Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Copy of Copy of Kanlurang Bisaya

No description
by

Marybeth Maitom

on 21 July 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Copy of Copy of Kanlurang Bisaya

Rehiyon 6
Kanlurang Bisaya
Ang lungsod ng Iloilo ang sentrong pangrehiyon
Binubuo ng anim na lalawigan at 17 na lungsod.
Panitikan ng Panay
Kasaysayan at Pag-unlad ng Panitikan ng Kanlurang Bisaya
Hiligaynon-
tumutukoy sa wika at kultura ng mga Ilonggo na naninirahan sa Iloilo, Capiz, Guimaras, at Negros Occidental.
Kiniray-a -
wika ng Antique at liblib-bayan ng Panay
Aklanon-
wika ng Aklan
Wika ng Rehiyon
[Mulato at Deriada, "Hiligaynon," 1989]
Lumang pangalan ay Haraya
Inang-wika ng tatlo pang wikang Panay
Noong unang dating ng mga Kastila sa Panay, may 2 wikang ginagamit, ang Bisaya at Haraya
Kinilala ng kastilang mananalaysay na si Padre Chirino sa kanyang Relacion de las Islas Filipinas (1604), na ang kaibahan ng BISAYA, na gamit sa buong kapuluan ng mga Pintado, sa HARAYA, na gamit sa ibang kanayunan nito
Nakilala ang ikatlong wika, ang HILIGAYNON sa Diccionario de la Lengua Bisaya, Hiliguena y Haraya de la Isla de Panai ni Alfonso Mendrita (1637)
Sabi-
tawag noon sa mga tula at sabi.
Ambahan-
pinakapayak na anyong talata
-
isang di-tugmang tulang kopla
Balak-
isang makatang diskusyon sa pagitan ng lalaki at babae.
-
kopla
Binalaybay-
tula (Wikang Hiligaynon)
Hurobaton-
pinakamaikling tulang katutubo
-
bakas ng kwentong bayan na may aral. Ang aral nito ay inaawit ng mga taga-kwento
Paktakon-
bugtong
-
laro ng mga salita ng mga matanda at bata
Ang karaniwang paksa ng mga bugtong ay metapora at larawang mula sa likas na kapaligiran ng taumbayan at kulturang materyal
Tara-
inaawit upang palayasin ang mga masasamang espiritu.
Udoy-
inaawit upang aliwin o payapain ang isang taong galit
Umay-
inaawit upang aliwin o payapain ang taong iniibig
Daraida-
nagbibigay payo ngunit may katusuhan
Daragilon-
quartero na pumupuna sa katayuan ng karanasan ng tao o nagbabahagi ng konting karunungan
Gaday-
Binibigkas sa pagtitipon ng pamayanan
Tinigbakanon-
tugmang quartero na higit na mas mahiwaga kaysa maikling tula
Itinala ni Padre Miguel Lopez de Loarca noong 1852 na sa kabila ng kawalan ng katibayan ng panitikang naisulat ang mga Pintados, "napangalagaan ang mga sinaunang kaalaman sa pamamagitan ng mga awit."
Halimbawa nito ay ang paraan ng pagbasbas ng Babaylan sa mga bahay noong unang panahon:
* umaawit ang babaylan, na may dalang suklay, banga ng tubig, at lampara bilang simbolo ng tagapamayapa sa tahanan
* sa kanyang dasal, hinihiling nito na masuklayan ang buhol-buhol na kaisipan ng mga nakatira, na mahugasan ng tubig sa banga ang dila at ang lahat ng karumihan nito at naway maging malinaw, payapa at bukas sa unawa ang kaisipan ng mga naninirahan; at palayasin ng lampara ang anino uoang hindi dumugin ng pangit na kaisipan ang mga nakatira dito.
Asoy-
ang maikling kwentong pasalaysay
-
naayon sa mga alamat na nagpapaliwanag ng mga heolohikang pagkaayos ng kalikasan
Kumposo o Composo -
awiting Ilonggo na umuunlad noong panahon ng Kastila
Hinilawod-
pinakamatanda at pinakamahabang tulang pasalaysay na nagawa ng mga taga-Panay sa wikang Hiniraya.
Mito-
ukol sa pinagmulan, alamat, kwentong bayan, pabula, at mga kwento ng mga manloloko ay kabilang sa prosang pasalaysay.
Sugilanon-
prosang pasalaysay
Ayon sa isang mito ng pinagmulan na naitala noong 1852,
may 5 pangkat kung saan nahahati ang lipunang Ilongo na siya ring 5 uri ng tao na bumubuo sa sangkatauhan.
1. Datu (Tagapanguna)
2. Timawa (Mandirigma)
3. Oripuu (Alipin)
4. Negrito
5. Tagalabas
Miguel Lopez de Legaspi
- nagtatag ng unang pamayanan sa kapuluan noong 1565.
-Makaraan ang 4 na taon, siya ay lumipat ng Panay, doon niya tinatag ang ikalawang pamayanan sa Panay, Capiz.
-Bandang huli ay hinati niya ang isla sa ilang encomienda na kanyang pinagkaloob sa mga nanirahang Kastila.
* isang labanan sa pananampalataya at sa katapatan ng mga indio ang naganap sa pagitan ng mga babaylan at paring Kastila.
Sa Sumandig --
*isang purok sa bayan ng Sibucao ay may bato na pinaniniwalaang naging trono ni Labaw Donggon.
*Dito ginanap ng mga Indio ang seremonya ng kasal upang hingin ang kanyang pagpapala.
*Noong 1598, winasak ang batong ito ng mga Paring Agustino
Sa Lambunao (1693) --
* Naibalik ni Tapana, isang lalaking babaylan na nagdamit babae, ang kanyang mga tagasunod sa pamamagitan ng pagsamsam ng mga simbolong kristiyano na pagkatapos ay kanyang ginamit sa seremonya para sa diwata.
Sa huling bahagi ng 1890, ang Antique ay naitala na siyang may pinakamaraming indio na hindi na kumberte, na sapilitang pinalipat ng tirahan ng pamahalaang sentral ng kastila sa mga rehistradong baryo.
Ang Iloilo at Negros ay kontrolado pa rin ng mga comandancias politico military, o pamahalaang militar.
Ang pagdating ng mga Kastila ang lumikha ng kalamnan ng PANITIKANG PANREHIYON :)
1. VIDA
2. SERMON
3. DIALOGO
4. EXEMPLA (Anekdota Moral)
5. Gozo (imno)
6. Balac- isang uri ng papuri ng tula ng papuri sa isang minamahal
7. Luwa- isang papuri sa Dios o Santo.
Halimbawa:
ang halimuyak ni Maria ay inihalintulad sa dahon ng pandan

