Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Untitled Prezi

No description
by

Sodgerel Bayrsaikhan

on 22 April 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Untitled Prezi

Саранчимэг
Содгэрэл
Нарандэлгэр УАС 205р хэсэг Нүд ,чих, хамар хоолой, шүдний өвчинд хэрэглэх ургамлууд Монгол уламжлалт эмнэлэгт хэрэглэгдэх нь: Амт нь гашуун.халуун. Чадал нь бүлээн ширүүн хурц. Үйлдэл нь хавдрыг хөөх,дотор хавдар арилгах, толгойн шарх зэрэгт тустай

ДДУАУ-д бүхий л чийгнээс үүдэлтэй саа өвчин, шүд өвдөх, ходоод өвдөх, цусан суулга, сарын тэмдэг хаагдах гэх зэрэгт хэрэглэнэ. 7 8 сард цэцэглэж үрлэх хугацаа
Тархалт нь: Хөвсгөл, хэнтий, хангай, хянга, дунд халх. Гол төлөв ойт хээрийн бүслүүрт хээрийн нуга хялганат хээр голын элсэрхэг эрэг ба хайр, эргийн нуга, сөөгөн ширэнгэнд ургана.
Эмийн түүхий эд: Цэцэг Яс зөөлөн эдийн гэмтлийн үед хэрэглэх ургамалууд М.У.Эмнэлэгт хэрэглэх нь: амт нь амтлаг халуун. Чадал нь хүнд, батлаг, тослог.
Үйлдэл нь: бөөлжихийн язгуурыг таслана, халууныг арилгах, хор тайлах, цусны гүйдлийг сайжруулах, хавдар хариулах, хоолой залгиурын өвчин, элэгний өвчин, хөхний хавдах, үе мөчний өвчин, бөөрний өвчин, шээс хоригдсон зэрэгт тустай. 7-8 сард цэцэглэж үрлэн.
Тархалэ нь: хөвсгөл ,Хэнтий, Хянг,Ховд, Дунд халх. Өндөр уулын ба ойт хээрийн бүслүүрт таг цармын гол горхины эрэг, сөөгөн ширэнгэ,ой нуг ба захад ургана.
М.У. Эмнэлэгт хэрэглэх нь: амт нь гашуун. Чадал нь сэрүүн, ширүүн,мохдог хөнгөн.
Үйлдэл нь: цусний халуун, элэгний халуун,шарын халуун дэлгэрэх,муу цусаар цээж хатгах, шархны халуунд тустай.
Д.Д.УАУ-нд:газрын дээд хэсгийг нь шээс хаагдах,шээсний сүвийн халуун үрэвсэл,цустай шээс,шээсний сүвэнд чулуу үүсэх,хаван,биеийн юм хаагдах,хорт хавдар зэрэгт, үндсийг нь улаан хоолойн болон шулуун гэдэсний хорт хавдарт хэрэглэнэ. Тархалт нь: Хөвсгөл, Хангай, Хянга,Ховд, Монгол Алтай, Говь Алтай. Уулын хээрийн бүслүүр,хээрийн бүсэд тэгш тал,хээржүү нугад ургана.
Эмийн түүхий эд нь цэцэг
Монгол уламжлалт эмнэлэгт хэрэглэх нь: Амт нь гашуун. Чадал нь ширүүн, хурц, хөлбөрүүн.
Үйлдэл нь энэлгэн өвдөхөд, хүүхэд эх дотор үхсэнийг гаргана.
Дорно дахины УАУ-нд:газрын дээд хэсгийг нь шээс хаагдах,шээсний сүвийн халуун үрэвсэл,цустай шээс,шээсний сүвэнд чулуу үүсэх,хаван,биеийн юм хаагдах,хорт хавдар зэрэгт, үндсийг нь улаан хоолойн болон шулуун гэдэсний хорт хавдарт хэрэглэнэ. Эмэгтэйчүүдийн өвчинг эмчлэх ба цус тогтоох үйлчилгээтэй ургамалууд Газар зүйн тархалт: Хангай, Хэнтий, Хөвсгөл, Монгол дагуур, Дундад халх, Дорноговь, Дорнод монголын тойргуудаар чулуу хайргатай энгэр, горхины эрэг орчмын элс, хайргадуу хөрстэй газар хуурай хөндий бууц, тариалангийн захаар хог ургамал болон ургана.
