Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Samenvatting Cultuur van de Kerk

Cultuur van de Kerk
by

Ayda Hasanoglu

on 17 March 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Samenvatting Cultuur van de Kerk

Cultuur van de Kerk
van de 11e tot en met de 14e eeuw
Beeldende kunst
De Middeleeuwen
Drama
Muziek
Dans
Kathedraal
Invalshoeken
Feodale stelsel
Relieken
Kruistochten
Wetenschap

Het Timpaan
Dionysius de Aereopagiet
Saint Denis
Drievuldigheid ! Hoger dan enig wezen,
enige godheid, enige goedheid !
Leidraad voor de Christenen
naar de hemelse wijsheid !
Leid ons voorbij het niet-kennen en het licht
tot de verste, hoogste top
van 't mystieke schrift,
waar de mysteries van Gods Woord
eenvoudig, absoluut en onveranderlijk
in de schitterende duisternis
van een verborgen stilte liggen.
Te midden van de diepste schaduw
gieten ze overweldigend licht
op het meest in het oog springende.
Te midden van de geheel en al ongevoelde
en ongeziene
vullen ze onze gezichtsloze geesten volledig
met schatten voorbij alle schoonheid.

Het uitgangspunt van deze geschriften is Gods transcendentie. God is de Onkenbare en Onnoembare. Maar er is openbaring, en er is de mogelijkheid op te stijgen tot het ‘goddelijk Licht’, een ieder naar zijn eigen vermogen. Dan is er een ‘eenwording’ met God mogelijk die onze ‘geest’ overstijgt, een eenwording met de ‘verblindende stralen’ van het goddelijk Licht. (DN VII.3; PG 3, 872B).
middenschip
dwarsschip
zijschip
koor
kooromgang
straalkappelen
portaal
doopkapel
mariakapel
pinakel
kruisribgewelf
luchtboog
middenschip
zijschip
steunbeer
pijler
Romaans
Gotisch
Sint Denis was de eerste bisschop van Parijs. Hij moest de Galliërs tot het christendom bekeren. Ze onthoofden hem op Montmartre. Hij pakte zijn hoofd op en liep al prekend tien kilometer noordwaarts. Daar stierf hij alsnog en op die plek werd de Saint Denis gesticht.
Chartres - Amiens - Sainte Chapelle
pijler
zijschip
middenschip
tongewelf
muur
apsis
dwarsschip
middenschip
zijschip
voorportaal
koor
1000-1250
rondboog
tongewelf
zware muren
kleine vensters
één zijbeuk
Kenmerken
1140-1500
spitboog
kruisribgewelf
dunne muren
grote vensters
meerdere zijbeuken
steunberen met luchtbogen
Kenmerken
Levensbeschouwing
Esthetica
Opdrachtgevers
Vermaak
Wetenschap
Intercultureel
Alles staat in het teken van God, het christelijk geloof en de bijbel.
Heilsgeschiedenis; het begin en het eind zijn bekend bij God.
schepping
zondeval
geboorte
leven
sterven
opstanding
laatste oordeel
Maria
Hemel en hel.
Schoonheid als openbaring van het goddelijke in licht, glans en kleur, geometrische orde.
Volk levendige voorstelling bijbrengen van godsdienstige verhalen.
Theorieën voor en tegen het gebruik van beelden.
Natuur als boek vol symbolen (goddelijke werking); natuur en goddelijke liefde.
Originaliteit is geen maatstaf.
Voorbeelden: Suger, Bernardus van Clairvaux, Franciscus van Assisi.
Opdrachtgevers: kerk, adel, gilden.
Opleiding: leren in werk-/bouwplaats, klooster-/kathedraalscholen (muziek).
Kunst als ambacht: meester-gezel relatie; beginnende gildenorganisatie.
Organisatie samenleving: feodaal systeem, opkomst stad.
Verzamelingen: kerkschatten, onder andere relieken, boek (muzieknotatie).
Liturgisch drama, met inbegrip van kluchtige elementen.
Samenhang kennis, geschiedenis, moraal en geloof (encyclopedisch geheel).
Ontstaan meerstemmigheid.
Technische ontwikkeling: skeletbouw.
Kruistochten en contacten met Arabieren (hoog beschavingspeil van Arabieren).
rijk en overdadig
arm en sober
Benedictijnen
Cluniacensers of Orde van Cluny
Cisterciënzer
Trapisten
Kartuizers
Bedelorden:
Franciscanen
Dominicanen
Bernardus van Clairveaux
Franciscus van Assisi
Benedictus van Nursia
primair reliek
secundair reliek
tertiair reliek
Paulus in Amiens
Bloed van Jezus in Brugge
Reliekhouders
Geestelijken
Adel
Boeren
De Stad
De Goddelijke Komedie
S’ïo avessi le rime aspre e chiocce,
come si converrebbe al tristo buco
sovra ’l qual pontan tutte l’altre rocce,