"Hindi kukupas ang iyong samyo pagkat ikaw ang tunay na pandan"
8. Kumposo/Awiting Ilonggo
ang paksa nito ay sumasakop mula sa mga makasaysayang pangyayari, hanggang sa kwentong pag-ibig ng mga tanging tao (totoo man o kathang isip) hanggang sa kalagayang panlipunan, na may 13 saknong.
9. Korido

Tungkol sa mga Moro at Kristiyano. Madalas itong ipalabas sa mga entablado sa mahaba, magarbo, at patulang dula na tinawag na
10. Komedya o Moro-moro
11. Sayaw-
Sa Ibajay, Aklan, ito ay ginaganap sa harap ng simbahan sa pista ng Holy Child. Sa magkabilang panig ay ang mga mandirigmang Kristiyano ay nakaitim, samantalang ang mga Muslim ay nakapula.
Maikling Kwento
Exemplum o Pananglet-
kilala rin sa pangalang kastila na ejemplo
Anekdotang naglalarawan ng mga puntos sa sermon, vida (kwento tungkol sa buhay ng mga santo)

iba pang paksang relihiyoso tulad ng novena, aklat ng dasal, aklat ng asal at aklat ng pagninilay-nilay.
Dula
Cuadro-
maikling dulang sekular
inilathala hindi bilang suplemento sa ibang paksa.
naglalarawan ng mga ugali at asal at iba pang kaalamang sekular

Almanaque Panayanhon
(Panay Alamanac)
naglalaman ukol sa bayan ng Iloilo, artikulo sa medisina at agrikultura, at ayon sa mga paksang Kastila at Europeo
TULA.TULA.TULA.
Ang Babai nga Huaran (Ang Huwarang Babae)
ni Cornelio Hidalgo (1889)
--- unang kilalang tulang Hiligaynon.
--- ito'y isinerye sa Lingguhang suplementong pampanitikan ng pahayagang Makinaugalingon at pagkatapos ay isinaaklat naman.
--- ang babae ay nabibilang sa tradisyon ng panitikang may pagtuturo, lalo na ang manual ng mabuting asal at kilos, ang pasyon at ang maikling tulang relihiyoso.
Tulang Relihiyoso
Ang talinhaga ng buhay bilang isang paglalakbay na batbat ng pagsubok at pagbihis ay kabilang sa diskursong katoliko medieval na pumasok sa panitikang Pilipino noong ika-17 siglo.
May Bagyo na't may Rilim
Salamat Ugnang Ualang Hangga
Ang panitikan ng Reporma, Rebolusyon at Patriotismo
ang rebolusyong isinagawa ng mga katutubong taga-Panay laban sa Kastila ay naging sukdulan sa kanilang paglahok sa himagsikang katipunan noong 1896.
Ang imprenta ng pahayagang katipunan ay donasyon nina Francisco del Castillo at Candido Iban.
Ang pagbitay sa tinawag na 19 na Martir na Kalibo noong 1897 ay isang bigong tangka ng Kastila upang mapigilan ang rebolusyon.
1898- Pamahalaang Rebolusyonaryo
Sta. Barbara- kung saan ang unang bandilang Pilipino at unang sigaw ng kalayaan sa Panay ay isinagawa.

MAKABAYANG PAKSA
Bansa ko- Segundo Lopez
Ang Nagahiyugma sa Iya Dite- sarswelang Hiligaynon ni Salvador Asion
Dutay Olipan- tulani Jose Ingalla
Pagmamahal sa Bansa- Manuel Lacerna na nailathala sa Kalibo, Aklan

Susunod na paksa: Gitnang Bisaya
Full transcript