.
Reguła sposobu:
Bądź zrozumiały. Unikaj niejasnych wyrażeń oraz dwuznaczności. Wypowiadaj się zwięźle i w sposób uporządkowany.
Zasada schematu odbiorców, zasada kooperacji , została przedstawiona przez filozofa H. Paula Grice’a. Grice sformułował tą zasadę jako instrukcję dla mówiących:
powinni oni formułować wypowiedzi dostosowane do okoliczności i znaczenia toczącej się rozmowy.
Grice zdefiniował cztery reguły postępowania, którymi kierują się współpracujący rozmówcy.
1.
implikatury ogólne
– do ich zrozumienia nie jest potrzebna znajomość kontekstu ( wystarczy świadomość, że mamy do czynienia z implikaturą)
2
.implikatury szczegółowe
– do ich zrozumienia konieczna jest znajomość kontekstu, w jakim zostały wypowiedziane ( np. zdanie W zeszłym tygodniu odpoczywałem. W dialogu: - Czy już przeczytałeś „ Wojnę i pokój”? – W zeszłym tygodniu odpoczywałem.)
Według Searle’a można wyróżnić pięć typów aktów mowy:
akty komisywne–
ich celem jest podjęcie działania albo zobowiązanie, np. obietnice.

Przykłady:
Będę codziennie zmywać naczynia. Obiecuję więcej nie krzyczeć.

akty ekspresywne
– ich celem jest wyrażenie własnych stanów emocjonalnych, postaw np. gratulacje, kondolencje.

Przykłady:
Och, tak bardzo mi przykro. To cudownie!

akty deklaratywne–
ich celem jest stworzenie nowego stanu rzeczy.

Przykłady:
Nadaję ci imię Tomasz.
Kształtuje podstawowy składnik kompetencji tzn. zasób znaków (werbalnych, niewerbalnych), i odpowiadających im pojęć, za pomocą których jednostka myśli i jednocześnie opowiada o świecie.
- Osoby gorzej wykształcone dysponują bardzo ograniczonym słownictwem.
- Postrzegają świat jako zbiór zjawisk materialnych, mających konkretna postać fizyczną.
- Fikcja jest dla nich projekcją jakiejś hipotetycznej rzeczywistości.
- Osoby takie chcąc wyrazić swoje myśli muszą pomagać sobie gestem, mimiką i ruchem całego ciała.
- Osoby lepiej wykształcone dysponują bogatszym zasobem pojęć.

- Mają zdolność do abstrakcyjnego myślenia – możliwość budowania złożonych konstrukcji zdaniowych, w pełni wyrażających myśli i intencje.

- Ograniczają do minimum środki niewerbalne lub wykorzystanie ich do budowania przekazu dodatkowymi znaczeniami np. podteksty, aluzje, ironia itp.
Cechy ograniczonej i rozbudowanej kompetencji komunikacyjnej – teoria Bernsteina
Kompetencja ograniczona
- Niewielki zasób slownictwa, dominacja pojęć konkretnych

- Krótkie, proste gramatycznie, niedokończone zdania

- Częste używanie krótkich rozkazów i pytań

- Rzadkie używanie zaimków osobowych np.: to

- Sztywne i ograniczone użycie przymiotników i przysłówków
Kompetencja rozbudowana
- Zróżnicowany zasób słownictwa, pojęcia abstrakcyjne

- Długie, skomplikowanie konstrukcje zdaniowe, częste użycie strony biernej

- Częste użycie przyimków wskazujących (przy zadawaniu pytań)

- Częste użycie zaimków nieosobowych

- Dostosowany do sytuacji wybór przymiotników i przysłówków
Full transcript