io premerei di mio concetto il suco
più pienamente; ma perch’ io non l’abbo,
non sanza tema a dicer mi conduco;

ché non è impresa da pigliare a gabbo
discriver fondo a tutto l’universo,
né da lingua che chiami mamma o babbo.

Ma quelle donne aiutino il mio verso10
ch’aiutaro Anfïone a chiuder Tebe,
sì che dal fatto il dir non sia diverso.

Oh sovra tutte mal creata plebe
che stai nel loco onde parlare è duro,
mei foste state qui pecore o zebe!

Come noi fummo giù nel pozzo scuro
sotto i piè del gigante assai più bassi,
e io mirava ancora a l’alto muro,

dicere udi’mi: «Guarda come passi:
va sì, che tu non calchi con le piante20
le teste de’ fratei miseri lassi».

Per ch’io mi volsi, e vidimi davante
e sotto i piedi un lago che per gelo
avea di vetro e non d’acqua sembiante.

Non fece al corso suo sì grosso velo
di verno la Danoia in Osterlicchi,
né Tanaï là sotto ’l freddo cielo,

com’ era quivi; che se Tambernicchi
vi fosse sù caduto, o Pietrapana,
non avria pur da l’orlo fatto cricchi.30

E come a gracidar si sta la rana
col muso fuor de l’acqua, quando sogna
di spigolar sovente la villana,

livide, insin là dove appar vergogna
eran l’ombre dolenti ne la ghiaccia,
mettendo i denti in nota di cicogna.

Ognuna in giù tenea volta la faccia;
da bocca il freddo, e da li occhi il cor tristo
tra lor testimonianza si procaccia.

Quand’ io m’ebbi dintorno alquanto visto,40
volsimi a’ piedi, e vidi due sì stretti,
che ’l pel del capo avieno insieme misto.

«Ditemi, voi che sì strignete i petti»,
diss’ io, «chi siete?». E quei piegaro i colli;
e poi ch’ebber li visi a me eretti,

li occhi lor, ch’eran pria pur dentro molli,
gocciar su per le labbra, e ’l gelo strinse
le lagrime tra essi e riserrolli.


Con legno legno spranga mai non cinse
forte così; ond’ ei come due becchi50
cozzaro insieme, tanta ira li vinse.

E un ch’avea perduti ambo li orecchi
per la freddura, pur col viso in giùe,
disse: «Perché cotanto in noi ti specchi?

Se vuoi saper chi son cotesti due,
la valle onde Bisenzo si dichina
del padre loro Alberto e di lor fue.

D’un corpo usciro; e tutta la Caina
potrai cercare, e non troverai ombra
degna più d’esser fitta in gelatina:60

non quelli a cui fu rotto il petto e l’ombra
con esso un colpo per la man d’Artù;
non Focaccia; non questi che m’ingombra

col capo sì, ch’i’ non veggio oltre più,
e fu nomato Sassol Mascheroni;
se tosco se’, ben sai omai chi fu.

E perché non mi metti in più sermoni,
sappi ch’i’ fu’ il Camiscion de’ Pazzi;
e aspetto Carlin che mi scagioni».

Poscia vid’ io mille visi cagnazzi70
fatti per freddo; onde mi vien riprezzo,
e verrà sempre, de’ gelati guazzi.