Хэрэглэх нь: Төв мэдрэлийн системийг тайвшруулах үйлдэлтэй, Сибирь хотой зүрх судасны үйл ажиллагааг зохицуулан зүрхний агшилтыг хүчтэй болгож хэмнэлийг удаашруулах, цусны даралт бууруулах үйлдэлтэй. Иймд зүрхний үйл ажиллагаа сулрах, зүрхний булчингийн өвчний үед хэрэглэнэ. Навчнууд нь зууван, 2-5 миллиметрийн урттай. Алтан хундагыг Монголын анагаах ухаанд эртнээс нааш хэрэглэж ирсэн бөгөөд зүрх судасны олон төрлийн өвчинд тустай гликозид хэмээх бодис агуулдаг. Хавар ид цэцэглэж байхад нь хайч, гар хадуураар хадаж аваад сүүдэр бүхий сэрүүн газар дэлгэж хатаана. Харин үндсийг нь ухах юмуу, зулгааж түүх нь энэ ургамлын цаашдын үржилд хор хохиролтой. Зүрхний өвчинд хэрэглэхдээ тун хэмжээ алдаж болохгүй. Хүндээр хордуулах аюултай.
Эх сурвалж: Ч.Буянбадрах "Монгол орны лавлах" эмхэтгэл ном
Дэлхийд 40 орчим төрлийн алтан хундага ургах бөгөөд дийлэнх нь алтан шар цэцэгтэй байхад зөвхөн Монголд ургадаг нь цав цагаан цэцэгтэй. Архангай аймгийн Булган, Баянхонгор аймгийн Эрдэнэцогт, Хөвсгөл аймгийн Арбулаг суманд бий. 10-35 сантиметр өндөр ургадаг олон наст ургамал. Гол иш нь бүдүүн, хүрэн өнгөтэй бөгөөд түүнээс салаалж цайвар ногоон өнгийн нарийн шилбэнүүд гардаг. Хаврын яргуйтай бараг нэгэн зэрэг дэлбээлдэг, шар гол бүхий гоёмсог цэцэгтэй бөгөөд нэг нэгээрээ байрладаг. Тархалт: Монгол орны бvх нутагт тархалттай. Дундговьд: Бvх сумдын нутагт ургадаг.
Ургах нөхцөл: Нуур, гол, горхи, шанд, марц, хужиртай эрэг, чийглэг нуга, худаг, булгийн ойролцоо ихэвчлэн ургана.
Ач холбогдол: Бог мал сайн иддэг бэлчээрийн ургамалд тооцож болох боловч хатсан vед нь бvх төрлийн мал маш муу иддэг. Бусад ач холбогдол тодорхойгvй. Tаних шинж: Өндиймөл юмуу дэлхээ, 5-45 см урт ургамал. Навчис богино бариултай, илтэс 05-5 см урт, 3-15 мм өргөн, гонзгой, мохоо vзvvртэй, сууриадаа нарийсч шантаграхуу хэлбэртэй болдог, навчны дээд гадаргуу нvцгэн, хар ногоон гялгар ба доод гадаргуу цагаан, гурилхаг өнгөртэй, өргөн шаргал, гол судалтай, том онин шvдлиг захтай. Бөөнөг хэлбэрийн цэцэгтэй ба мөчир болон ишний vзvvрт байрладаг тvрvvхэй хэлбэрийн баг цэцэгтэй. Шадар эрхтний навчинцар 3-8, гонзгой, мохоо ба vрээ хучиж байрладаг. Yрийн голч 0.5 мм бvдэг хvрэн улаан, гялгар, нvцгэн. Орон нутгийн нэр: Долоогоно
Түвэд нэр: skyu-ru-ra (жүрүр)
Үндсэн шинж нь: 1-4 м өндгөр тагдгар мод юмуу сөөг. Хөгшин мөчир салаа нь гялалзсан хүрэн улаан, залуу нд саарал холтостой. Улаан хүрэн өнгийн урт бүдүүн хатгууртай. Навч нь 2-6 см урт, 2.5-5см өргөн, тонгоруу өндгөрхүүгээс өргөндүү гонзгой-дөрвөлжин хэлбэртэй, өргөн шаантган суурьтай, 3-7 хурц шүд юмуу далбантай, ар өвөр талдаа тачир налчгар үсэрхэг, харин ургал найлзуур дээрхи навчис арай гүн хагалбар, заримдаа өдлөг цуулбар. Жимсгэнэ голдчоороо 8-10 мм, цусан улаан эсвэл улбар шар өнгөтэй, дотроо 3-4 үртэй. Орон нутгийн нэр: Дүнжингарав
