Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Književnost za peti razred

No description
by

Anđelka Tančić

on 30 May 2017

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Književnost za peti razred

Lirsko-epske vrste
Tema i motivi
Epika
Osobine epike
Lirika
Nepoznati sastavljači iz naroda i autori, umetnici, svoje ideje, viđenje prirode, života i sveta, uglavnom oblikuju u tri vida: u vidu pesme, priče ili pozorišnog komada, odnosno u vidu lirskog, epskog ili dramskog dela.
Ta tri vida umetničkog oblikovanja stvarnosti pomoću reči nazivamo
književnim rodovima
.
1) balada je pesma koja je dramski napeta, lirski emotivna, ima elegičan ton i tragičan kraj.

2) romansa je pesma koja opeva događaj sa ljubavnom tematikom, ima vedar ton, duhovitu poentu i srećan kraj.

3) poema (samo u autorskoj književnosti)

U lirskoj pesmi postoji
glavni motiv (tema)
koji se na razne načine proširuje novim motivima koji ukazuju na istu temu.
Narodne lirske pesme
koje smo učili:
mitološke
: "Vila zida grad"
obredne:

1.
zimske
: koledarske ("Vojevao beli Vide, koledo"), božićne, bogojavljenske;
2.
prolećne
: lazaričke, đurđevske, uskršnje, spasovske;
3.
letnje
: kraljičke, ivanjske, dodolske.
U epskom delu stvaralac pripoveda o događajima i junacima koji su izvan njegove ličnosti, a to može činiti na dva načina:
u stihu ili u prozi.
Stvaralac epskih dela ima poseban naziv —
pripovedač.
Naziv za epsku poeziju dolazi od grčke reči
epos (
reč, govor, priča), pa svako književno delo u kome se nešto pripoveda bilo u stihu ili u prozi, spada u epiku.
Osobine epskog dela:

objektivnost,
mirnoća pripovedanja,
glavni događaj
i

glavni junak.
Ženidba Milića Barjaktara
Hasanaginica
Književnost
prema postanku i autorstvu delimo na
narodnu (usmenu) književnost
i
pisanu (autorsku) književnost,
a njih na
književne rodove i vrste.

U lirskom delu stvaralac ispoljava svoje osećanje u obliku stihova — pesama na lirski način zato se kaže da je lirska pesma - pesma osećanja.
Stvaralac lirskih dela ima i poseban naziv —
pesnik.
Pesnik stvara svoju sliku sveta, pa su one
subjektivne, osećajne, slikovite, sažete, muzikalne, ritmične, neposredne i kratke.
Za razliku od narodne pesme koja nastaje u kolektivu, autorsku pesmu stvara pesnik koji je i potpisuje i ona je izraz subjektivnog sveta
Lirskog

subjekta (lirskog ja)
.



Lira
Prve lirske pesme nastale su još u stara vremena. One su bile praćene melodijom i igrom.
Naziv lirski ili lirika postao je prema instrumentu koji se upotrebljavao kod starih Grka.
*Zanimljivo!
Naše narodne epske pesme
pevale su se
uz gusle.




Zanimljivost
Radnja!
5 etapa:
1. ekspozicija
2. zaplet
3. kulminacija
4. peripetija
5. rasplet
Književnost V -sistematizacija
Drama
Sukob
U dramskom delu piščeve ideje ostvaruju likovi u radnji koja se razvija pred gledaocima u obliku
dijaloga
-razgovora između dva
lica
.
Dramska radnja
i
junaci
pokazuju se piščevim tekstom i sredstvima pozorišne umetnosti.
Stvaralac dramskih dela ima i poseban naziv —
dramski pisac, dramaturg.
Junaci se prikazuju u radnji ili akciji. Oni dolaze u
sukob
s drugim ličnostima otkrivajući svoj karakter.
Drama se deli na vrste:
tragediju
,
komediju
i
dramu u užem smislu
, a ove na vrste i podvrste.
Dramski pisac stvara vrlo živu radnju u dramskom delu. On to postiže isticanjem jedne bitne crte karaktera glavnog junaka i stavljanjem njemu nasuprot drugih ličnosti koje se ne slažu s mislima, postupcima, strastima junaka što dovodi do
sukoba
u drami.
Anđelka Tančić-Radosavljević
Književni rodovi
Stilske figure