E mentre ch’andavamo inver’ lo mezzo
al quale ogne gravezza si rauna,
e io tremava ne l’etterno rezzo;

se voler fu o destino o fortuna,
non so; ma, passeggiando tra le teste,
forte percossi ’l piè nel viso ad una.

Piangendo mi sgridò: «Perché mi peste?
se tu non vieni a crescer la vendetta80
di Montaperti, perché mi moleste?».

E io: «Maestro mio, or qui m’aspetta,
sì ch’io esca d’un dubbio per costui;
poi mi farai, quantunque vorrai, fretta».

Lo duca stette, e io dissi a colui
che bestemmiava duramente ancora:
«Qual se’ tu che così rampogni altrui?».

«Or tu chi se’ che vai per l’Antenora,
percotendo», rispuose, «altrui le gote,
sì che, se fossi vivo, troppo fora?».90

«Vivo son io, e caro esser ti puote»,
fu mia risposta, «se dimandi fama,
ch’io metta il nome tuo tra l’altre note».

Ed elli a me: «Del contrario ho io brama.
Lèvati quinci e non mi dar più lagna,
ché mal sai lusingar per questa lama!».



Allor lo presi per la cuticagna
e dissi: «El converrà che tu ti nomi,
o che capel qui sù non ti rimagna».

Ond’ elli a me: «Perché tu mi dischiomi,100
né ti dirò ch’io sia, né mosterrolti,
se mille fiate in sul capo mi tomi».

Io avea già i capelli in mano avvolti,
e tratti glien’ avea più d’una ciocca,
latrando lui con li occhi in giù raccolti,

quando un altro gridò: «Che hai tu, Bocca?
non ti basta sonar con le mascelle,
se tu non latri? qual diavol ti tocca?».

«Omai», diss’ io, «non vo’ che più favelle,
malvagio traditor; ch’a la tua onta110
io porterò di te vere novelle».

«Va via», rispuose, «e ciò che tu vuoi conta;
ma non tacer, se tu di qua entro eschi,
di quel ch’ebbe or così la lingua pronta.

El piange qui l’argento de’ Franceschi:
"Io vidi", potrai dir, "quel da Duera
là dove i peccatori stanno freschi".

Se fossi domandato "Altri chi v’era?",
tu hai dallato quel di Beccheria
di cui segò Fiorenza la gorgiera.120

Gianni de’ Soldanier credo che sia
più là con Ganellone e Tebaldello,
ch’aprì Faenza quando si dormia».

Noi eravam partiti già da ello,
ch’io vidi due ghiacciati in una buca,
sì che l’un capo a l’altro era cappello;

e come ’l pan per fame si manduca,
così ’l sovran li denti a l’altro pose
là ’ve ’l cervel s’aggiugne con la nuca:

non altrimenti Tidëo si rose130
le tempie a Menalippo per disdegno,
che quei faceva il teschio e l’altre cose.

«O tu che mostri per sì bestial segno
odio sovra colui che tu ti mangi,
dimmi ’l perché», diss’ io, «per tal convegno,

che se tu a ragion di lui ti piangi,
sappiendo chi voi siete e la sua pecca,
nel mondo suso ancora io te ne cangi,

se quella con ch’io parlo non si secca».

Canto 32
Gregoriaans
Late Middeleeuwen
Ars Antiqua
Ars Nova
Troubadours en minstrelen
Paus Gregorius
Abt Suger
Dante Alighieri
neumen
antifonaal - mengeling van syllabisch en melismatisch
antifonaal - melismatisch
responsoriaal - syllabisch
antifonaal
Kenmerken
Antifonaal:

Afwisselende gezangen door groepen geestelijken
Responsoriaal:
Afwisselend gezongen door een solist (V) en door allen (*)
Syllabische stijl:
één toon per lettergreep
Melismatische stijl:
vele noten op één lettergreep
muziek voor de liturgie
(in de kerk)
latijn
neumen
éénstemmig, monodisch
zonder instrumenten (a capella)
beperkt bereik
middelpuntzoekende melodielijn
geen maat
vrije ritmiek
Abt Suger
Dante Alighieri
Benedictus van Nursia
Kloosterorden
Bernardus van Clairveaux
Franciscus van Assisi
vrij organum met tenor en melismen
vrij organum met tenor en melismen
kwarten organum
Cantus Firmus:

bestaande gregoriaanse melodie die gebruikt werd voor een primitieve vorm van meerstemmigheid.
Organum:

eerste vorm van meerstemmigheid.