Түвэд нэр: Dun-tig-dkar-po (дүндигарав)
Үндсэн шинж нь: Сахлаг үндэстэй, богино үндэслэг иштэй, гол төлөв үндэс орчимдоо навчтай, олон наст өвс. Үндэс орчмын навч өндгөрхүү, голдуу зүрхэн суурьтай. Ишний урт 10-45 см, ишний дунд хавьд ганц навчтай. Цомирлогийн навчинцарууд салангид. Цэцэг нь тавгархуу, цагаан өнгөтэй, шаргал судалтай. Дэлбийн хэлтэс дэлгэмэл, тууш олон судалтай, зууван, шаантган суурьтай, цоморлигоосоо 2 дахин урт. Оройдоо улбар шүүсэвч бүхий 6-20 шилбэнцэртэй. Үрэвч нил ягаан хээтэй, суумал 4 амсартай, хонхорцог өргөн, өндгөрхүү, 4 хавтсаар нээгдэнэ. Эмгэг бие бүтэцийн хувьд
Ходоод гэдэсний салст бүрхүүл улаасан байна.Цус харвалт үүснэ.цус харвалт цэг зураас хэлбэрийн байна.Элэг цусархаг болсон байна.Мөн тунгалагийн зангилаа томорсон байдаг.
Халдварт өвчинтөй андуурч болдог.Доторийн халдварт хордлого.
Эмчилгээ.Цус ханах эмчилгээ
Чихний үзүүр
Сүүлний уг
Сүүлний үзүүрийг хатгах.
Мөн маш их исгэлэн тараг сүү өгч болно.Тайвшруулах арга эмчилгээ Шүдэн цагаан,цовхоргийн цагаан,г.м нэрлэдэг.
Таних онцлог.- 3-5см өндөр ургадаг олон настай ургамал.3-4-н хосоор байрлсан зууван хэлбэрийн навчтай.Сүүн цагаан 5 дэлбээтэй. Цэцэгтэй 5-н сард ургадаг.
Тархалт.Монгол орны ургамал газар зүйн Хөвсгөл,Хэнтйи,Хангай,Дорнод Монгол,Говь-Алтай зэрэг ихэвчлэн саир сулуурхаг хөрстөй уулийн энгэрээр ургадаг.
Мал хордох нөхцөл.
Уг ургамлийн  хордуулах бодис нь алколоид юм.Зарим эрдэмтэд сифон гэдэг бодистой холбож үздэг.Хонь ямаа хавар цэцэглэлтийн үед хорддог. 2-3-н 7 хоногт цэцэглэдэг.
Хордлогийн шинж тэмдэг.
Ямар нэгэн онцлог шинж тэмдэг илэрэхгүйгээр гэнэтхэн таталдаж унаад үхдэг.Идсэн даруйдаа ийш тийш гүйх гөлөрөө болох газар чавчлах шинж тэмдэг илэрдэг Шүдэн цагаан хунчир -Astragalus galactites Pall
Намгийн дүндэггарав -Pamasia palustris L
Час улаан долоогоно -Crataegus sanguinea Pall
Усан тариа Polygonum hydropiper L
Намарсаг башига Odontites Rubra /Baung/
Алтайн хонилон Lagotis altaica L
Хөх ногоон луул -Chenopodium glausum L
Үлдэн могойн идээ -Sedum aizoon L
Үнэгэн сүүлтэй лидэр -Sophora alopicuroidis L
Лавар навчит улиас -Populus laurifolia ledeb
Монгол алтан хундага -Adonis mongolica Simnowicz
Сибир хотой -Leunorus sibirica L Баширын овог
Үндсэн шинж:мөлхөө урт үндэслэг иштэй. Иш нь 20-60 см өндөртэй,сууриараа өндиймөл, салаархаг үсэрхэг.Цэцэг нь үсэрхэг богино шилбэн дээр цэх сууж, богино бөгөөд цацгархуу залаа багцаг үүсгэнэ.
