Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Fiil Çatıları

No description
by

Murat OZAKCA

on 8 January 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Fiil Çatıları

ETTİRGEN FİİL
Fiil Çatıları
"Fiil Çatısı" ne demektir?
Nesnesine Göre Fiil Çatıları
Fiiller nesne alıp, alamamasına göre temelde iki farklı özellik gösterir. Bunlar:
ETKEN FİİL
ÖZNESİNE GÖRE
FİİL ÇATILARI
Türkçede eylemler özne-yüklem ilişkisine göre dört farklı özellikte olabilirler.
EDİLGEN FİİL
DÖNÜŞLÜ FİİL
Cümlede, eylemin nesne alabilip alamamasına ya da öznenin, eylemde bildirilen işle ilgili olarak gösterdiği özelliğe
eylem çatısı
denir.
Geçişsiz Fiil
Geçişli Fiil
İŞTEŞ FİİL
Nesne

alabilen fiiller

geçişlidir. Başka bir deyişle nesneyi bulmak için yükleme sorduğumuz

“neyi, kimi, ne”
sorularına
cevap veren fiiller geçişlidir.
ÖRNEKLER
Ben
bu kitabı
geçen yaz okumuştum.
Askerdeki arkadaşıma
mektup
yazdım.
NOT:
Geçişli fiile sahip olan cümlelerde kimi zaman nesne bulunmaz. Önemli olan, o fiilin nesne alabilmesidir.
Öğretmen çok güzel anlattı.
Öğretmen
konuyu
çok güzel anlattı.
Nesne alamayan eylemlerdir. Geçişsiz eylemler,
“neyi, kimi, ne”
sorularına cevap veremez. Geçişsiz eylemlerin yüklem olduğu cümlelere dışarıdan herhangi bir nesne getirilemez.
ÖRNEKLER
Dün gece televizyondaki film çok geç başladı.
Küçük kardeşim bugün erkenden uyandı.
Geleceğe her zaman umutla baktık.
Okul sonrası annesine ev işlerinde yardım ediyordu.
NOT:
Türkçede bazı fiiller yeni anlamlar kazanarak hem geçişli, hem geçişsiz olarak kullanılabilmektedir. Bir cümledeki fiilin geçişli olup olmadığı sorulduğunda sadece fiili değil, cümleyi bütünüyle okumak gerekir.
Bütün gün çarşıda boş boş gezmiş.
(geçişsiz)
Sınıfça ilçemizdeki müzeyi gezdik.
(geçişli)
OLDURGAN FİİL
Geçişsiz iken
-r, -t, -tır”
eklerinden uygun olanını alarak geçişli hale gelen eylemlere oldurgan eylem denir.
Komik hareketleriyle hepimizi gül
dür
dü.
Geçişsiz Eylem Oldurgan Eylem
dolmak dol – dur – mak
ağlamak ağla -t – mak
düşmek düş – ür – mek
Geçişli iken
-r, -t, -tır”
eklerinden uygun olanını alarak tekrar geçişli yapılan eylemlere ettirgen eylem denir. Bu fiillerde işi, bir başkasına yaptırma anlamı vardır.
Yaşlı kadın askerdeki oğluna mektup
yazdırdı
.
Geçişli Eylem Ettirgen Eylem
açmak aç – tır – mak
okudu oku -t -tu
duymak duy – ur – mak
Yüklemde belirtilen eylemi, öznenin kendisi yapıyorsa bu tür eylemlere
“etken eylem”
, özneye de
“gerçek özne”
denir.
ÖRNEKLER
ÖRNEKLER
ÖRNEKLER
Babam,
evimize yeni mobilyalar almış.
Bulutlar
, ağır ağır geçti üzerimizden.
Dün gece aniden
kar
yağdı.
İhtiyar
, deniz kenarında gemileri seyrediyordu.
Kuşlar
, gün batmadan yuvalarına dönüyordu.
Ünlü şair
, daha çok, aşk şiirleri yazıyormuş.
Öğretmenimiz
, derste güzel şiirler okurdu.
"-l, -n"
ekleriyle türemiş fiiller ya da öznesi
etkilenen
durumundaki cümlelerin fiilleri edilgendir.
Sınıfımıza yeni bir başkan

seçildi.
Okulumuza yeni bilgisayarlar
alınmış.
Bayram öncesi caddeler güzelce
temizlendi.
Kasabamıza yeni parklar
yapılacak.
Sınavda birinci olan öğrenci
ödüllendirildi.
Sınavı bitirmeden çıkmamamız gerektiği
söylendi.
ÖRNEKLER
Yapılması için birden fazla öznenin gerektiği eylemlerdir, işteş çatılı eylemler
“-ş”
ekini alır. Bazı fiiller ise kök olarak
“-ş”
ile bitmiştir ve işteş özellik gösterir.
Toplantıda yeni projeyi uzun uzun
tartıştık.
Onunla en son geçen ay
görüşmüştüm.
Öğretmenin anlattığı fıkraya bütün sınıf
gülüştü.
Herkes yeni arabanın başına
üşüştü.
NOT
:
Bir eylemin işteş olabilmesi eylemin birlikte ya da karşılıklı yapılması gerekir. Bazı eylemler

"-ş"
ekini almasalar da işteş kabul edilir.

ya da

"-ş"
ekini alan bir fiilin anlamında birlikte ya da karşılıklı yapılma anlamı yoksa işteş
kabul edilmez.
İki dargın arkadaş bu bayramda
barıştı.
(işteş)

Otobüsten iner inmez kalabalığa
karıştı
.
(işteş değil)

Aylarca bu sınav için

çalıştı.
(işteş değil)

Tren kalkmak üzereyken soluk soluğa
yetiştiler.
(işteş değil)

Sabaha değin bu sorunu uzun uzun
tartıştılar.
(işteş)
Özne, yüklemde belirtilen eylemi hem yapıyor hem de yaptığı bu fiilden etkileniyorsa bu tür fiillere
“dönüşlü fiil”

denir. Dönüşlü fiiller de edilgen fiiller gibi
“-I” ve “-n”
ekiyle türetilir.
Sınavı kazandığımı duyunca çok
sevindim.

Babam, uzun yıllar çalıştığı işyerinden
ayrıldı.

Sarsıntıyı duyunca hemen telefona
sarıldı.

Prova saati yaklaşınca elbiselerini
giyindi.

Dedesi her zaman madalyasıyla övünürdü.
NOT
Dönüşlü eylemleri edilgen eylemler karıştırmamak gerekir. Unutmamalıyız ki edilgen eylemlerin özneleri gerçek özne değildir. Bu yüzden aslında aralarında çok büyük farklılık var.
Onu aramadığım için bana
kırılmış.
(dönüşlü eylem)

Öğrenciler bahçedeyken sınıfın camı
kırılmış.
(edilgen eylem)
Full transcript