Parallel organum:
Kwinten organum (1e variant):

de melodie (de Cantus Firmus) wordt in parallelle kwinten en octaven meegezongen.
Kwarten organum (2e, latere, variant):

vanuit één klank (de prime) wordt naar twee stemmen met een warten-interval toegezongen. De stemmen blijven parallel op een kwart aan elkaar meezingen. Ze eindigen weer in de prime
Vrije organum (3e, steeds verdere variant:

de Cantus Firmus wordt door een tenor (vasthouder) in langerekte tonen gezongen, terwijl een andere stem hierboven uitgebreide melismen zingt.

parallel organum?? overgaand in vrij organum
Tropen:

nieuwe teksten op bestaande melismatische melodieën die onderdeel werden van de liturgie (van de mis in de kerk)
Sequenties:

nieuwe teksten op bestaande melismatische melodieën die geen onderdeel werden van de liturgie; ze bleven dus buitenliturgisch
Guido van Arezzo
Guido van Arezzo
Paus Gregorius
Conques
Autun
Parijs
Romaans
Gotisch
Beeldhouwkunst
Romaans
Gotisch
Ontwikkeling van de Romeinse kunst naar de Romaanse kunst
215 n Chr
312-315 n Chr
220-230 n Chr
330-350 n Chr
359 n Chr
390 n Chr
interactie tussen figuren
figuren zijn beweeglijker
figuren zijn dynamischer en levendiger
figuren zijn plat en statisch
figuren zijn plat en statisch
Chartres - vroege gotiek
Amiens
Amiens
vanaf 1150
vanaf 1320
Perotinus: Viderunt Omnes
Cantus Firmus:
de traditionele basismelodie gezongen door een "vasthouder" (de tenor)
Duplum:
tweede stem
Triplum:
derde stem
Contrapunt:
tegengestelde beweging in melodielijn
Quadruplum:
vierde stem
Het plompe organum wordt vervangen door de onafhankelijkheid van de stemmen
Notre Dame in Parijs door Pérotinus en Léonidus
Het organum wordt uitgebouwd tot drie- en vierstemmige composities
De tweede stem krijgt (naast de cantus firmus) ook een tekst
Deze nieuwe vorm heet: motet
Perotinus
Polyfonie;
de stemmen worden steeds zelfstandiger
Stemmen kunnen ook instrumentaal zijn
Ingewikkeld en verfijnd
consonanten en dissonanten worden ingezet
Er komt een maatsysteem
Noten kunnen ook als lang of kort worden weergegeven
Ook wereldlijke melodie
Teksten niet alleen maar kerkelijk
Troubadour
Dichters van adel zonder leen. Reisden rond om nieuwe gedichten op bestaande melodieën aan minstrelen te leren. In deze wereldlijke liederen stond de hoofse liefde centraal.
Minstreel
Muzikanten van gewone komaf. Reisden van leen naar leen om liederen uit te voeren aan het hof of op markten. Vaak onder begeleiding van een troubadour.
Albigenzer Kruistocht
De katharen kwamen op in het zuiden van Frankrijk, een gebied wat toen Occitanië heette. Dit was het land van de Troubadours. Een groot deel van de troubadours en minstrelen in Occitanië was kathaar.
Van 1209 tot 1244 woedden in Zuid Frankrijk (Occitanië) de Albigenzer Kruistochten tegen de Katharen. Katharen geloofden dat de God van de schepping een slechte God was en dat de God van Christus een goede God was. Katharen verwierpen het materiële leven. Het woord "ketter" is afgeleid van het woord "kathaar".
Hildegard von Bingen
Roccamadour
Carcassonne
Geestelijk
Wereldlijk
Abele Spelen
Sotternieën
In de kerk
Buiten de kerk
Liturgisch Drama
Mysteriespelen
Tropen
Mirakelspelen
Gezongen dialogen die uitgebreid werden tot toneelspel.
Toneelspel verzorgd door geestelijken om de bijbelverhalen uit te leggen.
Toneelspel in de volkstaal verzorgd door niet-geestelijken die het bijbelverhaal naspelen.
Toneelspel over heiligen en andere wonderbaarlijke verhalen
Mirakelspel: Mariken van Nimwhegen
Mysteriespel: Noach
Liturgisch drama
Opgave
Het Rijksmuseum werd zowel van binnen als van buiten rijkelijk gedecoreerd. Op afbeelding 8 en 9 zie je voorbeelden van aan de buitenkant aangebrachte ornamenten. Deze bestonden vooral uit beeldhouwwerken, reliëfs, sierverbanden in het metselwerk en tegeltableaus.

