Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Göbekli Tepe

No description
by

tugce tezer

on 28 September 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Göbekli Tepe

Göbekli Tepe
Ar.Gör. Saadet Tuğçe Tezer
04.10.2016/MSGSÜ

2015-2016 Bahar Yarıyılı İnsan Yerleşmelerinin Evrimi
Göbekli Tepe Sunumu
1. Araştırma sorusu / Sunumun çıkış noktası

2. Göbekli Tepe
2.1. Konumu, coğrafyası
2.2. Arkeolojik Kazılar
2.3. Bulgular, çıkarımlar

3. Araştırma sorusunun cevabı ve Göbekli Tepe'nin önemi

4. Referanslar
Göbekli Tepe bulguları “tarım-yerleşme” ilişkisine “kültür-yerleşme” şeklinde bir antitez sunabilir mi?
“Medeniyetten ve
her şeyden önce Göbekli Tepe vardı.

Daily Mail gazetesi

“Burası
çok ayrıntılı, kompleks ve tarım öncesi döneme ait.
Sadece bu bile burayı çok uzun zamandır yapılan en önemli arkeolojik buluş haline getirmeye yeter.”
Ian Hodder, Stanford University (Çatalhöyük kazı başkanı)


Önce tapınak geldi, şehir sonradan geldi.

Klaus Schmidt (Göbekli Tepe kazı başkanı, 2014)


Avcı-toplayıcı toplumlara ait
eş zamanlı olarak kurulan birçok yerleşim birimi var. Göbekli Tepe, bu
yerleşimlerde yaşayan insanlar için bir ibadet yeri
ydi.”
Klaus Schmidt (Göbekli Tepe kazı başkanı, 2014)


Dünyanın ilk tapınağı
Göbekli Tepe”

“Göbekli Tepe:
Medeniyetin doğduğu yer


“Göbekli Tepe,
tarımın insanları yerleşim birimleri kurmaya ve sanat ile dini geliştirmeye ittiği tezini çürütüyor
.”

“İnsanlığın doğuşu burada başladı.”

Dünyanın İlk Tapınağı: Göbekli Tepe, Doğuş, 2014

Neolitik Çağ - Göbekli Tepe

“Neolitik Çağ, kuşkusuz,
uygarlık tarihi
nin geçirmiş olduğu
en önemli değişim
dir, bu nedenle
“Neolitik Devrim”
olarak nitelenmiştir.

Günümüzden
yaklaşık 13.000 yıl önce başlayan ve 8.000 yıllarında gelişimini tamamlayarak olgunlaşan Neolitik süreç
; teknolojiden yaşam biçimine, insan ve çevre ilişkilerinden inanç sistemine kadar her alanda meydana gelen
karmaşık bir ilişkiler bütünü
dür.”


Yakın zamana kadar
Neolitik Çağ’la ilgili olarak üzerinde en çok durulan konular,
bu dönüşümün nerede, ne zaman ve neden ortaya çıktığı
gibi sorulara odaklanmıştı. Ancak
son yıllarda
Neolitik Çağ’a yönelik kazılarda ortaya çıkan veriler, söz konusu sürecin öngörülenden çok daha farklı boyutlarda olduğunu ve yalnızca yeni tanımlara değil,
yeni sorulara da gerek olduğu
nu ortaya koymuştur.”



“Esasen
Göbekli Tepe ile ortaya çıkan
yeni kültürel oluşumun
ipuçları
, yukarıda bazılarını sıraladığımız (Hacılar, Çatalhöyük, Can Hasan, Çayönü, Cafer Höyük, Nevali Çori, Aşıklı, Hallan Çemi, ...)
diğer kazılarda da vardı
; bunlar,
bildiklerimize
o denli
aykırı yenilikler
içermekteydi ki,
kabullenmekte güçlük çekiyorduk
.

Göbekli Tepe bunları yadsınamaz bir görsellik ve görkem içinde sundu
.
Tüm uzmanlar
, bilim dünyası Göbekli Tepe’yle heyecan duydu, sarsıldı ve
yeniden düşünmeye başladı
.”

Mehmet Özdoğan, 2007
Göbekli Tepe
Konumu, coğrafyası
“Urfa, çıplak kayalara yaslanmış, ama buradan yukarı, güneye doğru çöl başlıyor; göz alabildiğince uzanan düzlük, ilk anda yeşile bürünse de, kısa bir süre sonra çoraklaşıyor.
Urfa meyve ve söğüt ağaçlarıyla, kum ve kayalık çölün arasında bir vaha.

Moltke, 1917 (aktaran Schmidt, 2007)
Yukarı Mezopotamya şehirlerinden
Şanlıurfa’nın kuzeydoğusunda
yer alır.