Тархалт: Хөвсгөл, Хэнтий,Хангай,Монгол-дагуур,Ховд,Монгол-Алтай, Говь-Алтай
Эмийн түүхий эд: газар дээрх бие
Монгол уламжлалт эмнэлэгт хэрэглэгдэх нь: : Амт нь гашуун, чадал нь сэрүүн. Үйлдэл нь үс өнгө оруулна Мөлхөө шээрэнгэ-Silence repence Papaveraceae-Намуугийн овог
Түвэд нэр: me-tog-ser-chen (мядогсэрчин)
Үндсэн шинж: Олон наст өндөр өвс. Иш нь 15-60 см өндөр бөх босоо ширүүн цайвар эсвэл улбардуу шар хүрэн үсэнцэртэй.
навч нь өдлөг цуулбар салбанцарууд нь нилээд өргөн, заримдаа 2-3 шүд юмуу далбантай, хялгасархуу хатуу сэрэвтэр үстэй эсвэл наличгар хатуу үсэрхэг. Цэцгийн бундуу том цайвар эсвэл хүрэн шаргал үсэнцэрээр бүрхмэл. Цэцэг нь цайвар шар, ногоон шар, гүн тавга хэлбэртэй. Нүцгэн намуу-Papaver nudicaule L. Тархалт: хэнтий, хангай, хянга, монгол алтай, дунд халх, дорно монгол, говь-алтай, зуунгар. Монгол орны байгалийн бараг бүх бүс бүслүүрт гол төлөв хөл газраар ургана.
М.У.Э.хэрэглэх нь: амт нь амтлаг халуун гашуун. Чадал нь бүлээн тослог
Үйлдэл нь хий өвчинийг дарна, ходоодны галын өвчинийг ихэсгэнэ, тамирыг сайжруулна, зүрхний хуучирсан хүйтэн өвчин, бадган өвчин, цус шарын өвчинд тустай.
Д.Д.У.А.Ухаанд: ургамалыг бүхэлд нь цусны даралт ихсэх, хий, чийгний гаралтай үе мөчний өвчин, улаан бурхан, төрсний дараах эхийн таталт, чихрийн шижин, нялхсын халуун зэрэгт хэрэглэнэ. Urticaceae-Халгайн овог
Түвэд нэр: zwa-ugod (сугод)
Үндсэн шинж: 1 гэрт хааяа 2 гэрт хааяа олон наст өвс. Үндэслэг иш бүдүүн мөлхөө. Иш нь шулуун бөх, шударга, дөрвөлжин, түлэмхий хийгээд ердийн үсэнцэртэй. Навч нь 4-12 см урт, 5-10.5 см өргөн олонтоо хагалбар. Цэцгйин дагаварууд 0.6-1.3 см урт, хальслаг юүлдэрхүү бөгөөд нийлэнгэ бус
7 8 сард цэцэглэж үрлэх хугацаа Олслиг халгай-urtica cannabina L. Тархалт: хангай, хянга, ховд, монгол алтай, говь-алтай, зуунгар. Ойт хээр уулын хээрийн бүслүүрт татамын нуга, давчуу амны ёроолд ургана. Гол төлөв шарилж хонин зажлуур шимэлдэг.
Эмийн түүхий эд: Газрын дээрхи бие
М.У.Э.хэрэглэх нь: амт нь амтлаг гашуун. Чадал нь бүлээн хөлбөрүүн мохдог.
Үйлдэл нь: уушиг цээжинд бээр шар ус тогтсон, судалд халуун оршсон, бадган өвчинөөр живсэн, шар өвчинөөр бүрхсэнд туслана.