2p 8 † Noem twee redenen waarom het Rijksmuseum aan de buitenkant werd gedecoreerd.

Opgave
Bij het decoreren van de binnenkant verwerkte Cuypers verwijzingen naar verschillende perioden uit de Nederlandse kunstgeschiedenis. In de decoraties van de zalen op de begane
grond is een overzicht te vinden van alle stijlen van het Romaans tot de barok. Op afbeelding 10 en 11 zie je voorbeelden van schetsen van Cuypers.

1p 9 † Leg uit welke visie op het museum spreekt uit dit decoratieprogramma van Cuypers.

Maximumscore 2
8 † twee van de volgende:
• In de negentiende eeuw werden belangrijke bouwwerken nog volop gedecoreerd, dit vanuit de gedachte dat een bouwwerk daardoor zelf tot kunstwerk werd verheven.
• Deze decoraties verwezen naar de functie: een museum van Nederlandse kunst.
• De decoraties aan de buitenkant hadden ook als doel Cuypers opvattingen over kunst en samenleving te verduidelijken.

Maximumscore 1
9 † Het antwoord moet de volgende strekking hebben:
In de visie van Cuypers moest het publiek het museum ervaren als een ‘Gesamtkunstwerk’.
De te exposeren kunstwerken moesten in een ‘kunsthistorisch kader’ worden geplaatst die
deze ervaring kon versterken.

Opgave
In West-Europa werden in de elfde tot en met de veertiende eeuw vele kerken en kloosters gebouwd. De bouwstijlen waren het Romaans en de gotiek. In het bijzonder voor de landen ten noorden van de Alpen geldt dat de gotische bouwwerken, veel meer dan de Romaanse, tot stand kwamen in de middeleeuwse steden.

2p 1 􀂆 Geef een verklaring voor het gegeven dat de gotische architectuur meer dan de Romaanse tot ontwikkeling kwam in de steden.
Opgave
Op afbeelding 1 zie je een deel van het interieur van de kooromgang van de abdijkerk St.Denis, afbeelding 2 toont van deze kooromgang de plattegrond. De bouw van deze kooromgang, waarvoor Suger rond 1140 opdracht gaf, wordt gezien als een eerste voorbeeld van gotische architectuur.

Tekst 1
4p 2 􀂆 Leg op grond van het bouwprincipe uit waarom bij deze kooromgang niet langer van Romaans maar van gotiek sprake is. Noem vervolgens aan de hand van de afbeeldingen drie aspecten van de architectuur die kenmerkend zijn voor de gotische bouwstijl.
Opgave

tekst 1
In tekst 1 wordt gesteld dat Suger en de bouwers zich nauwelijks bewust waren van het belang van hun bouwkundige vernieuwingen. Wel is bekend dat Suger zocht naar een
nieuwe esthetiek.

2p 3 􀂆 Leg uit welke esthetiek Suger voor ogen stond en geef daarbij aan waardoor hij werd gemotiveerd.
Opgave
Na Suger werd de gotiek bepalend voor de architectuur van het middeleeuwse kerkgebouw. Vele grote kathedralen werden gebouwd. De kathedraal van Reims is een voorbeeld.
Afbeelding 3 toont een deel van het aanzicht van de gevel van het schip. Op afbeelding 4 zie je van dit schip de doorsnede met een luchtboog.