Svedoče o junačkim podvizima naših predaka i istorijskim događajima.
Vuk Karadžić je našu epiku podelio na pesme
najstarijih vremena, pesme srednjih i pesme novijih vremena.
Prema stihu u kom su ispevane, epske pesme se dele na pesme dugog stiha
bugarštic
e (15 do 16 slogova) i na pesme kratkog stiha
deseteračke
(10 slogova).
Deseteračka epska poezija je izuzetno stara. Vuk je epske junačke pesme nazvao "muške". One spadaju u najlepša dela naše narodne književnosti.
Pevaju se uz gusle.
Njihova melodija je jednolika, otegnuta,
Grupisane su u
cikluse
.
Naše narodne epske pesme
Ciklus se odnosi na istorijski period i događaje koji su se dešavali pre Kosovskog boja, u periodu uspona srpske feudalne države pod vođstvom Nemanjića.
U njima su opevani Nemanjići i Mrnjavčevići, a glavni motiv je motiv pojedinca heroja:
Banović Strahinja, Ženidba Dušanova, Ženidba kneza Lazara, Ženidba kralja Vukašina, Zidanje Ravanice, Sveti Savo, Smrt cara Uroša, Uroš i Mrnjavčevići.
Pretkosovski ciklus
Autorske lirske pesme
po temi i vrsti osećanja
delimo na sledeće vrste:
ljubavne: "Šašava pesma" Mike Antića
opisne (deskriptivne): "Leto na visoravni", S. Raičković, "Polje", J, Dučić, "Zimsko jutro", V. Ilić
misaone (refleksivne): "Pesma o pesmi", J. J. Zmaj
rodoljubive: "Domovina", D. Vasiljev, "Vojvodina", Mira Alečković
porodične: "Kad mati mesi medenjake", "Kad otac bije", B. V. Radičević
elegije: "Pokošena livada", D. Maksimović
Stojan i Ljiljana
Đački rastanak, B. Radičević i Vašar u Topoli, D. Erić
Lirika
Epika
Drama
-subjektivnost
-osećajnost
-sažetost
-slikovitost
-lirsko ja
-ritmičnost
-melodičnost
-objektivnost
-pripovedanje
-opširnost
-događaj
-likovi
-fabula/siže
-mesto i vreme radnje
-izvođenje na sceni
-uloge/glumci
-dijalog/monolog
-faze radnje
-lica
-dramski sukob
-didaskalije
lirske vrste:
-pesma u stihu
-pesma u prozi
epske vrste:
-epika u stihu
(ep, epske pesme...)
-epika u prozi
(roman, novela,
pripovetka...)
dramske vrste:
-tragedija
-komedija
-drama u užem smislu
Zidanje Skadra
Stvaralačkim postupkom pesnici i pripovedači često rečima daju nova, šira i prenesena značenja.
Ta nova, prenesena značenja reči nazivaju se pesničke slike ili stilske figure.
reč ili grupa reči koja ističe važnu osobinu glavnog pojma koji bliže određuje
Epitet
U našoj narodnoj književnosti
postoje stalni epiteti: “verna ljuba”
Poredjenje
upoređivanje dva pojma, lica ili predmeta po sličnosti ili po suprotnosti
Personifikacija
davanje ljudskih osobina stvarima i predmetima
Struktura pesme
Strofa
Vrsta strofe dređuje se po broju stihova:
strofa od jednog stiha - jednostih/monostih
strofa od dva stiha - dvostih/distih
strofa od tri stiha - trostih/tercet/tercina
strofa od četiri stiha - četverostih/katren
strofa od pet stihova - peterostih/kvintet
strofa od šest stihova - šesterostih/sekstina
strofa od sedam stihova - sedmerostih/septima
strofa od osam stihova - osmerostih/oktava
strofa od devet stihova - deveterostih/nona
strofa od deset stihova - deseterostih/decima
Stih
Vrsta stiha određuje se po broju slogova:
stih od 4 sloga - četverac
stih od 5 slogova - peterac
stih od 6 slogova - šesterac
stih od 7 slogova - sedmerac
stih od 8 slogova - osmerac
stih od 9 slogova - deveterac
stih od 10 slogova - deseterac
stih od 12 slogova - dvanaesterac
Stih može da bude vezan i slobodan
Rima
u vezanom stihu:
"U njoj, kažem, postoje,
dečaci
smeđi
,
crni
i
plavi
."
"I
veče
je
kao od fila
.
Otvara mati prozor u šir.
Odjednom bukne celi
svemir
kao najslađa vanila
."
"
Livada
kraj reke
sanja
."
Onomatopeja
prenošenje i oponašanje glasova i zvukova iz prirode
"Zrikavci tužno
zriču
."
Književnoteorijski
pojmovi
Epske književne vrste
Epika se deli na dve velike grupe: na epiku u stihu i u prozi.
Autorska
Proza
Stih
mit ("Prometej", G.Švab)
bajka (Nebeska reka, G. Olujić, Devojčica i krčag, L. Tolstoj, Bajka o cvetovima i dugi, S. Raičković)
pripovetka (Mostovi, Andrić, Čiča Jordan, Sremac, Prva brazda, Glišić, Dečak i pas, Kiš, Pohod na mjesec, Ćopić, Desetica, Cankar)
roman ("20.000 milja pod morem, Ž. Vern, "Tom Sojer", M. Tven, Robinzon Kruso, D. Defo, Hajduci, B. Nušić, Šešir profesora Koste Vujića, M. Vitezović)
Književnonaučne vrste