Д.Д.У.А.ухаанд: Үрийг нь нуруу, хөл шархирч өвдөх, эр хүний бэлгийн сулрал, үрийн шингэн өөрийн мэдэлгүй гоожих, шээс нь олшрох, гэдсэн дэх ураг хөдөлснөөс эхийн санаа тайван бус болох зэрэгт хэрэглэнэ. түвэд нэр: bri-rta-sa-dzin (бридасазин)
Үндсэн шинж: голдчоороо 2,5 мм бүдүүн, маш их салаархаг, хүрэн ягаан юмуу улаан хүрэн дээсэрхүү, ишээрээ эзэн ургамалаа ороож ургадаг, мөлжүүр өвс. Навчгүй. Цэцэг ягаан ягаандуу цайвар, салаан дээрээ товчирхуу бөөрөнхий багцыг үүсгэнэ.
7 8 сард цэцэглэж үрлэнэ. Европ ороонго- Cuscuta europaea L. Түвэд нэр: sog-la-pa (согава)
Үндсэн шинж нь: 10-30см өндөр навчирхаг бус, шулуун иштэй, урт бариул бүхий үндэс орчмын дэвсээ навчистай ганц наст ургамал навчны илтэс өдлөг цуулбар, эсвэл шүдэрхэг, хөргөөрөө харуулархуу, 4-7 см урт 1-2 см өргөн. Богино цацаг багцагтай боловч үрлэх үест уртасна.
4-6, 6-7 сард цэцэглэж үрлэх хугацаа Эгэл гаймуу- Capsella bursa-pastoris (L) Medic 7 8 сард цэцэглэж үрлэнэ
Тархалт: ургамал-газарзүй Олон нуур, Алагшаа говийн тойргоос бусад бүх нутагт тааралдана. Монгол орны байгалийн бараг бүх бүслүүрт хайргархаг ба чулуурхаг хээржүү хажуу, цолжуу хажуу, байц хад, хайранд ургана.
Эмийн түүхий эд нь газрын дээрхи бие, цэцэг
М.У.эмнэлэгт хэрэглэх нь: амт нь гашуун эхүүн. Чадал нь хөнгөн сэрүүн хуурай үйлдэл нь сарын хэр ихдэх, хамраас цус гарах, цус алдахыг таслана. Төвд нэр : bya-pho-rtsi-rtsi (жапожижи)
Үндсэн шинж: Голлосон том үндэстэй олон наст өвс. Иш нь эгц босоо боловч тахигар, 20-30 метр өндөр , үндэс орчимдоо гонзгойтор тонгруу-өндгөрхүү, хатуу, зэгэл ногоон дэвсээ навчистай. Дэвсээ навчны орой дугуйвтар боловч урт, мөгөөрслөг хатуу хурц өргөсөөр төгсөнө. Өрөөсхөл түрүүнцэр багцаг нь толгойхорхуу бөгөөд цэцэгт иш, найлзуур салааны үзүүрт оршиж бамбайхархуу багцыг үүсгэнэ. Цомирлог сарьслаг 7-8 мм урт далбангар нь жижиг бөгөөд мохоо, цэцэг нь цайвар ягаан дагавар нь сарьслаг. Гоо юүлд- goniolimon speciosum(L.) Boiss. Түвэд нэр: ba-sha-ka (башага)
Үндсэн шинж:дээсэрхүү урт мөлхөө үндэслэг иштэй, олон наст өвс. Иш нь 10-70см өндөр,нүцгэн, ганц эсвэл 2-3, сууртаанэлээд богино ургал найлзууртай. Навч нь 3-6 см урт, 2-7мм өргөн,шугаман юүлдэрхүү,нүцгэн ирмэгээрээ ширүүн. Цэцэг нь 2-5, ишний үзүүрт бамбайрхуу сийрэг багцаг үүсгэнэ. Цомирлог нь 20-25см урт,бортгорхуу ногоон эсвэл ягаавтар нил. Дэлбээ нь 35-45 мм ягаавтар нил, заримдаа цагаан. Хонхорцог жимстэй. Гоё башир-Dianthus superbus L. Түвэд нэр: yu-mo-mde’u-byin (юмодүүжин)
Үндсэн шинж:Үндэс нь бүдүүн,цэцэгт олон иш гардаг ч ургал найлзуур ургадаггүй. Иш нь 10-30 см өндөр,эгц босоо,салаархаг,навч лугаа богино,хатуу тачир үсэнэртэй эсвэл нүцгэн. Навч нь 3-5см урт, 2-7мм өргөн нарийн шугамархуу,хурц. 1-3цэцэгтэй,цэцгийн дагавар хайрстай. Хамгийн дээд талын хайрс цэцгэндээ ихэд шадар.
