Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Фонетика и Фонологија

Презентација за темата фонетика и фонологија. Изработиле: Ирина Китаноска, Марко Минов и Марија Крпачоска.
by

Irina Kitanoska

on 8 February 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Фонетика и Фонологија

Фонетика и Фонологија
Глас и Фонема
Поделба на гласовите
Самогласките
:
-
воздушната струја
не среќава никаква пречка и се движи слободно
-
ги слушаме како
тонови
-слогообразувачки се

САМОГЛАСКИ
Тие ги оформуваат слоговите, односно претставуваат јадрото на слогот. Покрај нив во слогот може да има повеќе согласки, но тие може и самостојно да градат слог.
На пр.: збо - ро - ви
мост
пе - е
Освен самогласките, во нашиот јазик и гласот р може да има слоготворна функција.
На пр.: прст
кр - вав
пр - вак
Поделба
на самогласките:
Согласките (консонантите) се помалку звучни од самогласките, односно при нивниот изговор воздушната струја не поминува непречено. Во македонскиот јазик има 26 согласки кои ги делиме според разни критериуми.

- Фонетиката го проучува создавањето на гласовите со говорните органи (артикулација) и нивните звучни својства (акустика).
-Фонологијата го проучува гласот како елемент кој има функција во јазикот да прави разлика меѓу две јазични единици.
Фонетика и Фонологија
Фонетика
Фонетиката се изучувала дури пред 2,500 години во древна Индија.
Видови на фонетика:
1. артикулаторна фонетика
2. акустична фонетика
3. експериментална/инструментална фонетика
4. аудиторна фонетика
5. функционална/структурна фонетика
6. историска/дијахрониска фонетика
7. описна фонетика
8. судска фонетика
Фонологија
Зборот доаѓа од од старигрчките „φωνή“, фоно, „глас“, „звук“ и „λόγος“, логос, „збор“, „говор“, „предмет на разговор“.
Фонологијата се дели на:
историска
и
описна
.
Историската (дијахроничната)
фонологија ги следи и анализира промените во говорните звуци и звучните системи во определени временски периоди (на пр. процесот со кој зборови со различни самогласки во текот на времето почнале да се изговараат со исти).
Описната (синхроничната)
фонологија ги истражува звуковните облици во една фаза на развојот на јазикот за да откријат кои од нив можат да се појават и на кое место (на пример согласни групи, кои може да се појават само на крајот од зборот, но не и на почетокот).
Правописот
и
правоговорот
на македонскиот јазик, познати како ортографија и ортоепија, се стандардните јазични норми на секој јазик со кои се наведува правилниот говор и праволното пишување.
Под
правопис
се подразбира правилен начин на пишување т.е. правилна употреба на графичките знаци и на интерпукцијата во даден јазик, како и правилна примена на сите законитости според кои се утврдуваат правилата.
Правоговорот
се дефинира како правилен изговор на напишаното и на кажаното. Правоговорот налага секој зборувач на еден јазик да ги почитува правоговорните норми. Правописот на македонскиот јазик од моментот на својата стандардизација претрпел неколку измени.
Нашиот правопис е фонетски, што значи дека како што изговараме така и пишуваме, односно како што е напишано, така го читаме.
Фонема е гласовите што внесуваат разлики во значење во зборовите. Фонологијата ги проучува фонемите.

Буквата (графемата) е знакот со кој се бележи гласот. Она што ќе го изговориме може да го запишеме со соодветен знак.
Сите гласови на еден јазик го сочинуваат гласовниот систем, а сите букви азбуката.

Фонемата е збир на суштвените одлики на еден глас, додека гласот е збир на сите негови артикулациски и акустички својства.
Говорни органи
Во создавањето на еден глас учествуваат повеќе органи кои го претставуваат говорниот апарат.
Говорните органи се составен дел од дишниот апарат. Органи кои учествуваат во говорот (изговарањето на гласовите) се:

бели дробови
- кои се исполнуваат со воздух неопходен за говорната функција;
грклан
и
гласни жици
, кои започнуваат со формирање на гласот и
усна празнина
каде се дооформува гласот.

При формирањето на гласовите учествуваат сите делови од усната празнина:
горна и долна вилица,
предно (тврдо) и задно (меко) непце,
ресичка,
јазик,
заби и
горна и долна усна.
Согласките
:
-
воздушната струја
наидува на теснина/преграда
-
ги слушаме како
шумови
-не можат да обрзуваат слог
Врз основа на движењето и на положбата на говорните органи при образувањето (артикулација), како и врз основа на различните треперења на воздушната струја (акустика), гласовите се делат на
самогласки
(
вокали
) и
согласки
(
консонанти
).
СОГЛАСКИ
Во македонскиот литературен (стандарден) јазик има пет самогласки: а, е, и, о, у.
Тие се делат на неколку начини според:
-
движење на јазикот напред-назад
(
предни, средно, задни
),
-
степен на издигање на јазикот
(
високи, средни, ниско
),
-
положбата на усните
(
заокружени, незаокружени
).
Според местото на образување:
-
уснени
(лабијални)
-
забновенечни
(дентално-алвеоларни)
-
венечни
(алвеоларни)
-
тврдовенечни
(палатални)
-
меконепчени
(веларни)
Според начин на образување:
-
преградни/избувливли
(оклузивни)
-
теснински/струјни
(фрикативни)
-
прегадно/теснински
(африкативни)
Според треперење или мирување на гласните жици:
-
звучни
-
безвучни
-
сонанти
Прашања и вежби:
1. Што е фонетика, а што фонологија и што проучуваат тие?
2. Објаснете зошто во тесна врска со овие науки се правописот и правоговорот ?
3. Што е глас?
4. Која е разликата помеѓу гласот и фонемата?
5. Од кои органи е составен говорниот апарат?
6. Врз основа на што се поделени гласовите во македонскиот јазик?

Вежби













2. Во следниов извадок од поемата „Сердарот“ да се пронајдат самогласките и истите да се класифицираат според положбата на усните!

„Во пролетна вечер задумано почива една
жена, седејќи на прагот.
Со раце на колена, пушката светната ледна
таа ја милува благо.“

Full transcript