2p 4 􀂆 Leg uit wat de functie was van deze luchtbogen en geef aan waarom deze oplossing werd toegepast.
Opgave
In 1235 schilderde Bonaventura Berlinghieri het eerste altaarstuk dat was gewijd aan de pasgestorven en kort daarna heilig verklaarde Franciscus. Halverwege de dertiende eeuw werd de San Francesco in Assisi voltooid, die uitgroeide tot een veel bezochte pelgrimskerk. Giotto schilderde omstreeks 1300 voor deze kerk een serie fresco’s over het leven van Franciscus. Giotto stelt Franciscus anders voor dan Berlinghieri. Dat hangt samen met de tijd waarin deze kunstenaars hun werken schilderden.

4p 6 􀂆 Leg dit uit. Betrek twee aspecten van het werk van Giotto en twee aspecten van het werk
van Berlinghieri in je antwoord.
Maximumscore 2

1 􀂆 Het antwoord moet de volgende strekking hebben:
Romaanse architectuur kwam tot stand in een periode dat de steden in de organisatie van de middeleeuwse samenleving een ondergeschikte rol speelden. Toen de gotiek rond 1150 haar intrede deed in de architectuur viel dit moment samen met veranderende economische omstandigheden die ervoor zorgden dat de steden gingen groeien en snel rijker werden. Het zwaartepunt van de architectuur verplaatste zich naar de steden en daarmee werd de gotische architectuur de architectuur van de stad.
Maximumscore 4
2 􀂆 ▬ Suger kwam hier voor het eerst tot een vorm van skeletbouw (waardoor een heldere, lichte ruimte ontstond). Een dergelijke ruimte is typerend voor de gotiek en als zodanig tegengesteld aan de veel zwaardere en massieve bouwstijl van (de veelal donkere) Romaanse interieurs 1
▬ Kenmerkend voor de gotische bouwstijl (drie van de volgende):
• de toepassing van kruisribgewelven
• de toepassing van spitsbogen
• de toepassing van grote raampartijen in de buitenmuren
• de toepassing van ranke zuilen die de gewelven steunen
• de verticale gerichtheid door de opgaande lijn van de zuilen die wordt doorgezet in de ribben van de gewelven
Maximumscore 2
3 􀂆 Het antwoord moet de volgende strekking hebben:
De esthetiek van Suger werd bepaald door zijn opvatting van het begrip ‘licht’. Het licht in de ruimte die hij had laten bouwen en het licht dat reflecteerde in de kostbaarheden in de kerk bezat volgens hem een specifieke schoonheid.
Hij was van mening dat in dit licht het goddelijke zich openbaarde. Hierdoor werd de beschouwer zich bewust van een hogere, spirituele werkelijkheid.
Maximumscore 2
4 􀂆 Het antwoord moet de volgende strekking hebben:
• De functie van luchtbogen was om de druk van het gewelf van het middenschip op te vangen en af te leiden 1
• Omdat door de luchtbogen geen gebruik hoefde te worden gemaakt van hoog opgetrokken zijschepen, bood deze constructie de mogelijkheid de wanden van het schip te voorzien van zo groot mogelijke ramen
Berlinghieri: 2
Franciscus is overwegend schematisch weergegeven, in een eveneens schematische omgeving (gebouwen, natuur) met een vlakke gouden achtergrond. Dit past in de Byzantijnse schildertraditie die tijdens het leven van Franciscus nog overheersend was en
waarbij een heilige eerder als een type dan als een persoonlijkheid (met emoties, of waarmee men zich kan identificeren) werd afgebeeld.

Giotto: 2
Giotto’s voorstellingen hebben diepte/plasticiteit/volume: een aannemelijke architectonische omgeving, herkenbare figuren met een lichaam dat ruimte inneemt. Daardoor staan de voorstellingen dichter bij het dagelijks leven van de gelovigen. In de loop van de dertiende eeuw ontstond meer aandacht voor een begrijpelijke manier van voorstellen die direct aanspreekt.
Full transcript