Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Rzeczpospolita Królestwo czy Republika

No description
by

Bartosz Michalski

on 24 October 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Rzeczpospolita Królestwo czy Republika

Rzeczpospolita - Królestwo czy republika
1. Początki polskiego parlamentaryzmu
a. Początek polskiego parlamentaryzmu związany jest z powstaniem monarchii stanowej, która ukształtowała się w XIII-XIV w.
b. Po zjednoczeniu ziem za panowania króla Władysława Łokietka oraz jego następcy Kazimierza w Polsce zaczęła rozwijać się działalność samorządów ziemskich. Powstała rada królewska – organ doradczy, którego przedstawiciele wspólnie z królem kierowali polityką kraju. W skład rady wchodzili dygnitarze ziemscy, katolicy, arcybiskupi oraz biskup.

c. Sejmy i sejmiki wykształciły się z XIII wiecznych wieców urzędniczych.
d. Sejmy walne to zgromadzenia powszechne przedstawicieli szlachty oraz miast. Od czasów Władysława Jagiełły zwoływano je regularnie w rocznych odstępach. Najczęściej odbywały się w centrum kraju – Piotrkowie. Podczas obrad główną rolę odgrywali dygnitarze, mniejszą a urzędnicy ziemscy, a szlachta przyjmowała uzgodnione decyzje przez aklamację (jednomyślnie). W połowie XV w. pozycja polityczna szlachty wzrosła. W 1493 r. król Jan Olbracht zwołał Sejm Walny, na którym po raz pierwszy z władcą obradował senat i izba poselska, składająca się z posłów wybranych na sejmikach ziemskich. Takie rozwiązanie sugerowało równorzędne traktowanie monarchy i sejmu.

2. Obrady sejmu walnego
a. Parlament podejmował decyzje w zakresie:
• Uchwalania podatków, liczebności wojska i finansów państwa
• Wyrażenia zgody na zwołanie pospolitego ruszenia oraz nobilitacji
• Udzielania prawa łaski, nadawania ważniejszych godności,
• Sprawowania polityki zagranicznej np. wysyłał i przyjmował poselstwa, decydował w sprawie przymierzy i wojen
b. Podczas obrad sejmu odbywały się sądy sejmowe pod przewodnictwem władców.

c. Konstytucja to uchwała podejmowana przez parlament, ogłaszano ją w imieniu króla, przyjęcie jej wymagało jednomyślności. Natomiast przy wyborze marszałka sejmu, czyli przewodniczącego izby poselskiej oraz sprawdzania ważności mandatów obowiązywała zasada większości głosów – procedurę nazywano rugami poselskimi.
d. Liberum veto (nie pozwalam) to praktyka pozwalająca każdemu posłowi biorącemu udział w obradach sejmu na jego zerwanie oraz unieważnienie podjętych decyzji.
e. Sejmy walne początkowo zwoływane przez króla raz do roku, od 1573 r. co dwa lata na sześć tygodni. Zgodnie z tą zasadą obradowały sejmy zwyczajne, a w sprawach pilnych król miał prawo zwołać sejm nadzwyczajny, których obrady nie mogły trwać dłużej niż 2 tygodnie.

e. Sejm walny tworzyły trzy stany sejmujące:
• Pierwszy stan sejmujący - król,
• Drugi stan sejmujący - senat obejmujący przedstawicieli duchowieństwa (arcybiskup, biskup), centralni urzędnicy koronni (marszałek wielki, nadworny, kanclerz, podkanclerz, podskarbi wielki i nadworny), urzędnicy terytorialni (wojewoda, kasztelan).
• Trzeci stan sejmujący - izba poselska
f. Nihil novi – konstytucja uchwalona w 1505 r. Zgodnie nią król nie mógł opublikować żadnej ustawy bez zgody senatu i izby poselskiej, natomiast samodzielnie mógł wydawać edykty dot. miast królewskich, żydów, lenn, chłopów oraz kwestii górniczych.



3. Wolna elekcja
a. W okresach bezkrólewia zwoływano sejmy konwokacyjne i elekcyjne. Po raz pierwszy zwołano je po śmierci Zygmunta II Augusta.
b. Sejm konwokacyjny – zgromadzenie, które ustalało zasady wyboru nowego władcy tzn. ustalano czas, miejsce elekcji. Obrady zbliżone były do obrad sejmu walnego, króla zastępował prymas (interreks). Sejmu nie można było zrywać, konstytucje uchwalano większością głosów. Decyzje uchwalone przez sejm konwokacyjny musiały być zatwierdzone na sejmie koronacyjnym z udziałem nowego monarchy.

c. Sejm elekcyjny – na sejmie wybierano nowego króla spośród zgłoszonych kandydatów. Sejmy obradowały najczęściej w Woli pod Warszawą. Zgromadzenie wysłuchiwało posłów, którzy przedstawiali poszczególnych kandydatów. Następnie senatorowie i deputaci wyruszali do zgromadzonej szlachty ze swoich województw – przedstawiciele każdego z nich głosowali odrębnie. Później prymas objeżdżał pole elekcyjne i poznawał wszystkie decyzje.
d. Sejm koronacyjny - jest to ostatni etap wolnej elekcji, który odbywał się w Krakowie. Każdy król przed koronacją zaprzysięgał na nim zapisy Artykułów Henrykowskich i pacta conventa.

4. Sejmiki ziemskie
a. Geneza sejmików ziemskich związana jest ze średniowiecznymi zjazdami urzędników ziemi
b. Na sejmiki przybywała szlachta z danej ziemi województwa. Zjazdom przewodniczył marszałek, każdorazowo wybierany spośród zebranych osób/ Decyzje podejmowano większością głosów, a uchwały nazywano laudami.

a. Rodzaje sejmików :
• Sejmiki przedsejmowe – zwoływano przed sejmami walnymi, słuchano legatów, wybierano posłów, udzielano instrukcji jak głosować
• Sejmiki relacyjne - wysłuchiwano sprawozdań z obrad sejmu. Na sejmikach decydowano o rozdziale podatków.
• Sejmiki elekcyjne – miały wymiar lokalny, szlachta musiała wybrać i przedstawić królowi po czterech kandydatów na urząd podkomorzego, sędziego ziemskiego, podsędek i pisarza ziemskiego. Wybrani przedstawiciele przewodniczyli obradom sadów ziemskich
• Sejmiki deputackie – powstały po utworzeniu Trybunału Koronnego i Trybunału Litewskiego
• Sejmiki kapturowe – zbierały się w okresach bezkrólewia, ich celem był wybór składu sądu kapturowego, który sprawował władzę sądowniczą w tym okresie.


Full transcript