autobiografija (Putovanje u putopis, V. Ognjenović, Uspomene, doživljaji, sećanja, M. Milanković, Moji izumi, N. Tesla)
biografija (Žitije Ajduk-Veljka Petrovića, V. Karadžić)
Narodna
Proza
Stih
priča o životinjama (Pobijeđeni vuk)
basna (Nije vjera tvrda u jačega)
bajka (Aždaja i carev sin, Tri jegulje, Biberče)
novela (Djevojka cara nadmudrila)
pripovetka (Ero s onoga svijeta)
šaljiva priča (Dvije ljenštine, Dobra hvala, Ni ja sa đavolom, ni ti sa Bogom)
Kratke folklorne forme
zagonetke, poslovice, pitalice, izreke, brzalice, blagoslovi, zakletve, kletve...
Epske pesme starijih vremena pretkosovskog ciklusa:
"Sveti Savo", "Zidanje Skadra", "Ženidba Dušanova", "Uroš i Mrnjavčevići",
"Ženidba kralja Vukašina".
1. Naracija
Glavni događaj, postupak ličnosti ima svoj prirodni početak, tok i kraj zato epski stvaralac niže događaje jedan za drugim.
Pripovedanje (naracija) može da bude
hronološko
(događaji se prikazuju po redu) ,
retrospektivno
(događaji se prikazuju u obrnutom vremenskom sledu),
u prvom licu
(narator je učesnik u događajima, lik u priči) i
u trećem
(narator nije učesnik u događajima, objektivni je posmatrač -
sveznajući
).
Fabula i siže
Fabula
je hronološki organizovana priča. Čini je niz događaja koji su uzročno-posledično povezani.
Fabula je okosnica epske radnje i osnova epskih i dramskih vrsta.
Siže
je način organizovanja rasporeda događaja u književnom delu i predstavlja umetničku interpretaciju fabule.
Epizode
Tokom stvaranja epskog dela epski stvaralac često mora da ispriča i sporedne pojedinosti u vezi s glavnim događajem ili glavnim junakom i te epizode su sastavni delovi epskog dela.
Forme pripovedanja
(oblici kazivanja):
2. Deskripcija
Deskripcija je opisivanje i razlikujemo četiri vrste opisa:
1. pejzaž (opis prirode)
2. portret (opis izgleda lika)
3. enterijer (opis unutrašnjosti prostora il prizora iz života u kući)
4. eksterijer (opis otvorenog prostora, naselja, panorame grada...)
https://prezi.com/1euslrig2fsg/presentation/
3. Dijalog
4. Monolog
5. Polilog
"Kad mati mesi medenjake", Branko V. Radičević
Cezura
Odmor ili pauza je stalna granica između reči i ona deli stih na dva dela tj. dva polustiha
"Bože mili,/ čuda velikoga..."
Epski deseterac ( 4+6)
nesimetrični
Lirski deseterac (5+5)
simetrični
"Pratila braća / Smilju devojku..."
Ukrštena
Parna
Obgrljena
"Ječmena žuta polja
zrela
,
Rečni se plićak
zrači
;
Kupina sja sunčana
vrela
,
Tu zmija košulju
svlači
."
"Polje", Jovan Dučić
"Evo ga veče iznad
kuća
,
nad ognjem ko čarobnjak
čara
.
I već se diže mirisna
para
meda i testa
vruća
."
"Kad mati mesi medenjake",
Branko V. Radičević
"Na visoravni gde je
sjalo
Od sunca sve ko
ogledalo
,
Čini se sad da neće
stati
Kiša i sunce opet
sjati
."
"Leto na visoravni",
Stevan Raičković
"Šašava pesma"
Miroslav Antić
"Pokošena livada"
Desanka Maksimović
Drama je često izdeljena na činove.
Čin je deo drame koji predstavlja tematsku i damaturšku celinu i čine ga scene i pojave.
U dramskom delu etape/faze dramske radnje prate činovi.
U staroj Grčkoj svaka etapa je bila smeštena u čin zato su starogrčke drame imale pet činova.
Razvijanje dramske radnje može biti sažeto u tri čina, dva, pa i u jedan čin kao što je jednočinka - "Kirija", Branislava Nušića.
Dramsko delo može biti namenjeno izvođenju na radiju kao
radio-drama "Kapetan Džon Piplfoks"
Dušana Radovića.
Dramsko delo može biti namenjeno deci kao
drama za decu "Biberče", Lj. Đokić

Ekspozicija - I čin
ili početak
Gledalac saznaje ko je glavni junak, ostale ličnosti, njihove bitne crte karaktera kao i sukob koji će nastati.

Z
aplet ili II čin

je prikaz sukoba glavnog junaka s drugim ličnostima ili sa sopstvenim strastima.
Kulminacija ili III čin
sastoji se u slici vrhunca sukoba između ličnosti ili u samoj ličnosti. Na osnovu nje mi saznajemo namere svake ličnosti, potpuno otkrivamo kakav je neko i vidimo i čujemo vrhunac sukoba.
Peripetija ili IV čin
dramskog dela sastoji se u nastajanju preokreta i naslućivanju završetka sukoba. Tu saznajemo da li će glavni junak pobediti ili stradati u borbi.
Rasplet
ili V čin
sastoji se u prikazivanju prirodnog završetka dramske radnje. U tom delu dramskog dela sve mora biti dovršeno i rečeno.
Full transcript