7-8 сард цэцэглэж үрлэн. Баширын овог
Алаг башир-Dianthus versicolor Fisch Овог: Уруул цэцэгтэн – Labiatae
Гадаад байдал:  30-100 см өндөр ургадаг. Модожсон иштэй, нэг буюу хоёр наст өвслөг ургамал. Иш нь ховилууд олон бөгөөд наалдсан зөөлөн богинохон үстэй, дээд хэсэгтээ салаалсан байна. Навчис нь шаантган суурьтай, уртавтар ромбо хэлбэрийн хэсгүүдэд гурвантаа цуулагдсан байна.
Цэцэг: Баг цэцэг нь урт бөгөөд навчны суганд багцлан байрлана. Дэлбээ нь ягаандуу өнгөтэй, дээд уруул нь дуулга хэлбэртэй, доод талынх нь шулуун, богино байна. Сибир хотой (Leunorus sibirica L) Манай оронд лавар навчит улиас, анхилам улиас зонхилон тохиолддог ба 10-20м, хаая 25м хүрэхүйц өндөр ургана. Улиасны нахиа олон тооны нимгэн хайрснуудтай, ихэнхи зүйлүүдийн навч том өргөн бөгөөд иш дээрээ цуваагаар байрладаг. Улиас 2 гэрт ургамал бөгөөд өөрөөр хэлбэл эр,эм нь тусдаа, салхиар тоосоо хүртээдэг онцлогтой. Молцог нь мөчрөөсөө доош унжсан баг цэцэг хэлбэртэй. Улиасны үр нь хөвөн шиг зөөлөн цагаан ноолууртай үрээ салхиар тараадаг. Лавар навчит улиас (Populus laurifolia ledeb) Үнэгэн сүүлтэй лидэр Sophora alopicuroidis L Тархалт: Ух нууруудын хотгор, Дорнод Говь, Алтайн Өвөр говь, Алагшаа говийн тойргоос бусад бүх нутагт тааралдана.
Эмийн түүхийн эд нь: Газрын дээрхи ба доорхи бие
Монгол уламжлалт эмнэлэгт хэрэглэх нь: Амт нь гашуун. Чадал нь сэрүүн. Үйлдэл нь цусны халуун дэлгэрсэн, хурмал өвчин, борын өвчин, судлын халуун, хямарсан халуун, цулын халуунд тустай.
Дорно дахины уламжлалт анагаах ухаанд ургамлыг бүхэлд нь цусаар ханиалгах, цусаар бөөлжих, хамар, булчин, 5 цулаас цус алдах, цусаар шээх, өтгөн нь цустай гарах, савнаас цус алдах, буйлнаас цус гарах, хоол боловсруулах замын эрхтний цус алдалт, сэтгэл санаа тайван бус байх, зүрх дэлсэх, огт нойргүй болох зэрэгт дотуур, харин бэртэнгээс үүсэх шарх, нл шархны цус алдалт, түлэгдэлтээс үүссэн шарх, могой шавжинд хазуулж, хатгуулснаас үүсэх шарханд гадуур хэрэглэнэ. Мөн үндсийг нь цусаар бөөлжих, хамар, булчин, 5 цулаас цус алдах, ил шархны цус алдалт, үе мөчний болон ясны өвчинд хэрэглэнэ. Орон нутгийн нэр: Могойн идээ, зэс гагнуур, хүрэн гагнуур
Түвэд нэр: re-gon-po (рэгoнбo)
Үндсэн шинж нь: Үндэслэг иш бүдүүн, голдочоороо 5 хүртэл см, модорхог, түүнээс дээсэрхүү олон сахлаг үндэс гарна. Иш 15-40см өндөр, бүдүүн, угаадаа модорхог, шударга, заримдаа салаархаг. Навч 2-5см урт, юлдэрхүү, сууриадаа сунгуу, орой нь ирмэгээрээ шүдэрхэг, бамбай багцагтай, тэр нь голдочоороо 3-7см, цэцгийн дагавар навчис урт бөгөөд багцагаа хүрээлж оршино. Цэцэг 6-8мм урт, дэлбийн хэлтэс нь цоморлигийн навчинцараасаа 3-4 дахин урт, хурц. Хэтэвч тодорхуу (цасалжин) маягтай, уг хэсгээрээ нийлэнги. Үлдэн могойн идээ (Sedum aizoon L) Хөх ногоон лууль- Зэгэл Лууль (Chenopodium glausum L) Намарсаг башига Odontites Rubra /Baung/ Тархалт: Хэнт.., Ханг (Эгийн гол), Монг-Даг, Хянг.., Дунд.Халх (Түмэн цогт уул), Дорн-Монг..