"Göbekli Tepe, doğuda Balik Vadisi’ne, güneyde Harran Ovası’na, batı ve kuzeyde Urfa
çevresindeki tepelere hâkim
konumuyla bir dağ tapınağıydı. Yerleşme
Mardin yönünden gelindiğinde 20 kilometre uzaktan bile hemen fark ediliyordu
."
Klaus Schmidt, 2014

Göbekli Tepe kazı alanının tanımı:

Yaklaşık
5 bin metrekarelik alan
da yapılan jeomanyetik ve georadar taramalarda,
çapları 8 ile 30 metre
ye varan
daire biçimli 20 adet tapınak
olarak kullanılan alan tespit edilmiş, bunların 6’sı bugüne kadar ortaya çıkarılmıştır. http://arkeolojihaber.net/tag/gobekli-tepe/
Göbeklitepe'deki bulgular
Prof. Dr. Klaus Schmidt
“Göbek” kelimesinin, tepe ile birleştirilmesi,
dümdüz kireçtaşı plato
da yukarı çıkan bir göbeği andıran, kalıntıların olduğu tepenin siluetini çok iyi anlatan
“Göbekli Dağ”
gibi bir anlama sahip bir ismi ortaya çıkarıyordu.

2011’e kadar
Göbeklitepe’de
kazılar
tepenin;
-
Güneydoğu
zirvesinde,
- Güneydoğu ve güney yamaçlarında,
- Tepenin çevresindeki
kireçtaşlı plato
nun değişik bölgelerinde sürdürüldü.
Klaus Schmidt, 2011, ArkeoAtlas
Bugüne kadar (2011 yılı)
3 tabaka belirlendi
:

Birinci tabaka

Neolitik Çağ sonrası
na ait. Ortaçağ’dan günümüze kadar karışık malzemeler.

İkinci tabaka

Çanak-Çömleksiz Neolitik B dönemi başları ve ortaları.
Taş duvarlı,
“terrazzo”

(kirecin yanmasıyla/yakılmasıyla hazırlanmış sert madde)
tabanlı, dikdörtgen odalar. Ocak, vb günlük hayatın parçası mimari öğeler yok. İri taş halkalar,
“T” biçimli dikili taşlar
. Toplam
14 dikilitaş
var. Aslan payandalı yapı, buradaki 4 dikilitaş benzeri öğelerle süslü.
1000 m2’lik
kazı alanının içine gömülü bir “yeraltı yapısı”
var.
Üçüncü tabaka
da 25 dikilitaş var. Söbemsi (oval, koni biçimli) planlı 4 mekanın ortasında bulunuyor, ağırlıkları yaklaşık 10 ton. Dikilitaşların çoğunda; yılan, tilki, boğa, yabandomuzu, ceylan, turna kabartmaları var. Bir dikilitaşta,
insan kolları kabartması
var, yanında
tilki ve resim yazısı
ile.
(Nevali Çori ile benzerlik)
Hayvan kalıntıları: Yabani sığır, yaban eşeği, yabandomuzu, ceylan.
(evcil hayvan kalıntısı yok)
Yabani
formlarıyla badem, fıstık,
tahıl
kalıntıları.
Yontmataş aletler
(özellikle dilgi üzerine yapılmış byblos, helwan, nemrik adlı ok uçları.
Çanak-Çömleksiz Neolitik A veya B başları

Tipik bir avcı-toplayıcı toplum
.
Ziyaret
; gidip görme, bazen gidip görülen yer ya da daha serbest ama doğru bir şekilde anlatmak istersek, "
gidip görülen kutsal yer
" anlamına gelmektedir. 1994'te yüzey araştırması için Şanlıurfa coğrafyasına giden kazı ekibi, Dilek Ağacı'nı gördüğünde, Göbekli Tepe'yi bulduğuna emin olur.

Göbekli Tepe'nin doğal bir tepe olmadığı, dümdüz kireçtaşı platosunun üstünde; toprak kayması ve tortulaşma kaynaklı değil, insan eliyle yükselen bir toprak yığını olduğu düşünülmektedir. Bu tepe üzerinde tek başına duran ve tepenin tüm zamanlarına tanıklık ettiği düşünülen karadut ağacına
"Dilek Ağacı"
adı verilir.
Dilek Ağacı
Araştırma sorusunun cevabı ve Göbekli Tepe'nin önemi
Yaklaşık
12.000 yıl önce
,
Fırat ve Dicle Nehirleri
arasında kalan bölgede, insanlık tarihinin en önemli değişimlerinden biri yaşanmaktaydı. İnsanoğlu
avcı-toplayıcı bir yaşam tarzından, yerleşik hayata, çiftçi-üretici düzene
geçmek üzereydi.
Bu geçiş döneminde, sandığımız gibi
mütevazı ve basit bir yaşam tarzı
yla yetinmemiş olduklarını, aksine,
görkemli bir evre yaşadıkları
nı, Göbekli Tepe’de bize bıraktıkları izlerde görebiliyoruz.
Göbekli Tepe’nin etkileyici anıtsal buluntuları
yetkin bir taş işçiliği
yansıtmakta,
taş üzerine kabartma
tekniğiyle yapılarak aktarılan motiflerin içerik zenginliği ise
karmaşık bir düşünsel düzey
e ulaşıldığını göstermektedir. (Klaus Schmidt, 2007)
"Yukarı Mezopotamya’nın bilinen ilk Neolitik yerleşmeleriyle yapılan karşılaştırmada, Göbekli Tepe’de o zamana kadar hiçbir yerde bilinmeyen, hatta
Nevali Çori’de bile olmayan yoğunlukta, ritüel buluntular
la karşı karşıya olduğumuzu görüyorduk. Böylece, tüm gözlemleri değerlendirerek yapılan yorum denemelerinde,
Göbekli Tepe’nin bir köy yerleşmesi olmadığı
kararına vardık."
(Klaus Schmidt, 2007)
“Göbekli Tepe,
çevredeki toplu tapınma geleneği olan sayısız avcı-toplayıcı grubun başarılı organizasyonu
yla ortaya çıkmış bir
dağ tapınağı
dır.”