Эмийн түүхийн эд нь: жимс
Монгол уламжлалт эмнэлэгт хэрэглэх нь: Амт нь исгэлэн, эхүүн. Чадал нь сэрүүн, мохдог, ширүүн. Үйлдэл нь муу цус, цусан халуун дэлгэрэх, ходоодны шингэлтийг сайжруулах, дуршлыг нээх, бэтэг эвдэх, савны өвчин, уушигны өвчин, дэлүүг сайжруулах, цэр ховхлох, бадган өвчин, шар өвчин, хурж хямарсан халуун, шар усны өвчин, үс унах зэрэгийг анагаах үйлдэлтэй.
Дорно дахины уламжлалт анагаах ухаанд үр жимсийг нь мах их идсэнээс шингэхгүй цанхайх, хүүхэд татах, төрсний дараа эхийн ихэс дутуу гарснаас үүдэх өвдөлт, цусан дахи тосны хэмжээ их байх, цусны даралт ихсэх зэрэгт хэрэглэнэ. Час улаан долоогоно (Crataegus sanguinea Pall) Тархалт: Хөвсгөл, Хэнтий, Хангай, Монгол-Дагуур, Хянг..., Ховд, Монг-Алт.., Дунд.Халх, Дор-Монг..., Их н..., Олон н.., Алт.Өвөр
Эмийн түүхийн эд нь: цэцэг
Монгол уламжлалт эмнэлэгт хэрэглэх нь: Амт нь гашуун, чадал нь сэрүүн. Үйлдэл нь халуун намдаах, цусны өвчин, судал гэмтсэнд тустай.
Дорно дахины уламжлалт анагаах ухаанд ургамлыг бүхэлд нь шар хэлбэрийн элэгний үрэвсэл, цустай гүйлгэх, хавдрын хор, хоолой ам хавдаж өвдөх, цэр ихтэй ханиад, удаан хугацаагаар үргэлжлэх зэрэгт хэрэглэнэ. Намгийн Дүндэггарав (Pamasia palustris L) Зүрх судасны үйл ажиллагаанд нөлөөлөх, даралт бууруулах үйлчилгээтэй ургамлууд Дэгдийн овог
Үндсэн шинж: Богино үндэсэрхэг иштэй түүнээс гарсан сахлаг үндэстэй олон наст өвс. Цомирлог сарьслаг хоолойтой, өөр хоорондоо 5тэнцүү шүдтэй. Дэлбэ цомирлогоосоо 2-3 дахин урт,4-5 см өндөр, цайвар шар, хөхөвтөр юм уу нил өнгийн зураас болон хээтэй. Үрэвч шилбэтэй.
Эмийн түүхий эд: газар дээрх бие
Тархалт: Хөвсгөл, Хэнтий,Хангай,Монгол-дагуур,Ховд,Монгол-Алтай, Говь-Алтай
Монгол уламжлалт эмнэлэгт хэрэглэгдэх нь: Амт нь гашуун, чадал нь сэрүүн, шингэн,зөөлөн. Үйлдэл нь хоолой ,уушги,нүдэнд нян халуун дэлгэрсэн,дуу сөөнгөтөх, цэр элбэгших, амьсгаадах зэрэгт туслана.
ДДУАУ-д ургамлыг бүхэлд нь хоолой улайх,ам цангах, элэг муудсанаар бүх бие ногоон болох зэрэгт тустай. Цагаан дэгд-Gentiana algida Шимтэглээн овог
Үндсэн шинж:дээсэрхүү сахлаг үндэстэй. Хүрэн хальсаар хучигдмал том үндэслэг иштэй. Үндэс орчмын болон ишний угийн навчис 8-20 см өргөнтэй. Цэцгийн шилбэ цомирлогоосоо 1,5-2 дахин урт.
Тархалт: Хөвсгөл, Хэнтий,Хангай,Монгол-дагуур,Ховд,Монгол-Алтай, Говь-Алтай
Монгол уламжлалт эмнэлэгт хэрэглэгдэх нь: : Амт нь гашуун, чадал нь сэрүүн. Үйлдэл нь хуучирсан хижиг халуун,нүдний өвчин, нүдний харааг сайжруулан,хорхой өвчинг дарж, шээс алдах, шар ус буусан зэрэгт хэрэглэнэ.
ДДУАУ-д бүхий л чийгнээс үүдэлтэй, булчин шөрмөсний өвчин,үе мөчний өвчин, ус ихтэй зүйлээр удаан гүйлгэх зэрэгт хэрэглэж ирсэн. Нугын шимтэглээ-Gerrianium pratense Тошлогын овог
Үндсэн шинж: 1м хшртэл өндөр ургадаг. Навч бүрэн цувраа,ирмэгээрээ өргөслөг, гонзгой юлдэрхүү эсвэл тонгоруу юлдэрхүү. Жимс нь улаан зууван, дотроо олон үртэй.
Тархалт: Хөвсгөл, Хэнтий,Хангай,Монгол-дагуур,Ховд,Монгол-Алтай, Говь-Алтай
Эмийн түүхий эд: жимсгэнэ, шар хальс
Монгол уламжлалт эмнэлэгт хэрэглэгдэх нь: Амт нь гашуун, чадал нь сэрүүн, ширүүн. Үйлдэл нь хорын өвчин, нян халуун, нүд бүрэлзэх,шар усны өвчинд тустай.
ДДУАУ-д үндэс болон мөчрийг нь гэдэсний хурц үрэвсэл, удаан гүйлгэх,биеэр юм шарлах,нүд улайх, аман дотор юм гарах,халуун саа, түлэгдлээс үүссэн шарх зэрэгт хэрэглэдэг. Сибирь шар мод-Berberis sibirica Голгэсэртний овог
Орон нутгийн нэр: төлөгч өвс
Төвд нэр:бамбо
Үндсэн шинж: газар доор найлзуур ба үндэслэг иштэй олон наст өвс. Үндэс орчмын навчис 10-20 см урт,1-2 см өргөн, ишнийх арай жижиг суумал,сагс баг цэцэг үүсгэнэ.Сагчний захын хэлэрхүү цэцгүүд ихэвчлэнягаавтар,хааяа цагаан байна.
Цэцэглэж үрлэх хугацаа: 6-7,7-8сар
Тархалт: Хөвсгөл, Хэнтий,Хангай,Монгол-дагуур,Ховд,Монгол-Алтай, дорнод-монгол, зүүн гар
Эмийн түүхий эд: газар дээрх бие
Найрлага:нилэнхүйдээ алколойд, аминхүчил, флавнойд,фенол,кумарин зэргийг агуулдаг. Азийн төлөгч өвc-Achella asiatica Монгол алтан хундага (Adonis mongolica Simnowicz ) Алтайн хонилон Lagotis altaica L Усан тарна (Polygonum hydropiper L ) Шүдэн цагаан хунчир (Astragalus galactites Pall ) Astragalus variabilis
Үйлдэл: зүрх хамгаалахболон зүрхний шигдээсийн хөнгөн үед хэрэглэнэ.
Зүрхний титэм болон бусад судасны хатуурал, зүрхний булчингийн үрэвсэл зэрэг зүрхний титэм судасны хурц архаг дутагдал, цусны хангамжийн алдагдал мөн хоолойн өвчинд хэрэглэнэ. Хувьсамтгай хунчир
Full transcript