Avcı-toplayıcı toplulukların, tarımcı-üretici sürece geçişini anlamamızda anahtar yerleşme
” (Klaus Schmidt, 2007)
Soru:
Göbekli Tepe bulguları “tarım-yerleşme” ilişkisine “kültür-yerleşme” şeklinde bir antitez sunabilir mi?

Cevap:
Göbekli Tepe, Neolitik döneme ilişkin doğru kabul edilen pek çok şeyi değiştirdi.
Basit bir yaşam tarzının karşısına;

görkemli bir evreyi, yetkin taş işçiliğini, karmaşık bir düşünce yapısını, uzmanlaşmayı, yerleşmeler arası iş bölümü organizasyonunu, gözardı edilemeyecek somutlukta ritüel buluntularını
koydu. Veriler, bu alanın bir yerleşme olmadğı düşüncesini güçlendirdi.
Referanslar

Klaus Schmidt, Göbekli Tepe: En Eski Tapınak Alanı, 2007
Mehmet Özdoğan, Göbekli Tepe: En Eski Tapınak Alanı – Sunuş yazısı, 2007
Mehmet Özdoğan, ArkeoAtlas, 2011
“Dünya’nın ilk tapınağı Göbekli Tepe” Doğuş, 2014
Klaus Schmidt, ArkeoAtlas, 2011
Özlem Çevik, Tarihte İlk Kentler ve Kentleşme Süreci, 2005
http://göbeklitepe.com
www.tayproject.com
Uygarlığın Doğuşunda Neolitik Şölenin İzleri, Göbekli Tepe: Dünyanın En Eski Tapınak Alanı ve Besin Üretiminin Başlangıcı, Jens Notroff vd, Aktüel Arkeoloji Dergisi, 2015
2015-2016 Bahar Yarıyılı, İnsan Yerleşmelerinin Evrimi Dersi, ders notları
Serap Özdöl, Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ’da Güneydoğu Anadolu’da Din ve Sosyal Yapı, Tarih İncelemeleri Dergisi, 2011
Görsel malzeme için referanslar:

1. https://gobeklitepehistory.files.wordpress.com/2014/03/c.jpg
2. Göbekli Tepe, infografi, Bilim Teknik, 2014: http://www.ancient.eu/uploads/images/4015.jpg?v=1438674841
3. Yakın Doğu yerleşmeleri – M.Ö. 10.000-7.000, Schmidt, 2014
4. Yukarı Mezopotamya buluntu yerleri – M.Ö. 10.000-9.000, Schmidt, 2014
5. Göbekli Tepe’nin konumu
6. Göbekli Tepe, 2011 Kazı sezonu, genel görünüm: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d5/Göbekli_Tepe%2C_Urfa.jpg
7. Göbekli Tepe Kazıları: http://kulturservisi.com/upload/files/public/OCAK/gobekli1.jpg
8. Göbekli Tepe Kazı Alanı:
http://gobeklitepe.info/wp-content/uploads/yeni_home_0011.jpg
9. Göbekli Tepe – topoğrafik plan, Schmidt, 2014
10. Göbekli Tepe Planı, Schmidt, 2014
12-32 arası: Göbekli Tepe – buluntular (“Dünya’nın ilk tapınağı Göbekli Tepe” Doğuş, 2014 ve “Göbekli Tepe: En Eski Tapınak Alanı”, Schmidt, 2007 kitabından)
Dikkatiniz için teşekkür ederim.
"Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ'ın Göbeklitepe gibi dinsel merkezlerinde olası bir ayrıcalıklı sınıfın kutsal alanlardaki sürekli ikametinin doğurabileceği sonuçlarla ilgili Schmidt çok önemli bir iddiayı daha gündeme dahil etmektedir. Ona göre,
yerleşik yaşama geçişle birlikte bitki ve hayvan evcilleştirme faaliyeti de, tapınaklarda sürekli kalmak durumunda olan bir rahip sınıfıyla başlamış olabilir
. (Schmidt, 2005)
Yerleşik yaşama geçişin başlıca nedeni, avcı-toplayıcı toplulukların, dinsel törenlere katılmak için Göbeklitepe gibi dinî merkezlerde düzenli olarak bir araya gelmelerinin ve burada sürekli yaşayan bir dinsel grubun sonucu
olarak açıklanabilir."

"
Buğdayın ilk atası, Göbekli Tepe'nin eteklerinde yetişmiştir
."

Serap Özdöl, Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ’da Güneydoğu Anadolu’da Din ve Sosyal Yapı, Tarih İncelemeleri Dergisi, 2011
Full transcript